Nr. 390
Andreas Karlstadt an Heinrich Bullinger
Basel, 1541, 10. Juni

Text
Bearbeitet von Stefania Salvadori
Buchsymbol fehlt

Excellenti et
praeclaro viro
Domino Henrycho
Bullingero Episco-
po
Tiguri prae-
ceptori
suo colendo〈.〉

aH'errn' Bullinger zu
Züricha〈.〉

Buchsymbol fehlt
S'alve' in domino.

Tametsi invitus soleo optimos viros gravibus occupa-
tos
negociis doctiss'ime' ac ornatiss'ime' vir, meis ineptus occupatiores reddere.
Non soleo tamen occasionem negligere, si qua possumb amorem
meum spesque meas in illis sitas synceriter testari, nec pudet
rudibus licet literis illos ipsos appellare. Hoc consilio te praecepto-
rem
meum et opitulatorem, quamvis duro epistolio, modo alloqui desti-
navi
, ut sentiscas, qualem in te spem posuerim et cut sumc erga
te animatus. Filium meum Adamum1 mitto Tigurum, isthic
animum ut formet suum cum literisd sanis tum humaniss'imis' vestris
moribus. Idque beneficio mutationis tentavi principio obtinere.2
Neque omnino frustra conatus sum. Nobilis enim vir Ioannes de Schönowe3
et ego fdeliberabamus, ut f mutationem filiis faceremus nostris inter nos, ut ego suumg4
hic, ille vicissim meum isthic5 ad mensam et ad studium lite-
rarum
h adiungeremus, interea venit huc prudens vir Ioannes Iacobus
Brennwaldius vester concivis, gener domicelli de Schönow.i6
Quamvis autem is7 mandatum nullum transigendae mutationis haberet
posteaquam tamen propensionem animi mei rescivit, noluit deesse vo luntati
meae pollicitus itaque, si filium8 isthucj ablegarem, velle se eum ad se recipere et
intra spacium illud mentem soceri9 expiscari, placuit, sed postridie
habiti inter nos colloquii uxorem meam10 tormina, calculus, membrorum
contractio mordicibus correptam in lectum deiecerunt, unde nondum surrex-
it
, nec certum, quando liberabiturk et an unquam sit eisl morbis remedium
adeptura. Propteream dominusn fatoo spem obtinendae mutationis ex-
cidit
. Quomodo coniunxp lecto decumbens devictis membris officium domi faciat
et quid ego illa lecto decumbente faciam? actum igitur est de mutatione.
Verum quando me institutum vestrum et mores humani divinique
mirabiliter trahant, nolui filium non isthuc11 mittere. praesertim
quom queat isthic annalem victum hospiciique iusq fl'orenis' 12 aut 13 aut
15 florenisr assequi.s sic namque fama hic loquitur. dein quod sciebam
aedes, in quas migraret,12 ibique degeret dies maxime 14
intra quos dominus fortasse virum nobis bonum demonstrabit
apud quem divertat. Tua denique praecipua atque aliorum
eciamnumt et autoritate et benevolencia fretus deposito metu ne recusa-
retis
aut repelleretisu puerum13 ablego studii gracia ut isthic
imbibat cum bonis literis mores humanitati congruentes et
divinos. Te per tuam dexteritatem per tua denique misericor-
diae
viscera obtestor digneris rescribere, vera ne aut falsa
sit fama hic volitans. deinceps an pueris in monasterio
divae virginis14 discentibusv adhibeatis exteros si praemium spondent
et quanti praemium pro victu pro disciplinis proque aliis dandum
constet, ut intra spacium xw dierum possim, deo largiente,
plene discernere quid filio prosit, quid eciam vires meae valeant
ferre, an ego tanto studio queam sumptum suggerere.15
Vale feliciter cum uxore16 et liberis tuis.17 Iubeo salvere praecep-
torem
meum d. Theodorum〈,〉18 Leonem Iudae〈,〉19 Casparumx〈,〉20 Pellicanum21
et omnes in universum dominos ac fratres. Basileae ydie Junii x
Anno xliy〈.〉

Tuae do'minationis' obsequiosus servulusz
And'reas' Carlistadius〈.〉

a-afehlt b
bvom Editor verbessert für potissum a; potissimum sum korrigiert in potis sum b
c-cuti sim b
dliberis b
eteils unlesbar Schön 〈[…]〉 a
f-fam Rand hinzugefügt, folgt gestrichen mu a
güber der Zeile unlesbare Buchstaben; folgt gestrichen ego a
hliterarium b
iSchönouw b
jüber der Zeile hinzugefügt a
kkorrigiert aus libetabitur a
liis b
mProptera a
nAbk. dns. durchgestrichen und dominus über der Zeile hinzugefügt b
ofehlt b
püber der Zeile hinzugefügt a; fehlt b
qüber der Zeile hinzugefügt a
rfehlt b
süber der Zeile hinzugefügt a
tnach etiam gestrichen multum 〈?〉 und über der Zeile num hinzugefügt b
urepelleritis a
vfolgt Verweis auf darunter stehende Notiz i.e. Alumnis b
w10 b
xfolgt Verweis auf darunter stehende Notiz Megandrum b
y-yx Junii 1541 b
züber der Zeile korrigiert aus fumulus b

2Karlstadt hatte einige Jahre zuvor ähnliche Verfahren übernommen, siehe KGK 370.
3Vgl. HBBW 11, 213 Anm. 2 Nr. 1531: »Hans von Schönau, Bürger und Wachtmeister von Konstanz, erwarb 1510 Schloss und Herrschaft Altikon (Kt. Zürich) und 1517 im Tausch dafür die Burg Dübelstein (Dübendorf, Kt. Zürich). 1518 wurde er Zürcher Bürger. Er gehörte der Konstaffel an und nahm auf Seiten der Zürcher an verschiedenen Feldzügen teil, u.a. 1511 nach Mailand und 1529 nach Kappel
4Mit HBBW 11, 213 Anm. 3 Nr. 1531 soll hier der mittlere Sohn, Hans Viktor von Schönau, gemeint sein.
5Gemeint ist wohl in Zürich.
6Vgl. HBBW 11, 214 Anm. 4 Nr. 1531: »Hans Jakob Brennwald, von Zürich, gest. 1564, genannt ›der Mehrer‹ (im Unterschied zu Hans Jakob Brennwald, gen. ›der Minder‹, Ehemann von Anna Vogler), war mit Euphemia von Schönau, einer Tochter des Hans, verheiratet. Er gehörte der Safranzunft an und ist 1553/54 als Nachfolger seines Schwiegervaters auf Burg Dübelstein nachweisbar.«
11Nach Zürich.
12Mit HBBW 11, 215 Anm. 7 Nr. 1513, vermutlich das Haus von Hans Jakob Brennwald (wie KGK 390 (Anmerkung)).
14Das Alumnat am Fraumünster; vgl. HBBW 1, 215 Anm. 8 Nr. 1513. Zu dieser 1538 im ehemaligen Kloster des Fraumünsters begründeten Schule siehe Stucki, Bullinger 1, 291–303.
15Eine Antwort Bullingers ist nicht überliefert und wie HBBW 11, 215 Anm. 9 Nr. 1513 vermerkt, befindet sich Adam Bodenstein nicht unter den ins Alumnat am Fraumünster aufgenommenen Studenten.
17Anna (geb. 1530), Margaretha (1531), Elisabeth (1532), Heinrich (1534), Hans Rudolf (1536), Christoph (1537), Johannes (1539) und Diethelm (1541); zu Bullingers Kindern siehe auch KGK 376 (Anmerkung).

Downloads: XML · PDF (Druckausgabe)
image CC BY-SA licence
»