Nr. 376
Andreas Karlstadt an Heinrich Bullinger
Basel, [vor 17.] Januar 1538

Text
Bearbeitet von Stefania Salvadori
Buchsymbol fehlt

Praeclariss'imo' et doctiss'imo'
viro D〈.〉 Henrico
Bullingero Eccles-
iastarum
precipuo
Tiguri patrono
suo venerando
in domino semper〈.〉

Buchsymbol fehlt
S'alutem'.

Tot obsequiis totque beneficiis iisdemque pleniss'imis' demeritus es me
vir et ornatiss'ime' et eruditiss'ime' ut peccare me fateor multa, nisi
tuis precibusa acquiesco tuaeque piae voluntati neutiquam desum. Equidem
et debeo et volo rem factu longe difficiliorem subire, neque
unquam defessum senties tantum abest ut nunc nonb obsequar, at quando
negocium vel unumc 〈a〉d mee confici non potestf, minime mihi adscribendum
quod in alio situm est. proinde quando Stapferig1 voluntas cum mea
debeat, neque possit neque velith convenire non difficile cernes caput
inobedienciae. Egressus is est domo, libros et alia extulit,
citra notationem mei aegre revocabitur. praesertim cum sciam illum iactaturum
me suae pecuniae adeoi cupidum et ex ea jtanto operej saginari posse
ut eius fiducia retractem ad me, id colligo ex anteactis opprobriis
siquidem pecuniam suam totiesk uxori2 et filiis3 exprobravit quasi nos ex
ea vivere necesse sit, ipsequel de beneficencia donet. Equidem mautemn certus sum
ipsum 26 fl. non assecuturum quae ego contemplatione tui et aliorum (oqui pro eo
intercesserunt)p in illum contuli.4 Is enim〈?〉q spaciosum lectulum unus subinde nisus
est occupare pecuniam obiectans etc.r Verum caussam diversionis eius
paucis accipe. Est nobis doctor quidam medicinae cui Sebastiano5
nomens, qui Latine graece hebraice mire doctus existit. Huius uxor et
filia6 invisere meam coniugem7 valitudine haud optima constitutam,
fuit autem mea in hipocausto oppido angusto unam duntaxat
tabulam capiente, eo cum venissent, ingredior excepturus〈.〉 exceptis eist
iussi Stapferou hospitibus cedere, quod is meliorem mensae partem
occupavit, unde peiore loco honestas hospites sedere oportebat.
Abii putabam cessurum, tandemv honestatis gracia rediens
eodem in loco Stapferum video sedere et libros compingere.
quem non sine stomacho rursus iubeo in suum hypocaustum abire.
sed respondit doctoris uxorem permisisse, itaque locumw occupatum
mordicus detinet, neque hoc contentus nam me in lectionem profecto
nidorex bituminis incipit molestare contuberniumy. Haec et alia de lectione
reversus audiens indigne tuli, etz dixi aaflagitium tale aa non modo
cum literis sacrosanctis sed cum legibus pugnare, imo contra naturam
abadeoque sacius esse ab ipsum carere literis quamac has socias facinorumad facere.
Hicae autemaf sicag movebatur utah ilico sibi providebat, imo meai
iniuria nova et acri affecit. Itaque invitum et reluctantem non
putavi diutius retinendum. quamquam parum licere putarem, ei, quem curatoris
autoritate8 tuoque interventu suscepi vobis ignorantibus permittere
discessum. poteris ex ajhisce ipse aj colligere quas turbas daturus
esset si reciperem. neque dubito te sic Stapfero favere ut mihi
tranquillitatem nonak invideas. praestat itaque ut alibi sit, cum mihi sit
honestum et utile eius ab commercio abstinere. Si mansisset mecum lubens
auscultarem tibi praecipienti cui inservire iucundum est. Vale feliciss'ime'
uxorem tuam9 atque matrem10 et liberos saluta, gaudeo te nume-
rum
al exaequasse nostrum liberum,am11 et tuam tibi felicitatem omnem
congratulor. Saluta d'ominos' meos praeceptores et fratres. Basileae
celeriter diean Januariiaoapanno 38.ap

Tuus obsequibilis
And'reas' Carolostadius〈.〉

aprioribus b
büber der Zeile hinzugefügt a
cfolgt über der Zeile hinzugefügt (per) me b
dvom Editor sinngemäß ergänzt
efehlt b
füber der Zeile hinzugefügt a
gStapfferi korrigiert aus Stafferi b
hüber der Zeile von anderer Hand hinzugefügt neque velit a
ikorrigiert aus adeoque a
j-jtantopere b
kpostea b
lkorrigiert aus sese 〈?〉 a
m-mest certissimum b
nüber der Zeile hinzugefügt a
oKomma statt runder Klammer b
pKomma statt runder Klammer b
qLesung unsicher, über der Zeile hinzugefügt a
rfehlt b
sam Rand von anderer Hand hinzugefügt Doctor Sebastianus a
teius b
uüber der Zeile korrigiert in Stapferum b
veundem b
wfolgt durchgestrichen suum 〈?〉 a
xam Rand von anderer Hand nidore a
yüber der Zeile hinzugefügt und nochmals von anderer Hand unmittelbar danach wiederholt a
zfolgt durchgestrichen f b
aa-aaüber der Zeile von anderer Hand flagitum tale a
ab-abüber der Zeile von anderer Hand adeoque sacius esse a
ackorrigiert aus quas a
adfacinori b
aekorrigiert aus his a
affolgt durchgestrichen nonnihil a
agüber der Zeile hinzugefügt a; cum b
ahfehlt b
aifolgt durchgestrichen novis 〈?〉 a
aj-ajhis ipsis b – folgt durchgestrichen intelligere
aküber der Zeile hinzugefügt a
alfolgt gestrichen exe 〈?〉 a
amfolgt (nostrorum Liberorum) b
anfolgt ein weißer Abstand a; mense b
aoJanuario b
ap-ap1535 b

1Gemeint ist hier Heinrich Stapfer, unehelicher Sohn des Rudolf Stapfer (1503–1528). Heinrich immatrikulierte sich unter dem Rektorat von Bonifacius Amerbach (1. Mai 1535 – 30. April 1536) als »Henricus Stapferus Tigurinus«; Matrikel Basel 2, 8. Vielleicht ist er der Bullinger empfohlene Junge, zu dessen Aufnahme sich Grynaeus im Sommer 1535 bereit erklärte (siehe HBBW 5, 284 Nr. 618) und dessen Ankunft in Basel er im September 1535 bestätigte (HBBW 5, 344 Nr. 640). Zu ihm siehe die KGK 376 zu dieser Einheit.
3Zu Karlstadts Kindern siehe die Einleitung zu KGK 399.
4Es ist unklar, ob und wann Bullinger – und wer sonst noch mit ihm, vielleicht GrynaeusKarlstadt bat, sich um Heinrich Stapfer zu kümmern.
5Sebastian Sinckler (Singler), aus Weil der Stadt (Baden-Württemberg), 1515 imm. in Heidelberg, 1530 in Ferrara Promotion zum Doktor der Medizin. Er kam 1535 nach Basel. Zu ihm siehe HBBW 8, 25 Anm. 5 Nr. 1087; Matrikel Basel 2, 10 Nr. 29. Vgl. zu ihm auch die Einleitung zu KGK 373.
6Sebastians Ehefrau Elisabeth Sinckler, geb. Wyßhärin, und seine Tochter Fides Sinckler, vgl. HBBW 8, 25 Anm. 6 und 7 Nr. 1087.
8Mit HBBW 8, 25 Anm. 8 Nr. 1087: »Als Vogt Heinrich Stapfers amtierte Gebhart Krüttli, s. StA Zürich, B VI 334, 140v–141r. 204r
11Zu diesem Zeitpunkt im Januar 1538 hatte Bullinger sechs Kinder: Anna (geb. 1530), Margaretha (geb. 1531), Elisabeth (geb. 1532), Heinrich (geb. 1534), Hans Rudolf (geb. 1536) und Christoph (geb. am 16. Dezember 1537). Die Angaben zu Karlstadts Kindern sind widersprüchlich. Die obige Aussage legt nahe, dass er zu diesem Zeitpunkt ebenfalls fünf Kinder hatte, von denen sich jedoch nur vier namentlich nachweisen lassen: Jakob (geb. 1526 oder nach 1530), Adam (geb. 1528), und Küngolt (geb. 1537) und vermutlich noch die im Februar 1531 in Zürich getaufte Tochter Barbel (vgl. StA Zürich, VIII C 1), die noch im Kindesalter gestorben zu sein scheint. Folgt man Barge, Karlstadt 2, 519f., der von einer Geburt Jakobs nach 1530, also in der Schweiz ausgeht, könnte es sich bei dem fünften Kind um den 1526 in Seegrehna getauften Sohn (den Bubenheimer, Andreas Rudolff Bodenstein, 52 mit Jakob identifiziert) oder den Überlebenden der beiden erstgeborenen Jungen (geb. 1523 und 1525) handeln. Es ist fraglich, ob Karlstadt auch schon verstorbene Kinder mitzählte, da ihre Zahl – Barbel mitgezählt – sechs oder sieben betragen würde. Zur Familie Karlstadts siehe KGK VII, Nr. 317, S. 317 Anm. 7; Nr. 315, S. 519, Z. 13 mit Anm. 171. Zu Karlstadts Kindern vgl. KGK 399 (Anmerkung), KGK 399 (Anmerkung), KGK 399 (Anmerkung), KGK 399 (Anmerkung) und KGK 399 (Anmerkung).

Downloads: XML · PDF (Druckausgabe)
image CC BY-SA licence
»