fehlt And'reas' B'odenstein' Carolostadius Auditorib'ibus' S'alutem' P'lurimam' D'icit'.

Redeo tandem ad disputationis exercitamentum,
quod plerique vestrum vehementer desideraverunt.
Id autem quo minore negotio subeam, vos maiore
fructu horas in eo genere eruendae veritatis colloce-
tis, vestras quoque vires, inibi expertas, queatis in coronam ho-
minum et tutius et confidentius producere, recte me facturum ar-
bitratus sum^b, si Exodi materiem, quam modo interpretamur,
in themata distributam vobis offerrem, feci.²Vestrum erit ab-
solvere inchoata. Habetis ramos ab arbore sua decerptos, prae-
sertim si ad seriem historiae committatis. Habetis etiam quae vide-
buntur extrinsecus assuta, quae, si dialecticis instrumentis et for-
mulis propheticis pensiculatius iudicaveritis, non dubito, mihi
concessuros, varia me argumentatione usum, et haec omnia pe-
ne filo, ex libri huius copia, eneto devinxisse. Video, inquit, ali-
quis, meras allegorias et hisce historiam elevari: Absit, porro
ut allegoriis loco utendum assentior, ita historiae honorem con-
servari volo: neque ego quicquam omnium, quae protuli, sic po-
sui, ut patiar pilum historiae vel apiculum perire. Esto senten-
tia haec. Neque putandum est libros divinos Aegyptiorum ge-
sta narrare,³ hominis veteris et acutiss'imi' et politiss'imi' ingenii, Orige'nes'ma-
ximaque rerum copia instructi, meam tamen ubi vis gentium
non fecerim. Ecquid nostra interest Aegyptiorum et aliorum
mores cognitos habere? maxime cum attestetur scriptura qua-
les definiverit Deus, An non relucent una Dei potestas, et ho-
minum insana temeritas? ut taceamus alios quam plurimos fru-
ctus, Mirum profecto virum et rhetoricis et dialecticis instrumen-
tis praeditum, sic in historias ausum statuere, Dissimulandum fuis-
set hoc, nisi saepius tam inclementer pronunciaret.⁴ Nos con-
textum historiae, neque laedimus, neque minuimus, omnibus erit
suus solidus honos. Quod autem iis thematis, quae consarcina-
ta credidisses, adieci indices veluti probatiunculas, in gratiam
studiosorum factum est. Deinceps ut disputatores,⁵ locis scriptu-
rae in promptu habitis, melius excutere, et acutiore dente no-
stra vel refutare vel confirmare possint. Deus opt'imus' maximus
nobis aspiret, quem omnibus clementem et propitium precor.
Basileae Marcii 20. Anno M. D. XXXVIII.^c

fehlt Themata de primo cap. exodi.

〈1〉^d

Cum triplex sit in Exodo historia, et materies
multifaria, et vox Exodos vix unam demon-
stret, esse titulum iustum et plenum negamus.

2

Hebraei dictionum initiolis verius quam titulo hunc ab
aliis libris dispescunt.⁶

3

Prooemium Fab'ius' 3. ca.10.⁷ huius tametsi non est ex intima materia de-
promptum, adeoque nec proprium, non tamen caret exem-
plo summorum in eloquentia ducum.

4

Jacob Gen. 46.^e animabus septuaginta, de femore eius exortis, in
Aegyptum Ioseph'us' antiq'quitates' lib.^f 2. ca.7⁸ profectus, multis modis crevit, et terram implevit.⁹

5

Post mortem Josephi, cui nomen ab addendo et Gen. 30.colli-
gendo datum, populus nascitur multus. Grano ergo in Theophrastus.ter-
ram iacto et mortuo, una parte radices altera culmus et Ioan. 12.se-
minis vis oboritur.¹⁰

6

Christus homines in terra, cum spiritibus in coelis Eph. 1,3.con-
iunxit.¹¹ Gal.^g 1.

7

Parao Josephum ignorans animum intendit, versutia acuit,
invenit caussam, ut populum obterat.¹²

8

Quia mundus filios Dei 1 Ioan. 3.ignorat, ideo odit, insectatur, oc-
cidit, at Dei zelum cautim praetexit, 〈Io〉an.^h 15.16.¹³ seque deo obsequium
praestare conclamat,Hier. 23. ita impii consilium in tenebris moliur-
tur.¹⁴Esa. 29.

9

Parao gliscentem Dei populum astute observat, exa-
ctionibus duris deglubit, inclementi servitute opprimit.¹⁵

10

Accersit ministros, ut possideat securus vasa Dei.

11

Clamat Satanas, quem dominus expellit,¹⁶ Mar.1.4.5.¹⁷ asciscit septemⁱ
fehlt se nequiores omnem lapidemMatt. 12. movet, ut restituat possessio-
ni, aut retineat obsessam.¹⁸

12

Pugnare vult, expugnari non vult,1. Pet. 5. circumit^j quaerens,
quem devoret, quare huic fortiterEph. 6. in fide resistendum.^k19

13

In lutum et lateres conficiendos, tanquam in metallum^l
damnat et ablegat.^m20

14

Munitiones aedificat, ut non modo in tuto sit, sed et si-
neⁿ periculo pugnet, et captivum populum detineat.²¹

15

Paraonum fiducia in Ose.9.²² luto et latere sita, verum itaque est,
Unusquisque qualia diligit talis est, suique similem popellum
generat.^o23

16

In luto et latere volentes laborant, Abuc.2.²⁴ quibus auri studium,^p
quibus aures adamantinae,Ezech 11. 36. cor lapideum²⁵, Dum in luto in
^qcarne sunt tantisperZach. 7. placere deo non possunt.^q26Rom. 8.

17

^rComplectimur^s et eos qui carnem brachii^r sui firmant.²⁷

18

Quos non potest Parao, exactionibus, servitutis tyran-
nide, et amarulentia opprimere, necari iubet.²⁸

19

Mandat obstetricibus, ut masculos mox natos prae-
focent, femellas sinant tutas.²⁹

20

^tSciebat Paraonis^t Satan, Gal.3.³⁰ salutem, nisi ex masculis, non^u
venturam, sciebat per masculos pollicitam hominibus be-
nedictionem.^v Gen.23.³¹

21

Et^w foeminas, nisi virum vocent, non intellecturas Ioan. 4.salu-
tis verba,³² denique corpus absque capite salvari non posse.^x33

22

At obstetrices Deum timent, masculos non perimunt, Gen.3.³⁴
fehlt fatentes, Deo magis quam hominibus obsequendum, plusActo. 5
favendum innocentiae quam crudelitati.³⁵

23

Misericordiam Deus magis ac sacrificium amat.³⁶Ose. 6

24

Ut Deus voluntatem^y et opera cupientium^z iustificariActo. 10.^aa
remunerat^ab, sic obstetricum timorem³⁷ respicit, et, domus^ac
aedificans,^ad compensat.^ae38

25

Obstetrices rationem dare iussae, dant Deo, quod DeiMar. 12.
erat, Paraoni quod erat Paraonis,³⁹ Paraonis erat fallere.^af DeiHier. 18. 3〈1〉?.
vero miserescere.^ag40Ezech. 18.

26

Neutiquam idcirco duobus Dominis servitum est, utMatt. 6
non est idem uni adversari, alterum colere.⁴¹

27

Imo nugatae an sint vel non, dicentes: Hebraeae non fa-
ciunt sicut Aegyptiae,⁴² in dubio est.

28

Amphibolon hoc, Obstetrices Hebraearum,⁴³ minime
urget nos ad sentiri autumantibus, eas ex hebraeis natas.

29

Illusus Parao proprio populo imperat, ut ipsi infan-
tulos^ah hebraeorum in flumen abiiciant.⁴⁴

30

Sacramento minime obscuro, tam sese quam populum^ai
suum aquis perituros.⁴⁵

31

Herodes aeque illusus, dum saevit in innocentes, et Matt.2.ali-
os et suam carnem, id est filiorum unum, una trucidat〈.〉⁴⁶ Strab'onis' lib.^aj Satur'nalia' 2. C.4.⁴⁷⁴⁸

fehlt Ex capite secun-
do Exodi

32

Intra immanem istam Philo lib. anti'quitatum'⁴⁹ Paraonis saevitiam specio-
sum infantem suscipit Amram^ak, puellus aeditus
occulitur trimestri, atque haud dubie rotunde Iosep〈h.〉 antiq'uitatum' 2. ca.8.⁵⁰circumcidi-
tur, nomine Melchiele vocatus, ut Philoni pla-
cet,⁵¹ deinde rotundae ac iunceae arculae delutatae bitumine et Greci jub`hn vocant^al52
pice insertus, magno,^am cum luctu suorum, flumini commit-
titur.⁵³

33

Certo mysterio ^anaqua^ao populum electum^an salvaturum.^ap54Exod.15.

34

Proinde ut eodem diluvio alii servati^aq, alii deleti,⁵⁵ ita Gen. 6. 7. 8.eo-
dem mari et baptismate eodem credulus salvatur 1. Pet. 3.incredu-
lus perit.^ar562. Pet. 2

35

Cum opera tanquam ^asliberos gignamus^as, et Amram⁵⁷
formosissimum gnatum occultavit, deinceps aquis ex-
posuit, merito iusticiam nostram clauso hostio in occulto
purius faciemus, ^atquod si proferri cogit necessitas, flumine^at
proluamus.

36

Noverat hoc sponsa, quae iussa egredi respondit, laviCanti. 5.
pedes meos, quomodo inquinabo illos?⁵⁸ pedes pollui solereIoan. 13
licet omne corpus^au lotum et mundum sit.⁵⁹

37

Pereunt opera quaerentibus applausum populiMatth. 6. glo-
riamque,^60avat canibus obiecta incommodant^av, porcis data concul-
cantur.⁶¹Matth. 7.

38

Expedit tamen manifesta et conspicua nonnunquam
esse, ut videntes, Deo gloriam referant, ut bonorum Matth. 5.exem-
plo accendantur alii.⁶²

39

Praestat dilectionem, quae non cernitur, operum^aw 1. Ioan. 3.veri-
tate esse testatam.⁶³ fehlt

40

Decet amicos benefactis demereri, inimicos vincere,Rom. 12.
nam tute in horum caput carbones ignis coacervabis, etProver. 25.
hi te^ax ex animo redament.⁶⁴

41

Quae Philo⁶⁵ quaeque Iosephus⁶⁶ de sorore Aharonis Philo. lib. anti'quitatum'nar-
rant, admonent Miriam maiorem natu fuisse, hisce vero Iosep'hus' ant'iquitates' 2. c. 9scri-
pturae series non repugnat.

42

Ergo scriptura Miriam tertio loco liberorum Num. 26. g.Ammi-
ramis ad numerans, ordinem sexus, non aetatis custodivit.⁶⁷1. Paral. 6. a.

43

Admirabilis providentia Dei, filiam Paraonis Iosep'hus' anti'quitates' 2. c. 1.Thar-
mut ad flumen et ad misericordiam una impulit,^ay effecit, ut
infantem soror, imperio reginae, restitueret matri.⁶⁸ ut et iam
duplex huber sugeret, nempe regium et maternum.

44

Si hoc non est de petra mel sugere, et de saxo Deut. 32.^azduri-
simo oleum lactere,⁶⁹ de spinis uvas carpere, et mamilla Matt.7.⁷⁰re-
gum lactari.⁷¹ quid est?Esa. 60.

45

Haud scio num Philoni consentiam, pronuncianti^ba Phil'o' ant'iquitates'⁷²
Tharmut⁷³ in Zadico⁷⁴, et testamento carnis infantem Sabell'icus'⁷⁵Hebrae-
um novisse.⁷⁶ quando plerique scribant, Aegyptios et alios Themuta Heredo'tus'⁷⁷⁷⁸
quoque circumcidi solitos.⁷⁹ Ioseph'us' atiq'uitates' 8. c. 10.

46

Vero puto similius, intellectum ex Paraonis iniqua
sententia, ac ex puero in aquam deportato.

47

Adolescente puero et iam trimatum assecuto,⁸⁰ Ioseph'us'⁸¹acces-
sit statura, pulchritudo, gratia, etenim visus omnium in se Cant.2. ca. 〈3〉?^bb82
oculos convertit, demulsit omnes oblectavit omnes. Sabell'icus'⁸³

48

Adoptatur in filium, Moyses appellatur ab ipsa eius
liberatrice. Neque ilico ut aquis expeditus erat vocatur
Moyses〈.〉⁸⁴ fehlt

49

Moyses nomen, Iosephus compositum affirmat Iosep'hus' anti'quitates' 2. c. 9.dua-
bus Aegyptiis vocibus moy aquam. et esis salvatum Aegy-
ptiis significantibus.⁸⁵

50

Vero propius arbitror, compositam duabus Hebrai-
cis voculis, quas textus continet, et Thermut⁸⁶ Hebraica non
penitus nesciisse.

51

Mea denique ratio sic est, filiam, infantem patre praesen-
te et volente adoptasse, tum nomen ei quoque ab eventu im-
posuisse, et constituisse regni successorem.

52

Alio opinor tempore et ab hoc non diu prolato Iosep'hus' anti'quitates' 2. c. 9Mo-
ses diadema regis humi afflictum conculcavit, et Sabell'icus'⁸⁷carboni-
bus ardentibus cladem linguae accepit.⁸⁸

53

Profuit Moysi infantia, ut Davidi simulata stulticia.⁸⁹1. Reg. 21.

54

Aetate discit, omni Aegyptiorum sapientia eruditur,Acto. 7.
potens dictisque factisque redditur.⁹⁰

55

Afflictis Aegyptiis collectu ibidum salutem properamIoseph'us' Sabell'icus'
et incredibilem invenit, quorum res eo venerant, ut si ipsa
ipsos voluisset salus servare non potuisset.⁹¹

56

Moses^bc quadragenarius rus profectus Aegyptium, aActo. 7.
quo Hebraeus vapulavit, occidit, et sabulo^bd humavit.⁹²

57

Postridie occidionis, rursum egressus hebraos duos
inter se iurgantes ad pacem revocans, ex iniuriam facien-
te sciscitatus, cur proximum caederet, male acceptus, Acto. 7.cae-
dis arguitur, princeps negatur.⁹³

58

Impium pronunciat historia qui proximum verberat.

59

Filium verberat pater, discipulum magister, pater si Prover.13⁹⁴
virgae parcit reprehenditur lege atque iure, Si caedit, iure fa-
cit. Quidergo? ecquid proximum caedit? [b1a]

60

Ergo duo cum idem faciunt saepe ut possis dicere, hoc^be Comtra Mitonem Terentiainum.⁹⁵
licet impune facere huic, illi non licet. Dissimilis res sit neces-
sum est, si dissimilis est qui facit.

61

Si quidem facti qualitatem commutat persona, hoc qui
non pendit iudex, iniurias maximas inferat consequens est.

62

Proinde Iudex si personam bene accipiet, non tamen Exod.22⁹⁶
personam accipiet in iudicio. Deut.1.17.⁹⁷

63

Sic neque magistros neque artifices impios arbitramur, si ff. ad. l'egem' aquil'am' Sed etsi.⁹⁸
discipulum quisque suum parum bene discentem coercet
aut castigat, etenim illis levis coercitio castigatioque permitti-
tur.

64

Impius autem ille ubi se tueri non quivit, in Mosen
grassatur, caedem pridie factam retegit, incessit, traducit.⁹⁹

65

Caede subindicata Parao ansam nactus, ad suppli-
cium quaerit Mosen. Moses vitabundus per deserta ad Mi-
dian fugit.¹⁰⁰

66

Madian et regio et civitas circa mare rubrum posita.¹⁰¹Ioseph'us' ant'iquitates' 2. ca. 11

67

Madian ab uno filiorum Abrahami de Cetura susce-
pto nuncupatur.¹⁰²Gen. 25.

68

Madian Eupolemus et Demetrius Arabiam vocant. Euseb'ius' de prep'aratione' Evan'gelica' lib.9. c.4.¹⁰³

69

Sabellicus parum aequo dente ferit Iosephum Midian
Troglodytarum regioni vel consuetudini iungentem.^bf104 Sabell'icus' enne'ades' 1. lib.2¹⁰⁵

70

Raguel sacerdos et rex Midianitarum septem filias
habuit, pecora pascentes, quo pastoriciam disciplinam haud
postremo loco habendam testatus est.¹⁰⁶

71

Neque eas puduit pecus ad fontem adpellere, aquam
fehlt haurire, exemplo memorabili puellis.^bg

72

Mirum regiae dignitati ius appellendi pecoris, hau-
riendaeque aquulae amplius non fuisse atque privatis.

73

Adpulsus haustusque si pluribus debetur, occupantis
melior conditio, adeoque qui prior tempore, iure quoque po-
tior habendus.

74

Ut occupatione quispiam dominium iure gentium ff. de acqui'rendo' re'rum' do'ominio'^bh l'inea' quod enim
nanciscitur, qui in rem vacuam venit. Et ut suam feram facit
qui venatur et capit. Ita qui aquam de publico epistomio sa-
lientem primus subiecto vase complectitur, quique de com-
muni castello vel puteo hausit, iure naturali dominus ff. de aqua coti'diana' l'inea'. 1.ade-
ptae aquae efficitur.¹⁰⁷

75

Proinde pastores iniustos et impios fuisse consequitur,
qui puellis deturbatis haustam et extractam aquam diripue-
re. Contra Mosen iustum et pium, qui propulsata iniuria,
puellas loco iurique restituit.¹⁰⁸

76

Rehuel merito gratiam refert, unamque filiarum nempe
Ziporam uxorem Moysi dat¹⁰⁹, et pastoralem curam committit.¹¹⁰

77

Demetrius histor'icus' existimat Ziporam filiam Iothoris^bi,
neptem Raguelis fuisse. Veri tamen viciniam maiorem ha-
bent, qui putant Iethro familiae nomen.¹¹¹

78

Quandoquidem Zipora Mosi Gersonem^bj, ut omnes Num. 30.mu-
lieres maritis liberos pariunt, subindicat scriptura liberos inff. de his qui sui. Insti'tutiones' de pat'ria' pot'estate'
patris potestate existere.¹¹²

79

Gersom, Moses quidem nomen compositum non inficia-
tur, at eius etymon evoluens alteram duntaxat partem Philo. de no'minibus' heb'raicis'expli-
cat. Philo autem utranque explicans advenam ibi vocat.¹¹³

fehlt Ex cap'ite' tertio Exodi.

〈80〉^bk

Moses, peractis in Midian annis quadraginta,¹¹⁴ Acto. 7.^blPa-
raone, suo malo, defuncto populoque Dei sub-
oneribus Aegypti ingemiscente¹¹⁵ Iethronis soce-
ri gregem ad montem Dei Horeb deduxit.¹¹⁶
Neque alio oves deducendae sunt.¹¹⁷Ezech. 14.

81^bm

Horeb. hominum opinione, mons dei habitus, accolis Iosep'hus' ant'iquitates.2. ca.12. at an'tiquitates' 3. c.1. secus.¹¹⁸
sacer et inaccessus fuit, tametsi laeto salubrique gramine her-
bidus pascuusque esset.

82^bn

Illic Mosi prodigium novum offertur, apparet ei non
modo angelus, sed Deus ipse in flamma ignis, videt, mira-
tur conflagare rubum, qui non deflagrat.¹¹⁹

83^bo

Sacris rebus eminus aspectis turpe est pronunciare.
Ideo propius accedit, ut ociosius et certius dispiciat, exem-
plo nobis semper imitabili.¹²⁰

84^bp

Ruborum genera licet plura sint, duo tamen praecipuaTheophrast'us' de histo'ria' Plan'tarum' lib. 3 c. 18.
facit Theophrastus, totidem Dioscorides, alterum qui rectaDiosco'rides' li. 1. c. 108. li. 4. c. 35.
in altitudinem assurgit, arborescens, Graecisque kun'osbatoc La-
tinis sentis vel rubus canis dictus. Alterum qui humi reptat
brachia late spargens quibus radicatur ubi terramadde. Pli'nius' attingit,
mora gerens is qama'ibatoc Graecis, latinis rubus humilis vo-
catur.¹²¹

85^bq

In quo genere ruborum ignis haeserit incompertum.Euseb'ius' de prep'aratione' Evan'gelica' lib. 9. c. 4.
Eupolemus narrat ignem subitum de terra exortum, proin-
de de humili rubo videtur sensisse.¹²²

86^br

Iosephus eidem non dissentit, narrans ignem fructife-
ros ramos complexum insedisse.¹²³ Nisi vascula illa oblongaIosep'hus' an'tiquitates' 2. c. 12
rubi per se nitentis, quibus insunt grana pilosa, inter fru-
ctum deputet, quod Dioscor'dies' facit.¹²⁴

87^bs

Quamvis nihil intersit sententiae de utrovis sentiamus,
fehlt non tamen decet incerta pro certis, mordicus praesertim.
evulgare.

De vocatione
Moseos.

88^bt

Moses Moses inquit Dominus, cave adeas nisi Ios. 5.calcia-
mentum solvisti,¹²⁵ audivit et eadem verba Josue.¹²⁶

89^bu

Nudis et puris et simplicibus cogitationibus, exutis Matt.5.11.¹²⁷
omni vafricia arteque humana contemplari Deum nos Esa.29.55.¹²⁸opor-
tet, Sapientiam sapientum Dominus et perdit et 1. Cor. 1.¹²⁹pudefa-
cit. Neque fert oculos per varias res, perque cordis figmenta Num.15.¹³⁰
fornicantes.

90^bv

Nisi Moses specie, ab igne, coelitus in corde impressa at
tractus, conatus fuisset adire, dixisset Dominus, pedes Matt.5.¹³¹ab-
scinde et abiice.

91^bw

Quis potest, cor suum applicare mihi, inquit Hier.30.¹³²Domi-
nus? Quis citra Heb.1.¹³³lucis fulgorem quicquam cernit? Quis ad
characterem gloriae Dei adibit, nisi tractus a patre, audivit
et didicit. Ioan.6.¹³⁴

92^bx

Locus, ait Dominus, sanctus est. Sanctus ille? Psal.88.¹³⁵nun-
quid non^by omnis Hier.23.¹³⁶terra Dei est, ad eoque sancta? Si tota terram scabel-
lum Dei¹³⁷ est sancta sit omnis necessum erit.Esa. 66.

93^bz

Ut homines interna revelatione Dei sanctificantur di-
scernuntur, et alius alii eminet. Ita loca revelationibus divi-
nis insignia aliis sanctiora censentur, et unus mons Dei, ali-
us Dei non vocatur.

94^ca

Quaestionem primam sitne res, vel non sit, item an lo-
cus sit sanctus vel non sanctus. scriptura nonnunquam oracu-
lo fehlt, ut hic, dissoluit, interdum facto rebusque gestis, quemad-
modum JacobGen. 28. locum in quo requieverat sanctum esse, sca-
lis, angelis et innitente Deo commonstravit.¹³⁸

95^cb

Porro calceos hominis industria factos ob locum san-
ctum, in quo Deus se manifestavit iussit exui, eos autemEsa.52.¹³⁹
qui ad praeparationem Evangelii et pacis a Deo formati sunt^cc Eph.6.¹⁴⁰
indui et parari.

96^cd

Dominus de rubo respondens, primum ipse declarat,
se esse piorum Deum, addit autem, patris tui, hoc modo se Ioan.6.¹⁴¹
omnibus manifestat quos ad Christum trahit.¹⁴²

97^ce

Cum autem mortuorum non sit Deus sed vivorum, Matt.22.¹⁴³
consequitur Abraham Isaac Jacob^cf de morte in vitam Ioan.6.¹⁴⁴tran-
siisse.

98^cg

Deinde sequitur Mosen, de resurectione mortuorum
scripsisse.

99^ch

Moses licet nihil terrificum percepisset, faciem tamen
abscondit et timet,¹⁴⁵ ideo non sunt Satanae protinus qui terre
fiunt.

100^ci

Dominus eidem clementer exponit caussas descensus
et ad legationem imponendam paulatim deflectit sermonem.¹⁴⁶

101^cj

Dominus oppressionem suorum quasi nove videt,¹⁴⁷ non Gen.18.¹⁴⁸
ut ullo unquam tempore non viderit, at nobis sic videt, Deut.13.17.¹⁴⁹
ut priusquam rei veritatem habeamus compertam, nun-
quam ad poenam accedamus.

102^ck

Descendit opem suis laturus, et ut testetur, omnia Eph.4. Gal.2.¹⁵⁰¹⁵¹pri-
us se quam suos deserturum. Nonne splendor Dei de Phil.2.¹⁵²coe-
lo descendit, formam servi ad sumens semet exinanivit? Nun Esa.49.¹⁵³
quid sic dilexit nos, ut se pro nobis traderet? an non pater Hier.31.¹⁵⁴fi-
lium unigenitum pro nobis obtulit?

103^cl

Moses iniunctam provinciam recusat, quis ego sum
fehlt inquit, qui vadam ad Paraonem, et Israhelem Aegypto sol-
vam?¹⁵⁵

104^cm

Noluerunt et alii legationem a deo oblatam suscipere,1. Reg. 16
nempe Samuel,¹⁵⁶ Abdias,¹⁵⁷ Naaman^cn princeps regis Syriae,¹⁵⁸ 3. Reg. 18.He-
remias,¹⁵⁹ Jonas, Petrus,¹⁶⁰ Ananias,¹⁶¹ quorum rationes si deputes,Hier. 1.
comperias alium alia permotum officium recusasse.Ioan. ult.

105^co

Dominus Mosen metu liberat, erigit promissis, in-
duit virtute prodigiorum.¹⁶²

106^cp

Signum tamen non praesentis sed futurae rei dat. Cum
eduxeris, ait, populum, me apud montem istunc coletis, hic
mihi immolabitis.¹⁶³

107^cq

Sunt huius ordinis signa alias tradita.¹⁶⁴4. Reg. 19.

108^cr

Si me rogaverint, inquit Moses, Israhelitae. Quod estEsa. 7.
Deo, qui misit te nomen? quid respondebo? ait Dominus:Exo. 8.
אֶהְיֶה אֲשֶׁר אֶהְיֶה, ero qui ero, et infra אֶהְיֶה, id est: Ero
misit me ad vos.¹⁶⁵

109^cs

Verbo licet futuri temporis, commodissimo tamen
ad iniunctam provinciam, Deus se declaravit. Quemad-
modum Christus spiritus essentiam ad clarificationis insti-
tutum expressit: Ipse me clarificabit, inquit, quia de meo Ioan. 16.ac-
cipiet.¹⁶⁶

110^ct

Ero, nostris forte auribus initium rerum aliquod in-
gerit. Deus autem existentiam suam aeternam, sineque ullo fi-
ne, et suarum operationum energiam nulla vi impedibilium
voluit insinuare.

111^cu

Quod videtur fecisse ubi legimus, levo ego manum
ad coelum et dico aeternitati, vivo ego.¹⁶⁷Deu. 32.

112^cv

Sentient Paraones omnes et refractarii omnes manumDeu. 32.
Dei excelsam, potentem, effectricem omnium quae destina-
vit.¹⁶⁸

113^cw

Nondum comperi quo tuear inter pretamentum >eg'w e>imi <o >'wn¹⁶⁹con-
tendentium fehlt Deum sic locutum. Ego sum qui sum. item qui
est misit me ad vos.¹⁷⁰

114^cx

Dominus à verbo ad nomen suum proprium Jehofaיְהֹוָוָה^cy
venit, ostendens hoc ei aeternum esse et memoriale a genera-
tione in generationem.¹⁷¹ Nisi generationem usurparit pro
hominum successione, Infinitum autem dictu quantum the-
saurum in hoc reposuit Deus.

115^cz

Nominis usus formaque reclamat iis qui ineffabile arbi-
trantur. Siquidem negari non potest hoc nomine Levitas Num. 6.be-
nedixisse filiis Israhel.¹⁷² Neque mea refert Iudaeos religionis^da
gratia non effari, neque quod ad solos sacerdotes, et ad certum
anni tempusculum prolationem eius contraxerunt.

116^db

Eadem superstitione alia quoque conati adferre. Equi-
dem vero heemanticum esse nomen, ut Isaac ut Jacob^dc et
alia.¹⁷³ Neque impedit peculiaris forma, cum sunt, et aliae vo-
ces sine fratribus, ut aiunt, et hoc nominis alia quoque pe-
culiariter possideat.

117^dd

Jehova^de, Dei essentiam, existentiamque absolutam et in^df
se consistentem, a creaturis discretam demonstrari non eo in-
ficias. Modo concedant convenire promissionum Num. 6.impletio-
ni, miraculis, et id esse nomen Dei quod Sacerdotes super
filios Israhel ponere iussi sunt.¹⁷⁴ quod et coniunctum est cum Exo.3.¹⁷⁵
elohim patrum. hic enim haec sociantur. יְהֹוָה אֱלֹהֵי אֲבֹתֵיכֶם¹⁷⁶

118^dg

Moses porro sic adfatur Paraonem. Deus Hebraeo-
rum apparuit nobis, Eamus ergo nunc viam trium dierum
in desertum et immolemus domino Deo nostro.¹⁷⁷

119^dh

Itinera duplicia facimus, castrensia et civilia, etenim
nunc de terrenis et navalibus nihil. nihil de alia itinerum di-
numeratione statuimus.

120^di

Profusus exercitus, praesertim imbecilli turba, aliisque
fehlt impedimentis collectus, qualis fuit Hebraeorum, in singu-
los dies IX, M, P'assus' vix peraget.¹⁷⁸ quorum postremi in profectio-
ne loca primorum uno die vix contingunt.^dj

121^dk

Ulpiamus et Caius facientibus iter vicena milia ff. Si quis caut'ionibus' l'inea' 1. de Reg'ulis' iur'iuris' l'inea' in itinere.passu-
um in dies singulos dinumerant.¹⁷⁹

122^dl

Desertum ubi Moses Deo sacrificia facere debuit, si
mons ille est, de quo dictum est,¹⁸⁰ cum eduxeris populum iu-
xta montem hunc coletis me, certe ab Aegypto ad eundem
intercapedo multo amplior itineribus dierum trium¹⁸¹, civili-
ter etiam emensis, interest.

123^dm

Nam Sina mons ab ipso Arabico sinu LX, M, P'assus' distat.¹⁸²Ziegle'r'

124^dn

De via civili dierum quisquis bene subducta ratione
volet pronunciare, inchoabit a transiti maris loco, ubi po-
pulus vere eductus et plene liberatus restitit, contutusque estExo. 14. 15.
Aegyptiorum alium excussum in litus, alium aquis sorberi,
alium penitus demersum. ab eo inquam loco ad locum illum
contendet, ubi mons sacrificio condictus prominet.¹⁸³

125^do

Igitur itinera illa dierum ternorum civiliter supputata,Exo. 15. d. 16. a. 17.
tametsi exercitus aliquis septimis castris queat conficere,¹⁸⁴ sa-
cra tamen historia multo pluribus testatur confecta.¹⁸⁵

126^dp

Porro castrensi profectione populus in desertum^dq
ubi Beelzephon extitit,¹⁸⁶ ad mare rubrum tertia die, licet Exo. 14.ce-
leriter ageret iter venit.¹⁸⁷ Verum cum illud desertum utiqueIosep'hus' an'tiquitates' 2. c. 13.
desertum, ciborumque inane fuerit, et Moses deserti solius
meminerit, puto nobis iudicium pertinax et obstinatum adem-
ptum.¹⁸⁸ Haec fusius sed ad utilitatem vestram protuli.

127^dr

Mosen legatione instructum Dominus praemunit. Scio
ego, inquit, quod Aegypti rex vos haud dimittet abire, nisi
manu^ds hac forti persensa, qua Aegyptum mirabilibus et in-
usitatis plagis cruciatam demum substollam:^dt189 fehlt

128^du

Clavem¹⁹⁰ omnis posterius excutiendae indurationis^dv no-
bis dominus tradit hanc, quam nisi prudenter tenemus verti-
musque acurate, actum erit. Neque sat est semel, neque plus satis
sexcenties deduxisse et interiora eius eruisse. Nisi frustra
scriptura eam lectoribus obgerit toties et ostendit.¹⁹¹

129^dw

Ecce dormies cum patribus tuis, sed populus consur-Deu. 31. d^dx
gens fornicabitur post deos alienos, et irritum faciet pa-
ctum meum quod cum eis pepigi.¹⁹²

130^dy

Incrassatus est, qui in rectitudine factus est, et Matt. 13.recalci-
travit vel contempsit, adipe obductus est, et dereliquit Deum Deu. 32.^dz
factorem suum.¹⁹³Eccl. 7.

131^ea

Christus quoque praedixit, discipulos scandalum Eccl. 15. dpassu-
ros, desertoresque fore et negatores,Matt. 26. atqui nullum horum ob-
strinxit peccato, sed nunciavitZach. 13. futurum, quia noverat quid
esset in homine.¹⁹⁴Ioan. 2. d

132^eb

Nisi Deus praesciret homines sua sponte peccaturos^ec,
non esset certa et infallibili providentia.

133^ed

Proinde non ideo peccamus, vel magna vel parva,
quia Deus praenovit, sed Deus ob id praecognovit, quia nos
eramus, quisque suopto arbitrio, peccaturi.^ee

134^ef

Neque Deus idcirco praenunciat casum, ut velit ad^eg Matt. 14.ca-
sum impellere, sed ut ^ehhomo cautim prospiciat caveatque semper ^eh195Hier. 18. 25. Ezech. 3. 18

135^ei

Perditio tua o Israhel ex te, salus tua ex me, item.¹⁹⁶ Ose. 13.Po-
pulus meus semetipsum corrupit.¹⁹⁷ De induratione dicemusDeut. 32. a
loco, nunc dicendum fuit Deum praedictione malorum non
ullum instigare ad mali patrationem.

136^ej

Domino gratiam cuipiam commovente, aliquos exci-
tat, imprimendo vel inurendo eis favorem erga illum et be-
nevolentiam, redditque sic ad auxilium, et ad opem ferun-
dam fehlt propensos.

137^ek

Dedit hoc pacto Danieli gratiam et miserationem inDan. 1.
conspectu principis Eunuchorum, sic tetigit traxit plerosque.¹⁹⁸1. Reg. 10.

138^el

Hoc itaque donum Deus etiam nondum iustificatis
largitur: Nisi Aegyptios doces iustificatos. Habet fortasse
radios Sol multigenos, quorum aliis affulget omnibus cumMatt. 5.
malis tamen bonis, aliis electos solos incendit et attrahit,Rom. 8.
de quibus legimus, Beati misericordes.¹⁹⁹

139^em

Caeterum populo huiusmodi gratiam contulit, ut Exo.11. a. 12. c.po-
stulantibus a vicinia abque cohabitatrice vasa aurea argen-
teaque, vestes, quo facilius exorarent et obtinerent et precio-
sa supellectili onusti Aegyptios evaderent.²⁰⁰

140^en

Mirum^eo plurimorum consensu receptum. Hebraeos
vasa et vestes Aegyptiis furto, aut vi detraxisse, quasi pos-
sit quisquam volenti ultroque danti, id quod porrigit, sup-
pilare, aut spolium esse queat, quod ex misericordia datum
oblatumque acceptumque est.

141^ep

Hisce reluctatur, nobis autem suffragatur Iosephus,Ioseph'us' ant'iquitates' 2. ca. 14
cuius sententia sic habet. Aegyptii muneribus Hebraeos ho-
norabant, alii ut citius egrederentur, alii propter vicinita-
tis consuetudinem.²⁰¹

142^eq

Si Hebraei ignorantibus, aut repugnantibus Aegy-
ptiis sua bona diripuissent, idque Dei mandatu, neque spoliiDeut. 10. 31.
aut violentiae, neque furti damnaremus. Quia domini est Psal. 23. 49. 88.ter-
ra et plenitudo eius. ipse necis vitaeque dominus, ipse domi-
nium proprietatem usu fructum, et omnia habet. Qui fecitff. de acqui'rendo' re'rum' de. do'minio' l. adeo
omnia omnium dominium tenet.²⁰²

143^er

Homines inter se collati proprietates et usufructus,
et id genus iura habent, ad Deum comparati, nullus homi-
num ullum bonum sibi vendicabit, fehlt

144^es

Igitur quemadmodum dominus regna regibus Hier. 27.adi-
mit, alii donat. Sic privatorum bona distribuit, tollitque. IpsasqueDan. 4.
quoque personas ponit deponit, necat, vivificat.Psal. 67. Neque ius ha-
bet figmentum rogare cur sic faciat.²⁰³Lu. 12.

Ex cap. quarto exodi.

〈145〉^et

Post haec Deus Mosen miraculorum potentia
vestit, quibus fidem et moveat et faciat, pe-
dum ergo pastorale Dei praecepto iaculatur in-
tellurem, quo protinus in vastum draconem
verso, perterrefactus Moses prosiluit, dracoque^eu
ipse cauda comprehensus in pedum rediit.²⁰⁴

146^ev

Post hoc, imperio Dei quoque parens, manum incolu-
mem in sinum inducit, Eam ilico extractam albicare lepra
speculatus, rursus infert sinui, elatam sanitati redditam vidit.²⁰⁵
Hisce duobus miraculis, secundum Horeb et rubum illum,²⁰⁶
vestitus ipse se exercuit. Verum an flumen illic in sanguinemIoseph'us' anti'quitates' l〈.〉 2. c. 12
mutarit mecum controverto.²⁰⁷ Tametsi Iosephus scribat, aquam
de proximo sumptam, ibi effusam, in sanguinem conversam.²⁰⁸

147^ew

Caeterum prodigia instar oraculorum, et in ordineIoan. 5. 10. 14
testimoniorum esse, vel hinc discas. Fidem enim faciunt, et
commovent.²⁰⁹ Siquidem ait, propterea credent, tibi conspectumIoan. 3.
esse Deum patrum vestrorum. Item, Si non credent nec au-
scultabunt voci primi prodigii, credent secundo, Si neque Matt. 9.se-
cundo, vel tertio credent.²¹⁰

148^ex

Finis miraculorum est, ut fides habeatur iis quae De falsis inferius²¹¹miri-
ficus profitetur, quod si non efficiunt, propter incredulita-
tem deficiuntur effectu. Non tamen inania revertuntur, sicut
neque verbum. Ut enim verbum iudicat et occidit Esa. 29. 55.adamanti-
nas mentes, ita prodigia bonos confirmant, impios Ioan. 5. 12.pessun-
dant, et praetextum eis extorquent. Si opera non fecissem etc.²¹²2 Cor 2. d
item, Si caeci essetis peccatum non haberetis.²¹³ frustra igitur seIoan.15. 9.
fehlt nescire simulabunt.²¹⁴ Cum scires omnia, haec Balthassar, aitDan. 5. f
Daniel.²¹⁵

149^ey

Moysi usque officium deprecanti iratus dominus 1. Reg. 8.so-
cium adiungit Aharonem. Dedit et populo olim in furoreOseae. 13.
regem.²¹⁶ Dat et hic iratus Mosi collegam. At Moses haud Pau-
lo demissius detrectat, hic nanque inolitam ineloquentiam ex-
cusat. denique gravedinem additam a die, quo locutus domi-
nus, caussatur seque ineptum prorsus quaeritur. illi petulantia
iudicem a deo datum repulerunt, quare Aharonem licet ira-
tus non tamen in furore dedit,²¹⁷

150^ez

Acrem argumentationem. Quis fecit homines? quis
caecum et videntem? quis surdum et audientem?²¹⁸ qua Deus
Mosen in considerationem creatoris excitat et accendit.
Hinc illud: Cum steteritis ante reges et praesides:²¹⁹Matt. 10.

151^fa

Moses verba a Deo accepta, iussus, Aharoni impertit.²²⁰
typus Christi, qui nota fecit discipulis quae audivit a patre.²²¹Ioan. 15.

152^fb

Verbum suum Deus sancte commendat, dicens: Et ego
ero cum ore tuo, et cum ore eius, et docebo vos, quaecunqueLuc. 10.
facietis.²²² huc illud pertinet: Qui vos audit, me audit: qui vos
spernit, me spernit.²²³ et illud: Sicut misit me vivus pater in
mundum, sic mitto vos.²²⁴Ioan. 17. 20.

153^fc

Primus in cultu Dei gradus, est Dei notitia, nam ope-
ra nisi consequuntur stulta sunt et invisa Deo, docebo ait, quaeMatt. 7. 20.
faciatis.²²⁵Eccl. 4.

154^fd

Posthaec dum annos 40 in Midian egisset, Dei nutu Psal 5²²⁶re-
migrare in Aegyptum Moses exordiens, uxorem et liberosSynecdoche Mosaica
asino imponit, iterque exequitur.²²⁷ Porro cum asinus ferundo
oneri par non esset, et Ptolomeus forte Mosen minoris du-
cturus esset Iosippus scribit Septuaginta id veritos, Josippus in limine sue historie.praedi-
cta verba sic interpretatos. Imposuit eos super id quod por-
tare potest hominem, asseritque omnes, licet locis disiunctos, simi-
liter vertisse.²²⁸ fehlt

155^fe

Divinitus erudimur, ne ius nostrum possessoribus ff. de rei vind'icatione'²²⁹ce-
lemus, rem qualemcunque, a quoquam si repetamus, quod do-
minus Paraoni causam, ob quam Israelem vindicaret, Iud. 11.desi-
gnari voluit.²³⁰ Iephtha caussam retinendarum rerum non reticuit.²³¹

156^ff

Israhel Ephraim Cahath, scriptura Exo. 4. Gen. 40primoge-
nitos secundum electionem facit〈.〉 Nam Esau Manasse et Hier. 31Ger-
som secundum carnem priores esse natos non dissimulat.²³²Exo. 6. 1. Par. 6.

157^fg

Mosen iter tenentem, et in diversorium latum visus estNum. 4.
dominus occidere, proinde Zipora petra filiorum praepu-
tia excidit, ac iisdem pedes Moseos attingens, sic eum affa-
tur. Sponsus sanguinum mihi tu. quod dixit propter circum-
cisiones.²³³

158^fh

Locus²³⁴ copiosus hic est, intelligi pleraque quae non Ulp'ianus' in l.1. ff. de his quae del'entur' in test'amento'²³⁵legi-
mus, quid etiam sit legibile, quid intelligibile. Huius ordinis
nonnulla sunt, quae ad statum scrip. et voluntatis. item, syllo-
gismi pertinent, C'icero' ad Her'ennium' 1.²³⁶Intelligitur autem Deum iratum Moysi pro-
pter praeputia, et, opprobrium amoliendum, priusquamJos. 5
aggrediamur divina.²³⁷

159^fi

Circumcisis gnatis, sublata caussa destitit a Mose Lev. 16.De-
us iratus, id quod solet. Verum ob caussas aliquot poenamHier. 3. 18.
geri vult interim noxa^fj remissa, tum propter experientiam2. Paral. 12. b.
et exercitium, tum ob alia, de quibus alias.²³⁸Iud. 2. et. 3. Rom. 7.

160^fk

Aharon circa dei montem occurrit Moysi. Moses o-
mnia eventa illic edisserit. hi mox una in Aegyptum com-
meant. Ubi Aharon praeceptiones Dei refert, et aeditis pa-
lam signis confirmat, populus credit.²³⁹

Ex cap. V. exodi.

〈161〉^fl

Parao postulatione Moysis et Aharonis Paraones.acce-
pta, protinus detonat. Quis ille Deus est cuius
audiam vocem: In cuius gratiam dimittam Isra-
helem fehlt? 2 Non illum novi, neque dimittam. 3 Vos popu-
lum ab operis ad Euse'bius' de prepa'ratione' Evan'gelica' 9. cap. 4.desidiam et rebellionem avertitis. 4. Heus
heus popule homines istos vanos et mendaces fugite horum
nugis necem occumbetis.²⁴⁰ Eupolemus addit Mosen in car-
cerem intrusum.²⁴¹

162^fm

Ius gentium violat qui hostium legatum pulsat.²⁴² Licetff. de legat'ionibus' l'inea' ul'tima'
pulsare sit citra dolorem caedere.²⁴³ Quanto gravius contra
gentium ius committunt, qui summi principis, nempeff. de iniur'iis' l. lex Cor'nelia'
dei caduceatores, dei filios in libertatem repetentes, tor-
quent, exurunt, strangulant, suffocant, aut alio mortis ge-
nere occidunt.

163^fn

Qui vos tangit pupillam oculi mei tetigit,²⁴⁴ quod Zach. 13.mini-
mo eorum qui credunt in Deum fit, Deus sibi sactum ipsiMatt. 25.
existimat.²⁴⁵ Delinquent omnes qui devoratur Jacob et malaHier. 2.
venient super eos. Effundet iram suam dominus in eos quiHier. 10.
Jacob comedunt.²⁴⁶

164^fo

Quintus Mutius cum qui legatum pulsasset hostibus,ff. de legat'ionibus' l'inea' ul'tima'
quorum erat legatus, dedi debere censuit,²⁴⁷ Alexander horri-
fica sceleris tanti magnitudine militem in Tyrios accendit,²⁴⁸Curtius. lib. 4
alii aliis modis facinoris tanti foeditatem depingunt et Ioseph'us' de bell'o' Iud'aico' l. 1. c. 14.abo-
minantur,²⁴⁹ quaeso, si nostrorum immanem vim viderent, quid
putem dicturos: quid in eos qui iure gentium, sideque publica
data acceptaque violatis de medio tulerunt dei nuncios, quo-
rum solidior fuit sermo, quam ut tantillum potuerint Matt. 10.refu-
tare.²⁵⁰

165^fp

Instituta filiorum dei vindicatione, Parao crudelior
redditus, sentiens lutea opera absque paleis, neque recte Esa. 29. 40. 55.coale-
scere, neque diuturna fore, mandat populo, ut ex AegyptiisMatt. 15.
agris paleas legant,²⁵¹ hoc est nugas et vanitatem, sapientiamCol. 2.
carnis prudentiamque mundi inveniant, quae cum dei veritateHier. 23.
fehlt nullam obtinent societatem.²⁵²

166^fq

Paraones mandatu suarum traditionum homines 1 Cor. 3.di-
spergunt,²⁵³ et in periculosas sectas diffundunt. At dominoZach. 10.
sibilante, dispersi concurrunt et congregantur. Ovesque Ioan. 10.extra-
vagantes pastoris voce sonante ad ovile confluunt.²⁵⁴

167^fr

Ut Petrus fretum modica fide ingrediens mergi Matt.14. 8.coe-
pit.²⁵⁵ Ut discipuli mare concitato, Salvatorem exuscitant:²⁵⁶
Ita Israhel saevitia Paraonis pressus fluctuat, seque nunc iam
foetere conquaeritur, nec pudet crimen in dei servos trans-
ferre.²⁵⁷

168^fs

Ob id Moses sic dominum affatut. Cur populum af-
fligis? cur me ablegasti? ecquid ut tuos liberem? Atqui a Hier. 20.^fttem-
pore, quo in tuo nomine locutus sum, liberando non 3. Reg. 19.libera-
sti.²⁵⁸ Simile quiddam alii passi sunt, Hieremias, Elias, Acto. 1.discipu-
li Christi.²⁵⁹

Ex capite sexto
exodi.

169^fu

Respondens dominus, non inquit. Populum li-
berabo nunc, sed nunc videbis quae facturus
sum Paraoni.²⁶⁰Exod. 8. Atqui Paraoni permittit delige-
re tempus, Acto.1.²⁶¹ quo ranis liberetur cidemque crasti-
num diem condicit,²⁶² quali mixturam bestiarum Matt.24.²⁶³
immittit.²⁶⁴ Ergo meliori loco erunt impii, quando piis celatExod. 8.
ut apostolis, ut discipulis, Verum utrique ad Abac.2.²⁶⁵cognoscen-
dum Deum diversis ita modis incitantur.

170^fv

Mosen patriarchis praecellere indicio sit, quod DeusIoan. 8.
patriarchis in Schadai, non in Jehofa nomine, utroque vero2. Cor. 1. d
Moysi, cognitus est.²⁶⁶ Quamvis Abraham Christi diem viditActo. 2. 3. 13.
in quo Deus omnia promissa perficit.²⁶⁷ fehlt

171^fw

Dominus cum naturam suam tum appropriata, ut
vocant, in nominibus suis ostendit, quibus habitis, habetur
et Dei cognitio,²⁶⁸ abiectis autem non magis ac quis amoto
speculo noticiam frontis genarum, et reliquae facici retinet,
quod inferius multo lucidius dicetur, hinc partim Exod. 33.effundi-
tur illud. 1. Cor. 13.Videmus nunc per speculum in aenigmata^fx.²⁶⁹ item. Fi-
des ex auditu, auditus per verbum Christi.²⁷⁰ item,Rom. 10. Moses de me
scripsit,²⁷¹ et alia in Evangelio clariss'ima'.Ioan. 5.

172^fy

Suscitat pactum dominus, dum promissa perficit, dan-
do Chananeam pollicitam,²⁷² quam peregrinationis terram vo-
cans, patriam negat, et coelestis habitaculi commonet, illiusGen. 12. 13. 15.
autem gratia sustulit manum, ad se, quia superior se non extat.²⁷³

Ex cap. vii.^fz exodi.

173^ga

Quemadmodum Deus hominibus reges dat^gb
principes et magistratus, ita Dominus Mosem
in caput, et Deum Paraonis constituit,²⁷⁴ ut sit ei
Deus, sapientia, virtute, praecellentia.

174^gc

Porro nullus^gd unquam hominum, sic factus est aliorum
deus, ut coli pro numine possit. Sunt quidem dii multi, sed Exod.22.²⁷⁵sa-
crificandum uni deo. Si quis Mosi immolasset eum peremis-
sent lege. Huc adde de Barnaba et Paulo.²⁷⁶Acto. 14.

175^ge

Dominus Paraonem subiecit Mosi. Moses enim illum
virtute superavit, punivitque eius contumaciam, dominus
necis vitaeque eius datus.

176^gf

Aharon minime datus est Mosi propheta, ut ei magi-
ster esset, aut futurorum praedictor, quales extiterunt aliorum
regum prophetae. Sed Moses Aharonem docuit, non solumExod. 4.
sententias^gg dei verum et futura,²⁷⁷ itaque ut apostoli fuerunt Christi²⁷⁸
fehlt prophetae, ita Aharon Moseos propheta, proinde Moses
iterum Christi typus^gh fuit.²⁷⁹

177^gi

Indurabo cor Paraonis, et augebo prodigiorum nu-
merum in terra Aegypti.²⁸⁰ Quamvis indurationis tractatio^gj
adduncis et peracutis spinis amicta sit, ut diffidam me illinc
non lacerum abiturum, tamen aliquid modo, quando illati
sumus, dicendum, quo posterius et rectius, et perspicue ma-
gis contingat eloqui.

178^gk

Indurat dominus tradendo hominem suis^gl cupidita-
tibus.^gm Rom.1.²⁸¹ Indurat qua peccatores ad poenitentiam^gn vocat Rom.2.²⁸²be-
nignitate, Indurat signis veris, indurat mendacibus, 2. Thes.2.^go283indu-
rat perspicuo,^gp indurat velato^gq sermone.²⁸⁴ Sunt alii denique mo-
di et caussae indurationis non paucae.

179^gr

Hic autem locus de induratione,²⁸⁵ quae signis promove-
tur, intelligitur, quia mox de signis et portentis subiecit.

180^gs

Cum duo inter sese prodigia conflictantur, nihil mirum
si spectatoris animum diverse trahant, ut nesciat, ^gtet dubitet^gt
utri concedat, iccirco excusationem aliquantulam dant. Ut do
nec Mosaicus Draco²⁸⁶ Aegyptios torve aspexit, spiras excus-
sit, et cum illis praeliatus, et hi vicissim repugnaverunt, tanti-
sper purgare se potuit Parao. Ubi vero Mosaicus^gu insulta-
vit, corripuit alios, in terram statuit^gv, exanimavit^gw deglutivit, ne-
mo adeo retusus, nemo tam saxeus ad fuit, qui negare qui-
vit victricem potentiam, superioremque divinoremque^gx existi-
tisse penes Mosen.

181^gy

Virtutem mendacium signorum esse vehementem,
testatur expersentia, docet Apostolus, Adventus eius, ait,2. Thes. 2.
est secundum operationem Satanae, in omni potentia et si-
gnis et prodigiis mendacii, in omni deceptione iniustitiae
iis qui pereunt. item, Deus mittet illis efficaciam illusionis
ut credant mendacio.²⁸⁷ fehlt

182^gz

Attestatur et Christus, dicens: Surgent pseudo pro-
phetae, et dabunt signa magna, ita ut in errorem inducan-
tur, si fieri potest, etiam electi.²⁸⁸

183^ha

Si dixerit vates aliquis, surge, sequamur deos alienos,Deut. 13.
et signum, quod praedixit, evenerit, cave sequare, quia ten-
tat vos Deus, ut palam fiat si diligatis eum.²⁸⁹

184^hb

Signa mendacii et iniustitiae nominat,²⁹⁰ quod menda-
cia inducunt in animum, aut quod apparentia sint praestrin-
gantque oculos, aut quod utrumque in uno concurrat, ut non mo-
do non sint quod apparent, sed mendacium et iniustitiam
astruant et probent.

185^hc

Itaque uno eodemque opere deus, alios manifestat, aliosRom. 1.
immissa illusionis efficacia indurat, ut credant mendacio et2. Thess. 2.
iudicentur, ab ipso qui secundum veritatem indicat.²⁹¹Rom. 2.

186^hd

Illud porro בְּלַהֲטֵיהֶם,²⁹² hoc inscriptum loco neuti-
quam cogit fateri Dracones^he Aegyptiorum apparuisse, et re
non^hf extitisse, quanquam hoc Iosepho video placere.²⁹³

¶ De Plagis et poenis,

187^hg

Aharon baculo flumen verberat, et omnes Aegypti
aquae vertuntur in verum sanguinem, necantur pisces, aqua Exod. 8.om-
nis obolescit^hh, perduntque operam Aegyptii inquirentes aquam.²⁹⁴

188^hi

Nullus canalis, nulla fistula, nullus rivus, nullum inci-
le, nulla persona, nullum breviter aquarum, neque caput, neque
receptaculum, dies perpetuos septem Aegyptiis, nisi Psal.79.105.²⁹⁵san-
guinem praebuit. Ergo populus in Gosen²⁹⁶ sanguinem ha-
buit: sed eadem aqua Iudaeis potabilis, et salubris. Aegyptiis
impotabilis et laetalis fuit.Ioseph'us' anti'quitates' 2. c. 13. et li. 3. c. 1. Ut eadem veritas aliis vitae, aliis
mortis odor.²⁹⁷

189^hj

Merito Aegyptii versis in sanguinem aquis Sap.11.²⁹⁸multan-
tur,²⁹⁹ perquae enim quis peccat per ea torquetur, et qualemLevi.24. d³⁰⁰
quisque maculam infligit, talem patietur. aquis sustulerunt inno-
centes, innocentum igitur necem sanguis et retulit et ultus est.

190^hk

Quando doctrina aqua interdum vocetur, haud ab-
surde dicemus, eorum dogma in sanguinem mutari, ipsisque
fehlt nencem allaturum, qui pueros sensu subruunt, qui verborum Matt.18.³⁰¹
vento quempiam auferunt Christo, quique traditiunculis per Ezech.36.³⁰²
turbatum dei verbum ceu pabulum purum ovibus Matt.15.³⁰³obii-
ciunt, quique carnali libertate freti infirmos fide labefactant.Rom. 14.

191^hl

Aegyptiorum prudentes, aquam alicunde importa-
tam^hm in sanguinem transformant, ut Aharon fecerat,³⁰⁴ idque
dei permissione actum est, Verum sanguinem a deo factum
minime queunt amovere. Mirabili dei iudicio mala cumula-
ri permittentis.

Ex cap. viii exodi.

192^hn

Alterum poenarum genus, aquae, baculo Aharo-
nis protenso, suppeditant, nempe ranas tanta vi,
quibus terra omnis, domus omnes, conclaviaIoseph'us' anti'quitates' 2. ca. 13.
omnia complebantur, adeo ut ne a furnis, nec
a cibis qui friguntur, abstinerent. Dormitantes
infestabant, vigilantes perrepebant, bibentibus e poculis bra-
chia porrigebant, vivae obreptionibus cruciabant, mortuae
foetoribus differebant.³⁰⁵

193^ho

Origenes ranarum strepitu, carmina poetarum acci-
piens, ranas Cyrenis, in Seripho insula, in lacu Thessaliae tran-
sit, iure tamen reprehendit, qui fuligines fabularum offundunt.³⁰⁶

194^hp

Dominus usque patitur Aegyptios praestigiatores similiter fa-
cere, at non patitur amoliri ranas, dirum Aegyptiorum exitium.³⁰⁷

195^hq

Parao divina virtute victus Mosen accersit et Aharo-
nem quibus supplicat, ut dignenter Deum, quem profiteban-
ter interpellare, quo ranas depellat, pro quo spondet se ple-
bem emissurum.³⁰⁸ hinc disces orationem hypocritarum, qui-
bus non est in animo quod dicunt, quos pudet, ut fures in Hier.2 et.8. c³⁰⁹fur-
to comprehensos.

196^hr

Moses delectum temporis, quo Deum orari pro se cu-
piat largitur Paraoni, quo sciat, non existere quempiam, quem
admodum Deus est, qui futura, et secreta servis suis revelat Amos.3.³¹⁰
et annunciaret efficit.³¹¹ fehlt

197^hs

Parao crastinum diem praefiniens, iuxta Dei providen-
tiam praefinivit.³¹² Neque tamen fuit magis pius, atque hi, qui
Christum in lignum suffigentes, fecerunt quae manus et Acto.4. f.³¹³con-
silium Dei decreverant. Quare duae contrariae voluntates in
uno facto concurrentes idem factum disiungunt.

198^ht

Egressi Paraonis domo, Moses valido clamore, Do'minum'
invocat, exorat, discedunt ranae in flumen,³¹⁴ flumen eodem
memento ad suum redit (teste Iosepho) ingenium, hoc est a
sanguine in aquam transformatur.³¹⁵

199^hu

Amotis et ranis et sanguine, respirationeque conces-
sa, Paraonis duricia aggravescit, non remittit, ad vomitum
ipse regreditur, promissa non perficit,³¹⁶ contemptaque dei Rom.2.³¹⁷bo-
nitate, ad poenitentiam natura invitante, irarum acervos si-
bi cumulat.

200^hv

Eamobrem^hw Moses Aharoni imperat tertium plaga-
rum genus aggredi, qui iuxta praefinitum terrae pulverem
baculo feriens Cinnim excitat, quos Cinipes et Scinipes vo-
cant.³¹⁸ Hoc animal Origenes pennatum, sed ita minutum Origen'es'de-
pingit, ut visum effugiat, corpus tamen acerbo stimulo te-
rebret.³¹⁹ Philon addit bestiolam eam solere pruritum Philonnoxi-
um relinquere, et nares et aures penetrare.³²⁰ Columella Columel'la' de Rust'ica re' li. 1. c. 5.no-
tat infestis aculeis armata gigni animalia, quae in homines
densissimis examinibus involant.³²¹ Sabell'icus' incursum musca-
rum fuisse consentit.³²²

201^hx

Hic nunc diis Satanam expoliat et exuit potestate miri-
fica. Hic traducit, hic cogit invitos magos altiorem adeoque
diviniorem virtutem confiteri, ut Satanas Christum Col.2.³²³confes-
sus est nolens et repugnans. Nunc iam dicunt, digitus dei Mar.1.3.³²⁴
hic.³²⁵ Ecquid inimici nostri iudices sunt, deum Moysi et Deut. 32.aeter-
num et verum Deum esse?³²⁶ fehlt

202^hy

Memorabilis ordo, quo Paraonis Dracones a Draco-
ne Dei vincuntur et delentur prorsum.³²⁷ Deinde Do. Exod. 9.praesti-
giatoribus virtutem mirificam detrahit, et denutatos osten-
dit. Postremo ulceribus aspergit tingit et emaciat, ut ne-
queant consistere.³²⁸

203^hz

Simili ordine dominus Palaestinos edomuit. Primo1. Reg. 5.
Dagon arca dei captiva in Asdod deturbavit sede. Secun-
do restitutum loco non modo in terram rotavit, sed caput
et manus obtruncavit. Tertio Palaestinos sic afflixit, ut ar-
cam cum muneribus certatim dimitterent. Ergo inimici
Dei licet fremant et frendeant virtutem eius victricem fa-
teantur oportet.³²⁹

204^ia

Parao tamen et si Dracones suos in lucta periisse, et
Magos nequicquam conatos, confessosque Dei digitum no-
vit, adhuc obstinate cor obfirmat.³³⁰

205^ib

Quartam itaque plagam, nempe mixturam Rabini Ioseph'us' Sabell'icus'³³¹anima-
lium, alioqui non convenientium, excitat, ut leones, lupos,
serpentes et scorpiones, et multigenis bestiis exercitum
aspectibus monstrosis et terrificis, quarum metus agros cul-
tu omni nudavit.

206^ic

Haec terrifica bestiarum conspiratio et mixtura terram
Gosen non invasit, propter Israhelem separatam, cuius bo-
na pars illic habitavit.³³²

207^id

Gosen plerique Hiessen vocant, Bubastus Ptolemeo.Volater'ranus'
Aliquibus Heroopolis, aliis Aemon vocata. Iosepho Ioseph'us' anti'quitates' 2. ca. 7.Helio-
polis. Sinum Heroopolitanum Plin'ius' facit in Arabico, terra al-
trix pecudum, quae Dei populum recepit in Aegyptum ad-
venientem.³³³

208^ie

Parao tanto bestiarum immanium conventu terrefa-
ctus fehlt prermittit populo, ut colat Deum sed in Aegypto, Mo-
ses permissionem confutat, quod non liceat suis deo vivo ab-
ominationes Aegyptias immolare. Deinde si liceret, non esse
tutum, se enim lapidatum iri ab Aegyptiis.³³⁴

209^if

Pecudes quas venerebantur Aegyptii appellat abo-
minationes, adoraverunt autem bovem, apim, vaccam etStrabo. lib. 17.
hircum, etc.³³⁵

210^ig

Nunquid autem Palaestinarum abominationes obtu-
lerunt Bethsamitae?³³⁶ an non Gidion taurum Baali sacratum1. Reg. 6.
et saginatum immolavit Deo?³³⁷ caussa discrimen adfert etIud. 6.
nodum fecat.

211^ih

Contortus Parao bestiarum impetu commeatum dat
Israheli, sed hac lege. Ne remotius se auferat, et ut pro se
Deo supplicet Moses. Moses recipit, vicissim monens. Ne
providentiam Dei pergat fallere. Parao liberatus metu, sua
propria verba defoedat, et cor rursus sciens volensque ob-
firmat.³³⁸

212ⁱⁱ

Ideo Do'minus' quinta poena, sese Paraonis et Aegyptiorum
omnes in agro comprehensas pecudes, nempe macie, sub-
laturum minatur, et non unam Israhelis perditurum, fecit, mi-
sit Parao et rei veritate percepta, inde cor suum indurat,
unde Deum, cognita eius certa providentia et potentia, ti-
mere debuit.³³⁹

213^ij

Sexto immissis ulceribus turgidis et ardentibus gras-
satur in homines et iumenta, et praestigiatores, quos ante
exuit virtute, nunc iam ulcere sic afflictat, ut ante Mosen sta-
re non possent.³⁴⁰

Basileae apud Lucam Schouberium³⁴¹ An. M. D. XXXVIII.^ik