Nr. 335
Andreas Karlstadt an Oswald Myconius
Zürich, 1532, 1. Juni

Text
Bearbeitet von Stefania Salvadori
Buchsymbol fehlt

Eximio
viro D〈.〉
Oss'waldo' Myconio
Basileensia
concionatori
fratri chariss'imo'b

Buchsymbol fehlt
S'alutem'.

Quandoquidem rogas utc de melitoto vir eruditissime respondeam. obtempero volens, quamquam
putem,1 leporem ut aiunt, quaerere carnem.d2Scis autem optime vir meliton controverti, quod
in dubio sit quae herbarum melitotus sit. Plinius lib. 21 c〈.〉 11 duo eius generae facit,
croceum et candidum atque si recte capio odoratiusf candido luteum,3 quae si vera sunt
non potest esse melitotusg aut melitotonh, quod Italus ille qui tibi suram curavit
ac D. Christophoro servivit4 melitoton pronunciavit. primo quod non dulciter odoratum est
neque sentitur naribus nisi siccatum. Secundo quod non si duo eius genera, nam quis candidum demon-
strabit
?iTercio plures apothecarii aliud ostendunt.5 Iam quid sequendum tua pruden-
tia
citius me videbis. Tamen mitto Itali melitoton idque cernes ex inscriptione.
Mitto quoque masculum et foeminam alterius melitoti quod etiam vetulae quaedam herbariae
censent melitoton, revulsi una radices quo plenius obsequium praestarem, neutiquam
eo consilio ut tibi iam discendum sit.6Luteroj respondi7〈,〉 quomodo placeat nostratibus
poteris rescire ex H〈.〉 Bullingero qui nunc febritk aut ex Leone.8 Nam uterque
vidit. Argentoratenses precati sunt ut nihil hinc adversus Luteruml eiaculemur
antequam exitus comitiorum patefactus sit.9 Si fuisset transcriptusm libellus
misissem iudicandum.10 Gryneusna scribendo adhucn dehortatur cui non temere ausculto.11
Saluta Gryneum diligentiss'ime' atque Petrum Tossanum.12 Tiguri primo Iunio.
An〈n〉oo MDXXXIIp

Tuus Carolstadius.

Hactenus non contigit nuntius
quocirca dignus sum cui ignoscas〈.〉

Herba inclusa melitoton
est Italiq iudicio.13


aBasiliensis b
bcarissimo b
cüber die Zeile hinzugefügt a
dcanem b darüber r hinzugefügt und durchgestrichen
egeneris b
ffolgt unlesbares Wort durchgestrichen a
gmelitotos b
hletzte zwei Buchstaben korrigiert aus unlesbarem durchgestrichenen Buchstaben b
idemonstrabit. b
jLuthero b
kam Rand hinzugefügt (an febricitat) b
lLutherum b
mtransscriptus b
n-nam Rand hinzugefügt a
oLoch im Papier a; fehlt b
p1532 b
qkorrigiert aus Itala a

1Nachdem Karlstadt Bockshornklee für ihn beschafft hatte (vgl. KGK 333), bat Myconius offensichtlich auch um Steinklee (melilotus). Es ist nicht klar, ob Myconius' Bitte Karlstadt mit einem heute verschollenen Brief oder auf anderen Wegen erreicht hatte.
2Vgl. Erasmus Adag. 1080: »Lepus pro carnibus« (ASD II-3, 102–104).
3Karlstadt gibt hier nicht ganz korrekt Plinius wieder: »Ergo in coronamenta folio venere melotrum, spiraea, origanum, cneorum, quod casiam Hyginus vocat et quod cunilaginem, conyza, melissophyllum quod apiastrum, melilotum quod sertulam Campanam vocamus. est enim in Italiae Campania laudatissima, Graecis in Sunio, mox Chalcidica et Cretica, ubicumque vero asperis et silvestribus nata. coronas ex ea antiquitus factitatas indicio est nomen sertulae quod occupavit. odor est croco vicinus et flos ipse. Campana placet maxime, foliis brevissimis atque pinguissimis. […] Melilotos ubique nascitur, laudatissima tamen in Attica; ubicumque vero recens, nec candicans et croco quam simillima, quamquam in Italia odoratior candida.« (Plin. n. h. 21.29.37).
4Es ist nicht klar, auf welchen italienischen Mitarbeiter des ab 1531 als Zürcher Stadtarzt tätigen Christoph Klauser sich Karlstadt hier bezieht. Die Behandlung geschah aber vermutlich vor Myconius' Wechsel nach Basel um den Jahreswechsel 1531/32. Zu Christoph Klauser siehe HLSHLS s.v. Klauser, Christoph.
5Die damaligen Meinungsverschiedenheiten über die exakte Zuordnung dieser von Plinius genannten Pflanze zu einer Karlstadts Zeitgenossen bekannten Pflanzenart, auch aufgrund der Ähnlichkeit zu anderen Heilpflanzen, ist zum Beispiel bezeugt in Dioscorides, De medicinali materia (1543), 142: »Sylvestris lotus […]. Nomina et explicatio […]. Officinae falso pro melitoto utuntur. Germanis Stein Klee dicitur, et gulden klee. Caulem fert bicubitalem et sepe maiorem, folia foenogreco similia, in quovis pediculo tria: floribus pisi, multo tamen minoribus, luteis aut candidis, odoratis, deorsum nutantibus. semine per ramulos diffuso foenigreci, sed multo minore gustu medicato, radice subcandida […].«
6Da Karlstadt nicht sicher ist, welche Sorte die richtige ist, schickt er Myconius sowohl die von dem unbekannten Italiener (s.o. KGK 335 (Anmerkung)) benutzte Sorte als auch eine andere Variante. Um der Bitte des Korrespondenten besser zu entsprechen, schickt Karlstadt die Pflanze mit den Wurzeln.
7Diese Schrift Karlstadts ist verschollen; Myconius, Briefwechsel, 205 Nr. 142 identifiziert diese Schrift als eine Antwort auf Luthers Sendbrief an Albrecht von Preußen. Vgl. zu dieser vermutlich verschollenen Schrift KGK 334.
8Heinrich Bullinger und Leo Jud. Dass Bullinger in jenen Tagen krank war, bestätigt auch Pellikan in seinem Brief an Myconius vom 1. Juni 1532 in Myconius, Briefwechsel, 206 Nr. 143. In der später erhaltenen Korrespondenz Myconius' mit Bullinger und Jud findet sich kein weiterer Hinweis auf die hier erwähnte verschollene Schrift Karlstadts.
9Gemeint sind die Verhandlungen am Rand des Reichstages in Regensburg, die zum Nürnberger Religionsfrieden im Juli 1532 führten. Siehe dazu Aulinger, Reichstag in Regensburg. Zur angespannten kirchenpolitischen Situation in jenen Monaten siehe KGK 334.
10Selbst Karlstadt besaß also keine Abschrift seiner Schrift.
11Siehe nochmals KGK 334.
12Karlstadt hatte Pierre Toussain vermutlich während seines kurzen Basler Aufenthaltes im Frühling 1530 kennengelernt. Vgl. KGK 324 (Textstelle). Toussain wohnte in 1532–1533 bei Simon Grynaeus; vgl. Bietenholz, Contemporaries 3, 337f.
13Dieses Postskriptum wurde wahrscheinlich erst hinzugefügt, nachdem es Karlstadt gelungen war, einen Boten zu finden und sich von dem namentlich nicht bekannten Italiener (s.o. KGK 335 (Anmerkung)) bestätigen lassen konnte, ob die an Myconius gesandte Heilpflanze die richtige war.

Downloads: XML · PDF (Druckausgabe)
image CC BY-SA licence
»