fehlt

Andreas Bodenstein Ca-
rolostadius le-
ctori s'alutem'.

Exercitatione, usuque artes omnes confirmari, testis est vel agricul-
tura, quam ob oculos nemo non habet. Agricola nanque licet artem
penitus cognorit, nisi tamen usu corroborata sit, arare dum niti-
tur, aut auferetur transversus, aut resultantes passim glebas relin-
quet, aut intra sulcos cruda scamna, sentietque tandem, quid sit manus exercitio
doctas et consuetas admovere. Idem denique etsi sciat ut debeat inserendo manus
cum gradu pedeque dextro congruere, dissentient tamen omnia, si exercitatio illa
non composuerit. Ipseque ager inaequaliter satus laborabit, hic seminis vi strangu-
latus, illic inopia obherbescens. Simile quiddam oraculari disciplinae eveniet, prae-
sertim cum data quoque sit, ut adversarium revincamus. Inexercitus porro, in cer-
tamen proditurus, aut pessum ibit, aut non efficiet quod debet, maxime aetate hac,
in qua hostes fallaciis et imposturis instructos habemus: qui certe facillime per
inanem te philosophiam depraedabuntur, ac facies tu deditionem omnium turpissi-
mam. Quid enim inhonestius, quam tete captionibus et sycophantiis dedere?
Huic malorum pessimo Senatus noster et prudentissimus, et omni virtutum ge-
nere ornatissimus, salutem quaerens, gymnasii moderatores varia eruditione cla-
riss'ima' ascivit: Qui una auxilium allaturi sanxierunt, ne quisquam posthac profi-
teatur ullam hic artem, qui ante doctrinae suae specimen ac testimonium publicis
in scholis non praebuerit. Eam ob rem mihi mandaverunt, idque serio maxime,
ut pro receptione mei ad Theologicam facultatem respondeam, adscriptis sco-
pis, ad quos, ceu stellas, omnis instituatur et currat disputatio.¹ Quorum cona-
tui usqueadeo honesto, sapienti, sanctoque non auscultare impium putavi, quum
alioqui ipsorum et autoritate et voluntate nemo plus apud me valere potest.
Itaque pronunciata per materias aliquot distribui, subiecique, et obtuli impugnan-
da: castigaturus quicquid sana doctrina limari potest. Illud vero pie-
tatis iure postulo, ut quisque animum candidum adferat, et
indagandae veritatis amantem.Vale, Basileae
mense Ianuar. Anno a Christo nato
M. D. XXXV.

fehlt De Deo pronunciata.

1

Deus est praecipuus eius cognitionis, quam Theologiam vocant, scopus.

2

Deus spiritus est infinitus, aeternusque, et
lux sine tenebris.²

3

Deus est ubique, coelum tamen habitacu-
lum eius censetur,³ in quo et requiri vult.

4

Eundem tenemus fide, charitate, timore, fiducia.

5

Illum etiam eo timore sanctificamus,⁴ qui potentiam ro-
bustioris formidat.

6

Nativum atque genuinum colit, qui naturam dei, eiusque
propria assequitur.

7

Alienum mens componens fingit, quoties abdicat dedi-
canda, et abnuenda illiipsi attribuit.

8

Qui inficiatur deum omnia cernere,⁵ gubernare,⁶ et tale
quiddam, alienum⁷ complexus est.

9

Quique inficias is^a misericordem esse,⁸ vel non diligere homines.⁹

10

Imo qui deum aliorum misereri concedit, sed sibi miseri-
cordem negat.

11

Finitimus huic est quicunqe serio dubitat, num deus mi-
sericors sit?

12

Afflictio credulis interim similes cogitationes atque voces
extorquet.

13

Qui dicit, Surge qui obdormis,¹⁰ quid dicit aliud, quam se
non videri a deo? At et hoc ipsum athei dicunt.

14

Atqui interest. Sancti intra murmura sua adhuc invocant,
fidunt, ac spondent. Impii desperant et contemnunt.

15

Deus in medio ignis de Horeb sic est loquutus, ut deum
adesse populus nihil ambigeret.¹¹

16

Vocem tamen dei populus non audivit, tametsi audierit
ut diutius ferre non posset. fehlt

17

Verum audierunt quotquot viva spe Christi delibuti sunt.

18

Deum nullus mortalium, dempto Christo, per se nu-
dumque contemplatus est.

19

In speculo vero et aenigmate plurimi videre.

20

Atque in eodem speculo certo viderunt,¹² ut quis imaginem
arboris retro sitae certo cernit in speculo.

21

In eodem visionis genere Moses constitit, quamlibet di-
lucidius aspexerit omnibus.

22

Moses in nomine tetragrammato deum¹³ et praecellentius
Abrahamo speculabatur.

23

Tametsi Abrahamus idem nomen tulerit ore et ob ocu-
los tenuerit.¹⁴

24

Adeo sese deus suis varie aperit et ostendit, iuxta mensu-
ram voluntatis.

25

Deus bonitatem suam impiis etiam declarat, quum eos
sustinet, beneficiis allicit.

26

Omnem vero omnis bonitatis plenitudinem reposuit in
Christo.¹⁵

27

Per quem peculiariter piorum est deus nimirum viventium.

28

Illud, Deus non est deus mortuorum sed vivorum,¹⁶transpo-
sitis, quod licet, terminis, belle absolves in tertio hypotheti-
corum modo.¹⁷

29

Deitatis plenitudinem corporaliter esse in Christo, est si-
ne mensura et sine figura esse.

De Christo effata.

30

Christus duplici natura constitutus, utriusque tum deitatis
tum humanitatis propriis officiis functus est.

31

Verbum est aeternum infinitum, deus apud deum, ante
omnia, super omnia.¹⁸

32

Homo verus et naturalis, ex Davidis semine natus.¹⁹ fehlt

33

In eadem humanitate duplex conditio, infirmitatis nimi-
rum et virtutis bifario sacerdotii officio convenit.

34

Priore ante tabernaculum immolavit, posteriore introit in
sancta non manufacta.²⁰

35

In similitudine carnis peccati peccatum abstulit,²¹ qui pec-
catum neque fecit, neque novit.²²

36

Sanctissimum ac optimum sacerdotem, hostia sancta, im-
polluta, a peccatoribus segregata decebat.²³

37

Eandem hostiam nullus hominum alius offerre corpora-
liter, nec dare potuit.

38

Impius est nec dum qui offerre tentat, sed etiam qui cre-
dit offerri posse.

39

Impius quoque qui alio modo offerri volet.

40

Nec ipse Christus offerre in salutem se nostram quivit,
nisi per cruciatum et contumeliam crucis.²⁴

41

Nec alio loco, quam electo, sacrificare, sanguinemque ef-
fundere quivit.

42

Sacerdos secundum ordinem Melchisedek aeditus,²⁵ san-
guinem agni sui corporaliter quidem effudit, non autem
affudit.

43

Moses corporali sanguinis iniectu atque contactu cum
vasa, tum populum suum reconciliavit.²⁶

44

Christus digito dei, id est, per spiritum aeternum sangui-
nem suum inspersit conscientiis.

45

Moses hysopo et aliis instrumentis corpora tinxit.²⁷

46

Sanguis Christi inspersus spiritu, conscientias lavat, qua-
tenusque profluit, eatenus eluit.

47

Qui super nivem dealbat,²⁸ ut sint sine macula et ruga.²⁹

48

Ideo ad perfectum adduxit, conscientias tranquillavit,³⁰ Mo-
se haud potente, nec ad perfectum adducere, nec tranquilla-
re conscientias.

49

Hac omnia, nempe offerre et effundere sanguinem, opor-
tuit fehlt Christum per mortis cruciatum efficere.³¹

50

Atque hisce sacerdotium, testamentumque novum offirma-
re, exordiri regnum, pellere satanam, asciscere populum.

51

Is purgatione peccatorum facta, ingressus est in taberna-
culum dei verum, ubi summa sacerdotii summi obit munia.³²

52

Illinc nos virtute divinitus induit, regeneratque semine
immortali,³³ regnumque suum, citra observantiam, auspicatur.

53

Illic, advocatus ipse noster, pro nobis, solus, intercedit.³⁴

54

Cui functioni nullus angelorum, sanctorumque nullus ve-
lit immiscerier.

55

Quanquam constet nos in illorum votis haerere, ipsosque
ardenter desiderare, quo desitis viciis conversi salvemur.

56

Christus in sua iustitia pro nobis intercedit,³⁵ quod nulla
creaturarum uspiam audet.

57

Illinc nos sua carne et sanguine pascit, non quidem ad ci-
batum apparans, quod fecit in cruce, sed spiritum mittit a pa-
tre manifestantem et consolantem, ac vere Christo inse-
rentem.

58

Nisi manducaveritis carnem filii hominis, non habebi-
tis vitam in vobis.³⁶

59

Hoc dictum Christus pro piis et impiis sic adducit, ut appa-
reat dispositionem ad primum modum hypotheticorum³⁷ pertinere.
At resoluta vocula nisi³⁸, tractabis pro piis eleganter in tertio.³⁹
Contra ab annexo in secundo hypotheticorum modo.⁴⁰

De homine propositiones.

60

Homo in similitudine dei secundum imaginem dei pro-
creatus est rectus.⁴¹

61

Eandem imaginem si cerneres, deitatis ingenium cerneres.

62

Illam opinionibus vanis corrumpi, peccatis obliterari,
non funditus eripi. fehlt

63

Igniculus⁴² ille a deo datus subter impositam vitiorum mo-
lem pressus gemit, ad eruptionem tamen molitur.

64

Paulum liberatus promicat ad rectum, iustum, et aequum,
hortatur, et ut solet lex a vitiis deterret.⁴³

65

Mortis dolor voluptates iniectas dissipat, efficitque quo
possit fortius accusare conscientia.

66

Imaginem illam ipsam puto legem esse cordibus omnium inscriptam.⁴⁴

67

Et omnia legis opera in eadem conscripta.⁴⁵

68

Quare minime pessime statuere, modo recte intellexe-
runt, arbitrantes religionem dei, iuris gentium esse.

69

Quando autem Christus nos ad eam amandat perdiscen-
dam, quaecunque, inquit, quae vultis, etc.⁴⁶ consequens est eadem
imagine omnia, tum societatis, tum humanitatis iura contineri.

70

Eam imaginem si restitutam ac perceptam haberemus, ces-
saret armorum fragor, fraudes exciderent, pararetur civitas.

71

Hac regeneramur, renovamurque cognitione dei, iustitia, et
veritatis sanctimonia, ad Christi imaginem nequaquam corruptam.⁴⁷

72

In qua renovata Christus habitat et regnat.

73

Corpus peculiaris regenerationis indigum est, sed rege-
nerabitur ob spiritum habitantem in mente.

74

Quod malitiae tantisper obnoxium manet, donec vita de-
fungetur.

75

Miris artibus lex membrorum spiritum appetit, efficiens
ut quod velis non facias.⁴⁸

76

Motusque concitat quos aquula haud restingues, atque adeo
immedicabiles, ut in illis tollendis opus pariter sit Christo.

77

Qui peccato damnavit in carne peccatum, atque inhabi-
tat ut sedet et tranquillet.⁴⁹

78

Belligerandum igitur adversus nosmetipsos, adversus hanc
quam alimus et circumcirca congerimus carnem.⁵⁰

79

Chananaeus tamen ille in Israele relictus est, quo cautior
sit et modestior, ne ve sibi iustitiam arroget.⁵¹ fehlt

80

Carne prorsus debellata, id est, redempta, dicere licebit: Ubi
tuus nunc est o mors aculeus?⁵² ubi inferne victoria?⁵³

81

In illa corporis regeneratione, quum Christus regnum pa-
tri tradet,⁵⁴ discrimen erit, aliis ut sol lucentibus, aliis clarius,
aliis obscurius fulsuris.⁵⁵

Axiomata de peccato.

82

Satan pater peccati.

83

Is agnum dei necavit ab origine mundi, Christicida prius
quam nasceretur Christus, et ipse coelis exturbatus esset.⁵⁶

84

Peccavit opinor prius odio Christi, mox consilio occidendi.

85

Is fulminis instar deiectus, ardens odio, Hevam et Adamum ad
ortus primum fallaci doctrina, deinceps iniquo facto praecipitavit.⁵⁷

86

Contra legem, ut facerent, pellexit, nec peccavissent, si nul-
la penitus fuisset lex.

87

Omne peccatum adversae legi renititur, quare sapienter
dictum est <h <amart'ia >est`in <h >anom'ia.⁵⁸

88

Ut enim ius a lege oritur, ita contrarium iuris contra legem.

89

Et ut iustum a lege, sic iniquum adversus legem producitur.

90

Elegans et verissimum illud, Per legem cognitio peccati:⁵⁹
et, Peccatum non cognosco, nisi per legem.⁶⁰

91

Sed explicatius hoc, <amart'ia >est`in >anom'ia.⁶¹

92

>adi k'ia⁶² et >anom'ia⁶³ licet concurrant, prioris tamen ratio pe-
tenda a postremo.

93

Hinc efficitur illud, quo et Christus in Pharisaeos utitur,
iniquitatem nequaquam dici temere cuiuslibet legis renisum.⁶⁴

94

Cum extet, In praeceptis patrum vestrorum nolite ambulare.⁶⁵

95

Quid pecco, si abrogatam aut antiquatam legem negligo,
quando Paulus impietatis reos peragit, qui dies cibosque ob-
servant, vel sese circuncidi sinunt.⁶⁶

96

Ut non concedo legis imperata facere, qui literam se ruantes, legis
fehlt mentem circumveniunt, ita contra non dabo in legem com-
mittere eos qui voluntati respondent, licet verba non exaequent.

97

Contra legem facit, qui id facit, quod prohibet voluntas
dei, lege prolata.

98

In fraudem legis qui literam praetexit, mente praeterita.⁶⁷

De lege proloquia.

99

Lex est dei mens et voluntas aeterna, universum mundum
regentis imperandi prohibendique sapientia.

100

Ab illa quaevis lex nomen obtinet.

101

Nulla lex, quia scripta sit, lex aestimanda.⁶⁸

102

Legis virtus, non est auditorem iustificare.

103

Nec faciendi vires suppeditare.

104

Nostrae legis virtus summa haec est, manifestare consilium
dei, non solum omnia administrantis, sed homines clemen-
ter ad aeternam vitam invitantis.

105

Mox discernere inter aequum et iniquum, inter bonum
et malum.

106

Deinceps praecipere honesta, vetare contraria.

107

Addam et praemia polliceri bonis, rebellibus poenas mi-
nitari.

108

In legis volumine⁶⁹ multifarium est iurium genus, siqui-
dem inibi iura comperiuntur divina, naturalia, civilia, et ce-
rimonialia.

109

Cerimonialia ad tempus data, constiterunt. Civilia ad Iu-
daeorum civitatem spectant, non tamen imitatores damnant.

110

Porro qui divina et naturalia tollit, deum et naturam tollere conatur.

111

Divinis et naturalibus iuribus astringimur omnes.

112

Lex dei per se quidem sancta est, bona est, iusta est, spiritualis est.⁷⁰ fehlt

113

Tamen incidens in eum, qui secundum carnem ambu-
lat, cupiditates inflammat, non reflectit.⁷¹

114

Addit denique iram, transgressionesque.

115

Si in spiritualem cadit, oblectat et adiuvat, eritque dei po-
tentia.

116

A iusta lege opus iustum, ab aequa aequum, a bona bonum,
a spirituali spirituale dicitur oboriri, dum ad illum exprimitur.

117

In iustificationibus legis gradus sunt.

118

Prima iustificationum est audire et intelligere, scire et
comprehendere.

119

Qua tollitur mors, adfertur vita, reconciliatur peccator.

120

Dein opera legis facere, etenim legis factores iusti haben-
tur.

121

In factorum iustitia gradus quoque designantur.

122

Cum non omnia potes, meliora deligas.

123

Christus factoribus legis dicet: Venite, possidete re-
gnum, etc.⁷²

124

Frustra sibi prima pollicentur, qui cum possint, absunt a
secunda iustificatione.⁷³

125

Operibus bonis gloria et honos est pollicitus.

126

Bonum opus duorum respectu definitur, quod ab arbo-
re bona profectum est,⁷⁴ et quod imaginem bonae legis expri-
mit.

127

Bonis operibus iustificamur, et non iustificamur.

128

Lex spiritus et vitae a scripta distat,⁷⁵ etiam potentia signifi-
candi.

129

Legem illam spiritus et vitae, Christus ministrat.

130

Nec alibi quam in hominis mente scribit.⁷⁶

131

Eadem lex neque citra spiritum datur, neque absque vita ad-
venit.

132

Per eandem mors abit, purgatur cor,⁷⁷ ac deo per Christum
conglutinatur. fehlt

133

Illa ipsa a iure peccati liberat, bona opera viresque faciendi
adfert.⁷⁸

Aliorum locorum.

134

Gradus, quos Magisteria vocant et Doctoratus, minime
sunt in numero per se malorum.⁷⁹

135

Quemadmodum nec opes, nec honores mali per se sunt.

136

Hieremias, Nilum שִׁחוֹר nuncupavit ab ingenio flumi-
nis, et non a limo.⁸⁰

137

Prophetas nemo, rerum naturalium ignarus, perdiscet.

138

Denique caecutiet, qui rerum gestarum rudis plane fuerit.

139

Horeb⁸¹ num mons sit, an montes accuratius dispiciendum.

140

Moriia mons idem ubi templum aedificatum,⁸² et Abraha-
mus filium offerre conatus est.⁸³

141

Terra visionis⁸⁴ tamen tam late funditur, ut verisimile sit
montes Hebal et Garizim complexam esse.

142

Paran 60. milibus Italicis videtur ab Horeb distare.⁸⁵

143

Explicatu perdifficile, num 40. anni a lata sententia, an
ab exitu de Aegypto supputandi sint.⁸⁶

144

Par prope difficultas, de 70. senibus.⁸⁷

145

A Ietronis consilio ad constitutionem senum, menses ali-
quot intercesserunt.⁸⁸

146

Ambigitur de iurisdictione eorum an castrensis, togata,
vel an mixta fuerit.⁸⁹

147

Dubiosum hoc: In lacte matris hoedum ne coquito.⁹⁰

148

\heG{H}{\char136}\heA{O}{\char128}J\heF{D}{\char132}E\hebre ciconiam ab affectu et officio significat.⁹¹

149

רָחָמָה Meropem itidem notat, sed Pelicanum metathe-
si literarum.⁹²

150

Confessionem oratione Christi exactam nemo certe te-
net, qui non sentit admissa, quae confitetur.

151

In decima pauperum concurrit ius naturale et civile.⁹³

FINIS.