Nr. 391
Heinrich Pantaleon an Andreas Karlstadt und Oswald Myconius
Heidelberg, 1541, 20. September

Text
Bearbeitet von Harald Bollbuck
Buchsymbol fehlt a Et genere et virtutibus claris-
simis
viris D'omino' Andreae Bodten-
steni et D'omino' OsvaldoBasileae.
Miconio suis charis-
simis
dominis. a1

bNon minus piis quam eruditis
D'omino' Andreae Carolostad'io' et
D'omino' Osvaldo Myconio patribus
ac mecenatibus suis ante
omnes colendis. Basileaeb
Gratia et pax a domino nostro Ihesu Christo.
Quanquam ego viri (omni ex parte disciplina-
rum
) doctissimi a vobis impudicitiae ac certe
(ut sic dicam) temeritatis non imerito accus-
ari
possim,c ut qui viros
longe excellentissimos hic meis ieiunis literis
impedire cupiebam, cum tamen huc usque
me cum Musis sane honorabilibus nullam
fere cognationem habuisse sentieritis, Tamen
haec faciens fraetus nimirum, cum illius
Theophrasti sententiae2, scilicet etiam rudes, viris
longe eruditissimis ac eloquentissimis scribere
posse, si modo fide ac ratione scribant,
tum quod adeo me vobis devinctumd vestris benefitiis3
devinctiorem reddideritis, ut vix unquam solvendo
esse queam, Quare gratias immortales vobis
ago atque habeo, pro vestris in me collatis
benefitiis, curabo vero interim ut benefici〈a〉
in me collata nunquam penitere videatis〈.〉
Buchsymbol fehltPhilippus Bechius4 qui Simone Grineo5 commorabatur
literis patefecit ipsum Grineum, omnium studio-
rum
patrem atque mecenatem, aut qui
etiam tanta eruditione ac pietate extitit
ut verbis ullis eloqui possim, inter vivis
agere desiisse, Quia valde cruciabar atque
tristitia afficiebar, me enim ut nullus ullius〈?〉
in studiis promovere potuisset, cum vero
diu >Adm'htou ka`i <Armod'iou m'eloce6 iam
cecinissem, hesitabam, ac mea quidem
oppinione, illum minime lugendum aesti-
mabam
, reliquit enim nobis numquam inter
moritura suae virtutis monumenta, beni-
fitiisque
conservavitf nomen suum immor-
talitati
, nuncque exemptus malis caelo
fruitur. Hic etiam et reddo vestras ex-
cellentias
certiores, Accademias Hed-
elbergensium eodemg fere tempore, perdidisse
ac morti commendasse, virum iisdem
fere moribus ac doctrina praeditum utpote
Doctorem N.7 a Rorbach rei medicae
expertissimum, Comitis pallatini principis8
Buchsymbol fehlt nostri clementissimi medicus etiam fuit, qui etiam
illum singulari quodam amore prosequibatur et
non immerito. Sed haec relinquamque, eosque commend-
emus
prudentia atque inexscruptabili sapientia
die, qui omnia sic voluit ac ordinavit. Ultimo
nos doctissimi atque charissimi Mecenates atque
patres oro maxime, ut me (licet istudh satis
huc usque apparuisse) semper vobis commendatum
habere velitis, quod si (ut spero) impet-
ravero
aque feceritis.
Haec mihi semper erunt imis infixa medullis
Perpetuusque animae debitor huius ero
Spiritus hic vacuas prius extenuandus in auras
Ibit, et in tepido deseret ossa rogo
Quam subeant animo meritorium oblivio nostro.
Et longa pietas excidit iste dies.9 etc.
Valete in Christo domino nostro etc. Datum
Heidelbergae e domo dionisii Anno 1541
duodecimo calend: octobris.
Heinricus Panthaleoni vobis
in omnibus lubens, servire
paratus. etc.


a-ain den linken Rand hinausgezogen
b-brechts neben der nach links hinausgezogenen Adresse
cfolgt durchgestrichen a vobis impudicitiae
dvom Editor verbessert aus devintum
evom Editor verbessert aus Armod'hou >h<ai admhtou m<eloc
fvom Editor verbessert aus consercavit
gvom Editor verbessert aus eode
hvom Editor verbessert aus istut

1Vermutlich Wiedergabe der orginalen Briefadresse.
2Eine Referenz auf Agrippa, De incertitudine (1539), fol. A2r: »Memineritis illius Theophrasti senteniae, apud maximos quousque et elegantissimos viros etiam rudes loqui posse, dummodo fide et ratione loquantur […].« Kurz darauf zitiert Agrippa erneut Theophrastus mit dem Titel »in suis transnaturalibus« (Agrippa, De incertitudine (1539), fol. A4v). Es handelt sich um eine Bezugnahme auf die Metaphysik des Aristotelesschülers Theophrastus von Eresos. Daher kann sich auch die von Pantaleon erwähnte Referenz von Agrippa möglicherweise auf den griechischen Philosophen und nicht auf den Basler Alchemisten Paracelsus (Theophrastus Bombastus) beziehen. Ein Nachweis der Stelle im Werk des Theophrastus von Eresos konnte bisher nicht erbracht werden.
3Pantaleon hatte zwischen 1538 und 1540 in Basel studiert (siehe KGK 391 (Anmerkung) und KGK 394 (Anmerkung)), gewiss auch bei Karlstadt, sichtbar an der Darstellung von Karlstadts Lehre und dessen verschiedene wissenschaftliche Disziplinen umfassenden Praxis argumentativer Nachweise in Pantaleons Epicedion auf Karlstadts Tod; vgl. KGK 394 (Textstelle). Myconius wird er als Münsterprediger und Lehrer für Neues Testament kennengelernt haben. Von dem Zerwürfnis zwischen Karlstadt und Myconius scheint nichts zu Pantaleon nach Heidelberg gedrungen zu sein.
4Philipp Bechius, später Überbringer der Briefe von Myconius an Luther und von Anna von Mochau an Christoph von Mochau; vgl. KGK 391 (Anmerkung). Er hatte ausweislich dieses Briefes bei dem Gräzisten Grynaeus gewohnt. Der Brief von Bechius aus Basel an Pantaleon in Heidelberg ist durch Pantaleons Abschrift übermittelt. Vgl. KGK 391 (Anmerkung). Bekannt sind weiterhin ein Brief von Myconius an Bechius aus dem Jahr 1549 sowie vier Briefe des Bechius an Bonifacius Amerbach (zwischen 1549 und 1558). Vgl. https://kalliope-verbund.info/gnd/124538339, Zugriff am 12.06.2025.
5Der Basler Gräzist Simon Grynaeus, Rektor der Universität seit 1. Mai 1541, gestorben an der Pest am 1. Juli 1541 nach nur zwei Monaten Amtszeit. Vgl. Matrikel Basel 2, 26; siehe KGK 373 (Anmerkung).
6Allusion auf Aristoph. Pelargoi 444 (430) [das Störche-Fragment], durchsetzt mit orthographischen Fehlern. Vgl. Vesp. 1225 u. 1238, fr. 235; >Adm'htou l'ogon (PMG 897 = 749, Praxill. fr. 3) u. <Armod'iou m'eloc (PMG 894). Möglicherweise handelt es sich zudem um eine Anspielung auf Erasmus, Adagia, Nr. 901: Antipelarghein. Das gleiche Zitat findet sich im Antwortschreiben Pantaleons an Bechius zur Nachricht von Grynaeus' Tod. Vgl. KGK 391 (Anmerkung).
7Wohl Johannes Wolff aus Rohrbach, dem 1531 von Kfst. Ludwig V. die »Arzneilektur« an der Universität Heidelberg übertragen wurde. Wolff wurde 1520 an der Universität immatrikuliert; am 19. Dezember 1534 wurde er als Dr. med. zum Rektor erwählt. Vgl. Matrikel Heidelberg 1, 525 u. 559; THBW Nr. 31566 =
〈https://thbw.hadw-bw.de/brief/31566〉. Zugriff am 12.06.2025.
8Ludwig V., der Friedfertige, Kurfürst von der Pfalz (1478–1544).
9Ov. Trist. 1,5,9–14, mit leichten Abweichungen: v. 11: »spiritus in vacuas prius hic evanidus auras«; v. 14 endet »ista die«. Pantaleon folgt bis auf den Fehler in v. 14 dem Wortlaut der zeitgenössischen Basler Ovid-Ausgabe, die die Verse der 4. Elegie des 1. Buches der Tristien zuordnet. Vgl. Ovid, Fastorum (1538), 183 (VD 16 O 1517).

Downloads: XML · PDF (Druckausgabe)
image CC BY-SA licence
»