Nr. 340
Andreas Karlstadt an Johannes Hess
Zürich, [1533, Ende?]

410

Andreas Carolstadius egregio et eruditissimo viro
Domino Ioa'nne' Hesso, Wratislawiae a concionibus primario,¹
fratri patronoque colendo.

Mich'ael' Carnovianus² beneficentiam tuam, vir eximie, sic pe-
nes me praedicavit, ut eam tibi non quivi non gratulari. Quod vix sit
alia in ducibus verbi³ maior turpitudo, quam magis exsecror, avaritia et
immisericordia, nec ullo judicio plus roditur seviori evangelii
perfidia.⁴ Iam quantum adferat damni manifestum est. Quo vitio
plures alienantur, quo plures irritantur adversus Evangelium. Huius
contraria virtute victores abeunt Anabaptistae.⁵ Perge igitur, optime
vir, fratribus opitulari. Ex eodem Carnoviano accepi te coniuge libe-
risque orbatum,⁶ condoleo, opto, quo commoda et moribus et ^areligioni
contingant ^a.⁷ Sed et percupio, ut et nos veritate Dei pure sinceri-
terque intellecta coalescamus, ut neuter alterum veluti hostem insecte-
tur. Nam quisquis hic peccat, profecto misericordiam laedit et lenita-
tem, quam debet, non praestat. Acrem autem iudicem habebimus, qui
praefractos, duros et immisericordes immisericorditer perdet, quod Chri-
stus concinna parabola docuit,⁸ nec illum fallemus imbecillitatis praetextu
nec abscondemus illi quidquam; ipse novit, an desidia an secordia an
metu, an odio, an amore negligemus veritatem.⁹Christum praedicatis
corporaliter edi, aut ad aliquem fructum aut ad nullum. Si ad nullum,
elevatis doctrinam Christi dicentis: qui edit meam carnem et bibit meum
sanguinem, in me manet et ego in illo.¹⁰ Si ad aliquem fructum, quis
ille est? remissio peccati? Absit, quia mori necesse est. Si ad ali-
moniam 411 spiritus! At Christus immolatus factus est pascha nostrum.
Si pacem! Pacem, pro ea Christum mori oportuit, nam inimicitias
nostras in corpore carnis per crucem destruxit.Si verba contra cer-
tissimas Christi scripturaeque sententias obtenditis, oportet videre, an
verba intelligi citra iacturam fundamentorum fidei possent. Sed quae
verba clamant? ista: Hoc est corpus meum.¹¹ Quid hic sonat? quid
audimus, quid cernimus? adverbia ista: corporaliter, substantialiter,
identice et huius generis? non certe. Cum ergo perspicuum sit, nul-
lum horum scribi, pro glossa contenditis, atque utinam pro meliori,
quam illi, qui dixerunt: Dixit, destruam templum hoc etc.¹² Haec,
Hesse mi, Doctor eximie, pietatis tuae fiducia, ut tu benigne audias,
accurate dispicias et te cogites hominem esse, fierique posse, ut tu sis
ab iis, quibus prima ac certissima bibliorum fundamenta obsistunt. Nam
certum est, nos eis uti et nos eis premi, eaque deprecari et solere et
oportere, quae res quemlibet cordatum admonere accuratioris dispicien-
tis deberet. Ego profecto velim, nos ardentibus votis una comprecari,
ut miraculo quodam pereat, quod honoris studio declinet a vero. Porro
si tu glossam istam h. e. corporaliter, substantialiter identice etc. aut
alius potest probare necessariam intelligendam audito lectove sermone
Christi, cedam. Fac et tu talem sponsionem. Promitte te cessurum,
si probavero eiusmodi glossam neque in Christi verbis scribi nec repe-
riri nec intelligi necessario; quodsi non audes, oro te per viscera mi-
sericordiae ut recte reputes, apud qualem iudicem te respondere neces-
sum sit.¹³ Non rogavit Carnovianus, ut de hisce significarem, sed ut te
salutarem. At cum deessent alia, ista adieci, quae utinam tu tanto
candore, tantoque veri studio excipias, quanto scripsi. Si licet responde;
et vale in Christo Iesu feliciter. Tiguri. Andreae Anno MDXXXIII.