<?xml-model href="../rules/kgk-minimal.rng" type="application/xml" schematypens="http://relaxng.org/ns/structure/1.0"?>
<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" xml:id="kgk_340_transcript" n="340">
  <teiHeader>
    <fileDesc>
      <titleStmt>
        <title type="main">Andreas Karlstadt an Johannes Hess</title>
        <title type="short">Karlstast an Hess</title>
        <respStmt>
          <resp>Transcription and annotation</resp>
          <persName>Stefania Salvadori</persName>
        </respStmt>
        <respStmt>
          <resp>TEX to TEI transformation</resp>
          <persName>Jennifer Bunselmeier</persName>
          <persName>Moritz Laeger</persName>
        </respStmt>
        <respStmt>
          <resp>Post-processing of TEI encoding</resp>
          <persName>Moritz Laeger</persName>
        </respStmt>
      </titleStmt>
      <publicationStmt>
        <publisher>Herzog August Bibliothek Wolfenbüttel (<ptr type="link" target="http://www.hab.de"/>)</publisher>
        <date type="created" when="2025"/>
        <distributor>Herzog August Bibliothek Wolfenbüttel</distributor>
        <availability status="restricted">
          <p>Herzog August Bibliothek Wolfenbüttel (<ref type="copyright" target="http://diglib.hab.de/?link=012">copyright information</ref>)</p>
        </availability>
      </publicationStmt>
      <sourceDesc>
        <bibl>
          <author>Andreas Karlstadt</author>
          <placeName>Zürich</placeName>
          <date notBefore="1533-12-01" notAfter="1533-12-31">
                        <unclear>1533, Ende</unclear>
                    </date>
        </bibl>
        <listWit n="main">
          <witness corresp="#TODO, vgl. z.B. t175" xml:id="TODO">TODO</witness>
        </listWit>
      </sourceDesc>
    </fileDesc>
    <encodingDesc>
      <p>Zeichen aus der Private Use Area entsprechen MUFI 3.0 (http://mufi.info)</p>
      <projectDesc>
        <p>
                    <ref type="homepage" target="http://diglib.hab.de/edoc/ed000216/start.htm">Kritische
            Gesamtausgabe der Schriften und Briefe Andreas Bodensteins von Karlstadt</ref>
                </p>
      </projectDesc>
    </encodingDesc>
    <profileDesc>
      <textClass>
        <keywords>
          <term/>
        </keywords>
      </textClass>
    </profileDesc>
  </teiHeader>
  <text>
    <body>
      <div type="transcript">
        <div type="main">
          <pb facs="https://dfg-viewer.de/show?tx_dlf%5Bdouble%5D=0&amp;tx_dlf%5Bid%5D=http%3A%2F%2Foai.hab.de%2F%3Fverb%3DGetRecord%26metadataPrefix%3Dmets%26identifier%3Doai%3Adiglib.hab.de%3Appn_1895234107&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=426&amp;cHash=bfeaa79a7c8cd2a58ca01f1a9a56840d" n="410"/>
          <p>
            <rs type="person" ref="#karlstadt_andreas">Andreas Carolstadius</rs> egregio et
            eruditissimo viro<lb/> Domino <rs type="person" ref="#hess_johannes">Ioa<ex>nne</ex>
              Hesso</rs>, <rs type="place" ref="#breslau">Wratislawiae</rs> a concionibus
              primario,<anchor type="footnote" xml:id="a1" ref="#n1" n="1"/>
                        <lb/> fratri patronoque
            colendo.</p>
          <opener>
                        <salute>S<ex>alutem</ex>.</salute>
                    </opener>
          <p>
            <rs type="person" ref="#carnovianus_michael">Mich<ex>ael</ex> Carnovianus</rs>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a2" ref="#n2" n="2"/> beneficentiam tuam, vir eximie, sic
                <w>pe<lb break="no"/>nes</w> me praedicavit, ut eam tibi non quivi non gratulari.
            Quod vix sit<lb/> alia in ducibus verbi<anchor type="footnote" xml:id="a3" ref="#n3" n="3"/> maior turpitudo, quam magis exsecror, avaritia et<lb/> immisericordia, nec
            ullo judicio plus roditur seviori evangelii<lb/> perfidia.<anchor type="footnote" xml:id="a4" ref="#n4" n="4"/> Iam quantum adferat damni manifestum est. Quo vitio<lb/>
            plures alienantur, quo plures irritantur adversus Evangelium. Huius<lb/> contraria
            virtute victores abeunt Anabaptistae.<anchor type="footnote" xml:id="a5" ref="#n5" n="5"/> Perge igitur, optime<lb/> vir, fratribus opitulari. <anchor type="wdb" xml:id="_340t_101" spanTo="#_340t_101_end" place="start" subtype="span"/>Ex eodem <rs type="person" ref="#carnovianus_michael">Carnoviano</rs> accepi te coniuge <w>libe<lb break="no"/>risque</w> orbatum,<anchor type="footnote" xml:id="a6" ref="#n6" n="6"/>
            condoleo, opto, quo commoda et moribus et <anchor type="crit" place="start" n="a" xml:id="cas-a" ref="#cn-a"/>religioni<lb/> contingant <anchor type="crit" place="end" n="a" xml:id="cae-a" ref="#cn-a"/>.<anchor type="footnote" xml:id="a7" ref="#n7" n="7"/>
                        <anchor type="wdb" xml:id="_340t_101_end" place="end" subtype="span"/> Sed et
            percupio, ut et nos veritate Dei pure <w>sinceri<lb break="no"/>terque</w> intellecta
            coalescamus, ut neuter alterum veluti hostem <w>insecte<lb break="no"/>tur</w>. Nam
            quisquis hic peccat, profecto misericordiam laedit et <w>lenita<lb break="no"/>tem</w>,
            quam debet, non praestat. <anchor type="wdb" xml:id="_340t_104" spanTo="#_340t_104_end" place="start" subtype="span"/>Acrem autem iudicem habebimus, qui<lb/> praefractos,
            duros et immisericordes immisericorditer perdet, quod <w>Chri<lb break="no"/>stus</w>
            concinna parabola docuit,<anchor type="footnote" xml:id="a8" ref="#n8" n="8"/> nec illum
            fallemus imbecillitatis praetextu<lb/> nec abscondemus illi quidquam;<anchor type="wdb" xml:id="_340t_104_end" place="end" subtype="span"/> ipse novit, an desidia an secordia
            an<lb/> metu, an odio, an amore negligemus veritatem.<anchor type="footnote" xml:id="a9" ref="#n9" n="9"/>
                        <anchor type="wdb" xml:id="_340t_102" spanTo="#_340t_102_end" place="start" subtype="span"/>Christum praedicatis<lb/> corporaliter edi, aut ad
            aliquem fructum aut ad nullum. Si ad nullum,<lb/> elevatis doctrinam Christi dicentis:
            qui edit meam carnem et bibit meum<lb/> sanguinem, in me manet et ego in illo.<anchor type="footnote" xml:id="a10" ref="#n10" n="10"/> Si ad aliquem fructum, quis<lb/> ille
            est? remissio peccati? Absit, quia mori necesse est. Si ad <w>ali<lb break="no"/>moniam</w>
            
            <pb facs="https://dfg-viewer.de/show?tx_dlf%5Bdouble%5D=0&amp;tx_dlf%5Bid%5D=http%3A%2F%2Foai.hab.de%2F%3Fverb%3DGetRecord%26metadataPrefix%3Dmets%26identifier%3Doai%3Adiglib.hab.de%3Appn_1895234107&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=427&amp;cHash=95983bbf460012044ea1eb5f1b5305d5" n="411"/>
              
               spiritus! At Christus immolatus factus est pascha
            nostrum.<lb/> Si pacem! Pacem, pro ea Christum mori oportuit, nam inimicitias<lb/>
            nostras in corpore carnis per crucem destruxit.<anchor type="wdb" xml:id="_340t_102_end" place="end" subtype="span"/>
                        <anchor type="wdb" xml:id="_340t_103" spanTo="#_340t_103_end" place="start" subtype="span"/>Si verba contra <w>cer<lb break="no"/>tissimas</w> Christi scripturaeque sententias obtenditis, oportet
            videre, an<lb/> verba intelligi citra iacturam fundamentorum fidei possent. Sed
            quae<lb/> verba clamant? ista: Hoc est corpus meum.<anchor type="footnote" xml:id="a11" ref="#n11" n="11"/> Quid hic sonat? quid<lb/> audimus, quid cernimus? adverbia ista:
            corporaliter, substantialiter,<lb/> identice et huius generis? non certe. Cum ergo
            perspicuum sit, <w>nul<lb break="no"/>lum</w> horum scribi, pro glossa contenditis,
            atque utinam pro meliori,<lb/> quam illi, qui dixerunt: Dixit, destruam templum hoc
              etc.<anchor type="footnote" xml:id="a12" ref="#n12" n="12"/>
                        <anchor type="wdb" xml:id="_340t_103_end" place="end" subtype="span"/> Haec,<lb/>
            <rs type="person" ref="#hess_johannes">Hesse</rs> mi, Doctor eximie, pietatis tuae
            fiducia, ut tu benigne audias,<lb/> accurate dispicias et te cogites hominem esse,
            fierique posse, ut tu sis<lb/> ab iis, quibus prima ac certissima bibliorum fundamenta
            obsistunt. Nam<lb/> certum est, nos eis uti et nos eis premi, eaque deprecari et solere
            et<lb/> oportere, quae res quemlibet cordatum admonere accuratioris <w>dispicien<lb break="no"/>tis</w> deberet. Ego profecto velim, nos ardentibus votis una
            comprecari,<lb/> ut miraculo quodam pereat, quod honoris studio declinet a vero.
            Porro<lb/> si tu glossam istam h. e. corporaliter, substantialiter identice etc.
            aut<lb/> alius potest probare necessariam intelligendam audito lectove sermone<lb/>
            Christi, cedam. Fac et tu talem sponsionem. Promitte te cessurum,<lb/> si probavero
            eiusmodi glossam neque in Christi verbis scribi nec <w>repe<lb break="no"/>riri</w> nec
            intelligi necessario; quodsi non audes, oro te per viscera <w>mi<lb break="no"/>sericordiae</w> ut recte reputes, apud qualem iudicem te respondere <w>neces<lb break="no"/>sum</w> sit.<anchor type="footnote" xml:id="a13" ref="#n13" n="13"/> Non
            rogavit <rs type="person" ref="#carnovianus_michael">Carnovianus</rs>, ut de hisce
            significarem, sed ut te<lb/> salutarem. At cum deessent alia, ista adieci, quae utinam
            tu tanto<lb/> candore, tantoque veri studio excipias, quanto scripsi. Si licet
            responde;<lb/> et vale in Christo Iesu feliciter. <rs type="place" ref="#zuerich">Tiguri</rs>. Andreae Anno MDXXXIII.</p>
          <closer>
                        <rs type="person" ref="#karlstadt_andreas">Andreas Carolstadius</rs>.</closer>
          <p/>
        </div>
      </div>
    </body>
    <back>
      <div type="crit_app">
        <note type="crit" subtype="span" n="a-a" xml:id="cn-a" ref="#cas-a">vom Editor verbessert
          für <orig>religione contingat</orig>
        </note>
      </div>
      <div type="footnotes">
        <note type="footnote" xml:id="n1" ref="#a1" n="1">Zu <rs type="person" ref="#hess_johannes">Johannes Hess</rs> (1490–1547), siehe <ptr type="wdb" target="kgk_340_introduction.xml#n340i_101n"/>.</note>
        <note type="footnote" xml:id="n2" ref="#a2" n="2">Zu ihm siehe die <ptr type="wdb" target="kgk_340_introduction.xml"/> zu dieser Einheit.</note>
        <note type="footnote" xml:id="n3" ref="#a3" n="3">Vgl. <rs type="biblical" cRef="Apc_14,12">Apg 14,12</rs>, hier vermutlich allgemein für Prediger.</note>
        <note type="footnote" xml:id="n4" ref="#a4" n="4">Siehe <rs type="bibl" ref="#cosack_speratus_1861">, 410, Anm. 46</rs>: <quote>Die Worte mit gesperrter Schrift
            enthalten einen Fehler des Abschreibers. Schon <rs type="person" ref="#speratus_paul">Speratus</rs> stieß an ihnen an und vermutete seniorum statt seviori. Vielleicht soll
            es sermo heißen</quote>; die Lesung dieser Stelle bleibt unsicher.</note>
        <note type="footnote" xml:id="n5" ref="#a5" n="5">Hier wird wahrscheinlich auf die
          innerreformatorischen Kontroversen über die Sakramente hingewiesen.</note>
        <note type="footnote" xml:id="n6" ref="#a6" n="6">
                    <rs type="person" ref="#hess_johannes">Hess</rs> hatte am 8. September 1525 <rs type="person" ref="#jopner_anna">Anna
            Jopner</rs>, Tochter des Ratsherrn <rs type="person" ref="#jopner_stephan">Stephan
            Jopner</rs>, geheiratet; sie starb vermutlich gegen Ende 1532 mit ihrem Kind bei dessen
          Geburt; er heiratete 1533 die ebenso aus einer <rs type="place" ref="#breslau">Breslauer</rs> Bürgersfamilie stammende <rs type="person" ref="#wahle_hedwig">Hedwig
            Wahle</rs>, die 1539 auf ähnliche Weise starb. Vgl. <rs type="bibl" ref="#seils_hess_1986">, 261</rs>.</note>
        <note type="footnote" xml:id="n7" ref="#a7" n="7">
                    <rs type="bibl" ref="#cosack_speratus_1861">, 410, Anm. 47</rs>: <quote>Es liegt auf der Hand, dass auch
            diese Worte fehlerhaft sind, wenigstens müsste es heißen: religioni
          contingant</quote>.</note>
        <note type="footnote" xml:id="n8" ref="#a8" n="8">Vgl. z.B. <rs type="biblical" cRef="Mt_20,1">Mt 20,1–16</rs>; <rs type="biblical" cRef="Mt_21,33">21,33–45</rs>; <rs type="biblical" cRef="Mt_25,14">25,14–46</rs>; <rs type="biblical" cRef="Lc_1,0">Lk
            1–13</rs>.</note>
        <note type="footnote" xml:id="n9" ref="#a9" n="9">Vgl. z.B. <rs type="biblical" cRef="Lc_16,15">Lk 16,15</rs>.</note>
        <note type="footnote" xml:id="n10" ref="#a10" n="10">
                    <rs type="biblical" cRef="Io_6,57">Joh
            6,57</rs>.</note>
        <note type="footnote" xml:id="n11" ref="#a11" n="11">
                    <rs type="biblical" cRef="Mt_26,26">Mt
            26,26</rs>; <rs type="biblical" cRef="Mc_14,22">Mk 14,22</rs>; <rs type="biblical" cRef="Lc_22,19">Lk 22,19</rs>.</note>
        <note type="footnote" xml:id="n12" ref="#a12" n="12">
                    <rs type="biblical" cRef="Mc_14,58">Mk
            14,58</rs>.</note>
        <note type="footnote" xml:id="n13" ref="#a13" n="13">S.o. <ptr type="wdb" target="kgk_340_transcript.xml#_340t_104"/>. </note>
      </div>
    </back>
  </text>
</TEI>