A2r
Praestantiss'imis' viris, purae et verae Theologiae Doc-
toribus, dominis, Petro Lupino Radhemio 1, Cu-
stodi, et Andreae Bodensteyn Carolostadio,
Archidiacono, Canonicis omnium sanc-
torum Wittenbergensium ordinariis etc.
Praeceptoribus2 suis, in Christo
observandis, F'rater' Martinus Lutheriusa3 Augustinianus
Salutem.
Effutivi diebus istis:
or-
natissimiNugae Lutherii de
indulgentiis, res leviculae, de rebus leviculis.b viri: nugas
ali-
quot de indulgentiis, res
sane
leviculas4, de
rebusTheologi de indulgentiis mire
variant,5 alii
eas res omnium maximas, alii omnium minimas, faciunt.c
(sicutid mihi videbare) le-
viculis. Verum: ut nunc
expertus sum: res om-
nium maximas, de re-
bus omnium maximis.
Ego enim mire stultus etLutherius opera hominum ad mandata et evangelium Christi
expedit. quidam potestate Papae, et privilegiis Rhoma'nae'
eccle'siae' metiuntur quodlibet de qualibet. quae causa est
in eum invidiae.f
errans gravissime, peccata et errores metiebar
man-
datis divinis, et sacrosancto evangelio
Christi. Illi
vero amici mei: pro gloria sapientiae suae: non nisi
potestate Papae, et Privilegiis Rho'manae' Ecclesiae, me-
tiuntur
quodlibet operis genus. Hoc est, quod tamgMaximae turbae apud Christianissimos et religiosissimos
sacrae Theologiae professores.g
diversum saperemus, et ego
mihi tantas turbas con-
citarem, apud Christianissimos
illos, et religiosissi-
mos sacrae Theologiae professores.
Acciditque mi-
hi:hQuibus
nominibus ab adversariis impetatur, pro cuiusquelibidine.h quod
semper veritus fui: varium aliorum iudi-
cium. Aliis
impius, aliis mordax, aliis vane glori-
osus, aliis aliud
visus fui. quae sors communis est in
publico aedificantibus (ut vulgo
dicitur) et in pub-
licumiTot
invenit Magistros quot lectores, atque id gratis.i
scribentibus.6 Tot
Magistros fere invenio, quot
lectores: atque id gratis. Quorum foelici
auspicio
A2v
et ductu:j ne
pertinax7 essem, et
haereticus fierem:klNemo hodie, quorundam cerebro, gravius
delinquitur, quam qui humanas opiniones in disputationem
vocat.l
discendum mihi fuit, neminem gravius delinque-
re posse, quam eum, qui de opinionibus hominum du-
bitat, aut disputandi studio reluctatur:8 etiamsi in-
terim Christum, et Christi fidem negarit. hoc est,
puerile quid
luserit. Quam in re, cum essem Augu-
stae,Caietanus satis benignus
Lutherii paedagogus Augustae.n patiebar satis paternum et
benignum Paeda-
gogum9, sicut scitis. Atque horum virorum
illustriss'imorum',
illustrissima10 administratione factum est, ut no-
vaoLibertas
Christiana quo evasit.o illa et admiranda regnet libertas
Christi-
anorum11: qua caeteris omnibus impune haben-
tibus, una tantum lex sit reliqua, in quam pec-
cariHodie in potestatem Papae et
privilegia Rhoma'nae'
eccle'siae' tamen graviter peccatur, in deum
impune.p possit hodie, haec est potestas Papae, et pri-
vilegia
Rhoma'nae' ecclesiae. Hinc connivere,
consen-
tireque in omnes flagitiorum et
corruptelarum
lernas: quae ex urbe Rhomaq, sub
innoxio, etrIn flagitia connivere hodie sanctum
est, contra mutiisse, religio.r
sacro Papae, et Rhomanae ecclesiae nomine, in
omnem terram
sine fine exundant: sanctum est〈,〉
laudasse, ac pro virtutibus summis adorasse,sImpia hominum in deum ingratitudo, furorem eius in nobis
continuat.s
pietas est. contra mutiisse, sacrilegium.
Tan-
ta est ira furoris domini omnipotentis, tanta
me-
ruit impia nostra ingratitudo, ut tam diu
to-
leranda sit inferorum Tyrannis. qua
videmus,tSanctum et terribile nomen Christi,
inferorum tyrannide, in servitutem vitiorum cogitur. Horrendis avaritiae
et impietatis monstris, nomen Christi praetexitur.t
multo gemitu frustra gementes, nomen sanc-
tum et terribile Christi: in quo iustificati, sanc-
tificati, glorificati sumus: tam foedis, tam spurcis,
tam
horrendis monstris, avariciae, tyrannidis, libi-
dinis,
impietatis praetexi, in servitutem vitiorum cogi. etExtremum malorum est, nomen Christi, per nomen Christi,
ecclesiam per nomen eccle'siae', extingui.u
vquod extremum est malorum:
nomen Christi, per no-
men Christi extingui. ecclesiam, per
nomen eccle-
siae vastari. atque omnino iis rebus nos ludi,
falli, per-
diwPerdimur, per quae debuimus servari, dum quidam Baal se
incidunt,w per quas debueramus salvi fieri. Quare, dum
illi maximis illis rebus occupantur, dum mordent,
A3r
Lindio deo sacrificant. Extravagantes et declaratorias
iactant.x
dum Baal suo lanceolis se
incidunt,12 dum Lindio
deo13 sacrificant,
dumque iactant extravagantes, et de-
claratorias illas Rhomanae eruditionis fidelissimas te-
stes:Lutherius ad minima se
demittit, dum aliis maxima tractantur.y Ego ad minimas res me recipere
statui. id est,
ad divinas literas. et inter has, ad eas, quae sunt
mi-
nimiPaulus minimus
apostolorum.z autoris (vel nomine suo testante)14
Pauli
apo-
stoli. qui adeo non fuit summus Apostolorum, aut
Pontifex maximus, ut se minimum quoque Aposto-
lorum
nec dignum: qui vocetur Apostolus: clamet.15
tantum abest, ut sanctissimum se iactet.16 Denique de tri-
bu
Beniamin ortus est,17 qui
a Ioseph, minimus fra-
trum vocatur. Atque: ut nihil non
sit minimum: nihil iudi-
catPaulus nihil se scire
iudicat, nisi Iesum Christum et eum crucifixum.aa se scire, nisi Iesum
Christum.18 nec tamen
hunc, nisi cru-
cifixum. id est, minimum et novissimum
omnium. non ignarus
utique de rebus illis maximis, et omnium primis de
po-
testateSoli Theologi ter maximi, maximas res, potestatem et decreta Rho'manae' eccle'siae',
licenter tractant.ab
Rhoma'nae' ecclesiae, et decretis
illius, non sibi ru-
dissimo et indoctissimo Apostolo, sed
solisac ter maxi-
misOpera Lutherii facit ad Christi
potestatem et privilegia eccle'siae' coelestis, quae nullo non
loco in spiritu et veritate patrem adorat.ad19 Theologis licere tractare. Spero autem hanc
meam
operam prosperius habituram, quod sit de rebus il-
lis mere nihili, de potestate Christi, qua potens est
in nobis
adversus portas etiam inferi20, de privile-
giis ecclesiae coelestis, quae
nec maximam Rhomam, necae
sanctissimam Hierusalem, nec ullum
locum novit. neque
hic aut illic Christum quaerit, sed in spiritu et
verita-
te patrem adorat. Quid enim tanti viri his
nugis mo-
verentur, irritarenturve: cum sint extra eorum
facultatem?
Tutius ergo nunc in publicum venio, abstinens abLutherius rescellulas tractans veterem Tragoediam de rebus
magnis otiosis relinquit.af
iis rebus, quibus illi irritantur, et
rescellulas mea par-
vitate dignas, tractans. Caeterum, si
quid veteris illius
Tragoediae, de rebus magnis coortae, superest, ipsis
relinquo. tum, quod unus, et parvuus, et infirmus.
praesertim, cum
illi et otiosi stent tota die: ego autem sim
negotiosissimus. Quoniam
superfluum est, utranque par-
A3v tem causae distorqueri. Sat malorum est, unam partemSolo Iesu Christo Rhomani pontificis principe excepto, summum honorem Papae
defert.ag
dolere et moestam esse. Porro: optimi viri: ut vo-
bis serio dicam. ego Rhoma'no' Pontifici, eiusque decre-
tis, eum honorem habeo, quo nullus est superior.
nec excipio,
nisi principem huius Vicarii, IesumahVerbum Christi verbis Vicarii ita praefert, ut secundum id de omnibus
indubitanter iudicet.ah
Christum dominum nostrum et
omnium. Huius verbum ita prae-
fero Vicarii verbis, ut
nihil dubitem, secundum ipsum
iudicare de omnibus, et dictis, et factis
Vicarii. Vo-
lo enim subiectum eum esse huic irrefragabili
regulaeaiPapam regulae Apostoli
subiicit.ai
Apostoli, Omnia probate, quod bonum est
tenete.21
Ab hoc inquam iugo22,
neminem patiar collum excutere,Lutherii ardens in verbum
Christi pietas.aj
sive nomine matris, sive Magistrae ecclesiarum
vehatur.
Atque ideo magis, quo nostro seculo vidimus conci-
liaakConcilia nunc
reprobantur, nunc confirmantur.ak reprobari, rursum alia
confirmari, TheologiamalTheologia opinionibus
tractatur, iuris sententia ab unius hominis pendet
arbitrio.al
meris opinionibus tractari, iurium
sensum ab unius
hominis pendere arbitrio, et adeo confundi omnia, utamMultae decretales a sensu
evangelico alienae.am
nihil certi pene nobis
relictum sit. Sed et multas de-
cretales esse, a sensu
evangelico alienas, luce clariusanNecessitas cogit ad divinas scripturas solidissimam petram
confugere.an
est. Ita, ut necessitas ipsa rerum nos
cogat, ad divinae
scripturae solidissimam petram confugere.23 nec te-
mere credere ullis: quicunque sint: qui citra illius au-
toritatemNon temere
quibusvis credendum, qui citra scripturae autoritatem statuunt. nec
curandum, quid Cardi'nalis' Caietanus, et Sylvester Prierias
adulentur et cavillentur.ao loquuntur, statuunt, aut faciunt. Nec
veren-
dum censeo, quid contra Card'inalis'
Caietanus24, et Sylve-
ster Prierias25
adulentur. Qui etiam in rebus fidei, nu-
dum verbum hominis
sufficere cavillantur. Divus Augu-
stinusAugustinus.ap docet, nulli
credendum, quantalibet sanctitate
doctrinaque praepolleat (credo etiam
sanctissima) nisi
divinis literis, aut ratione probabili persuadeat.26 ne, si
aliter ludamus,
illudamur. At hi in Christo boni
autores, volunt nos vi cogere in hanc
illusionem.Sanctus Petrus aliquoties lapsus.aq
Sanctus Petrus toties lapsus est, et semel,
post ac-
ceptum spiritum, gravissimo animarum periculo
erravit.27arHomines longe infra Apostolicam
sublimitatem reptant.ar
Et nos homines, longe infra
Apostolicam sublimitatem
A4r
reptantes, ultra Apostolicas perfectiones elevamus.
quasi Christus
mentitus sit, quando sese promisit
nobiscum esse, usque ad consummationem
seculi.28 adeoasQuaerimus alios Christos, a quorum
nutu renutuque pendeat ecclesia.as
quaerimus
alios Christos,29 in
quorum nutu renutuque30
pendeat ecclesia. Satis est Rhomanum
Pontificem, sum-
mumatImpiissimum est, summum Pontificem Christo
aequare.at Pontificem esse. Impiissimum sit, Christo
aequa-
lem ei virtutem et sapientiam affingere,
sicut audent
quidam. Quanquam: ut ingenue confitear: ipse pene
ignoro,
quae sit, et ubi sit Rhoma'na' ecclesia.
ita luden-
tibus,Teterrimi nugatores
confundunt nomina Rho'manae'
ecclesiae. iocantibus, confudentibus nomina Rhoma'nae'
Ecclesiae, teterrimis illis nugatoribus. Sylvester eamSylvester
ecclesiam, in tres secat. in Papam, Cardinales, et populum, Salse
dictum.au
secat in tres ecclesias. in Papam, in Cardinales, in
populum.31 Quae
distinctio, quia magistralis et suffi-
ciens est, nec
membra coincidunt, facit, ut Papa, et
Cardinales sint extra ecclesiam,
inter paganos ha-
bendi. ut qui in essentali ecclesia non
sint. Aut tres
Christos praeficiet tribus illis ecclesiis. Immo, nec
Christus ad ecclesiam pertinebit tanto Autori, quumavTriplex ecclesia.av
nec
virtualis, nec representativa, nec essentialis sitCaietanus pro
Rho'mana' ecclesia in
Germania se venditat.aw
ecclesia.32 Cardinalis Caietanus, passim se pro eccle-
sia
Rhoma'na', venditat in Germania. sub
nomine illius
Brevia apostolica comminisci satis doctus. est Rho-
ma'na'axQuid
bonus ille Copiista in sua illa pulcherrima declaratoria
attulerit.ax ecclesia, bonus ille Copiista, qui
declaratoriam
illam pulcherrimam 〈attulerit〉ay: qua Caietanus dignissime glo-
riatur: aediturus, cum in formulario suo, non scrip-
turas, aut ullas rationes, sed immemorabile tem-
pus, consuevisse, et tradidisse, inveniret:33 haec ipsaImpii nebulones pro Rho'mana' ecclesia se vendunt pro
libidine.az
satis fideliter membranae illevit. Vendunt se ubique
pro
ecclesia Rhomana: prout cuique libitum est: im-
pii illi
nebulones, plumbo tantum et caera Rhoma'nae' CuriaeGermania
plumbo tantum et cera Rho'manae'
Curiae exhauritur.ba
totam Germaniam illudentes, et exhaurientes.
Quid istis ludificationibus nominum sanctorum Pa-
pae,
et Roma'nae' ecclesiae faciunt, nisi,
quod nos Ger-
A4v manos, meros blennosbb, bardos, buccones,34 et: utbcCausa ludificationis Germanorum, quod barbari et
bestiae creduntur.bc
dicunt: barbaros et bestias
arbitrantur?35 etiam
irri-
dentes nostrae illusionis et expilationis
incredibi-
lemIncredibili
Germanorum patientiae, etiam a Rho'manis' insultatur. patientiam. Proinde, ego in
tanto rerum et ver-
borumSylvestrorum
sylva.bd
caho36, e tanta Sylvestrorum sylva37, ad civita-
tem
Augustam revertor. et iudicium interim se-
quar, quo Principes Germaniae, in novissimis co-
mitiis, recte, sancte, et auguste discreverunt, interInter Rho'manam' ecclesiam et Rho'manam' Curiam Principes Germaniae Augustae prudenter
discreverunt.be
Rhoma'nam'
ecclesiam, et Romanam Curiam.38 Nam, quo-
modo licuisset eis recusare decimas, et vigesimas,
et
quinquagesimas (id est medullas, totiusque Ger-
maniae
semel subitaneam vastitatem) quas in Conci-
liobfSacratissimum
concilium.bf illo sacratissimo (ut sic dixerim) Rhomano, no-
verant
sancitas, et tantis legatis Apostolicae sedisPrincipes Germaniae tandem, licet sero sapientes, Rho'manae' Curiae commento non
steterunt.bg
expetitas, nisi tandem, licet sero, sapientes, intellex-
issent, non Rhoma'nae' ecclesiae decretum, sed Rhoma'nae'
Curiae illud esse commentum? Viderunt nimirumbhnullis, neque Sylvestris, neque Caietanis
credibile.bh
(dictubi mirum, et nullis, neque
Sylvestris, neque Caieta-
nis creditu possibile) Conciliumbj et Papam errasse,Aliud est Rho'mana' ecclesia, aliud quod
nomine Rho'manae' ecclesiae
geritur.bk
et posse errare.39 aliudque esse nomen ecclesiae Rhoma-
nae, et aliud, quod nomine Rhoma'nae' ecclesiae geritur.Alius est Rho'manae' Curiae, alius
Rho'manae' ecclesiae legatus. hic evangelium affert, Ille
quaerit pecuniam.bl
Aliumque esse Rhomanae Curiae, alium Rhomanae
ecclesiae Legatum. Hunc evangelium afferre, illum
pecunias quaerere.
Unde barbaris illis et bestiisbmChristus fessus sui blasphemiis recta monet.bm
tantum
iudicii? nisi quod deus tandem fessus blasphe-
miis sui, et
irrisionibus, abusionibusque sui, et sanctae
Rhoma'nae' ecclesiae nominis, monere voluit Rhoma-
nos proceres, ut
res ecclesiae, posito ioco et ludo,bnNimium mungentes eliciunt sanguinem.bn
aliquando
serio curarent, ante quam eliciant san-
guinem, dum nimium
mungunt Germaniam.40Exemplo Theologorum laycorum pulcherrimo,
festivissime quorundam more distinguit, inter Rhoma'nam' ecclesiam et Rhomanam Curiam.bo
Quare et ego, horum
Theologorum laycorum
exemplo pulcherrimo, longissime, latissime, pro-
fundissime, distinguo, inter Rhomanam ecclesiam
A5r
et Rhoma'nam' Curiam. Illam scio
purissimum esse tha-
lamumQuid Rho'mana'
ecclesia.bp Christi, matrem ecclesiarum, dominam
mundi, sed spiritu. id
est, vitiorum, non rerum mun-
di, sponsam Christi, filiam
dei, terrorem inferni41,
victoriam carnis. Et quid dicam? cuius sunt om-
nia:
iuxta Paulum .i. Corin. iii:42 Ipsa autem Christi,
Christus autem dei. Haec vero ex fructibus
suisRho'mana' Curia ex fructibus sui
cognoscitur.bq
cognoscitur.43 Non, quod magni faciendum sit, res no-
stras
et iura diripi: cum fixum sit in coelo, Christi-
anos in
hac vita pressuram, nimbrotos44, et robu-
stosbrRobusti venatoresbr venatores pati.45 Nec abbs hac
conditione libera-
biturbtEcclesia palmae comparatur.bt ecclesia, nisi
per mortem. palma est, quanto
fortius premitur, tanto sublimius exaltatur
in ca-
des: Sed, quod omnibus lachrymis sit miseria
ma-
ior, haec a fratribus et patribus, in fratres
et filiosHorrendum dictum et auditum.bu
fieri (sicut in Propheta
dicit dominus, filios a pa-
rentibus vorari)46 quae a Turca vix fierent.
aut si fi-
erent, non tamen nomen sanctum Christi, tam
foe-
disbvMinime dissimulanda est iniuria, quae nomen Christi, foedis monstris
praetexitur.bv monstris praetexeretur, quae est omnium
into-
lerabissima Christi et ecclesiae
iniuria.47 Res sane
eant, et vita pessum.48 At nomen Domini aeternum,Rho'manae' ecclesiae non licet
resistere, sed bene Rho'manae'
Curiae.bw
cur patiamur tam foede conspurcari? Nullo mo-
do ergo Rhoma'nae' ecclesiae
resistere licet. atbx
Rho-
manae
Curiae, longe maiore pietate resisterent, Re-
ges,
Principes, et quicunque possent, quam ipsisbyCausa libertatis Lutherianae, est pietas et illusores
Christi.by
Turcis.49 Haec verbosius forte et liberius. Verum,
propter eos, qui cum illusoribus illis, sine fine illu-
dunt Christum, coactus sum meipsum exponere:
ut sciant sese
errare, quando me a Rhoma'na' ecclesia
alienum clamant. qui purissime diligo, non modoPurissime, non solum Rho'manam', sed totam ecclesiam Christi Lutherius dilegit. falluntur
itaque, qui eum ab ecclesia Rhoma'na' excludunt.bzca
Rhomanam, sed totam ecclesiam Christi. Deinde,
quod certus sum, aliquando moriendum esse, et in ad-
ventu domini nostri Iesu Christi rationem red-
A5v dendam, de veritate, vel tacita, vel dicta. atque omninocbRatio, de veritate, sive tacita,
sive dicta coram deo reddenda, atque omnino de talento
tradito.cb
de talento tradito, ne ipsum abscondisse
iudicer.
Irasantur sane qui volent, modo ego impii silentii
reus non
inveniar. qui mihi conscius sum, esse meccVerbum dei nunquam non cum periculo tractatum est.cc
debitorem verbi, quantumlibet sum indignus. Numquam
sine
sanguine, aut periculo, verbum dei tractari po-
tuit.cdPro verbi dei confessione, etiam
moriendum est.cd Sed, sicut pro nobis mortuum est, ita
vicissim, sui
confessione, et nos pro se mori exigit. Nec est ser-
vus maior domino suo. Si me (inquit) persecuti
sunt, et vos persequentur. Si meum sermonem serva-
verint, et vestrum servabunt.50 Sed ad me redeo, et ad
vos: optimi viri: refero,
seu (ut Paulino utar ver-
bo) vobiscum confero,51 hoc meum in Paulinam epi-
stolamceStudium Lutherii.ce
studium: tenue quidem illud, nec tam com-
mentarium,cfModestia Lutherii.cf
quam testimonium meae in Christo fi-
dei. ne forte in vanum
cucurrerim, et sensum Pau-
li, non satis tenuerim. Hic enim, quia res dei, et se-
rio maxima est, abs quolibet puero erudiri cupio.52
Erasmi summi Theologi, et invidiae
victoris, in Paulinas epistolas promissi commentarii.cg
Maluissem
certe et ego expectare commentarios53
olim ab Erasmo54, viro in Theologia summo, et in-
vidiae quoque victore, promissos.
Verum, dum ille
differt (quod deus faxit, non sit diuturnum) cogit
me
in publicum ire casus iste quem videtis. Scio qui-
demLutherius infans et ineruditus, sed Christianae pietatis et
eruditionis studiosus.ch me infantem et ineruditum, sed tamen (quod
ausim)
pietatis et eruditionis Christianae studiosum. atque hocciQuid spectarit in hac
opera.ci
ipso eruditiorem his, qui divina mandata, impiis
legum
humanarum pompis, mere ridicula et ludibria fece-
runt.Lutherio, nemo bonus invidet, nemo
candidus vitio dat, quod egregia pro Christiana pietate conatur,
aliosque ad Paulinam Theologiam inflammat.cj Unum spectavi, si consequar,
ut mea opera, ii, qui me
Apostolicas epistolas audierunt enarrantem, Paulum
aperti-
orem habeant, et foeliciter me superent. Sin nec id
effe-
ci: age, et hoc libens perdiderim laboris.
conatus reli-
quus est, quo alios ad Paulinam Theologiam
volui accen-
dere, quem nemo bonus mihi vitio dederit.
KGK 137
Einleitung
