fehlt
De usura D'ominus' D'octor' And'reas' Carolstad
Usuram, si possumus, qualicumque diffinitione describamus.
Primo Nomen, deinde Rem
ipso nomine demonstratam definiemus.
Quoniam autem usura cum reb'us' tum
personis tribuitur, illico adparet
eius latitudo. De personis constat, quae vocamus
aliquos
foeneratores, item usurarium creditorem, usurarium debitorem.
De rebus
constat, nam res vocantur foeneratitiae, et de foenere
collectea et ipse unde corraditur usura. Quod res
foenerent
testis est Terentius:
Metuisti si nunc de tuo iure concessisses
paululum, atque adolescenti esses
morigeratus, hominum homo stultiss'imus'
ne non tibi istuc
foeneraret?1 ubi
Donatus, res ipsa, non
Aeschynus.2 Inde nummib
steriles, de quibus nulla percipitur usura.
ff. Usur. l. Debitor.3 et l. peccunia otiosa.4 Eodem titulo Qui semiss'es'
ContraUsurae temporis etc. peccunia foenebris dicitur,
quae parit aliam.5 Invenias
etiam usuras temporis, agrorum, agrorum verbi etc.
Verbi, et foeneratorum etc.
Temporis: Seneca6c Si cui unius dieculae usuram permisisset etc.
Agrorum,et seminum: Nam seminum in terram bonam cadentium, aliud
seminum etc.
quidem centuplum, aliud vero sexagecuplum, aliud autem
trigecu-
plum dat. Mat. 13.7 Videmus semina tenuissimo licet
corpu-
sculo, gravissimas praestare usuras, huius generis sunt
grana
Milii, foeniculi, petroselini, hyascianei, papaveris, githi,
synapis
etc. Praeterea agri sive frumentarii, sive alii usuram
reddunt cultoribus.
Praeterea vult Dominusd Levit. 25.
ut
fructus computentur, et cum sorte accepta conferantur,
sorte compensata
restituentur possessoribus.8 Sed
usura agrorum
honesta est cultoribus dominis, teste Jacobo. ca'pitulo' 5. Agricola fructum
uberem
expectat.9
Paulus 1. Cor. 9. Sperat qui arat etc.10
fehlt A seminibus terrarum et fructibus deducitur similitudo ad
usuram
verbi Domini Quod est semen incorruptibile, et procreat novas
creaturas
1. Pet. 1.11 Jacob. 1.12 Fructusque admirabiles, atque
mul-
tiplices in terra bona profert. Mat. 13.13 Huius generis sunt
Talenta, quae
Dominus ea pactione ministris credidit, ut cum
usura reddant, praesertim cum usura
sortem exaequante. Nam
qui quinque talenta accepit, alia quinque fuit lucratus,
similiter
qui duo. Qui autem unum accepit, et insedit terrae, neque attulit
usuram, infidelis est pronuntiatus. Mat. 25.14 Huc pertinet
lucrume
Pauli, ut lucrifaciam plurimos 1. Cor. 9.15 Est etiam
operum usura. Nam qui
reliquerit domum, agrum etc. centuplum
accipiet. Mar. 10.16 Qui miseretur pauperis, foenerat Domino.
Proverb. 19.17f Facite vobis amicos de Mammone
iniquitatis,
ut recipiant vos in aeterna tabernacula. Luc. 16.18
Magnum porro
foenus est aeternum pro temporali. Huc etiam pertinet,
Dispersit pauperibus etc. 2.
Corinth. 9.19 Qui miseretur
pauperis beatus est etc. Proverb. 14.20 Item Luc. 16.
Mensuram confertam et exuberantem dabunt in sinum
vestram.g21
Hebraei usuram 4 vocabulis demonstrant, unum
toch.22 Huius
mentio habetur apud Davidem Psal. 71. Ex
usuris et iniquitate
redimet animas eorum.23 Septuaginta verterunt >ek t'okou,24
Latini ab usura.25 Et Psal. 54. Non
defecit de plateis eorum
usura.26 Hieronymus transtulit fraudulentiam vel dolum.27
De radice huius vocis ambigitur, plerisque
videtur a תּך derivari,
quod
significat medium, inter, intra, inde,28 quia homines solent dolum
dissimulare, pro dolo enim usura
recipitur.29 Patribus denique
videtur
usura facere intentionem id est consilium, expectationem, et spem.
De
intentione vide. §. Consuluit. Extra. de usuris.30 De expe-
ctatione
14 Quaest. 3. §. Si foeneraveris.31 De spe vide Gloss.
in §. 1. 14 Quaest. 3.32
fehlt
Usurae significatio apud HebraeosSi porro foenus significat
consilium hominis malum, usuram superius ex-
positam minime
significat.33 Alii deflectunt a
verbo תכך quod
significat
conterere, opinione R'abbi'
David.34 Hinc
deducitur Toch35 quod
atterit
pauperes. Proinde illud Psal. 71.36 Mi Toch37 verterunt
a
contritione, quibus consentit R'abbi'
Abraham38, et illud vir
usurarum,
et pauper occurrerant,39 interpretantur vir fraudum, et pauper.
Explicant etiam usuram vocabulo
לואת,40 quod descenditProver. 29
ah verbo
לַוַ quod
est mutuare et foenerare. Sic
interpretantur illud supra adductum: Foenerat Domino
qui elongitur
pauperi. Proverb. 19.41 Sic qui mutuum accipit, servus est foenerantis.
Proverb. 22.42 Praeterea usura vocatur, Marpis,
Tharpis,
Quibus vocabulis Moses usus est Levit
25.43 venit
autem
utrumque a verbo Rapha, quod significat, Magnifacere, et multiplicare.44
Aliis a verbo Repha, quod
significat, Multiplicare, quod verbum
significat etiam Jaculari.45 Restat vocabulum, Neschach46, quod venit
a verbo
Nasach47 significante Mordere.
Sic verterunt Exod. 22.
Si peccuniam dederis fratri tuo, non pones super eum
usuram48 id est morsum.
Item Deut. 23. Non mordebis fratrem tuum morsu49 id est Non premes
fratrem tuum
usura. Item Levit. 25. Non accipies de ipso morsum,50
id est usuram. Et Psal. 14. Qui peccuniam suam non dedit ad
usuram51
id est morsum. Et
Ezech. 18 Qui in usuram non dedit, et augmen-
tum non accepit, et
qui ad morsum id est usuram dedit, et incre-
mentum accepit, vivet
ne?52 Et Ezech. 22. Usuram
accepisti, et incrementum, et commodum tuum a proximo
elicuisti.53 Latini etiam usuram Morsumals. acceduntque appellaverunt, ut
Lucianus. Huic usura vorax, avidumque in tempore
foenus etc.54
fehlt Hactenus de Hebraicis appellationibus demonstrantibus
nobis
rem hanc, quam vocamus usuram. Nunc de Graeca,
postremo de Latina.
Graecos usuram t'okoc
usurae significatio apud Graecosappel-
lare, Perottus ait, a Pariendo,
quod tokuzein sit foene-
rare, et parere, inde tokusus55, foenerator, usurarius etc.56
Ita Dominus dixit Mat. 25.57 Recepissem s'un
t'okw| id est cum
usura. Latini usuram ab usu derivarunt. Nonius
Marcellus usuram in foeminino
genere vocat id, quod aliiusurae significatio apud
Latinos
masculino genere usum adpellant.58
Varro usuram appellat,
quod usu
accederet ad sortem.59
Pomponius li. 5. ad Q. Mutium
ff.i obligat. verb. l. usura,
Negat usuram peccuniae esse in fructu,
quia non ex ipso corpore, sed ex alia causa
id est non obligatione percipitur.60
Ulp'ianus' l. usura. ff. de
usuris usuras vicem fructuum, ait,
obtinere, nec a fructibus debere dici.61 Foenus autem a foetu
dicitur, id
est partu; nec aliud est foenus, quam foetus.
Nuc videndum est quae vocum istarum
complectatur
omnes res sub usurarias, vel foenebres.
Citra controversiam verum
est, omnem usuram sanctam, honestam,
vel turpem dici posse, Marpis62 id est augmentum, vel
incrementum,
quemadmodum et Graeca vox t'okoc omnem complectitur.
Liphia63 pro usura in Bibliis non reperimus. Porro si dolum
malum
significat, non communis erit appellatio usura, sin autem
donum et bonum
complectitur, erit communis appellatio, in quo genere
est illud, Filii huius
saeculi, et infra Facite vobis amicos de Mammo-
na iniquitatis.
Luc. 16.64
Usura quid in universum?Usura quid sit in universum
quaeritur? Est incrementum exercitio sortis partum. Missis generibus
duobus
usurae, nempe sanctae, et honestae. Quae et
quid sit illa quam scriptura execratur, quaerimus?
fehltIlla usura est accessio noxia, usu mutuo datae
peccuniae, Usura finitio ex sacrisve-
niens.
Noxia differentiae causa additur, ut hanc e caeteris discrimi-
net.
Nocet autem et danti et accipienti. Hec finitio magis
evoluit notationem vocabuli
רֶצַח65, quam dicentium usuram esse
emolumentum ultra
summam. 14. Quaest. 3. §. 1.66
Communis est et haec definitio: Usura est ubi amplius requiritur
quam
datur, Concilium Agathum.67 14. Quaest. 3. §. ult. Communis et haec.
usura
est quodcumque accedit sorti. Waß uber dass haupt gut ist.
Ambrosius 14. Quaest. 3. §. Plerique.68Item et haec: usura est
superabun-
dantia Romanus Pontifex Extra de usuris. cap.
Consuluit.69
Excusantur
tamen loco quoniam usuras tractant de peccunia quaesitas.
Qui definiunt usuram
turpi lucram generi tribuunt, quod est
speciei. 14. Quaest. 4. §. Quoniam.j70 §. Nec hoc.71 Praeterea Au-
gustinus.
14. q. 4. ca. Quid dicam? Usuram in genere contraxit
ad speciem: ubi inquit:
Trucidat pauperem foenere usurarius.72
Ambrosius quoque. 14. q. 4. inquit: Sine ferro
dimicat,
qui usuras flagitat: Sine gladio se de homine ulciscitur, qui
foenerat,
vel usurarius est exactor inimici. Ergo ubi ius est
belli, ibi ius
usurae.73
Sequitur nunc modus et quantitas
usurarum. Quam-
vis enim Evangelium Luc. 6.74 Omnem omnino usuram, pro peccu-
nia mutuo data, accepta, damnet, opere precium tamen erit,
de
modo et quantitate usurarum distinctius loqui, quo
plenius morsum illum
intelligamus, quem scriptura horret.
Siquidem est alius alio minor leviorque, et
econtra alius alio
maior, graviorque. Neque dissimulare debemus, qualis
permitti
possit usurae modus, propter duritiem tam divitum quam pauperum.75
fehlt Fuit olim usurarum lege permissarum maxima, gravissimaque,
quamusurarum generak
Centesimam76 vocant, et legittimam. Minores legitti-
ma fuerunt
Semisses77 usurae: Semissibus
leviores quin-
cunces78: Quincuncibus exiliores fuere Trientes.79
Legittima iure civili permissa
fuit, et humano. Ius autem
Divinum, Exod. 22.80 Deut. 25.81
Levit. 23.82 neque
legittimam,
neque licitam vocat, sed prohibet omnimodam. Quamvis enim
inter
homines legi devinctos fuit, semper tamen legi fuit adversa.
De legittima hac usura
vide Neemiam, ubi inquit:ca.
5
Restituite Centesimam argenti, olei, vini, frumenti quam
exigitis.83
Fuisse Centesimam usuram satis constat iure civili et Biblico,
et eam legittimam
fuisse iuri civili, et illegittimam iure
Biblico. Restat iam quae fuerit. Caeterum
definitio eius de
hystoriis petenda est. Aristophanes Staepsiadem senem
introducitl, qui praecatur aliquam sibi incantatricem cessatam dari,
quae
remoretur coitum, et exortum Lunae. Sic enim sperabat futurum
ne cogeretur
creditoribus suis usuras reddere.84 Itaque inde
colligimus usuras singulis Neomaeniis datas fuisse. Ergo
usura
praestari solita fuit singulis mensibus, et vocatur
Centesima
usura, quae centesimo mense aequabat sortem, id estCentesima
usura
anno octavo, et quarto mense.
Aeschinus adversus
Cithesiphonem invehitur apud Terentium, quod in singulas
minas
foeneris nomine menstruas drachmas exigeret.85
Qui recipiunt e centum 12 annis singulis, recipiunt
Cente-
simam. Alia commune dictum est de semine quod parit
centesimum
fructum,86 et alia
dicitur Centesima usura. Nam semen for-
tasse trimestri tempore,
aut maxime semestri tempore, si
hybernum fuit reddit centum grana pro uno ex
benedictione Domini.X
fehlt Sed usura Centesima dicitur propter compensationem sortis, si
fit
mense centesimo. Si sors quinquagesimo mense aequaret,
multo gravior usura
esset, quia de 100 solverentur 24,
attamen numerus mensium minor esset. Ergo ex
numero
mensium plurium minor erit usura, qualis est usura semissis,
quae
solvitur mense ducentesimo id est anno 16, mense octavo.Usura
semisses
Semissis usura dicitur cum dimidium legittimae solvitur, hoc
est
pro centum solvuntur sex. Hanc nostrates vocant legittimam:
tametsi vere
dici debeat illegittima. Est enim multo minor
centesima:
Usura Triens dicitur
quae partem quartam legittimae continetTriens.
et illa
est minor superioribus.
Quincunces usuras leviores semissibus graviores tamen TrientibusQuincunx.
fuisse testimonio Paulus
iurisconsultus erit in ff. de
usuris. l. Cum quidam. Cum quidam cavisset se
quotennis
quincunces usuras praestaturum, et si quo anno non solvisset,
tunc
totius peccuniae, ex die qua mutuatus esset,
semisses soluturum.87 Quincunces autem maiores
trientibus
confirmat Ulpianus in
ff. de Administ. tutor.
l. Tutor qui. Ex caeteris inquit caussis secundum
morem provinciae praestabit usuras, aut quincunces, aut
trientes, aut si quae aliae
in provintia frequentantur.88
Exorsus est a quincuncibus descendens ad trientes, et
leviores. Porro modus harum
usurarum spectatur ex asse89
usura-
rum id est Centesima. Spectatur interim et summa sortis,
vel
corporis, unde foenus accipiebatur. Genes. 4790
Joseph
con-
stituit quincunces91 usuras, recipiens semper quintam
partem seminis vel
mutuo dati, vel capti.
fehlt
Sed illa Quincunx usura, quinta pars fuit corporis, vel
sortis. Nec debet ineptum
videri, si sors in pauciores partes
dividitur, quoniam Ulpianus assem, vel haereditatem in partes
septem
distribuit, ut extat in ff. de Lib. et posthum. l.92 Si
ita scriptum: Ergo summa frumenti quoque in partes
quinas
diduci potest. Iustinianus autem in
Novellis constitutionibus
humaniorem legem condidit: Comperimus, inquit,
nonnullos
raptato sterilitatis tempore, sub modica frugum mensura, rusticis
terram propriam eripere, ut plerique ea occasione rusticorum
diffugerint, plerique
etiam fame perierint. Itaque sentimus terras
eis reddi deberi, et ultra octavam
modii partem, Usurae
nomine in singulos modios nihil participandum. etc.93
Neque possumus Josephum ab omni omnino peccato
liberare: Primo
quia reprehendit patrem in benedictione filiorum, ignorans Ephraim
primogenitum apud Deum. Gen. 48.94 Deinde quod Dominus sententiam
generalem tulit adversus turpem usuram, qua lege si quis
iudicet Josephum, perstringet.
Accursius omnes legittimas usuras hisce versiculis complexus est.95
mDiscant illustres stipulari posse trientes.
Et mercatores sibi possunt quaerere besses.
Quaerere semisses possunt communiter omnes.
Intra rectitiis viris Centesima sunt. m
Christus haec omnia usurarum genera statuit illegittima. Luc. 6.96
Mutuo dantes nihil inde sperantes. Quae verba Pontifices Rom'ani'
sic receperunt: Qualecumque emolumentum
quis supra sortem sperat,
usuram committit. Sive quis obsequium, sive operas, sive
peccuniarium
lucellum sperat, ille committit usuram.97
fehlt Verum illud: Mutuum dantes etc.98 hunc sensum magis recipit:
Neque sortis
incrementum, neque sortem ipsam sperate vos recepturos.
Quemadmodum Deut. 15.
scriptum est: Si unus de fratribus tuis venerit
in paupertatem, dabis ei mutuum,
quo indigere eum perspexeris,
nec ita reputabis tecum, annus septimus appetit
etc.99
Neque puto tenues illos foeneratores excusatum iri, quando-
quidem
scriptum est: Pauperis non misereberis in iudicio. Exod. 23.100
Levit. 19.101 Igitur non licet nobis scripturam deflectere id
est iudi-
care in patrocinium pauperum foenerantium.
Usura turpis utique peccatum est, sed iustificari potest
ex colla-
tione maiorum usurarum. Quemadmodum adversatrix
Israel
iustificavitn animam
suam, comparatione praevaricationis Judae
Hierem. 3.102 id est minus peccavit: Sic parvus morsus
iustificabitur ex collatione gravioris id est pro nullo repu-
tabitur, tametsi sit. Intellegi denique potest ex hoc: Sama-
ria dimidium peccatorum tuorum non fecit. sed
vicisti eas sceleribus
tuis, et iustificasti sorores tuas in omnibus
abominationibus.
Ezech. 16.103 Breviter ut tolerabilius erit Sodomae.
Mat.
10.104 Ita levius
punientur parvi usurarii.
Hactenus de his usuris dixisse videri volumus,
quarum sors, et ipsae usurae in
stipulationem deducuntur,
ut sors cum usuris placitis redeat.
FINIS. 1.5.4.0.
KGK 383
Einleitung
