Nr. 355
Briefliches Gutachten über die Unantastbarkeit von Stiftsgut (an Heinrich Bullinger)
Basel , [zwischen 1534, Juli, und 1538]

fehlt

Non^a reperio dotis neque finitionem neque etymologiam in omni
legum multitudine, tametsi soleant subinde cum vocum tum rerum
naturas explicare, praesertim inter legum peritos Ulpianus¹. Neque tamen
inficiabor², hoc ipsum mihi forsan accidere quod tempus ad dispiciendum
non satis longum adhibuerim, et quod quaedam obiter atque in locis
propemodum alienis edisseruntur?³

Illud certum, dotis appellationem ex matrimonio propendere, adeoque
nulla dos citra matrimonium esse valet. Hinc Ulpianus ait, Ubicumque
matrimonii nomen non est, nec dos est. ff. de iure dotium l. dotis
appellatio.⁴ adde l. si ego Seiae § si ego res⁵ § dotis.⁶ l. stipulationem⁷.
Ergo qualitercumque Germanice dicant, sive^b morgengab⁸, sive widemgůt⁹,
sive fundation. Necesse sit ut respectent matrimonium, aut a scopo penitus
ab〈errent〉^c.

Magnum quiddam hominum voluntas in constituenda dote potest, quod eandem rem
potest dotalem, aut donum propter nuptias, aut donum simpliciter, aut venalem
et emptam facere. Quemadmodum in nostris etc.¹⁰ Dos non fit nisi quispiam aliquid in dotem conferat ff.¹¹

Porro pontificii per imitationem dotem vocant proventum ecclesiae do-
natum.¹² Ideo inter ecclesiam et Sacerdotem ecclesiae coniugium commi-
niscuntur, ecclesiam vocantes sponsam et sacerdotem sponsum.¹³ Dotem in
ecclesiam conferentes ^dvelut in sponsam^d〈.〉

Est et aliud in dote a quo similitudinem suae dotis faciunt. Nempe quod dos,
licet in bonis mariti sit, tamen usus fructus dotis tantum est ma-
riti. Proprietas vero mulieris est^e ff. ^fde iure dotiu'm' l. dotis
fructus¹⁴ l. plerumque § si servi¹⁵ l. si is qui § ibi¹⁶ l. quamvis¹⁷.^f Hoc sequuti
canones donationes ecclesiis factas praesertim eas quibus eriguntur ^get^h〈ocave〉 fundantur^g v-
runtⁱ dotes, et^j ecclesias dotari ad quarum dominium aliorum^k〈es transie〉 r-
runt^l.

Hic standum et immorandum nam pensiculandum quod si par〈ochia, id est〉^m
die ⁿlütpriestery¹⁸ dotataⁿ est. Huius ergo est proprietas e〈t dominium rerum〉^o
quas in eam monasterium maius contulit.¹⁹〈it, si morgen〉 Neque interer-
^pgab^q vocabitur^p quia oportet dotis proprietatem esse p〈arochiaeTigurinae〉^r
aut dotem non esse. Neque magis erit 〈oratoriorum ut vocant〉^s
quorum curam parochus gessit quam rusticorum quos cur〈avit quod oratorium〉^t
istud non est dotatum sed Tigurina parochia. Si〈cut dos uxoris est〉^u
etiamsi ei constituta sit propter liberos.^v20

Hactenus de dote, ^wde dotis dominio et fructu^w iam 〈de exigenda dote restat.〉^x
Dotis exactio constante matrimonio non permitti〈tur praeterquam in aliquibus〉^y
caussis quarum locus non est hic. Huius rei tit〈ulus^zextat talis soluto〉
matrimonio quemadmodum dos petatur.²¹〈Atqui matrimo〉 -
nium^aa inter ecclesiam et Sacerdotem id est p〈arochiam et parochum, nondum〉^ab
est solutum. Non igitur quispiam exigere 〈dotem valebit. Hic〉^ac
accedet quod imperator in autent〈ico col'lationibus'2 et 5 de rebus〉^ad
ecclesiae non alienandis²² imperitav〈it.〉^ae
fehlt Neque operarum melior constitutio rumpit coniugium sed magis confirmat. Sicut neque
dos perit si res eius melioribus mulieri permutantur ff. de iure do'tium' l. ita constante.²³
Sed constat operas evangelicas praestare papisticis et id effici plenius quod volu-
erunt qui priores ecclesias instituerunt.²⁴ Ita ineptire nos cum aliis et loqui oportet.^25
afLicet enim unus sit ecclesiae dei sponsus unus maritus unum caput.^af26 Tamen si licuit
^agpontifici fingere coniugium^ag inter ecclesias et Sacerdotes certe rectius censebuntur
^ahecclesiarum mariti^ah, qui oves dei pabulo vere divino pascunt, qui sana doctrina medicantur, qui cura〈nt〉^ai
et sanant verbo, quam illi qui traditionibus Christo invisis corruperunt. 〈Ista〉^aj
igitur operarum emendatio et meliorum suggestio nullomodo coniugium dirimit.

Quid autem attinet dicere quod altaris respectus sit habitus? Hoc iam aliam paction〈em〉^ak
habet nempe contractum praescriptis verbis. Do ut facias.²⁷ Sed istud non pos-
sunt obtrudere nisi qui dotaverunt, nimirum domini maioris monasterii. Secundo 〈et hoc〉^al
facimus et melius facimus. Servimus altari unico qui Christus est servientes iis^am qui
Christi sunt,^an etc.²⁸

Super hoc si solutum esset matrimonium et interiisset parochia ad
eos rediret dos qui dotem de suis bonis constituerunt. Atqui ii sunt domini
monasterii si recte literas intellexi. Neque obstat quod in pago pars
censuum reperitur quia census illi prius fuerunt monasterii et huius sola
voluntate venerunt in dotem parochie.

Neque apparet vel latus pilus quod^ao tantillum vel stipulati vel pacti sint
rustici cum parochia fundaretur, quid igitur peteret profecto non
magis quam si ego res meas alicui darem, et ille post longum eis aliquid
emeret, emptum meum facerem, molirer^ap, aut si daret filiae in dotem, mihi iu〈s?〉
facerem^aq repetundae dotis. ^arHaec festinanter, ^arcum stolidis papistis
stolide loquens.²⁹ Malui autem eruditionem quam obsequium desyderari.
Vale bene meque tibi commendatum habe.

Tuus A'ndreas' C'arolostadius'^as