Nisi plenus esses rimarum, o domine Ioannes, ventrem tuum ista procacitas in sexcentas minutias rupisset. Totus etenim mendaciis mades ac tumes, et velut excrescens flumen, sputis candescis, Nullius te virtutis ratio cohibet, licentissime quicquid vis, non quid deberes effundis, rerisque satis esse meras veritati nugas obtrudere, Porro, vere satis est opinor, hominem iniquum atque perversum, sententiis uti falsis, audacibus, subdolis, captiosis, etiam falsimilibus, si modo furorem expleant, et in amicorum suorum animos irrepant, atque ut iis, quibus nihil a me prolatum potest vel verum, vel iustum, vel pium, vel aequum videri, omnia quae dixeram appareant vel falsa, vel iniusta, vel impia, vel iniqua, vel prava, vel stolida, e quorum sententia nolo pendere, Quinimo nec desydero tibi, tuique similibus vel rescribere quod placeat, nisi primum haereticam istam pellem abstrahas, veluti serpens hyberno situ obductam membranam exuit, Verum ita tibi displicere conabor, ne respondisse stulto iuxta infantissimam stulticiam suam videar, Id certe volo tibi in me displiceat, quod scripturis sanctis est placentissimum et receptum omnino. namque cupio veritatis munimento circumarmatus, te adoriri, te icere, et in ditionem hanc perpetuam alligare, Articulatim autem per tua, quae rescriptionis favillam videntur meruisse, progrediar? sis tu obstrepitus et maledicus, et verbosus Golias, sim ego parvulus male audiens et contemptus, sed tamen Davidis imitator, Emulare tu Golianos, ego mores Davidicos assectabor. tu venis terrifico ferro atque clamore, Ego in abiecto baculo id est cruce Christi, Tu venis in diaboli et mundi nomine, Ego Christi et gratiae.

I.¶ Dominus Ioannes stultitiam suam sapientia tectam huiusmodi titulo conspurcavit, Contra obtusissimum propugnatorem Carolostadium et cetera. Responsio Carolostadii

Mores, domini Ioannes, haec tua modestia, quam iactas, nescis quod homo Mathei. v. Eckius iactavit nimiam animi fortitudinem videlicet quod ad iram non concitaretur. homini, non lupus, sed minister esse debet, an ignoras tibi atque omnibus in communi Christum loquutum, Qui dicit fratri suo, fatue, Reus est gehennae ignis, Bone deus, ob breviusculam dolentia, obque leviculum verbum, quo te abs me victum, vix clam dixi, tuae salutis immemor, perpetuos ac ardentissimos ignes tibi comparas, Ubi nam illud deposuisti robur animi, quod iactabas? ubi sapientia ista superexcellens fuit, quam effers ubique? Parcit ignobilioribus ira Leonis, Leoque eum qui tela miserit, sed tamen non vulneraverit, correptum, raptatumque sternit, neque vulnerat. quod Generositas leonis mollicia. Eckii Plinius testatur, Nobilem tu generositatem Leonis usurpas, neque fateris te Eckius parens asellorum infra declaratur⟨.⟩nostris telis saucium (quanquam vulnerum cruciatus aliud demonstrent tamen vulneratum negas), cur ergo usqueadeo in me saevis Asinorum parens? cur et simul Christi praecepto, et Leoninae generositati te abalienas? putavi te generosum, iam difficile credam stupidum porcum, qui in vestibulo cubicu li foedissimas sordes tamquam decora disponit⟨.⟩

II. Eckius, dicit quod Bonum opus sit totum et totaliter, a deo, quod Haeretici Manichei liberum arbitrium negantes, posuerunt,

Carolostadii responsio, Nedum fateor, sed et veritatis munimentis et argumentis firmissimis conclusus, profiteor, bonum opus esse a deo Pelagianus Geckius⟨.⟩totum et totaliter. quod negat Pelagianus Eckius,

Praeterea fallaciam facis consequentis, inferendo ex eo, quod omnibus Eckius sophisticatur⟨.⟩fer me Christianis est commune, ad singularem speciem, Non enim nisi velis, insequitur, Eckius est animal, ergo Asinus quadrupes, Eckius commedit, bibit, scribit, et loquitur sicut Manicheus Haereticus, ergo est Manicheus hereticus ipse Gecki negabis huius modi illationem validam quanquam sis vocalissimus, Itaque et mihi iure dabis, non ob id Manicheum me fore, siquando veritatem cum Tenuis sophista.illis habuero communem, modo si verum est quod ais, sentire Manicheos, quod opus bonum sit a deo totum et totaliter, discat igitur tenuis sophista, genus ad probandam speciem minimum valere, plurimum ad refellendam,

III. Eckii iactatio, Nam cum dispucatione Lypsica, hominem gravissimis sacrae scripturae et patrum testimoniis compulissem, ut liberi arbitrii vim productivam tribuere cogeretur, contra quam scripserat et initio disputaverat, ita redargutionis cassibus irretitus omninum bonorum virorum iudicio victus et prostratus, succumberet. pro sua tamen temeritate ausus fuit mihi opponere et conabatur probare, liberum arbitrium se habere passive ad bonam volitionem,

Ad acta disputationis Carolostadius, Utrum me una sola, vel aliquot scripturae sacrae authoritatibus compuleris, in haereticam tuam sententiolam ire, anne ipse, te collo ligatum atque vinctum teneam, actorum inspectione, (quae Lipsiae a notariis excepta et nunc impressa circumferuntur,) constare potest cuivis lectori. neque equidem me vel laudo vel vitupero, tu tui laudator es egregius. Quod dicis me cassibus irretitum, ego rursus obcantare audeo, Incidit in casses praeda petita meos, et super hoc iudicium esto lectorum ab affectibus ociosorum atque intelligentium scripturas,

Praeterea dicis me omnium bonorum iudicio victum atque prostratum, sed quam temere quam fortiter, atque audacter gloriosa lingua tua mentiatur, puer trimulus potest coniicere, quando neque omnes nos audierint boni, nisi per bonos intelligas aliquot sophistas tuae farinae, qui cortices Mendacium Eckii scripturarum lambunt, spiritum tamen, in literis sanctis vividum minime assequentur. placet ideo, ut per omnes bonos, solos Eckiani furfuris socios et mures intelligas, quorum officium est evidenter mentiri,

IIII. Eckius dixit voluntatem se solum passive habere ad bonam volitionem,

Carolostadius, non ingratus es prorsus,

V, Eckius, dixi invalidam esse illationem, opus est totum a deo, Igitur liberum arbitrium non concurrit active,

Carolostadius, In superiori fassus es me dixisse de bona volitione, nunc de opere simpliciter me loquutum scribis, scriptor maligne, Dein consequentiam artificem et iustam et firmam puto.

VI, Eckius, Sic arguendum, bonum opus est totaliter a deo, vel simile, et sic excluderetur concursus liberi arbitrii, et tunc consequentia esset bona, sed antecedens falsum,

Locus coniugatorum Carolostadius , Documentis et philosophorum et oratorum comprobavi, argumentum quod dicitur coniugatum, esse validissimum, atque adeo evidens, ut ne Est totum a deo ergo totaliter.monitore vel arte indigeamus, Dabunt ergo mihi periti et probi hanc. bonum opus est totum a deo, ergo bonum opus est totaliter a deo, per locum coniugatorum, et cerebrum, et cor Eckii adsentientur, quanquam infrenis et loquacissima lingua tacere nequeat, Largietur igitur Eckius, antecedens esse verum, bonum opus est totaliter a deo, ergo liberum arbitrium non habet vim activam et productivam in opere proprie bono, captus iccirco Keckius, quando sequitur valide, est totum a deo. igitur totaliter, item est totaliter a deo ergo voluntas nihil coefficit⟨.⟩

VII. Eckius, Existimat quod liberum arbitrium agat partem et deus agat aliamGrossa Eckii imaginatio et frivola partem, si et deus et liberum arbitrium simul ut duae causae partiales active concurrant, ut una tamen totalis causa,

Carolostadius : Hic crabro cum divinatione sua ridicula aculeos relinquit, existimat petulantissimus censor, me nescire, quod cunctis philosophis est obvium, et quod omnes illorum libri passim conclamat, actus videlicet et operationes animae indivisibiles esse, et neutiquam in partes molis diduci posse, Neque tam ridiculum super indivisibilibus habui somnium, quam ipse Gecki suspitione stultissima turges, tametsi de eiusmodi rebus per scripturas, quam per philosophos mallem theologice definire, Eckiana suspicatio stultior ridiculo somnio Hoc scio, sit utcumque opus bonum indivisibile et impertibile, si concedis punctum esse a deo totum productum, necessario admittes et totaliter, nam a quo fit indivisibile totum, ab illo fit totaliter, quod nemo nisi tradissimus Eckius asinus tardissimus asinus ignorat, Praeterea duos authores operum bonorum Pelagianus Geckius constituit, contra scripturam, quam in epistola mea adduxi, et quam ipse nequaquam convulsit, neque diluit, et copiosius in libro de gratia et libero arbitrio astruam.

VIII. Eckius, At in disputatione Lipsica cum aliud non haberet, dixit velle scire, quis ecclesiasticorum uspiam scripserit, opus bonum esse totum a deo sed non totaliter,

Carolostadius : Disputationis acta facile indicabunt legenti, si hoc solum praesidium habuerim, vel aliis quoque telis te urserim,

Quanquam non est contemptibile venabulum irretiendi Geckii, Quoniam Gregorius nimium esse putat, quicquid dixerit, quod manifestariis scripturis firmare nequeat.

Petitur authoritas ab Eckio novi et obsoleti dictiVellem hodie, si posses, frivolam tuam et argutam et ineptissimam inventionem comprobares authoritate quapiam, Nempe lembum adverso flumine, et contra omnium scriptorum voluntatem tractas,

IX. Geckius, Respondi obtuso homini, quod mihi faciat sicut Arrius haeresiarcha Sancto Athanasio, quaerens ubi in divinis literis reperiatur vocabulum, homousio,

Carolostadius , Ecnam Eckiana modestia quam, per totum effers orbem latrator raucissime?

Caeterum, neque simile, neque id tibi facio, quod fecisse Arrium scripsisti, Quippe in nostra materia omnes omnium scripturarum nervi confluunt, et meam sententiam ex definito propagant, At in allato exemplo longe aliud est,

Adde, quod ob id non est censendus haereticus Arrius, quod indicari sibi scripturas poposcerat, Alioqui omnes Ecclesiasticos doctores pronunciare haereticos debebis, Quin et Stephanum qui per scripturas Iudeos revicit, et Paulum vas electionis qui idem fecit,

Aliud est obtusor habere flumen et contra procellas navigare, quod facis, opus bonum totum a deo fieri concedens sed non totaliter. veluti si quispiam separaret ab humore humiditatem, Et aliud est, cessante lege scripta, dubiis certitudinem apponere. hoc tamen scio, deum, qui est substantia et essentia, dixisse, ego et pater unum sumus,

X. Geckius , in theologia eadem laboramus penuria, quoniam plura suntDiscat Eckius quanta prudentia opus sitinmiscenti peregrina negotia quam vocabula,

Carolostadius: Hic tecum, O deus, pugnat Eckius, Asseverat siquidem legem tuam esse insufficientem, mancam, et non tot sententias continere, quot sunt negotia, quibus ad regnum dei conscendimus, Cur igitur, Salvator, quaerentes, quid faciendo vitam aeternam obtinerent, ad legem misisti? atque cur Paule anathema fulminasti in eos, qui praeter id, quod docuisti, evangelizant? quandoquidem non tam amplam dederas legem, quam multa sunt negotia?

XI. Eckius, Volui dicere, totum opus bonum esse a deo, sed non sine concursu et activitate liberi arbitrii,

Carolostadius : Hoc scio perspecte, atque hoc ipso te esse haereticum, quod Mosi et Paulo adversaris dicenti, Non est volentis, neque currentis, sed dei miserentis, eo ipso revera, quod asseris voluntatem active comproducere opus bonum, sequitur, quod dicere possumus, Non est miserentis dei, sed volentis et currentis hominis, ita tibi hanc authoritatem intuli ex mente Augustini , tu autem transvolasti eam quasi gladium ante oculos, pennati vespertilionis diductum,

Affinge novam nobis larvam, et dic, quod indivisibile opus producatur totum uno ab authore, sed non totaliter,

XII. Eckius, Ut in Crysopasso praedestinationis clare explicavi,

Carolostadius : Suum foetum affert Megera , neque mirum, quod nulla baelua, tam est immanis et crudelis, tam infamis et propudiosa, cui non sua placeat imago, cui non sancta sit sua soboles,

XIII.Eckius, Contra pactionem initam, volens supplere ea quae omiserat disputando, epistolam emisit iniuriosam, conviciis plenam, et cetera.

Eckius foederi fragusCarolostadius: Contra pactionem, a te petitam, tu prior quod ad me pertinet, o foederi frage factitasti, Debuisti iccirco praespeculari, ut frangenti fidem, nemo fidem observaret, iuxta regulam,

Exprobras mihi, quod disputando omissa volverim implere, at tu rabula Ius addendi et mutandi theologismaxime salvum estostende si vales, an iure nequeam omissa supplere si vellem? Num in negociolis parvis et pecuniariis, salvum est uniculibet ius addendi, minuendi, mutandique? quod si in re, de lana caprina, illud ius praebere debes, qui fit, ut in rebus fidei, animae, deique, tam paucis satiaris? Accedit, quod tu proponenti argumenta brevissima, per longam et gloriabundam repetitionem atque circuitum moras fecisti, abripuistique tempus, ne id effunderem quod desyderaveram, quodque oportuisset. et ista fuit, testor deum, causa, quod toties ad aliquot dixi, quanto ambitu fugit et circumducit, quantum temporis Verecundia vir tutum custosfuratur, ne os eius concludam, Dein, quod expostulas convicia, placet mihi ut omnium virtutum custodem verecundiam et modestiam custodiamus, Equidem historica fide polliceor, quod syncere et benigne sacrosanctas scripturas tractabo, tu saltem cura, ne hoc in ventre, tuas succendas naenias et excoquas,

XIIII.Eckius, Bone deus, quasi hic gerro (Nota Keckianam modestiam) me unquam urserit, quasi aliquid contra me attulerit, quod anxie solverem,

Aufugit Eckius Carolostadius: Si te non pressi, et vehementer anxi, cur me disputante de facere quod in se est, aufugisti? et reliquisti cathedram? item si te non ursi, qui factum est, ut disceptante me de peccatis bonorum operum, pedes ad secundum gradum (iterum abiturus) promovisti? nunquid persuadebis nobis non urgeri eos, qui verbulis utcunque demissis, loco deiiciuntur et aufugiunt? nisi enim, in dubio praelio desperasses, haud quaquam, timore veluti pessimo Statius, timor pessimus augur augure pulsus et agitatus, locum reliquisses,

At faveo tibi, ut tute solus extollas, et concertatores quoslibet dicas, exanimatis et territis animis obmutuisse,

Magnificentia Eckii Postremo usque adeo te magnificas, quasi nihil anxie et adhaese responderis, quasi nihil contra te attulerim, Si est verum vel falsum quod prodigis, lectoribus actorum conspicuum erit, audierunt tamen permulti, quomodo Viro optimo infantilis Geckius conviciatur. O Ecki qualiter mentiris? tremebas, cum de operari et perficere disceptarem, quod epistola mea demonstrat. De Italia haud scio quid rudiat, homo nimis ociosus, et furiatus⟨.⟩

XV. Geckius, De medico satis compertum habeo, quod illarum rerum est ignoratissimus, pudet dicere quam infantiliter coram illustrissimo Principe electore Domino Ioachimo Brandenburgensi de his rebus dissereret, Ita ut ab aulicis quibusdam tacere increparetur, ne principem damno maioris panni afficeret, remisi itaque hominem ad suos aphorismos, ut naturam febrium et aliarum aegritudinum diligenter addisceret,

Eckium inhonestatis depuduit.Carolostadius: Omnis inhonestatis te depuduit, adhuc garris, pudet me dicere de medico, Domino Fridericho de Salcza, viro in theologia impense docto, de quo sine mendacio illud Mosi dico, Sedens in domo, ambulans in itinere, dormiens atque consurgens, ubique locorum obversantem ante cordis oculos scripturam sanctam habet, ac universa, quae indidem colligit, excusso prudentissimoque iudicio ad literas sanctissimas componit et confert, Quin, nec ea sola collatione contentus, eos, qui sese magistros Theologicarum sententiarum putant, curiose compellat, rogatque ut suos sensus emittant et addant

debebunt esse. In materia fidei non suntmedici, ad aphorismos, sed ad sacros libros mittendi.Qua igitur temeritate procacissime pugil, virum, altero, quod dicitur, oculo, toto Eckio doctiorem, illarum rerum ignorantistimum audes pronunciare? Iudex crudelissime? Num res inter vos concertatae fuerunt Theologicae? merito igitur eas doctor ille, scire vel disceptare potuit, Imo debuit,

Quonam pacto? quo velo? Christianum ad aphorismos remittere licuit? An ideo quod tu, atque sordida tua cohors, scripturam omnibus Christianis communem ad muccosos et nasutos aliquot Theologistas contrahitis transponitisque, atque arbitramini nullos quam vos phariseorum et hypocritarum successores, ex eis disputare, moresque formare posse? Christus, Apostoli, Prophetaeque nos omnes in communi ad scripturarum lectionem atque notionem cohortantur, rogant, invitant, Tu antechriste Christianos a sacris literis avocas, depellis, et nescio quorsum relegas,

Ad intelligentiam scripturarum plurimum fides confertFide universi, literas universas perspiciunt, nisi enim credideritis, ait scriptura, non intelligetis, hac fide fideles cuncti legem dei complectuntur et dinoscunt. at haud scio, quam tu aliam in lectoribus sanctorum librorum praeparationem praeexigas, opinor ipse, fidem et orationem sufficere, per psalmum, Intellectum da mihi domine, et scrutabor legem tuam.

Omnibus necessaria est scripturarum cognitioPraeterea, quando nemo sine mandatorum dei custodia, sit ingressurus vitam, et nemo illa ipsa praecepta rite observet, nisi ea calleat, nisi intelligat cur tu latrator inverecunde, medicos et caeterarum artium professores, atta men Christianos, velut minus idoneos rebus Theologicis, repellis? aquas regno dei primum quaerendo abducis? ad alia mittes?

Habent ii, plaerique filios, filias, vernas, quos ut sanctam dei legem doceant, acriter astringuntur, qui fit, omnium protervissime, quod Medicos tecum super rebus Theologicis concertare repudias?

Nunquid inter medicos comperies titulum Christi? item nomen? item sacramenta? et mussans nullum a nomine reiicis?

Cur non itidem in re Christi? quam deus maxime in homine spectat, desideratque. pateris? ut illos, legem dei, scitu summopere necessariam, perscrutari, ac demum facto implere sinas? Ito nunc Flocce et physicos ad febrium naturas, dum cognitione legis divinae opus est, missita,

Nisi, ea furia, aliorsum eos cupias transferre, (quod tibia doctissimo Fridericho factum opinor) ut tantisper a dentibus revincentium ereptus, refrigeria capias,

XVI. Eckius, Fruiscar nova grammatica,

Carolostadius : hoc verbo. Quintus Claudius scriptor antiquus utitur, et tu, ineptiendo Eckius antiquitatis imperitus⟨.⟩ dicis novam grammaticam, De hoc verbo sic scripsit Gellius, Dubitatum est ab imperitis antiquitatis, an latinum foret, Non modo non latinam, sed iucundius, amaeniusque verbum fruiscor factum est, quam fruor, Eoque usum ait, Quod. Metellum Numidicum, qui caste, pureque lingua usus latina videtur, Eckius grammaticonum magister praerancidus.Item Naevium in Atellana, Itaque digito labella comprime, grammaticorum magister, noli quasi nova reprehendere, quae sunt vetustissima.

Neque tamen me praeterit, ex veteribus, nova, ex novis, vetera, in usum nostrum sumenda disponendaque⟨.⟩

Ostende tu mihi gravem atque probum authorem, qui cuculla in feminino utitur, cupio doceri, Equidem penes Plautum , et doctos nonnullos, cucullus lectitavi,

XVII. Eckius, Iuris confusorem quemdam increpat, qui scripserit Carolostadium non potuisse mihi respondere, quisquis is fuerit, verum scripsit,

Carolostadius : Si non posse respondere aequiparas silentio, quemadmodum ille Iuris praesumptor contra me mentitus est, nego illum verum dixisse, atque te verum scribere, non timuisti actorum editionem nugator?

XVIII. Eckius, Nam tandem compuli hominem licet biduo ferme renitentem, ut admitteret, liberum arbitrium habere activitatem boni operis, quod prius negavit,

Carolostadius : Dicis et nugaris quid tu feceris. non quomodo ego tacuerim. Profecto verum est. supervacanea esse tela nescienti, quid petat, quid enim haeccine ratio, ad silentium, cuius me quendam invidulum insimulasse conqueror, facit? Isthac nimirum voce, non probas me tacuisse, quandoquidem renisum confiteris, sed tuum stomachum, suspecta admodum iactatione infarcis, Eckius nihil ad umbonem dirigit⟨.⟩ disce miser loquutor ad umbonem negotium dirigere, dic quo die tacuerim, Verum quoadusque sim tuae hereticae pravitati adactus, actorum declarabit anima adversio vereor autem ne a facie actorum pavefactus, postremo omnes notarios vera scripsisse negabis,

XVIIII. Eckius, Alius scripsit Carolostadius: egregium vexatorem, iustissime scripsit,

Carolostadius: Miseret me obliviosi doctorculi, qui protinus nunc me plumis contrariis pingit,

XX. Eckius , Mentitur, quod Lipsici fuerunt mihi authoritatum collectores,

Carolostadius : Ergo mentiuntur et ipsi Lipsici, qui non modo vocibus, sed ut fertur literis, beneficia praestitorum auxiliorum praedicant, mentitur et Geckius, qui paulo inferius affirmat, se Lipsicorum hortationibus adiutum in Cathedra,

XXI. Eckius, Imo nec mihi colloquebantur,

Carolostadius . Mendacium quadrupes caelestibus astris notius,

XXII. Eckius, Si me evocabit quocumque voluerit, paratus sum venire, modo ubi disputet, iudicium fieri sinat,

optandum ut cum histrione quispiamdisputet quam cum Eckio⟨.⟩ Carolostadius : Mallem cum obstrepera vetula, aut loquacissimo Mimo, quibus modica vel honestatis frons esset, disputare, quam tecum, Quoniam audes scribendo tibi discrepare, et impudentissimas nugas efflare, quid faceres in sola verbositate, quae haud paulo liberius expatiatur,

XXIII. Eckius, Scholasticos mercatores appellabat,

Cum iudicio legendi Ecclesiastici. Carolostadius : Hoc me dixisse in disputatione te loquente, notarii exceperunt, Quod de doctoribus catholicis obgerit, Nuper risi eos, qui citra delectum, omnia in ecclesiasticis velut sentiendi leges arripiunt, recensui enim, illos et bona et mala interim edidisse, atque interdum labavisse, nonnunquam onere pressos multiplici, quasi languere⟨.⟩

Nullas Ecclesiasticicorum literas perinde atque canonicas conplectimur.Exsudavit tibi. c. noli meis, ix. d. quod est Augustini in prologo li: iii. de trinitate: col. ii. cuius haec sunt verba, Noli meis literis quasi scripturis canonicis inservire, sed in illis et quod non credebas, cum inveneris incunctanter crede, in istis autem, quod certum non habebas, nisi certe intellexeris, noli firmum retinere,

Numquid oscitanti lectori innotescit, in ecclesiasticis nihil nos tanquam firmum et certum habituros, nisi certum per scripturas effecerint⟨.⟩

Sanctitas nonnunque gravem erroris sociam habet⟨.⟩Deinde notandum diligenter, quod solis canonicis scripturis hunc deferimus honorem, ut nullum scriptorum errasse audeamus credere, Caeteros vero quantalibet sanctitate polleant, quantave doctrina luceant, non ideo credimus vera scripsisse, quod ipsi ita senserunt, sed quia per scripturas canonicas, vel illis cessantibus, per rationes probabiles docuerunt sua sensa a veritate non abhorrere,

Ita Augustinus in epistola. xviiii. tra. v. testatus est, quod. d. viiii. c. ego solis, omnibus obvium sese confert,

Noli me ergo (caprarum petulantissima) obiurgare, quasi ecclesiasticorum sim lacerator, non enim lacero illos, quorum dicta ad scripturarum nervos, e quibus totum quod habent recepere, conmitto, et alternis coniungo, Noli capella hispida, iudicium et delectum, esse contemptum affirmare.

XXIIII. Eckius, existimo quod adhuc rubeat diversarius, quod ostendi Augustinum Quomodo voluntas equo, et gratia sessori conferatur, vide in actis disputationis⟨.⟩ dicentem, liberum arbitrium comparari equo, et gratiam insessori,

Carolostadius : Adhuc hebetudinis tuae commisereor, quod nescis, quatenus voluntatem equo comparavit Augustinus, quod quidem ipse breviter disputando attigi, accinctus in codice de gratia et libero arbitrio copiosius atque spissius per canonica testimonia probare,

XXV. Eckius, Tali honore veneratur sanctos, scilicet tametsi Bernardi sententia non tot caeremoniis subeunda, ut ea sola conspecta a caeteris abstineamus, quam quidem velut finitionem amplexantur.

Carolostadius : Si tu maiore sanctos honore revereris, non es religiosus, sedSupersticiosus Eckius plane supersticiosus, Audisti ne omnium obtusissime, quantalibet sanctitate et scientia clareant, non protinus sequitur, esse vera et firma, quae ipsi scripserunt sancti.

XXVI. Eckius dicit allegata Bernardi verba pendere ex superioribus, quod placet maxime,

Carolostadius : In dubiis non modo ad praecedentia, verum etiam ad sequentia Locus ambigui.spectamus, ita nos docent Ecclesiastici, pontificia Iura, leges civiles, oratores quoque. est enim (ut Cicero docet) locus hic unus ex ambigue scripto perpendere, utrum cum ceteris scriptis eisdem autoris discrepet vel significatio vel voluntas,

XXVII.¶ Recitat hic multa Geckius maledicta

Carolostadius : Nunc Eckius omnem modestiam eiicit, ob id, quod non potest ad Bernhardum satis respondere, appellat me falsarium, impostorem, depravatorem ecclesiasticorum, inversorem veritatis, Tersitem et Thrasonem obtusum,Eckius maledictorum imbrem depluit⟨.⟩ Bernhardus verba non intelligentem, sed lacerantem, corrumpentem, depravantem, perversorem, et malignissimum falsarium, trunco stupidiorem, cholericum vexatorem, ineptissimum blacteronem, inanem, vacuum, frontosum, superbum omnia sibi pollicentem, fatuo stultiorem, proterviorem, lucifugam⟨.⟩

Carolostadius : non retaliat malignissimum satorem malorum Geckium Carolostadius , Intende lector oculos queso, et suspice quanto maledictorum imbre, ratus furiosusque Eckius me compluat, cui nuspiam similia feci, si vellem abunde possem, neque minoribus, neque paucioribus eum conviciis submergere,

At satis mihi fuerit, si intellexerit inspector eiusmodi criminationibus Geckium , adducta per me confutare, Ego autem diversa puto, dissolvere contraria, et maledicere vel conviciari, Hoc scio, si possit prudenter solvere ex Bernhardo Eckius mole argumentorum captus, maledicentiam arripit⟨.⟩ contra Geckium allata, alios edidisset solutionis fructus, Verum ut videt se circumquaque ligatum, modestia solita me salutat, criminando, mordendo, discerpendo, Eheu quam verum est veritatis proverbium, Nunquid de spinis colligunt uvas? aut de tribulis ficus? Ex tali namque Eckii modestia, quosnam alios carpes fructus, quam quos inepte, stolide ac extra causam infoeliciter cadere sensi?

Ridiculo quatenus utendumDe ridiculo ita scripsit Cicero, Illud admonemus tamen, ridiculo sic usurum oratorem, ut nec nimis frequenti, nec scurrile sit, nec subobscaenum, nec inimicum, nec petulans nec improbum, Nec in calamitatem, nec inhumanum, Nec in facinus, ne odii locum risus occupet, Neque aut sua persona (nota Gecki) aut iudicum, (nota Gervasi , talibus te adit naeniis Keckius), Aut tempore alienum, vide lector quanta possem vere regerere, quae retineo ne sim maledico similis:

Contra invehentem Eckium . De modestia sic Fabius scribit, Sunt qui in personas invehuntur, quod nisi forte meruerint, et inhumanum est, respectu communium officiorum, et Nota lector idem ius esse respondenti datum⟨.⟩tum ipsi, qui dicit inutile, nam idem iuris datur responsuris (time Ecki) tum causae contrarium, quia plane adversarii fiunt, et inimici, et quantulum. cumque iis vitium est, contumelia augetur, Super omnia perit illa quae plurimum authoritatis, et fidei affert modestia, si a viro bono in rabulam, latratoremque convertitur⟨.⟩

Hactenus ille, Possem omnia diluere crimina et in adversarium traiicere sed modestia malo frui, quam stulto iuxta stulticiam respondere, ne chartamUtrum Eckius sit falsarius quaestio estscrupulosa contumeliis perdamus, nihil tamen illorum agnosco, quantum adversarius diiudicare poterit, Nam qui iudicat me deus est, apud quem nihil purum habeo. Verum quo ad Geckium liberas aedes defendo⟨.⟩

Caeterum, an Keckius falsarius sit vel ne, in libello de bonorum operam peccatis subaperire tentabo, tantisper cogitabit, si quispiam sciens haeretica, pro catholicis, retractata, pro non retractatis, item ea quae nondum reperiuntur edita, tanquam edita in decisoriis fidei attulerit, utrum talis falsarius haberi debeat?

Eckius propter distinctionem inter cum et in, negat quod manifeste legitur in Bernhardo.Facile intellexisti quid voluerim, per cum nobis, vel in nobis, nihil est quod strophas gignis, Levicula veluti, litis summam tractas, De hoc quod dixi, de verbo in nobis, et cum nobis, placet mihi, ut visis per me allegatis ex Augustino et Bernhardo, unusquisque iudicet, uter nostrum in verbis laboret, Necessum est secundum Augustinum, ea fieri nobiscum, quae sine nobis effici non possunt. oportet, cum serra fiat, quod sine serra fieri nequit, iure concedes fieri cum vitro, quod absque ipso nequaquam efficitur.

Eckius captator verborum⟨.⟩Sed quod negat Bernhardum dicere, cum libero arbitrio operatur, mentitur Eckius audacter negat in Bernhardum scriptum quod triliterus deprehendere posset. in fauces, nam haec sunt verba Bernhardi. Sic autem ista cum libero arbitrio operatur ut, tamen illud in primo praeveniat, in caeteris comitetur, vide si tu, sis falsarius Bernhardi an ne, quantumlibet distinguat tria haec Bernhardus, scilicet cogitare, velle et perficere, et has praepositiones in et cum, et per, semper tamen dicit cavendum, ne cum illa invisibiliter intra nos aguntur, nostrae voluntati tribuamus, sed soli gratiae. Argutor semel omnia ista memorata, quantum ad efficientiam, soli gratiae sunt adscribenda, ergo non nostrae voluntati tanquam causae particulari effective concurrenti, Sed Eckius negabit assumptum. quia dicet, quod Bernhardus non posuit exclusionem.Dictionem Solam conspicare Gecki, deinde eluge merorem diverte in ad articulum CXVII⟨.⟩ Sed aperi oculos. vide, Bernhardus dixit, Soli gratiae omnia illa sunt tribuenda, Secundo sic argutor, Bernhardus dicit, tria haec, cogitare velle et operari, tota peragi in nobis, ergoReceptive operamur quod Geckio mirum videtur⟨.⟩ nos susceptive et passive operamur, ea tota in nobis recipiendo, Item ex gratia tanquam effectrice, omnia ista tria perficiuntur, ergo effective sunt totaliter gratiae divinae, Verba vero Bernhardi, transvolat, quae ipsum captum tenent, ita dicit Bernhardus : totum cogitare, totum velle, totum perficere, peragit liberum arbitrium, et eadem tota illa, gratia peragit, atque continuo adiecit, ut haereticum Eckii guttur obstrueretur, Sed ut totum in illo, sic totum ex illa, tu durissima cervix vides? audis? quemadmodum illa peragant opere individuo, cogitare velle et perficere.

Eckius vespa susurrosa, Hec verba velut venenum fugit ad nates cedendus Eckius⟨.⟩Aperi oculos, agnosce lapsum, ad nates es cedendus, fustibusque eges, non doctore, aut desine negare, quod oculi cernunt, Nam verba sunt clara, sententia certa, Ita peragit libero arbitrio quod in illo, ita peragit bona opera gratiam quod tota ex ipsa, ergo haec sola gratia effective, illud tantummodo passive, Eckius quae negat, certe tangit⟨.⟩Praeterea Bernhardus indistincte bonum cogitare et velle dicit fieri in nobis ex gratia, Et tu concedis voluntatem ad cogitare, se habere mere passive, ergo idem dices de consensu et velle. haec tu vel clausis oculis tangis, aut es omnium pessimus corruptor, ita te voco, quod idem dicendi ius habeo, quod tu,

XXVIII. Eckius, Teneo primo motionem, inspirationem praevenientem esse,

Carolostadius : Cave divinae gratiae tineis et tenearis et comedaris,

XXVIIII. Eckius, Teneo velle, que Bernhardus consensum, Augustinus acquiescentiam vocat, partim esse a deo, partim a libero arbitrio:

Carolostadius : Sole clarius est, te id defendere, sed eo ipso Bernhardum corrumpis, qui dicit, quod, et cogitare et velle, non partim a gratia, partim a libero arbitrio fieri, sed tota ab utroque perfici ac peragi, ab utroque inquam, ut ex gratia ut in libero arbitrio peragantur , Adversaris similiter Augustino qui dicit, vt velimus deus absque nobis operatur, de gratia et libero arbitrio c. xvii. perpende quid te iuvent inventiones omnium infantissimae, o disputator, o ignorator.

xxx. Eckius, Psalmista velle vocat auditum, Hodie si vocem eius audieritis ⟨.⟩

Carolostadius : Cras inficiaberis auditum esse velle, quando velle est appetitie, auditus vero magis potentiae cognitivae, Porro quicquid sit, sequitur, nolite obdurare corda vestra, quae omnia contra re assumerem, nisi consulto relinquerem impertinentia⟨.⟩

xxxi. Eckius, In hoc scilicet auditu consistit facere quod in se, item ratio meriti de congruo,

Carolostadius : Isthaec ex profundo somno adhuc stertens, efflas, nam ut audiamus dei vocem, non est facere quod in nobis est, sed facere, quod ex dei munere possumus⟨.⟩ Meritum congrui est infernalis Tisipho , nisi sit a deo totaliter, sed quae temeritate caecorum dux, temerariis glossis per capillos attrahis, quae tibi minime prosunt.

xxxii. Eckius, Quae omnia hunc in diem adversarius ignoravit,

Carolostadius : Nugas ex somno spargis. Ut Thomista istiusmodi naenias olim probavi, ut Theologus et Christianus, eas solum scio, at haud quaquam approbo, Quoniam uti pestes exhorreo virus Pelagianum clam fundentes.

xxxiii. Eckius, Si non ita obtusa haberet lumina, depingerem ei figuram, ut tandem saperet⟨.⟩ Parce mihi lector. seductori Eckio loquitur cxvi.

Carolostadius : Sit honor auribus, chartam figura defletus pictor oblivit, quae nisi divina contineret nomina, podici detergendo foret utilior, quam lectori, necdum extra pericula posito⟨.⟩

xxxiiii. Eckius, Sed vide mendaciorum artificem, non audivi Lipsiae Eckium addubitare, quoniam opus bonum sit a deo totum et totaliter,

Carolostadius : Quod te exagitant furiae, totus es ruptus, ubique effluis, omnem Anagyrim evomis, cura ne stomachum cum visceribus saeve debacchando eiicias, Scripsi in epistola mea super toto et totaliter emissa, in quaternione. A. ultimo, facie prima, De hoc primo (quod Bernhardus cogitare vocat) non audivi Lipsiae, Eckium addubitare, quin opus bonum sit a deo totum et totaliter, hoc inquam opus bonum, quod cogitare bonum dixi, neque hodie dubitas, quin sit a deo totum et totaliter, Quoniam hoc supra et paulum infra aperte scribis, nisi velles negare bonum cogitatum esse bonum opus,

xxxv. Eckius, Tamen vel cerevisia vel vino vel insano dilutus scribit me non addubitasse heus latrator inops,

Carolostadius : Fructus Eckianae modestiae iactas, tali theologo dignos, quod facerem, si scriberem, quam valide disputasti vino delibutus? et contra quam ieiune ieinus? porro istius est operae, scopo relicto in alienis versari, Nam quod scripsi tu fassus es: rescribisque.

xxxvi. Eckius, Bene intulit, qui argutatus est, deus cooperatur libero arbitrio ad opus bonum, ergo bonum opus non est a deo totaliter,

Carolostadius : si valet illatio, sequitur a simili, ludifugulus cooperatur rotae currenti, ergo cursus rotae non est totaliter effective a motore,

xxxvii. Eckius, Si tacuisses philosophus mansisses. omnibus enim ridendum se exposuit, cum vellet disputare, et non posset nisi praelegendo unam arengam ex scheda,

Carolostadius : Si tacuisses Theologus reputareris, sed quia omnibus te disputatorem exhibuisti, asiniana tua nescientia, adeo apud candidatos sordescis, ut ne rusticum tibi conferendum censeamus, qui aliquot divini verbi sermones audiverit.

Caeterum, quo ingenio, qua denique celeritate assequi potui, ut vel omnes responsiones vel obiectiones ad tua argumenta vel responsa? que ipse in isto corde speculari nequiui ex charta vel libro darem, Quod si feci, vide si usqueadeo me stupidum et inertem hoc ipso facto possis convincere, Scio vero quid tibi indoleat, quod morsus es, ideo relatras.

XXXVIII. Eckius, Sed audi Carolostadium : omnium obtusissime, quis negavit sola gratia fieri initium sed cur non ponderas quod sequitur, ab utrunque perficitur, quid lucuentius dicere potuit, quam bonum opus esse ab utroque. ergo non totaliter a deo vel gratia.

Carolostadius : Gecki omnium habetissime scribarum, non solum cogitatum dicit Geckius id est stultus. Bernhardus a gratia inceptum (quem tu initium salutis vocas) sed etiam reliqua duo scilicet bonum velle, et bonum perficere incipi a sola gratia, ac praefici ab utroque. Neque hoc tuam ineptissimam opinionem adiuvat, quod bonum opus ab utroque perfici Bernhardus dicit, Quandoquidem dilucide attexuit, quatenus ab utroque perficiatur, ut scilicet, Totum in libero arbitrio totum ex gratia, ergo peragitur totum et totaliter, in libero arbitrio totum itidem et totaliter ex gratia, Deus novam animam creans in corpore secundum aliquorum opinionem, Nunquid dicere posses, istam a corpore effective fieri? minime, adfirmabis tamen animam secundum explicationem Bernhardum : ab utroque esse, ut videlicet tota in carne, totam a deo, et utriusque esse totam et totaliter, Totaliter dei tanquam authoris, totaliter corporis quasi vasis dumtaxat capientis, itaExemplum hoc dicitur aemulatione. Bernhardus: de operibus gratiae putandum est propterea legimus vasa misericordiae, vas electionis, Hic tibi cor trepidat, sed lingua infrenissima tremorem dissimulat, evome semel intrinsecam malignitatem, et veritatem addiscessat est hactenus insaniuisse.

XXXVIIII. Eckius, Quomodo est concordabile liberum arbitrium cooperari deo in opere bono, et illud esse tamen a deo toraliter,

Carolostadius : Usque quo caecutis? si non poteris concordare non intelligis Bernhardum et membranam in oculis, spinis iuniperi, deradendam habes, Si te egregie vergis cederem, numquid vergae percutienti cooperareret ad flagellationem? nonne eiusmodi percussio esset caedentis? veluti authoris totaliter,

XXXX Eckius. Nunquam probavit liberum arbitrium ad bona opera se habere passive, nec poterit facere,

Carolostadius : Si in epistola non probavi voluntatem, passive cooperari bonis operibus cur tot authoritates doctorum, scripturarum etiam canonicarum, item paradigma, tum similia, tamquam per fossam, acuta spicula, subrigentem transiliisti? Singula deberes amoliri, si ab omnibus coacervatis liberari velles,

XLI. Eckius , Si sumus ministri, ex quem dialectica, rodulphina, sequitur ergo libero arbitrio se habet tantum passive, Audi Vitupero, ubi audisti ministrum non agere?

Carolostadius : arguitatur iuxta praescripta dialectica, homo parum intelligens, Perspice dum rota voluitur, an consectaneum sit vel ne rotam tantum passive volutatum operari vel peragere , ita est cum hominibus, qui eatenus sunt filii dei, quem tenus spiritu dei aguntur, ac tantum agunt quantum agunt dicere apostolo, ii filii dei qui spiritu dei aguntur, acti ergo ministri a deo et agunt et operantur, Hoc est quod Ezechielis legimus, Ego faciam eos facere, Argutare magister hebetudinis ex Theologia, et dic,Rho: VIII, quid potest dicere serra vel securis ei, qui in ea secat? Totus et totaliter es obtusus, qui adeo desipis et furis, ut ne recte philosophari queas, actio et1. Corint: XV. operatio cursus rotae, a quo efficitur? et quomodo rotae inspiratur?

XLII. Eckius , Quare dixit apostolus, Gratia dei mecum laboravit, quod cum Lipsiae proposui nihil potuit respondere, sed fugit velut a facie colubri,

Carolostadius : Graeca hunc sensum dant⟨:⟩ Non ego laboravi (nota negat se laborasse contra Keckium) sed gratia dei, quae mihi affuit, quae mihi astitit, illa laboravit, Adhuc dormis dromo, dum Paulus universos labores gratiae reputat, quanquam illi labores absque ministro non sunt perfecti. Addisce indocte patrone virtutem, hoc est potentiam, perfici in infirmitate, De hoc in codice de gratia et libero arbitrio, Deinceps, quod nugaris me nihil respondisse Lipsiae, hoc acta conmonstrabunt. inaniter ergo et incassum tot falsas glorias mendicatim subripere pergis,

Tum quod se colubro adsimilat, mea sententia non mentiretur, si serpenti trilingui se conferret. habet enim venenum aspidum sub labiis ac rarentur sibi constat⟨.⟩

XLIII. Eckius, Paulus dicit, neque qui plantat est aliquid, Attamen plantare est agere,

Carolostadius : Num ire et currere est agere et operari? tamen si quis per capillos te duceret quo non velles ire, Imo renitereris omnino vel ire vel currere, invitus vero potentem sequereris cursu. Utrum tunc effective cursum agas? quod si vis calumniari, rota currens, agit, quia terit humum, cuius est effective cursus rotae? Proinde Paulus acriter conclusit, non est currentis neque volentis, sed dei miserentis, hoc est, ut Augustinus placet, neque volens, neque currens est autor quantuluscumque etiam secundarius, vel minus principalis, sed deus solus plenus est autor⟨.⟩

XLIIII. Eckius, Adfert symbolum de baculo, sed Theologiae symbolice ignarus,Baculus Eckio Lipsiae admodum fuit molestus⟨.⟩ Quid symbolis Eckianis quia fabulae merae sunt, nescit symbola tractare,

Carolostadius : Paraemia de baculo ex Esaia recepta, tua perfregit labella, ideo ad cachinnos, cum secus solvere nequeas, te contulisti. oportet litteram paritur custodire, et in hac parte de baculo satis aperuit autor tropologiam, Vellem quoque nihil scirem, nisi dei legem, quid mihi de tuis symbolis, si liceret symbola secundum tuum cerebrum tractare, vellem derepente ex magistro, te facere discipulum,

Ego certe nullum Evangelium praeter illud quod in canone librorum continetur recipio, Neque inficior perplures symbolorum somnii, totos et totaliter hallucinari,

XLV. Eckius, Nescit ex symbolis non duci efficax argumentum,

Quantam vim symbolica argutatom habeat Carolostadius : Hoc dudum cognovi, atque miror ut semel quiddam dicas, auditore dignum hoc quoque symbolizatio gestorum Rhomanorum abunde comprobat, Porro ipse ita ego soleo ex symbolis argumenta ducere, ut me talia sola posuisse, minime posses causari, infirmis equidem accessu fortiorum opitulor suffragorque⟨.⟩

XLVI. Eckius, Et dat simile de mortuo, quem quis super pedes statuat, O chorebo stultior, unde probas hoc ineptissimum paradigma, prio quis diceret hunc mortuum ire vel operari,

Qui non habent spiritum dei, ii minime cognoscunt qualitur deus opera bona totaliter largitur⟨.⟩ Carolostadius , Ita est, quod ii, qui dei virtutem, clam et occulte et efficaciter operantem non perspiciunt, solent eam illis tribuere, quorum non est, Quemadmodum tu Gecki, (ob id, quod non sentis, vel ex scriptura non discis, quatenus deus in voluntate operetur operationem effective, minusque principaliter homini adscribis, Ita etiam faceres si eminus videres mortuum quoddam cadaver, per aliquod artificium in pedes positum, obambulare, Non itationem talem cadaveri attribueres, perspecto autem vero authore,

quid diceres, quam quod cadaver nihil efficit ut eat, atque itationem illam totaliter ab alio authore fieri,

Cognosce igitur authorem deum, et facile intelliges, quod dixit Paulus, Non ego sed gratia que mihi adfuit, ita namque de quolibet bene operante dicamus oportet, non ipse sed deus facit, item ut videntes opera bona glorificent deum, non homines velut autores Eckianos⟨.⟩

Recte igitur, sed non prudens, ansam tradidisti gladii, ut dicam de tuo contra te aliter. Quis diceret hunc mortuum operari vel movere?

Propterea dixit Christus. Non vos estis qui loquimini, sed spiritus patris mei. Proinde Moses gratiam dei confert parenti, parvulum per vias portanti, Item quod deus extrema afflictione iudaeos afflixit, ne dicerent ego feci, Postremo ingratissimus lector Eckius ex me didicit, similium esse multiplices gradus, et quaedam ex parte, et quaedam ex toto fore similia, qui fit quod immemor disciplinae, velut lupus in totam ovem irruit?

XXXXVII. Eckius, Deinde, quae te occupavit furia, ut liberum arbitrium gratia adiutum comparares mortuo,

Carolostadius . Alecto te agitat linguacissime blattero, Cur mea compressius ac violentius resumis quam scripserim, Verum ut sentias, quam te reformidem, obtrudo Pauli dictum, qui dicit, nos spe salvatos, et redemptionem corporis expectare, Item docet quod corruptibile et mortale hoc nostrum absorberi oportet, et nos superindui immortalitate. Et super haec in gratia Hic dicimur mortui et mortales⟨.⟩ existens clamat. Quis liberabit me de corpore mortis huius?

Cui consectaneum est, nos hic, semper dici posse mortuos et mortales.

Item si male comparavi liberum arbitrium mortuo, cur dixit Christus ad discipulum, Sine mortuos sepelire mortuos Matthei. viii. nisi viventes peccatores essent mortui? Nunquid male Apocalipsi scribitur, Et mare dabit mortuos suos? Item ut tropologisem,

Si gratia ad hominem non comparatur, velut excitaror et motor ad cadaver, cur ecclesiastici suscitationem Christi, gratiae, et Lazarum resuscitatum peccatori fetentissimo contulerunt? vocatione itaque dei suscitatur mortuus peccator, et in illius virtute venit, currit, operatur. sicut rota in virtute motionis inspiratae⟨.⟩

Deinde quid significat nobis paradigma quod Lucae. vii. legimus, Gratia mortuuos suscitat et facit sedere id est humiliat et facit loqui, id est confiteri deo in magnificentia⟨.⟩ubi adolescenti mortuo Christus ait tibi dico surge, et resedit et coepit loqui, quid inquam, res gesta indicat, nisi quod gratia dei, in voluntate, velut mortua operatur? Itaque scite et lepide liberum arbitrium mortuo contuli, quem quis erigit et sedere et loqui et ire facit,

Postremo haud incassum attraherem illud Lucae. xv. Filius mortum fuit et revixit, perierat et inventus est, Nempe constat illum corporaliter non obiisse vitam, Restat ideoque quod ego proprie et signate aequiparavi liberum arbitrium mortuo homini, et quod tu audax emendator scripturas non perscrutaris, id est iam ride, superbi, rumpere,

XXXXVIII. Eckius, Cum tota scriptura clamet, liberum arbitrium sanari per gratiam,

Carolostadius : Si tota scriptura hoc clamitat, ergo hoc scire est totam scripturam intellexisse, consequitur ex eo, quod in dimidiata hora, potest quispiam fieri Theologus, qualis est Eckius .

Verum quam falsum sit totam scripturam illud docere, his solis potest constare, quod Apocalipsis. iii. scribitur Ego quem amo arguo et castigo, Et hebreos.Gratia nedum sanat sed etiam castigat flagellat vulnerat infirmat⟨.⟩ xii. Deus flagellat omnem filium quem recipit, et Hieremiae. xxx. Castigabo te in iudicio et miserebor tui, Et Trene: iii. si abiecit te miserebitur tui, ex quibus perspicuum est, gratiam dei castigare, flagellare, et infirmare primum, que tamen verbo sanare diversa sunt.

Disce Gecki, dum irascitur dominus misericordiae recordabitur psalmus LXXXXVIII. deus tu propitius fuisti ei et ulciscens in omnes adventiones eorum, vocat propitiatione. quod eorum non pepercerit excessibus⟨.⟩

Deinde, Aperte dicitur Iob. v. Increpationem domini ne reprobes, ipse enim vulnerat et medetur, percutit et manus eius sanat, Itaquam gratia non modo sanat, sed primum vulnerat et percucit, deinceps medetur et sanat,

i. Regum. ii. gratia mortificat et vivificatPostremo, quod tibi est magis adversum dico, quod gratia etiam mortificat, deducit ad inferos et reducit, Si vacaret innumeras proferrem scripturas, per quas comprobarem faciliter, te bubalum esse egregium in Theologia, nihil scientem, sed omnia sibi tribuentem, Nempe invitus adnues sanari hominem spiritaliter, esse purgari a peccato, Hinc psalmus canit, Sana animam meam quoniam peccavi tibi, Attamen apostolus inquit, Ego ipse carne servio legi peccati, mente legi dei, igitur in iustificato manet infirmitas, Nota quod sanitas perfecta non erit nisi in resurrectione mortuorum Augustinus in Canonica Ioannis tract: xxxvi.

XLIX. Eckius, Quis unquam maiori delyrio delyravit, ut comparet liberum arbitrium mortuo,

Carolostadius : Asinus es ad lyram, optime delyrator, scripturas non legis, quae id testantur quod scripsi.

L. Eckius, Non ponderasti in Bernhardo quod gratia excitat, vivificat, promovet,

Carolostadius : Hoc tacitum et praesens est testimonium, quod parum in Bernhardo didicisci, si haec sola novisti, ex multis unum loco affero. Bernhardus in cantico: sermo. xlii. et hunc propter lectorem, non propter te.

LI. Eckius, Ergo veni huc ad pulpitum et disce,

Carolostadius : Confer te omnium arrogantissime ignoraror, ad cedendorum iuvenum subsellium, Dignus es in cuius natibus decem virentes scopae moriantur, et in festucas deterantur minutissimas.

LII. Eckius, Laus deo si in terra aliena tantos Lipsicos amicos unica disputatione comparavi,

Laus nihili Eckii. Carolostadius : Non disputatione, sed morum ac doctrinarum similitudine, antequam disputares Lipsici aliquot sese tuos fecerunt, contemptim nos passim tractantes,

LIII. Eckius, Opponit per Paulum, quod deus sit author operum, quis hoc negavit?

Carolostadius : Tu serpens trilinguis, non enim pateris deum dici authorem perfectissimum et potentissimum boni operis, quoniam negas ab illo produci totaliter, Paulus autem ita concludit, Sicut deus creavit hominem, capiamus Adam totum et totaliter, vel sicut deus creat animam totam et totaliter, ita opera totalitur format,

LIIII. Geckius, Sed audi hominem ridiculum, peragunt individuo opere, quod exponit id est deus voluntati infundit,

Carolostadius : Resipisce larva carnis spiritualis , deterge amentiam semel, et reperies non glossamesse sed textum Bernhardi dicentis, Singula peragunt opere individuo totum, sic, ut totum in libero arbitrio totum ex gratia, adhuc oscitatio te perstringit rabula? explicat semetipsum Bernhardus : quomodo dixerit ea simul peragere opere individuo, quia deus facit bona opera tota ex gratia, quod est effective, Et in voluntate, quod est susceptive et passive, praeterea verba memoratae expositionis sunt Bernhardi quem ex cauda et linea iudicas pessime,

LV. Geckius, In qua grammatica recipere est cooperari, peragere, et perficere⟨.⟩

Carolostadius : Bernhardi latinitatis arguis, Caeterum nescis grammatelle, esse causam unam, quae dicitur sine qua non potest confici. ad conficientem reduci,

LVI. Geckius, Istam haeresim Manicheam manifeste destruit Augustinus tracta. iii. super canonica Ioannis,

Carolostadius : Neque hoc quod tutor destruit, sed astruit, neque est Manichei erratum haereticum, sed recepta scripturarum sententia,

LVII. Eckius, Augustinus dicit, videte, quemadmodum non abstulit liberum arbitrium, ut diceret, castificat se ipsum.

Carolostadius : Sequitur quis te castificat nisi deus? ergo deus effective nos castos, nos vero passive, nos et susceptive facimus continentes.

LVIII. Eckius, Sed deus te volentem non castificat.

Quid sit nemo venit ad me nisi pater meus traxerit eum⟨.⟩ Carolostadius : Christus dicit, nemo venit ad me, nisi pater meus traxerit eum, Hoc Augustinus in sexcentis (ut ita dicam) locis exponit. nemo venit nisi Pater dederit ei voluntatem credendi, nemo potest ad me venire, nisi datum fuerit a patre Ioan. vi. Breviter sic dicit Augustinus libro i. contra duas epistolas Pelagianorum c. xviiii. Trahitur ergo miris modis, ut velit, ab illo, qui intus novit, in ipsis hominum cordibus operari. Non ut homines, quod fieri non potest, nolentes credant: sed ut volentes ex nolentibus fiant.

LIX. Geckius. De operibus fidei loquitur.

Carolostadius: Eha Theologista, negas castificationem opus fidei esse? audi tamen Augustinus eodem libro i. c. iii. Nec potest homo aliquid boni velle nisi adiuvetur ab eo qui malum non potest velle, hoc est gratia dei. Si non potest bene velle absque dei dono, quomodo se bene castificabit, nisi ex munere? Praeterea nisi castificatio fuerit fidei opus, peccatum est. omne enim quod non est fide peccatum est.

LX. Geckius. Ergo quod adiungis voluntatem tuam deo, castificas te,

Carolostadius : Attulisti, quo te revincerem, ut adsentiaris, castificationem esse fidei opus. ergo sicut non possumus nos ex nostris viribus adiungere deo, nisi ipse traxerit, nisi ipse dederit nobis coniunctionem, ita minime possumus nos castificare, prout psalmus lxxvi. dicit. caepi, et haec est mutatio dexterae excelsi, super quo Augustinus li. ii. contra duas epistolas pelagianorum c. x. ait. Non inquit, haec est mutatio liberi arbitrii sed dexterae excelsi. In primo quoque librorum A deo daturretractionum c. xxii. sic idem docet. In potestate quippe est, mutare in melius voluntatem, Sed ea potestas nulla est, nisi a Deo detur, Vides ergo quod Augustinus uno loco non dicit, alibi requirendum est, et quod illa potestas est a deo velut effectivo autore, nostri arbitrii tanquam eius qui recepit.

Lxi. Geckius, Castificas te non de te, de illo qui venit ut habitet in te⟨.⟩

Carolostadius : O fatue imprudens, hosti gladium veluti Gelias obstreperus et maledicus adportas, Ex hoc dilucidissime restat, quod non castificamus nos effective, quia Augustinus constanter negat, nos de nobis castificare, sed de illo qui dedit nobis, sic rota volutata voluit se, non de se, sed de motore, Christus igitur qui venit, ille castificat nos, et hanc castificationem, ex misericordia facit nostram. Propter hanc lineam, et ob id, quod Augustinus frequentissime dicit, castificationem esse totam dei, dei scilicet donum, non putavi operae pretium, ut responderem, quando cognovi adversarium suo sese gladio iugolare, et caput obtruncare. existimavi quoque Eckium dissimulare hanc scripturam, et ut scivi, quoniam aliter non possem esse continens nisi Sapientiae. viiideus det, et hoc ipsum erat sapiam, scire cuius esset hoc donum, adii dominum et deprecatus sum illum, et dixi ex totis praecordiis meis. et cetera. nota quoque, opus fidei.

Lxii. Eckius, Tamen quia ibi aliquid agis voluntate, ideo et tibi aliquid tributum est,

Carolostadius. Omnes homines possunt in operibus aliquid agere, si velint, hoc dicit Augustinus. i. retractationum x. sed continuo adiicit. Non existiment novi haeretici (o Gecki) Pelagiani, secundum eos dictum, Verum enim est, omnes homines posse, si velint, sed praeparatur voluntas a domino, ut velint, perperam et inique iccirco intelligit Eckius, hoc nobis tributum, tanquam ex viribus A deo tributum Geckius male inducit quia non intelligit. nostris aliquid valeamus, quoniam Augustinus dicit, hoc nobis a deo tributum, quandoquidem de illo nos castificamus, et ii. retractationum c. i. ait hanc potestatem accepimus a domino, Igitur gratia quae nobis adest, operatur et agit, nos rectius agimur, Itaque sicuti rota pulsa currit, et tamen cursus non est rotae effective minus principaliter, Ita quoque voluntas recte agit et currit et operatur, sed effective omnia haec totaliter sunt dei miserentis,

LXIII. Eckius, Tributum tibi ut dicas, Adiutor meus es, psalmo. xxvi.

Carolostadius : Augustinus ait, Nihil de te praesumas, Argutabor semel, Quicumque tantumdem sibi efficientiae tribuit, ut partem efficere possit, Ille de se aliquid praesumit, Talis est Geckius, ergo de se praesumit, Ideo contra Augustinus: Secundum Geckium deus non est totalis adiutor⟨.⟩Item sequitur, quod deus non est totalis et sufficiens adiutor noster, item, quod non omnis sufficientia nostra est a deo, contra scripturam, Si deus non totaliter et totalis ii. Corin. iii. noster est adiutor, Si aliquam sufficient iamtenemus ex nobis, sed Eckius dicit, deum non esse totalem caussam, ergo et cetera. Adde quod scriptura dicit, Ipse adiuvat infirmitatem nostram, non ait, iuvat potentiam aut efficientiam Iuxta Eckium contra scripturam dicemus Deus adiuvat potentiam nostram⟨.⟩ nostram, sed impotentiam et infirmitatem. Item attende, quod psalmo cxvii. scribitur, Dominus mihi adiutor. et despiciam inimicos meos, vides quomodo adiuvat, inspice quod sequitur, Bonum est confidere in domino, quam in homine, Eckius partim confidit valetudini virium humanarum, ergo partim confidit in homine, Tum ab adversario quaero, cur subdidit psalmus. cxvii. Fortitudo mea et laus mea dominus. et factus est mihi in salutem, Eckius respondebit. Dominus est partim fortitudo mea, partim laus, et partim in salutem. sed tamen principaliter, Minus autem principaliter et secundario, partim ego ipse mihi sum fortitudo, partim laus, partim in salutem. Itaque partim glorior et confido in domino, partim in me, itaque deus est adiutor principalis, ego minus principalis.

LXIIII: Eckius, Nam si nihil agis, quomodo ille te adiuvat,

Carolostadius : Gecki, quem deus efficaciter adiuvat, is agit, nam voluntati divinae nemo resistere potest. Non est autem sensus, quod partim agamus nos opus bonum, partim deus, quod Pelagianus Haereticus Geckius putat, sed quod ipse nos adiuvando non frustra, sed presenter adiuvat.

LXV.. Geckius, Haec Augustinus, qui superbam cervicem frontosi argutatoris confringit⟨.⟩

Carolostadius : Adhuc caecutis, et superbire tibi videor, cum nihil mihi de bonis operibus tribuo? sed deo omnia? dum non cognosco literaturam sed in potentias domini eo, dum in nullo meo esse gloriandum defendo? cervicem tuam meae confutationes exagitant ut video, neque poteris bene eloqui, nisi prudentur intelligas⟨.⟩

LXVI. Eckius, Videat qui spirat voluntatem agere aliquid, et ei tributum aliquid,

Carolostadius : Intelligat dormiens etiam cui vel modicum est ingenium, Eckium esse fatuum, vel omnium pessimum, dum certas Augustini sententias perfringit,

LXVII. Eckius, Denuo negat quod concedere fuit coactus Lipsiae,

Carolostadius : Hoc ipso subaperis, quod es verborum captator, nunquam enim hoc poposcisti Lipsiae, ut sensum meum tibi, homini parum intelligenti explicarem nempe quod notarii Lipsiae a me exceperunt, adhuc constanter defendo,

LXVIII. Eckius, Concessit Carolostadius quod gratia dat utique actionem libero arbitrio⟨.⟩

Carolostadius : Antequam te viderem, hoc scripsi et fassus sum, verum, cum te id neque exemplis, neque scripturis queam docere ut vel intelligas me, mea opinatione omnium es retusissimus,

Hoc accipe exemplum, Si quis Adamantino trunco omnes dentes tuos in unum cumulum redigeret, retunderetque, nunquid diceres, pistillum agere? quandoquidem verba retundere, conterere, redigere, manifestariam actionem significant. Dabis tamen eiusmodi retusionem vel contritionem dentium, nullavi activa in conto existente fieri, sed solum, huiusmodi impulsionem in pistillo recipi, hoc dedi exemplum, non quod te offenderem, sed a somnolentia expergefacerem. Ita similiter est de actionibus, operibusve bonis, quod deus ea totaliter in nobis operatur, et nos suorum praeceptorum obsequibiles efficit exequutores, Eckius adversarius Ecclesiae catholicaeQuod ecclesia testatur dicens Actiones nostras quesumus domine aspirando preveni, et adiuvando prosequere, ut Cuncta nostra operatio, a te semper incipiat et per te incepta finiatur,

Primum fatetur ecclesia, deum aspirando praevenire nos in bonis operibus. Secundo dicit quod deus adiuvando prosequitur opera bona, quae incoepit, et simul subindicat, quatus adiutor sit nobis deus noster, utpote, qui et inspiret opera, et qui ea perficiat.

LXVIIII.Sed obmurmurabit Eckius dicendo, memorata ecclesiae precatio intelligitur,obmurmurat Eckius de primo, quod Bernhardus cogitare appellat, non item de velle et perficere, vel operari,

Universas operationes deus incipit et perfecit⟨.⟩ Carolostadius : Bone puer intende oculos, videbis, quod ecclesia dicit, ut cuncta nostra operatio id est cogitatio, bona volitio, et quicquid ad opus nostrum pertinet, a te incipiat, et per te finiatur, ergo universae operationes sunt totaliter dei, Consentaneum igitur est, gratiam dare actionem libero arbitrio quia eam aspirat, incipit, et perficit, et si est aliquod medium etiam illud facit, Sine me nihil potestis facere.

LXX. Eckius, Eat iam Luther et scribat positiones Carolostadii salvas rediisse Lutherusdomum,

Carolostadius : Verissimum est quod scripsit pater, omni celebritate dignus, et hoc quidem cor Ecki sentit, fateturque, si ferocissima lingua posset mendatia tandem relinquere.

Praeterea, addo, quod conclusio undecima est Augustini de spiritu et litera, capite. iii. ibi, Nam, neque liberi arbitrii quicquam nisi ad peccandum valet et cetera. Conclusio vero duodecima, quae est, Immo voluntas mutabilis quae non regitur a divina voluntate et cetera. tanto citius appropinquat iniquitati, quanto acrius intendit actioni, est Ambrosii de vocatione gentium li: primo c. ii. col, ultima, linea. ii. ibi quoniam voluntas et cetera contra quas nimium disputasti,

Huic ceratinae subtilitati causam prestitit Geckius⟨.⟩Si verum scripsit Reverendus pater Lutherus, salvae sunt conclusiones Augustini et Ambrosii. si vero falsum, et tu verum scribis, necessarium est te receptissima Augustini et Ambrosii dicta vulnerasse atque prostravisse, et eorum conclusiones laesisse, ac te fuisse illorum innimicum.

Pessum eat nunc inanis gloriator, et doctissimum Lutherum falsa scripsisse conqueratur,

Miserebat me Eckii quod tribus diebus disputando, ferme nihil contra Eckius Lipsiae indiguit argumentis⟨.⟩cardines nostrae controversiae iaculabatur

Atque hoc dolui vehementer, quod vix unum argumentum ex biblia in medium attulit, rogatus, dedissem inopi atque imprudenti verborum captatori, centum oppositiones, quarum acumina dirigi potuissent in umbonem directe,

LXXI. Eckius, Demum agnosce falsarium et depravatorem sacrarum literarum,

Carolostadius : Hanc iniuriam propediem rependam, simul atque indicaturus, tum te nescire quid sit falsarius, tum quod destinata malitia false quaedam obstrusisti, Putasve me citra consilium, notarium et testes in habitationem tuam misisse iure exacturos, ut ostenderes quod allegaveras ex Hieronymo et cetera. Crede mihi dolebis tuam malignitatem,

LXXII. Eckius, Nam cum Paulus dixisset .i. Corin. xv. abundantius illis omnibus laboravi, non ego autem, sed gratia dei mecum, videns particulam associativam sibi repugnare, corrupit verba Pauli, plus inquit omnibus laboravi, non ego tamen, sed gratia dei quae mihi adest, quasi totaliter deo tribuerit,

Carolostadius : Perplacet mihi quod fatetur Eckius, opera bona fieri a deo totaliter, si textus Pauli pateretur, quod loco huius, Gratia dei mecum, reponi posset, gratia dei quae mihi adfuit vel adest, haec laboravit, non ego, Valla Laurentius valla sic dicit super loco citato .i. ad Corint. xv. QuomodoDicendum est gratia dei quae est mecum laboravit ⟨.⟩ verum est, non ego, si gratia dei mecum, Igitur dicendum est, gratia dei, quae est mecum hoc et sensu et graeca dant, quia scribitur id est quae cum me scilicet est. Paulus enim sibi hoc non tribuit, sed totum deo refert acceptum⟨.⟩

Neque elabitur dicendo, Laurentium esse grammaticum, Sit sane grammaticus, talis tamen fuit, qui commodissime atque aptissime graeca potuit vertere et reddere Erasmus Vel sic. gratia dei quae mihi adfuit, illa laboravit operataque est. latina. Erasmus autem sic dicit, quod quidam codices habent id est quae est in me et post pauca dicit, Paulum correxisse quod modo dixerat, se plus omnibus laborasse, Imo inquit, non ego sum is qui hoc fecit, sed gratia potius dei quae mihi adfuit,

Etiamsi graeca non dant, ad literam hunc sensum, certissimum tamen est, ita posse commode interpretari, quoniam talis sensum minime adversatur graecanicis neque Paulo alienus existit, neque dissonat scripturis. Quinimmo multarum authoritatum accessione, vim, robora, nervosque assumit, quod primum probo ex eodem capite decimoquinto per dictum paulo his superius, ubi sic scribitur, Gratia dei sum id quod sum, Quod Augustinus sic explicat, Paulus fatetur se totum esse ex gratia, quod est.

Eckius autem cogitur sic dicere, partim gratiae dei sum id, quod sum, videlicet, bonus operator, bonus minister dei, partim ex me sum artifex operum⟨.⟩ Praeterea et illud cogitur destreuere, quod Paulus unicae gratiae dei adscripsit, dum dicit, Gratia eius quae profecta est in me, non fuit inanis, non fuit vacua, non fuit ociosa, sed copiosius omnibus laboravit, hoc enim Paulus sese caste emendans, dicit, non ego, sed gratia quae ad me profecta est, Velut habet communior translatio, Gratia eius in me, non fuit vacua, non dixit, gratia eius mecum non fuit vacua, sed gratia eius in me, quod Eckii ventrem disrumpit.

ii. Corint, xii. Eckius contra Christum⟨.⟩Praeterea, idem Paulus .ii. ad Corint. xii. audit sibi a Christo dici, sufficit tibi gratia mea, At si deus non est causa totalis boni velle, bonorumve operum, sed requiritur nostra voluntas tanquam caussa partialis effectiva, necesse est, Christum male dixisse, Sufficit tibi gratia mea.

Impossibile est, authorem aliquem cuiuspiam operationis esse authorem sufficientem, si concursus alterius causae, (quamvis infirmioris et secundariae et minus principalis,) est necessarius,

Audi igitur scelestissime Haeretice, quoniam audes domino deo adversari quid dicat dominus, et quid tu dicas.

ii. Corin.Dominus ait. Sufficit tibi gratia mea, ii. Corint. xii. Tu contra dicis, Non ii. Corint. xii. sufficit tibi dei, absque activitate libero arbitrio⟨.⟩

Dominus dicti rationem reddit, Quia fortitudo in infirmitate perficitur,

Eckius aliam, et huic diversam rationem dat, videlicet, ideo non sufficit gratia omnibus faciendis bonis operibus, Quia voluntas nostra concurrit active, et cum gratia dei constituit unam causam totalem, ut in epistola sua defensiva. Adiuvantur igitur optimi viri Erasmus et Lauren tius Pauli moribus. orationis ductu. ingenio. stylo. assuetudineque loquendi. Proinde nequiter me falsitatis incessit tot loricis communitum, homo falsissimus ⟨.⟩

O utinam vacaret, quam vellem per scripturas veteris testamenti miserrimum Onager Eckius et indoctissimum Ecce iuxta merita lacerare.

Hoc necdum novit, in scripturis quid sit, dominus tecum, secundum: nobiscum vobiscum, et illud, insiluit Spiritus domini, deinde fecit opera talia vel talia.

Conticesce tandem gratiae destructor, iocare cum tui similibus, noli et scripturas et dei gloriam, tuis falsitatibus obliterare, ac monstrosis conspurcare raritatibus.

LXXIII. Eckius, Paulus declaravit se socium operis boni, dicendo, gratia dei mecum,

Carolostadius : Blasphemia est illud tribuere Paulo, qui se ministrum et nihil ac minime socium esse saepicule atque illustrissime asseveravit. At sit plane quod somniat Eckius, non tamen insequeretur, quod se socium per pronomen mecum definierit,

LXXIIII. Eckius, Hoc ita Bernhardus expendit,

Carolostadius : Liberius iusto locutus est Bernhardus, dum dixit, hominem dei socium, Verum noluit ut usu veniret sibi lector adeo supersticiosus, ideo semetipsum explicuit sufficienter, ut supra.

LXXV. Eckius, Impium et omnino haereticum est, opus meritorium esse totum et totaliter a deo,

Carolostadius : Si haereticum est, domine haeretice, culpator pravitatis quicquid tu velis esse haereticum, Christus et apostoli, et prophetae eius haeretici protinus efficientur, et tu novas nobis scripturas in nigro Pretoris invulgares,

Dicat hic pauperculus Theologista, quis vel impius vel haereticus sit aestimandus,

LXXVI. Eckius, Paulus habebat ius trahendi deum,

Gratia. Carolostadius : Iustus est deus, quia custodit quod promittit, non quod nos promissa mereamur, Nec obstat illud Pauli, reposita est mihi corona iusticiae, quia idem Apostolus sic ait, gratia dei, vita aeterna. si igitur gratia, ergo non ex merito, quia non potest esse gratia, quae gratis non datur, Accedit Iacobus dicens, Misericordia superexaltet iudicium, et David aiens, Misericordia eius super omnia opera eius, Item quod Paulus scripsit, Miserebor cui sum misertus, Misertus fuit Pauli per operumNon possumus deum in ius trahere. Psal: c.xlii. inspirationem, cuius miserebatur itidem per aeternae vitae largitionem. Postremo, si possumus deum in ius trahere, cur dixit propheta, Non iustificabitur in conspectu eius omnis vivens? Item cur hoc legimus, Quis gloriabitur mundum cor se habere? Adde illud dei optimi maximi⟨.⟩ Quid vultis mecum contendere iudicio? Nescis quid paraemia Christi de conductis in vineam, secum attulerit, serve nequam, non facio tibi iniuriam, numquid possum de meo facere sicut volo?

LXXVII. Eckius, Contendit Bernhardum voluisse, liberum arbitrium esse tantum capax, quia inquit totum in illo, totum ex illa, et ita gratiam effectricem vocat, voluntatem receptricem, quo fermento, et corrumpit totam massam.

Carolostadius : Ex his Bernhardi verbis nihil amplius potest astrui, quam quod voluntas dumtaxat recipiat, et gratia dei opera bona pariat, efficiat,

Lxxviii. Eckius, hoc quidem verum est, et quis unquam negavit,

Carolostadius : Deo congratulatum eo, quod dicis esse verum id, quod ex Bernhardo elicui, Porro quod addis, haud unquam te hoc inficiatum, falsum est, ex tuis supra scriptis, ex actis disputationis. ad hoc enim Bernhardum Lipsiae cum pompa attraxisti, ut compendiose conluderes, dei gratiam et volutatem simul esse unam causam totalem effectivam, illam principalem, hanc minus principalem bonorum operum,

Lxxviiii. Eckius, Quod assumis voluntatem tantum esse receptricem. apponis de tuo⟨.⟩

Carolostadius : Tantum abest, ut garrire cesses latrator, adfirmasti iamiam verum esse iuxta Bernhardum, quod voluntas est receptrix operum, neque plus ex eius verbis eruere poteris, cur igitur fastidis quod dixi? scio quod meum dictum ex Bernhardo elicitur, tuum vero illi repugnat, hocque didici, sacras literas ita sequendas, ne quid illis addamus vel detrahamus, Si liceret semper novas glossas excogitare, universa interiret scriptura, ostende ecquonam loco legere possum in Bernhardo voluntatem esse causam effectivam partialem?

Gratia plene confitenda est, non ut partim deo, partim nobis operum efficientiam tribuamus, ut Ambrosius inquit, Videat lector, quomodo Bernhardus gratiam plene confiteatur in canticis, sermone. LXVII,

LXXX. Eckius, Hanc dedi rationem, quoniam sacrae literae et sancti patres affirmant, liberum arbitrium habere activitatem in bono opere,

Carolostadius : Quid nugis sudas bone gloriator, adhuc hodie peto scripturam canonicam, quae hoc affirmet, nullam attulisti, quae aperte hoc diceret, quid ergo nugaris, quicquid sit, adhuc neque rationem neque authoritatem tuae ridiculae intentionis dedisti.

LXXXI. Eckius, Pro hoc attuli ei Chrysostomum : Hieronymum : Cyprianum : Augustinum : Bernhardum :

Carolostadius : Impune mentitur, ideo copiosius, At a Chrysostomo descivi, sectatus Augustinum, cuius in ea re sententiam perspexi firmiorem,

LXXXII. Eckius, Allegavi Bernhardum, Tolle liberum arbitrium et non est quod salvetur, et subintuli, ergo libero arbitrio est potentissimum,

Carolostadius : Perperam induxisti, Nempe si scriptum esset, Tolle libero arbitrio et non est quo salvatur homo, potentiam elicuisses, verum cum, quod, ponatur, legisti, quod, perinde ac si, quo, positum esset, et enthymema viciosum ac nequam formasti,

LXXXIII. Eckius, Ego in disputatione Lipsica ostendi me recte legisse, sicut omnes emendati libri habent, et non potuit contradicere,

Carolostadius : Non inficior quemdam vagitum infantilem eius rei caussa te edidisse, Verum nolebam tibi contradicere, quippe quod tua te confusione obruisti, tuaque tibi lectione confutatus es, hoc mihi sat erat, atque impendio gratum, quandoquidem acerbior plaga, confusioque soleat esse, quam quis sibi met per imprudentiam ingessit,

Quod dicit emendatos libros sic habere, mendacium est, quoniam siquis Bernhardum de gratia et libero arbitrio col: i. legat, una sola inspectione mendacem Eckium deprehendet,

Hic te lector compello, hic alloquor, quid putas me honoris consecuturum, si hominem levissimum habuero adversarium? qui tam audacter nugatur operam profecto atque oleum perdam oportet, quia ubi habemus apertissimas et conspicuas sententias, ipse audacter emendat, et negat esse verum quod oculi vident, idem mihi faceret, et stridentius in disputatione, Si audet hunc sensum emendare, quem libri ipsi invitis lectoribus inferunt, quid faceret, si in ambiguo depugnaret, si quis nivem negaret albam esse et frigidam, dicerem sensu sanitateque mentis eget, non eruditore,

LXXXIIII. Eckius, Sancto patre loquente de salute, ille depravator torquet ad opera⟨.⟩

Carolostadius : Haec defensio risu digna est, non alia confutatione, sed audiamus quatenus id probet aculeatus scorpio,

LXXXV. Eckius subdit Bernhardo : Quod ergo a solo deo datur, et soli datur libero Solum nota Gecki applica articulo infra c. xvii⟨.⟩ arbitrio tam absque consensu fieri non potest, quam absque gratia dantis, videat nunc adversarius, quod oporteat accedere opus accipientis, scilicet consensum,

Carolostadius : Eheu hic ego lecto decumbo, istac cauda ictus morior, sed aliquantisper vale, hoc mihi rursum placet, quod a solo deo datur, et soli libero arbitrio datur, sed quod sequitur non potest fieri absque consensu accipientis, verum est, Sed cur non pergis legendo, et inspectabis consensum esse donum dei, et a deo totum, quod et Augustinus : ad Simplicianum li. i. q. ii. docet, Hic conquiro an consentire sit agere, quod si annuis, ex qua grammatica sequitur, collector tuus Lipsiae consensit, ut dares sibi vel honorem vel nummum, ergo recipiendo effective confecit eiusmodi dationem nummi,

LXXXVI. Eckius, Et Bernhardus toto libello semper illum consensum attribuit partialiter libero arbitrio:

Carolostadius , Ad hanc conclusionem quam tu nunc proponis, Bernhardus totus est stupidus, verum propter lectorem, dico hunc esse sensum Bernhardi : Consensus sive velle est liberi arbitri totus sive totum et totaliter sed receptive. Quia clare dicit Totum peragitur in illo, ut supra induxi, Falsissimum quidem est quod Bernhardo asscribit Geckius. videlicet, quod Bernhardus consensum bonum scribat esse voluntatis partialiter effective, quod facile obvium est observate legenti Bernhardo :

LXXXVII: Eckius, Quare cessat nebulo ille impudentissimus sancto Bernhardo : hanc haeresim imponere Manicheam⟨.⟩

Carolostadius: Eiusmodi corvi talis solet esse crocitatio, Hic quoquam est fructus Eckianae modestiae. Hic gravis viri conatus ex impudentissimis faucibus tum efflare maledicta, quando eum deficiunt et authoritates et rationes, quod in tota sua defensiva epistola facit,

Hallucinatus es scorpio et falsa gloria epistolam defensionem tuam inscripsisti, nihil enim minus efficit quam quod defendit, et quod maxime nititur, nam quaecumque vel fulmine vel copia labefactavi, hucusque iacent indefensa atque prostrata,

Aliud est maledictis referire, aliud est vulneratis mederi, et partus extorquere atque eripere e manibus inimicorum,

Caeterum sententia quam defendo ne quidem haeresim Manicheam olet, tua vero quae literis sanctis adversatur Pelagianam haeresim naribus obfundit. Sed huiusmodi maledicta iaculare scorpio, semperque habe caudam in ictu me desis occasioni,

Si fas esset et viro gravi dignum, criminationum te grandine conprimere.

LXXXVIII. Eckius, Sed adhuc indignatur naturae Eckio mastix et profert, quomodo cartharum beneficio usus sum et cetera:

Carolostadius : Hoc verissimum est,

LXXXIX. Eckius, Hic invoco testes totum studium Lipsicum et cetera hunc iam nugas et mendatia scribere,

Carolostadius : Nagativam facti, videlicet te non legisse ex chartis probare non potes, hoc tamen scio, conplures astum legendi notasse,

XC. Eckius, Cuius hoc certissimum argumentum, quia eis saepe obieci lectionem ex libris,

Carolostadius : Profecto potentissimum est indicium, ut quod nos feceramus palam atque manifeste, tu idem dissimulans, furtimque aliud agens, clam et occulte fecisti, ne glorias tuas imminueres,

XCI.Eckius, Nolebam pati Carolostadium tam pueriliter omnia domi praemeditate legere.

Carolostadius , Mendacium effundis, quovis monte perspectius spissiusque, Dic ecquonam modo omnia poteram domi praemeditari, quando erat impossibile factu et res, humana facultate, superior maiorque, ut omnia meditarer. Quo nam modo morbis mihi ignotissimis quivi parare medicinam? Spissius igitur et manifestius est hoc mendatium, quam ut refellere debeam,

Hoc fateor, persaepe feci, ieiunas tuas argumentationes, fortesque meas solutiones simul in libris quaesivi, atque in tui confutationem obtrusi. Et hanc puto memoriae partem protinus indicare adversario, ubi locorum sua fuerit mutuatus,

Praeterea, Eckius mei despicientia, laudationeque sui, multas sibi glorias emit, Equidem non invideo homini istiusmodi glorias, credet illi qui volet, scio quod vidi et illud sum testatus,

XCII. Eckius, Carolostadio schedae, libri, et susurri, continue apportabantur⟨.⟩

Carolostadius: Hoc est pulchrum mendatium, sed rogo atque eos convenio, qui mihi schedas et susurria dederunt, eosque hortor atque obsecro per suas integritates, per salutes, et per unum omnium authorem deum optimum maximum, ut publicitus id testentur se fecisse,

XCIII. Eckius, Scribit iterum quom viderit mihi porrectam esse schedam, in qua missilia iacienda in Martinum mittebantur,

Carolostadius : Scripsi, et quod vidi testatus sum,

xciiii. Eckius, De schedis mihi ad cathedram missis, dicam omnino veritatem,

Carolostadius : Preconem veritatis, vacua et avida aure observemus,

xcv. Eckius, In multis admonebar a viris bonis, contra fastum ac tumores adversariorum et vafriciem, et cetera.

Carolostadius : Incredibile est, chartas tibi in cathedra porrectas istiusmodi hortatione continuisse, quia monitores illi potuerunt te de hac re compellare in conviviis, in caenulis, in prandiis, remotis arbitris Wittenbergensibus⟨.⟩ Neque est verisimile rei tam leviculae in serio luctatu te monitum, quid enim tumor noster et fastus tibi potuit nocere? tibi inquam, nobis fastum et verbositate superiori?

xcvi. Eckius, Iam enim aliqui admonebant, ut cogerem Luther deponere pixidem et cetera.

Carolostadius : Puerili fuco anilique fabula conspicuum mendacium oblinis, si diceres, schedas attulisse argumenta, crederem,

XCVII. Eckius, Ut in plurimum habebam ultimum verbum et cetera.

Carolostadius : Hoc verum est, hoc nos ridemus, hoc nos officium obstreperi Eckius fecit cathalogum schedarum sibi allatarum Lipsiae ad opponendum et respondendum. mimi existimamus, non prudentis disputatoris, Deinde alia multa affert, ad defendendum ingenii acumen, ad fucandum schedas, quas sibi dicit apportatas, ad diluendum hoc, quod conieci certissimis argumentis, ei porrecta scilicet tela in reverendum Patrem Martinum torquenda, et dicit, quod duas schedas accepit linguagio nostro. reliquas autem, aliquot a laicis, aliquot ab aliis, et nescio quem catalogum schedarum in sui confusionem proponit, et quod est valde ridiculum ac admodum improbabile, sic dicit,

XCVIII. Eckius, Schedam aliam accepi, ubi fui admonitus, ne deinceps biberem aut comederem et cetera, quoniam tanto essent in me diversarii exacerbati animo, ut mallent me mortuum quam vivum,

Carolostadius : Hac excusatione, missa tibi argumenta ad cathedram tegis? Imo non occultas, sed retegis? Quis enim suspicari potest, amicis tuis eousque defuisse occasionem, te monendi, ut arduis te negotiis alligatum abstraherent, et de conviviis, de commessationibus facerent in lucta dehortamentum. Hortationes illae, in conviviis solent fieri, non in cathedris, et conflictionibus seriis. Accedit, quod tu perpetuam habuisti cum Lipsicis tuis collectoribus conversationem, Fateberis ergo, etiam nolens, te occulte ex chartis legisse argumenta, hoc est quod dixi, quod nihil artificiosius feceris tota disputatione, quam lectionis ex charta dissimulationem, Ideoque eo morbo aegrotas, quem nobis maxime exprobras, quanquam his strophis reddas te gelotopium.

XCIX. Eckius, Scripsit quidam, ne paterer immodestiam monachi, qui mentiretur dictum aliquod Augustini esse retractatum,

Carolostadius : Haec scheda quid aliud continuit, quam documen illius quod nesciebas, atque quod tum e monitore didicisti.

C. Eckius, Depingere debeo Carolostadium,

Carolostadius : Tuis me plumis convestis,

Caeterum, quod dicis petiuisse me, aliam schedam ab illo, aliam a tertio, mendatium est, Neque tu poteris aliquem nominare, a quo receperim, verum obtrudis Lutherum, et Philippum , et Amsdorfium viros doctissimos, quasi illi schedas tradiderint, hoc ipsi dicere non audent, neque ego sum usqueadeo parvus et tenuis, qui vel illorum, vel aliorum suppetiis in te profligendo indigui. Caetera unusquisque, qui acta perspicit, inveniet esse falsa,

CI. Eckius, Deinde imponit mihi infantile et stultum argumentum, bonum opus est totum in libero arbitrio ergo totum ab eo,

Carolostadius . Haec sunt decora, nequam enthymematis tui?

CII. Eckius, Huiusmodi ieiuna illatio nunquam venit mihi in mentem,

Carolostadius : Bone deus, dicit sibi in animum non esse profectum, quomodo igitur de mente eius, in chartam cecidit, oblitus est argutator, quod supra in defensiva epistola. C. ii. fac. ii. asservit, Me de meo adiecisse, dum ex Bernhardo carpsi, liberum arbitrium esse capax, non productivum operum, Hoc etenim Bernhardus dixit, ego addidi tantum, vel duntaxat capax, Eccus ipse aiebat me fermentum imiscuisse tanquam Bernhardus obscure docuerit, liberum arbitrium esse tantum capax, cum constanter posuit opera bona tota fieri ex gratia, tota in voluntate, ut gratiae tantum efficientiam, voluntati solum receptionem attribuerit hisce verbis, Eckius adversus Bernhardum dixit, voluntatem non solum recipere, sed etiam efficere, et id esse de mente authoris citati, Verum cum ipse non habeam plus voluntati tributum quam quod Bernhardus : in ea fieri totum opus bonum dicat, recte subintuli, Eckium deflendum enthymema tale formasse, opus bonum totum efficitur in libero arbitrio ergo vel totum, quia est indivisibile, vel partim conficitur a voluntate, Hanc faeturam suam Geckius nunc repudiat. neque ei vicio dederim mutare sententiam.

CIII. Eckius, Si in actis reperitur, volo Carolostadio expensas resarcire,

Carolostadius : planum est notarios ea excepisse, quae dictavimus illis, sed circa illa multa extrinsecus effudimus, Nempe, ut scis, inibi non comperiet lector, quot tibi allate sunt schedae, quot animationibus te animarunt amiculi, quot tribuerunt sagittas, quot incenderunt igneis linguis, quot istum ventrem pompis inflammarunt, Item quam iniurius, item quam ardentissimus post prandium clamator fueras.

CIIII. Eckius, Credit se lectoris posse fallere iudicium.

Carolostadius : Minime cupio fallere quempiam, sed ad id nitor, quo possim lectores, in lectionem scripturae sacrae patrumque sanctorum flammis aliquot rapere, quo possint subinde prudentius iudicare de nobis⟨.⟩

CV. Eckius, Apertissimum est consensum non fieri sine nobis⟨.⟩

Carolostadius , nemo ambigit, nostrum consensum sine nobis fieri non posse,

CVI. Eckius. Efficienter non potest fieri sine nobis.

Carolostadius : Hoc falsum scio, si efficientiam voluntati tribuis, Nam tametsi verberatio non fiat sine baculo, ferula, vel virgis, minime tamen instrumenta haec virtute quapiam intrinseca efficiut verberationem,

CVII, Eckius, Licet Bernhardus , neget consensum esse ex nobis, quoniam ex dicit principium et originem efficientis, et sic consensus non est ex voluntate,

Carolostadius : placet quod fateris, sed O pervicax capra, ut cerebrum tuum exilares,Hic dicet Eckius, verum est, non sumus sufficientes cogitare et cetera quia concurrit gratia, sumus tamen pertinentes ad suffientiam. infra articulo cxvi. novam affigurasti significantiam praepositionis ex, contra Aristotelem, contraque sanctos patres, qui dicunt ex, unamquamlibet efficientiam insinuare, et ita Bernhardus dicit velle vel consensum non esse ex nobis, sed ex gratia, Tu contra Bernhardum dicis esse ex nobis secundario. Bernhardus asseverate contendit, consensum vel velle esse totum ex gratia, Tu dicis partim ex gratia, partim ex libero arbitrio⟨.⟩ Ideoque tibi egregiissimo magistro repugnat Paulus : dicens. Non sumus sufficientes aliquid cogitare ex nobis quaesi ex nobis, ii. Corint. iii. Dicit enim Paulus : nos adeo esse infirmos et impotentes. ut ne quiddam habeamus quod sufficientiae ad cogitandum aliquid accedat, Porro, si cogitatus, quod est opus omnium celerrimum, non potest fieri nostra accedente sufficientia, multo minus reliqua opera quae maius momentum exigunt, accessu nostrae efficientiae perficiuntur, pro quo remitto lectorem ad Augustinum contra duas epistolas Pelagianorum ad Bonifa cium: li: ii. c. viii. ix. et x, Propterea Paulus etiam continuo attexuit, Tamquam ex nobis, ut indicaret, nos quidem esse ministros operum, vasa olei, et lucernas in quibus lumen dei resplendet, verum isthaec nequaquam fieri ex nobis, quamquam in nobis Tanquam ex nobis.ea lucescant, propter quod dixit, Tamquam ex nobis. atque ne quisquam posset et hoc cavillari, et inania sibi usurpare praesidia, diligenter atque curiose subdidit Omnis sufficientia nostra a deo est, si omnis a deo, ergo nulla ex nobis.

CVIII. Eckius, Merita descendunt a patre luminum et sunt dona dei secundum originem⟨.⟩

Carolostadius : Ridiculus caper es, lambis enim cortices, succum verbo minime assequeris scripturarum, et post tergum in Orci fauces praecipitaris, quoniam hoc quod et scriptura, et ecclesia catholica, et sancti patres deo totum adscribunt, et quod Paulus docuit totum dandum dicens, deus qui incepit in nobis bonum opus, ipse perficiet, hoc tu transfers a deo: dicisque ei tribuendum solum, quantum ad originem et principium efficentiae. ut in suprioribus hoc attigi,

Lector te rogo, cum lis nostra universa ex librorum inspectione pendeat, ne iudicium proferas, priusquam pulsis ab animo affectibus, Ecclesiasticorum dicta legas diligenter,

CVIIII. Eckius⟨:⟩ Proponit sanctum Augustinum refragari Bernhardum quoniam de gratia et libero arbitrio c. xvii. scribat, ut ergo velimus deus sine nobis operatur,

Carolostadius : Opposui fecique oppositionem,

CX. Eckius, Augustinus apertissime motionem praevenientem, ut velimus, deo totaliter tribuit, sed velle nobiscum operatur, et sic tam deus quam liberum arbitrium concurrunt effective.

Carolostadius : Dispeream, si has stipulas et naenias atque divinae gratiae detractiones reperire potest quicumque lectitat Augustinum, qui in libro iamdudum citato ne motionis quidem recordatur. At Eckii hoc est fermentum et haereticorum, quod totum ovile Christi inficit, Caveat ergo lector.

CXI. Eckius, Hieronymus inquit nostrum est rogare, dei tribuere. Carolostadius : Et Augustinus dicit, et fidem et bona opera esse nostra, et tamen utraque a deo data .i. retractationum: xxiii, Manifestum tamen est, etiam secundum Hieronymum et Augustinum, rogationes, postulationes et orationes nobis a deo donari, quod dicit Augustinus de bono perseverantiae c. xvii. Praeterea quaecunque de Hieronymo , proposuit ita sunt intelligenda, si Hieronymo sunt, quod omnia ista, et incipere et facere et offerre, ex dei munere nobis conceduntur, quod parum intelligenti atque librum Hieronymi contra Pelagianos legenti in mentem occurrit, ubi reperies, quam vafra atque fallaciosa atque mendax et sacrilega lingua sit Eckio, Nodum itaque quem ipse somniavit, ex his et superioribus superque dissecuimus, Praeterea quod dicit Hieronymus : ea dixisse, quae iuxta Augustinum haeresim Pelagianam resipiunt, impudentissimus nugator, utrisque his viris maximas contumelias infert plectendas virga ferrea, Bonus asinus ausus fuit, doctissimo iuveni et graecarum et Latinarum Petrus Mosellanus literarum peritissimo Petro Mosellano super hac re mentem Hieronymi scite atque lepide in prandiolo explicanti, obsistere,

CXII. Eckius, Audi obtuse pater quom verba Christi aequalitatem patris sui ostendentis, per haec verba, Pater in me manens, ipse facit opera, Ioannes: xiiii. torques ad opera libero arbitrio⟨.⟩

Carolostadius : Esto sane Christum de unitate essentiae patris et suae locutum, recipit tamen et meam applicationem, quia Christus in linea praecedenti dicit, Verba quae loquor vobis, a meipso non loquor, et in linea sequenti, Amen dico vobis, qui credit in me, opera quae ego facio, ipse faciet, nescit Geckius, Panem Christi esse pinguem, et multiplicem succum ex eo mulgeri posse, Ducit autem ex hoc textu velut a maiori argumentum, Si pater in Christo vel filio suo facit opera, multo magis in creaturis, Primum minus videbatur, et tamen ita est, ergo multo magis in creaturis operatur opera sua deus⟨.⟩

CXIII. Eckius, Scribit ille impudentissime, servitutem qua deo servimus, esse totam et totaliter dei, et etiam totam et totaliter hominis,

Carolostadius : Hoc prudentissime dixi, si tibi plus cerebri esset quam musca habet fortasse intelligeres.

CXIIII. Eckius, Quid hoc posset repugnantius dici?

Carolostadius : Vides nodum in syrpo, non intelligis homo vecors, quod Bernhardus dicit, Opera bona peragi tota in libero arbitrio⟨.⟩ Atque hactenus Ecclesiae preculas ignoras? sic dicentis, Deus de cuius munere venit, ut tibi digne serviatur et cetera. Atque illud te subfugit indoctissime magister Ministerium iusti est totum et totaliter effective dei. Christi dictum? Non vos me elegistis, sed ego vos elegi, et posui et eatis, et afferatis fructum, et fructus vester maneat semper. adhuc surdescis, quando Christus dicit, Elegi, posui, ut feratis fructum, Audiat et illud Apostoli, creavit nos ad bona opera, ut in illis iremus. Item illud, Idoneos nos fecit ministros, ii. Corint. iii. Adhuc videor tibi pugnare vel mihi vel scripturis? quando nos totum ministerium et totaliter recipimus a deo. profitere igitur servitutem quam servimus deo, esse dei totaliter, velut authoris, et totaliter hominis velut instrumenti acti a deo, et recipientis donum ministerii,

CXV. Eckius, Abutitur sacris literis primo Regum x. .i. regum, xi. Timor domini invasit populum, ergo liberum arbitrium non concurrit active.

Carolostadius : Historiam adduxi per quam probavi interim accidere, quod homines renitentes, repentino dei timore, et occupati et praeteriti pelluntur, et tum inferebam, fugam hanc esse timoris non voluntatus effective, videat lector epistolam nostram⟨.⟩

CXVI. Eckius, Apostolum deinde advocat ad Philippenses: Deus est qui operatur in nobis velle et operari, ad philippenses: ii. secundo subdit impostor, Occurrit Eckius audax emendator, limamque apponit, scriptum esse inquit, pro operari perficere, Mi erudite Gervasi , Attende hominis vel hebetudinem vel impietatem,In Cacopasso⟨.⟩ cum Lipsiae adduceret depravate hunc locum qui est communissimus, et quo saepius usus sum in Chrysopasso, monui hominem verae lectionis, Sed ingratus tanto beneficio pertinacissimus latrator, adhuc hodie perseverat in errore,Super hoc cepit rabula indefensione variare et sibi dissidere. et citat, Deus operatur in nobis velle et operari, cum omnes emendati libri habeant, Deus operatur in nobis velle et perficere, et cum ego veram propono omnium iudicio lectionem,

Carolostadius : Audi hominis nequissimam petulantiam, qui audet procaciter scribere, me depravate citasse Apostolum, Assumpsi Apostoli verba quemadmodum Augustini eaque ex Augustini codice excipientibus notariis publice dictavi, Non veretur calumniator depravationis crimen, ad caput sanctissimei patris redundaturum, contra me protrudere, Augustinus sic utitur verbis Apostoli, DeusGeckius Augustinum depravationis arguit. operatur in nobis velle et operari. Si ego depravator textum torsi, Augustinus depravator aestimandus est, quem sum aemulatus, Neque tibi calumniam levabit quod paulo infra subscripsisti, videlicet, Augustinum saepissime aliter legere quam nos in communi editione legamus,

Nempe sive aliter, sive eodem modo legat, Augustinum pronunciasti depravatorem, si verum contra me blaterasti.

Post dicit ista bestia, hoc est quod volo, quod locos originales non confert diversarius,

Hoc inquam mendacium est, et cognoscit, quicumque epistolam nostram legit, me graeca Legendum esse Deus operatur velle et operari. adduxisse, et eam linguam qua scripsit Paulus, documentum Hieronymi assectatus dicentis, Quod novorum librorum veritas, graeci sermonis normam desyderat, viiii. distinct: c. ut veterum. Itaque attuli graeca, et firmiter comprobavi quicquid dicat nostra editio, legendum esse, Deus operatur in nobis velle et operari, Est enim graecus infinitivus infinitum participii quod paulo ante praecessit, videlicet Energon, Debet ergo sic legi, Qui operatur in nobis velle et operari, quo modo etiam legit Ambrosius : Restat igitur quod bipes Asinus mendaciter mihi imponit, quod non conferam dicta Ecclesiasticorum fontibus, e quibus ea mutuati sunt,

Dilemma. Praeterea hoc dilemma proponit, si sequor origines scripturarum, et destituor communi lectura, protinus dicit, sequendam communiorem editionem, et id non facientem vocitat depravatorem, hoc primo, Secundo, Quando sequor communem explicationem, ilico exprobrat mihi, atque hoc studium coniungendi patres scripturis obiurgat, ut possit pervicax Asellio per omnes laqueos repere, et nusquam deesse calumniae, Tertio, sequitur miserum et miserrimum argutatorem hoc apostoli testimonio captum, vinctum, atque indissolubili nodo implicatum, quando nihil aliud potest occlamare, quam naenias supra memoratas, Deus igitur est qui totaliter operatur opera in nobis, quia ipse est qui operatur in nobis velle et operari. Vide Gecki, quid dices ad Paulum, qui tria haec cogitare, velle et operari, deum asserit operari et facere in nobis. Attende quod super primo scilicet Cogitare, inquit, Non sumus sufficientes et cetera. Si vellem tuam asinianam minervam sequi, dicerem, quod plus possumus in bono cogitare, quam in velle, quam in operari. quia de his duobus simpliciter ait, deus operatur in nobis velle et operari. verum de cogitare, nobis quiddam visus est tribuisse. Nempe quod ait Non sumus sufficientes cogitare, ergo, per argumentum a contrario sensu. cum gratia sufficimus , ideo cogitare non est totaliter dei effective, quod est contra te ut patet. supra. arti: xxxiiii. et Ioannis: vii.

Porro, si verum est quod dicit Eckius, videlicet, quod deus non efficit totaliter bona opera, vel solus non facit, sed necessario requiritur activitas nostrae voluntatis, sequitur, Paulum falsa dixisse, Deus operatur velle et operari, Hoc autem nemo potest suspicari nisi haereticus,

Ultimo, Non est Eckius ad pulpitum evocandus, sed per scabellum distentis cruribus trahendus, et virgis commolliendus,

Suffragatur autem nobis Erasmi interpretatio, qui dicit, Deus est is qui agit in vobis, ut velitis, hoc est, operatur ipsum velle in vobis, quod dixit explicatius et significantius in scholiis, Item deus agit ut efficiatis id est facit vos facere Expensaeipse agit, et nos agimur, Ipse inspirat opera, et nos facit ministros:

CXVII. Eckius, Si unquam mihi ostenderit in Augustino illam exclusionem solum, expensas resartiam, et cetera.

Sola gratia facit opera bona effective. adde quae sequuntur posthaec. Carolostadius, Ex locis Augustinianis per me citatis satis sequitur illa exceptio, videat lector epistolam nostram, Porro, existimat fatuus, Sanctos patres curasse naenias parvorum logicalium, quibus satis erat dixisse, bonum opus esse totum dei effective, ut tam adverbium Eckianum, totaliter, quam exclusio solum vel tantum necessario cointelligeretur,

Matthei. xNunquid auten non exclusit Christus nostram efficientiam, dicens, Non vos estis qui loquimini, sed spiritus patris, Num statim sequitur, Spiritus patris in vobis loquitur, et vos non estis illi, qui loquuntur, ergo spiritus patris solus loquitur, vel tantum fatur, Manifestum est autem loquentes loqui, loquitur igitur homo passive, ceu instrumentum, Et spiritus patris loquitur solus active, Praeterea textus evangelicus continuo supra, et modum et substantiam locutionis deo attribuit, et ergo totum et totaliter, Nam ait, ne sitis solliciti, quomodo, aut quid loquamini, dabitur enim vobis in illa hora quod loquamini. datur igitur modus et substantia locutionis a deo, iccirco non efficimus loquelam partim. sed deus totam i. Corint. xv ⟨.⟩ cum modo totaliter. item quod ab alio nobis datur totum, non est partim in nostra potestate⟨.⟩ Deinde, Paulus expressit exclusionem, dicens, Non ego laboravi, sed gratia quae cum me scilicet existit. habent graeca sic Charis theu, H syn emoi id est gratia dei stupidus Eckiusquae cum me, haec locutio hebraicae consonat, quod fugit stupidum Eckium,

Christus dixit, Non vos estis, sed spiritus patris vestri qui est in vobis, Paulus, Non ego, sed gratia quae cum me, satis igitur patet exclusio solus, Adde quod Paulus dicit, Ipse spiritus facit nos clamare Abba pater. Adde quod Moses asseverate et contente praecepit, ne dicamus, Ego feci hoc, Adde quod Augustinus observate scripsit post Cyprianum et Ambrosium ut in nullo gloriemur, quando nihil est nostrum. quod si nihil efficientiae in bonis operibus obtinemus, ergo deus Vide Gecki ut expensas iure pollicitationis debitas confestim refundas⟨.⟩solus et totaliter ea conficit, Dabit igitur expensas Geckius⟨.⟩

CXVIII. Eckius, Prosequitur illud Apostoli ad Romanos. ix. Non est volentis neque currentis, sed dei miserentis,

Carolostadius . obtrusi tibi Gecki explicationem Augustini in Enchyridion c. xxxii. ubi concise tuam opinionem haereticissimam convellit per haec verba, Si propterea dictum est, non est volentis neque currentis, sed dei miserentis, Quod ex utroque sit (nota Gecki) id est ex voluntate hominis et misericordia dei, quasi Sola hominis voluntas non sufficiat, si non sit etiam misericordia dei, Cur econtrario non dicitur recte, Non miserentis est dei, sed volentis est hominis, quia misericordia dei sola non implet?

Porro si nullus Christianus dicere audebit, non miserentis est dei, sed volentis hominis, restat ut deo totum detur, Hoc dictum, frontem Eckii perfringit, hoc ingenti saltu transilit, et allegat Chrysopassum id est asinorum parentem,