<?xml-model href="../rules/kgk-minimal.rng" type="application/xml" schematypens="http://relaxng.org/ns/structure/1.0"?>
<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" xml:id="kgk_001_transcript" n="001">

	<teiHeader>
		<fileDesc>
			<titleStmt>
				<title type="main">De Intentionibus. Opusculum <gap/> compilatum ad Sancti emulorum
					Thomae commoditate </title>
				<title type="short">De Intentionibus</title>
				<title type="quote_title">De Intentionibus</title>
				<respStmt>
					<resp>Transcription and annotation</resp>
					<persName>Harald Bollbuck</persName>
				</respStmt>
				<respStmt>
					<resp>Post-processing of TEI encoding</resp>
					<persName>Jennifer Bunselmeier</persName>
				</respStmt>
				<respStmt>
					<resp>TEI encoding</resp>
					<persName>Harald Bollbuck</persName>
				</respStmt>
				<respStmt>
					<resp>TEI encoding assistance</resp>
					<persName>Jennifer Bunselmeier</persName>
				</respStmt>
				<respStmt xml:id="korrigenda_editors">
					<resp>Korrigenda encoding</resp>
					<persName>Stefanie Fraedrich-Nowag</persName>
					<persName>Moritz Laeger</persName>
					<persName>Rebecca Sperl</persName>
				</respStmt>
			</titleStmt>
			<publicationStmt>
				<publisher>Herzog August Bibliothek Wolfenbüttel (<ptr type="link" target="http://www.hab.de"/>)</publisher>
				<date type="created" when="2013"/>
				<distributor>Herzog August Bibliothek Wolfenbüttel</distributor>
				<availability status="restricted">
					<p xml:id="p1">Herzog August Bibliothek Wolfenbüttel (<ref type="copyright" target="http://diglib.hab.de/?link=012">copyright information</ref>)</p>
				</availability>
			</publicationStmt>
			<sourceDesc>
				<bibl>
					<author>Andreas Bodenstein von Karlstadt</author>
					<date when="1507-08-10">1507, <supplied>August</supplied>
                    </date>
				</bibl>
				<listWit n="main">
					<witness xml:id="A" corresp="../intro/kgk_001_introduction.xml#sigle_A"/>
				</listWit>
				<listWit n="other">
					<witness xml:id="AT" corresp="../intro/kgk_001_introduction.xml#sigle_AT"/>
				</listWit>

			</sourceDesc>
		</fileDesc>
		<encodingDesc>
			<p>Zeichen aus der Private Use Area entsprechen MUFI 3.0 (http://mufi.info)</p>
			<projectDesc>
				<p>
					<ref type="homepage" target="http://diglib.hab.de/edoc/ed000216/start.htm">Kritische Gesamtausgabe der Schriften und Briefe Andreas Bodensteins von
						Karlstadt</ref>
				</p>
			</projectDesc>
		</encodingDesc>
		<profileDesc>
			<textClass>
				<keywords>
					<term/>
				</keywords>
			</textClass>
		</profileDesc>
		<!-- Metadaten zu den Korrekturen im Header der Einheit mit Datum, Beschreibung, evtl. Verantwortliche und Aufzählung der Stellen pro Einheit -->
		<revisionDesc status="published">
			<listChange>
				<head level="1">1. Überarbeitung nach dem Druck, entspricht den Errata in Band IX
					der Druckedition.</head>
				<change who="#korrigenda_editors" when="2025-06-24" target="#corr1 #corr2"/>
			</listChange>
		</revisionDesc>
	</teiHeader>
	<text>
		<body>
			<div type="transcript">
				<div type="titlepage">
					<head level="1">
						<pb facs="https://dfg-viewer.de/show?id=9&amp;tx_dlf%5Bid%5D=http%3A%2F%2Foai.hab.de%2F%3Fverb%3DGetRecord%26metadataPrefix%3Dmets%26identifier%3Doai%3Adiglib.hab.de%3Appn_1702127133&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=51" n="1r" rend="1r"/>
						<lb/>
						<!-- <anchor type="wdb" xml:id="kgk_001_start_p11" corresp="kgk_001_end_p12"/> -->
						De intentionibus </head>
					<p>
                        <lb/> Opusculum Magistri <rs type="person" ref="#karlstadt_andreas">Andree
									<w>Boden<lb break="no"/>stein</w> Carlstadii</rs>. compilatum ad
						<lb/>Sancti emulorum <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">Thome</rs>
						commoditatem </p>
					<head level="2">
                        <lb/> Idem </head>
					<lg>
						<l xml:id="l1">Tolle doctoris solidam <rs type="person" ref="#minerva">Minervam</rs>
                        </l>
						<l xml:id="l2">Hoc nihil cernes superesse libro</l>
						<l xml:id="l3">Nam sacri <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">Thome</rs>
							placuit labores</l>
						<l xml:id="l4">commemorare.</l>
					</lg>
					<head level="2">
						<lb/> Idem ad Lectorem. </head>
					<lg>
						<l xml:id="l5">Lector amande rudi ne commoveare <rs type="person" ref="#minerva">Minerva</rs>
                        </l>
						<l xml:id="l6">Quam subito <rs type="person" ref="#pallas_athene">Pallas</rs> tempore diva dedit</l>
						<l xml:id="l7">Accipe fulgentis logice munuscula: posthac</l>
						<l xml:id="l8">Accipies rutilo: munera digna: <rs type="person" ref="#jupiter">Jove</rs>
                        </l>
						<l xml:id="l9">Ista tamen <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">Thomas</rs> dedit et celestis <rs type="person" ref="#apollo">Apollo</rs>
                        </l>
						<l xml:id="l10">Perge viam Trivie deinde cacumen
							adi<supplied>.</supplied>
                        </l>
					</lg>
				</div>
				<div type="main">
					<head level="1">
						<pb facs="https://dfg-viewer.de/show?tx_dlf%5Bdouble%5D=0&amp;tx_dlf%5Bid%5D=http%3A%2F%2Foai.hab.de%2F%3Fverb%3DGetRecord%26metadataPrefix%3Dmets%26identifier%3Doai%3Adiglib.hab.de%3Appn_1702127133&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=52&amp;cHash=d3a4ffc01284f98544d514f86a661837" n="1v" rend="1v"/>
						<lb/>Acutissimo artium professori <rs type="person" ref="#schappeler_christoph">
							<w>Christo<lb break="no"/>fero</w> Sertorio alias Schappeler</rs>
							Gallensi.<anchor type="footnote" xml:id="a1" ref="#n1" n="1"/> viro
						celeberrimo: <w>fau<lb break="no"/>tori</w> singulari. Magister <rs type="person" ref="#karlstadt_andreas">Andreas Bodenstein</rs>
							S<ex>alutem</ex> P<ex>lurimam</ex> D<ex>icit.</ex>
                    </head>
					<p xml:id="p4">
						<lb/>Varios mihi hominum mores impetusve animadvertenti. <rs type="person" ref="#schappeler_christoph">Christofere</rs>
						<lb/> doctissime. valde tuum generose dialectice desiderium: ac diligens tua
								<w>in<lb break="no"/>dago</w> crebro occursavit. adeoque placuit. ut
						unicus mihi videris <lb/> qui dialecticam librare soleas exactissime. Qui
						peculiari innixus <lb/> studio. hoc efficere maxime studeas. quatinus
						rationis caliginem. mentis <lb/> turbam: opera dialectice vehementer
						expugnas. que tibi dialectica <lb/> talis semper est visa (nam ex isto ore
						verborum <seg type="corr">Lenocinio</seg>
                        <anchor type="crit" xml:id="ca-a" ref="#cn-a" n="a"/> tuorum <w>frequen<lb break="no"/>tissime</w>
						audieram) quales sunt qui excrescentes resecant ramos. ut <w>bo<lb break="no"/>na</w> arbor citius meliusque suum afferet fructum.
						recte loqueris <w>rectissi<lb break="no"/>me</w> sentis. Cuius segnities:
						lepidissimo tuo sermone non excitaretur? <lb/>Cuius: inquam de invidis timor
						haud tanta (ut ira dicam) persuasione <w>for<lb break="no"/>tesceret</w>: ac
						ut constantis officium viri est. aut fautori tanto non <w>presta<lb break="no"/>ret</w> obsequium. aut invidentiam tanta pro pietate
						fugeret. Scio <w>nemi<lb break="no"/>nem</w>
                        <supplied>.</supplied> Ego etiam
						nedum ut officiosus iuventutis amator videar: <w>dialec<lb break="no"/>ticis</w> oelementis adhereo. verum ut tue virtuti obtemperare.
						obsequi <lb/> et me opere aliquid iuvare intelligas. In te nempe ingenii
						acumen <w>ru<lb break="no"/>tilat</w>. In ore scientiarum principalissima
						(quam <seg type="corr">sepiuscule</seg>
                        <anchor type="crit" xml:id="ca-b" ref="#cn-b" n="b"/> nomine significavi) est <lb/> que a cunabulis
						ingenii acrimoniam purgando adauxit. Est in te <lb/> Moralis (que animam
						illuminat) virtus. Theologia quoque qua <w>perfice<lb break="no"/>ris</w>.
						Est denique omnium virtutum bonorumque indoles. Quod cum natura <lb/>
						provideret nomen tibi <rs type="person" ref="#sertorius_quintus">Sertorii</rs> robore validissimo. animi consilio<anchor type="footnote" xml:id="a2" ref="#n2" n="2"/>
						<lb/> aliorum superantis vel facile aequantis indidit. ut nemine tua
						praestantia <lb/> et huic nomen conveniat. Hanc ob rem Vir studiosissime
						(licet inter <lb/> saxum et sacrum statutus sim)<anchor type="footnote" xml:id="a3" ref="#n3" n="3"/>
						<seg type="corr">pervidendam</seg>
                        <anchor type="crit" xml:id="ca-c" ref="#cn-c" n="c"/> in cornu fenum.<anchor type="footnote" xml:id="a4" ref="#n4" n="4"/> parvi fatiam <w>ta<lb break="no"/>citum</w> livorem:
						si rem modo tibi gratam: hesito haud neutiquam <w>optatis<lb break="no"/>simam</w>: ferre valeo. si nostra de ingenuitate discipulorum
						benemereri <w>dili<lb break="no"/>gentia</w> potest. Si etiam amicis labor
						exigue <rs type="person" ref="#minerva">minerve</rs> accomodatus <w>fo<lb break="no"/>re</w> estimatur. nunc grammatoziphus<anchor type="footnote" xml:id="a5" ref="#n5" n="5"/> transcribo de
						intentionibus <w>Opuscu<lb break="no"/>lum</w> ut me in maioribus
						propitiorem agnoscas. Vale fauste fautor <lb/> integerrime.</p>
					<lg>
						<l xml:id="l11">Pergite Meonides<anchor type="footnote" xml:id="a6" ref="#n6" n="6"/> et gratam ferte salutem</l>
						<l xml:id="l12">
                            <rs type="person" ref="#schappeler_christoph">Christophoro</rs> vestris digno Helyconis<anchor type="footnote" xml:id="a7" ref="#n7" n="7"/> agris<anchor type="wdb" xml:id="kgk_001_end_p12" corresp="kgk_001_start_p11"/>
                        </l>
						<l xml:id="l13">Vive bonos annos: felicia tempora vive</l>
						<l xml:id="l14">Sis memor <rs type="person" ref="#karlstadt_andreas">Andree</rs>. sum memor ipse tui.</l>
					</lg>
					<lg>
						<pb facs="https://dfg-viewer.de/show?tx_dlf%5Bdouble%5D=0&amp;tx_dlf%5Bid%5D=http%3A%2F%2Foai.hab.de%2F%3Fverb%3DGetRecord%26metadataPrefix%3Dmets%26identifier%3Doai%3Adiglib.hab.de%3Appn_1702127133&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=53&amp;cHash=9b503596584a3e8057a8692efbb697aa" n="2r" rend="2r"/>
						<l xml:id="l15">Hic tenet index opus et labores</l>
						<l xml:id="l16">Ut bonus lector valeat tueri</l>
						<l xml:id="l17">forcium pugnas celebres virorum</l>
						<l xml:id="l18">Limine primo</l>
					</lg>
					<list>
						<label>Questio Principalis.</label>
						<item xml:id="i2">Utrum Logica sit principaliter de primis
								intentionibus.<anchor type="footnote" xml:id="a8" ref="#n8" n="8"/>
							Tres sunt <w>Ar<lb break="no"/>ticuli</w> in ea. in primo dicitur quid
							sit prima intentio secundum opiniones. <table>
								<row>
									<cell rows="4">Opinio</cell>
									<cell>Prima</cell>
									<cell rows="4">est</cell>
									<cell>
                                        <rs type="person" ref="#wilhelm_von_ockham">Guilhelmi
											ockan</rs>
                                    </cell>
								</row>
								<row>
									<cell/>
									<cell>Secunda</cell>
									<cell/>
									<cell>Nominalium</cell>
								</row>
								<row>
									<cell/>
									<cell>Tercia</cell>
									<cell/>
									<cell/>
								</row>
								<row>
									<cell/>
									<cell>Quarta</cell>
									<cell/>
									<cell>
                                        <rs type="person" ref="#tartaretus_petrus">Petri
											Tartareti</rs>
                                    </cell>
								</row>
							</table>
                        </item>
						<label>Questio prima<supplied>.</supplied>
                            <anchor type="footnote" xml:id="a9" ref="#n9" n="9"/>
                        </label>
						<item xml:id="i3">Utrum Intentio vel res subiecta definiatur. <lb/> Quinta
							opinio est quorundam Thomistarum.</item>
						<label>¶ In Secundo Articulo.</label>
						<item xml:id="i4">Nota quid intentio voluntatis: intellectus.</item>
						<label>¶ Questio prima.</label>
						<item xml:id="i5">Utrum idem sint in significato Verbum intellectum.
									<w>Ver<lb break="no"/>bum</w> cordis. Verbum interius. Ipsum
							intellectum. conceptio intellectus. <lb/> Definitio. Propositio.
							Noticia. Verbum dictum. Verbum expressum<supplied>.</supplied>
							<lb/> Imago. similitudo expressa. Passio anime. Conceptus mentis. et
								intentio<supplied>.</supplied>
                            <anchor type="footnote" xml:id="a10" ref="#n10" n="10"/>
                        </item>
						<label>¶ Questio secunda.</label>
						<item xml:id="i6">Utrum actus cognitionis possit dici noticia.<anchor type="footnote" xml:id="a11" ref="#n11" n="11"/>
                        </item>
						<label>¶ Questio tertia.</label>
						<item xml:id="i7">Utrum noticia vel verbum cordis sit respectus.<anchor type="footnote" xml:id="a12" ref="#n12" n="12"/>
                        </item>
						<label>¶ Questio quarta.</label>
						<item xml:id="i8">Utrum aliquis sensus interior possit formare verbum
							simile. etc.</item>
						<label>¶ Questio quinta.</label>
						<item xml:id="i9">Utrum verbum cordis distinguatur ab intelligere.<anchor type="footnote" xml:id="a13" ref="#n13" n="13"/>
							<lb/> Nota quoties dicitur Species intelligibilis. <lb/> Quid intentio
							formaliter.</item>
						<label>¶ Questio sexta.</label>
						<item xml:id="i10">Utrum ratio generis sit subiective in intellectu.</item>
						<label>Questio septima.</label>
						<item xml:id="i11">¶ Utrum Logica considerat essentiales intentiones. <lb/>
							Duplex Imago. <table>
								<row>
									<cell rows="2">Intentio</cell>
									<cell>Prima</cell>
									<cell rows="2">est</cell>
									<cell>primarius</cell>
									<cell rows="2">conceptus de re<supplied>.</supplied>
                                    </cell>
								</row>
								<row>
									<cell/>
									<cell>Secunda</cell>
									<cell/>
									<cell>secundarius</cell>
									<cell/>
								</row>
							</table>
                        </item>
						<pb facs="https://dfg-viewer.de/show?tx_dlf%5Bdouble%5D=0&amp;tx_dlf%5Bid%5D=http%3A%2F%2Foai.hab.de%2F%3Fverb%3DGetRecord%26metadataPrefix%3Dmets%26identifier%3Doai%3Adiglib.hab.de%3Appn_1702127133&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=54&amp;cHash=fc2942fa59f3cd88ca7b9f6f14929d1d" n="2v" rend="2v"/>
						<label>¶ Questio octava.</label>
						<item xml:id="i12">Utrum nature vel speciei intelligibili ratio
							universalitatis conveniat<supplied>.</supplied>
                            <anchor type="footnote" xml:id="a14" ref="#n14" n="14"/>
                        </item>
						<label>¶ Questio nona.</label>
						<item xml:id="i13">Utrum verbum cordis et res intellecta distinguantur
								realiter.<anchor type="footnote" xml:id="a15" ref="#n15" n="15"/>
                        </item>
						<label>¶ Questio decima.</label>
						<item xml:id="i14">Utrum Conceptio intellectus vel Intentio ex parte
							intellectus <w>produ<lb break="no"/>catur</w> ab intellectu.<anchor type="footnote" xml:id="a16" ref="#n16" n="16"/>
							<lb/> De Intentione ex parte rerum. <lb/> Duplicia intelligibilia. <lb/>
							An secunda intentio sit. <lb/> Quid est intentio et intentionalitas et
							intentionale.</item>
						<label>¶ Questio undecima.</label>
						<item xml:id="i15">Utrum universale sit substantia vel accidens.<anchor type="footnote" xml:id="a17" ref="#n17" n="17"/>
                        </item>
						<label>¶ Questio duodecima.</label>
						<item xml:id="i16">Utrum secunda intentio sit in aliquo subiective. quando
							capitur <lb/> pro illo quod sequitur actum intellectus.<anchor type="footnote" xml:id="a18" ref="#n18" n="18"/>
							<lb/> Opinio prima respondet affirmative et in re intellecta. <lb/>
							Secunda similiter sed in intellectu. <lb/> Tercia dicit quod secunda
							intentio nullubi est subiective.</item>
						<label>¶ Articulus Tercius.</label>
						<item xml:id="i17">Respondeo ad principalem questionem quod logica est
							principaliter <lb/> de secundis intentionibus.<anchor type="footnote" xml:id="a19" ref="#n19" n="19"/>
                        </item>
						<label>¶ Questio prima.</label>
						<item xml:id="i18">Utrum Sola intentio definiatur.</item>
						<label>¶ Questio secunda.</label>
						<item xml:id="i19">Utrum Sola res.</item>
						<label>¶ Questio tertia.</label>
						<item xml:id="i20">Utrum Res sub intentione.<anchor type="footnote" xml:id="a20" ref="#n20" n="20"/>
                        </item>
						<label>¶ Questio quarta.</label>
						<item xml:id="i21">Utrum Logica possit acquiri per demonstrationem.</item>
						<label>¶ Questio quinta.</label>
						<item xml:id="i22">Utrum Logica sit modus sciendi.</item>
					</list>
					<pb facs="https://dfg-viewer.de/show?tx_dlf%5Bdouble%5D=0&amp;tx_dlf%5Bid%5D=http%3A%2F%2Foai.hab.de%2F%3Fverb%3DGetRecord%26metadataPrefix%3Dmets%26identifier%3Doai%3Adiglib.hab.de%3Appn_1702127133&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=55&amp;cHash=e5151adf8d9ba053082ee8ecd54ef01f" n="3r" rend="3r"/>
					<head level="1">
						<lb/>Magistro Andree Rudolffo vulgo <lb/> Bodenstein Carlstadio bonarum
						professori arcium <rs type="person" ref="#trumetarius_vitus">Vitus <w>Tru<lb break="no"/>metarius</w>
                        </rs>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a21" ref="#n21" n="21"/> stugardiensis. S<ex>alutem</ex>
							P<ex>lurimam</ex> D<ex>icit</ex>.</head>
					<p xml:id="p5">
						<lb/>¶ Audieram prioribus diebus metaphisicam P<ex>aternitatis</ex> tue
						lectionem: preceptor <lb/> observandissime.<anchor type="footnote" xml:id="a22" ref="#n22" n="22"/> qua palam tuis auditoribus
						profitebaris. Dialecticam <lb/> maiorum disciplinarum genitricem secundas
						intentiones considerare. et ut <w>de<lb break="no"/>cuit</w> me. cum tue
						informationi utramque aurem diligentissime admoverem <lb/> tu disseruisti.
						ego vero auscultando accepi Logicem eo cultu secundas <lb/> prosequi
						intentiones. qui <rs type="person" ref="#klytia">Clycie</rs> solem in
						Heliotropium conversa.<anchor type="footnote" xml:id="a23" ref="#n23" n="23"/> et <w>Leuco<lb break="no"/>thoen</w>
						<rs type="person" ref="#apollo">Phoebus</rs> indies non cessat prosequi.
						audivi inquam et memoria <lb/> teneo. vehementer me allexit quod ingenio
						profuturum arbitrabar. <w>In<lb break="no"/>tentionum</w> et Questionum
						discissum opus. voluit sepiuscule rogandi <lb/> aviditas rumpere silentia.
						Nam institit frequenter. Postremo tamen tua <lb/> erga me pietate
						suffragante, vix ausus eram rogare. Sed tibi <w>forti<lb break="no"/>tudine</w> adiutus supplico. tua consilia. tua adminicula humiliter
								<w>implo<lb break="no"/>ro</w>. nec orare definam. ni animum ad
						intentionum naturas appellas. <lb/> Si fortem agis virum. si non fugis
						laborem (quod philosophi munus est) haud <lb/> harum preces literarum
						contemptui habebis. modicos prefatarum rerum sudores <lb/> lubens ultroque
						subibis. ad construendum de intentionibus opus breve <lb/> et
						succinctissimum ob ferventem Leonis calorem.<anchor type="footnote" xml:id="a24" ref="#n24" n="24"/> iamiam breve spero. <lb/> Verum si te
						non movet continua. ac non interrupta oratio. movere et <w>tan<lb break="no"/>gere</w> subditorum querela. Solet equidem fluentem discipulorum erga
								<w>insti<lb break="no"/>tutorem</w> excitare sudorem et abdita ex
						penetralibus afferre. quod si <lb/> feceris discipulis tuis rem eorum
						officiis multo maiorem <w>communica<lb break="no"/>bis</w> et vera amicicia
						te usum esse confitebimur. Postremum <w>obte<lb break="no"/>stor</w> ut
						detecta de intentionibus. fabella veritatem sine velo
							agnoscam<supplied>.</supplied>
						<lb/> Vale. Datum nostro in contubernio. Anno domini. Millesimo <w>quin<lb break="no"/>gentesimoseptimo</w>. Decima Iulii.</p>
					<head level="2">
                        <lb/>
                        <rs type="person" ref="#ruhel_johannes">Ioannis
							Ruhel</rs>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a25" ref="#n25" n="25"/>
						<rs type="place" ref="#aschaffenburg">Aschaffenburgii</rs> ad <lb/> Logicen
						Tetrastichon Elegiacum.</head>
					<lg>
						<l xml:id="l19">Salve Meonidum decus immortale sororum</l>
						<l xml:id="l20">Salve Parnassi coelica virgo caput</l>
						<l xml:id="l21">Tu musis dominare tuis <rs type="person" ref="#jupiter">Iovis</rs> inclyta consors</l>
						<l xml:id="l22">Ut moto faveant vela secunda mari</l>
					</lg>
					<head level="2">
                        <pb facs="https://dfg-viewer.de/show?tx_dlf%5Bdouble%5D=0&amp;stx_dlf%5Bid%5D=http%3A%2F%2Foai.hab.de%2F%3Fverb%3DGetRecord%26metadataPrefix%3Dmets%26identifier%3Doai%3Adiglib.hab.de%3Appn_1702127133&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=56&amp;cHash=cac424e8f3a42da09e1b14cf3b635fb7" n="3v" rend="3v"/>
                        <lb/>Idem.</head>
					<lg>
						<l xml:id="l23">Nemo condignum refert decorem</l>
						<l xml:id="l24">Inclyte dixit logices <rs type="person" ref="#apollo">Apollo</rs>
                        </l>
						<l xml:id="l25">Ergo nos Muse viridem corollam</l>
						<l xml:id="l26">Plectimus omnes</l>
						<l xml:id="l27">Ponimus sertum capiti diserto</l>
						<l xml:id="l28">Tu viam nobis reseras ad acres</l>
						<l xml:id="l29">Arcium portas logice colenda</l>
						<l xml:id="l30">Omnibus annis</l>
					</lg>
					<head level="1">
                        <lb/>Magister Andreas Bodenstein <w>Carlsta<lb break="no"/>dius</w>
						<rs type="person" ref="#trumetarius_vitus">Vito</rs> suo Laudatarum arcium
						Baccalaureo. S<ex>alutem</ex> P<ex>lurimam</ex> D<ex>icit</ex>.</head>
					<p xml:id="p6">
						<lb/>Quod ad me <rs type="person" ref="#ruhel_johannes">Ioanni Ruhel</rs>
						epistolium dedisti et quid velis <w>intel<lb break="no"/>ligo</w>. tu de re
						dialectica aliquid me enodasse fateris aliquidve <w>expli<lb break="no"/>caturum</w> speras. et ut ais. breve intentionum opusculum summopere
						<lb/> prestolaris. Magna (mihi crede) satis longa est difficillimorum
								<w>brevi<lb break="no"/>tas</w>. et arduum per inaccessam terram
						iter. quod tu exiguum opusculum <lb/> ego vastum esse pelagus opinor. quod
						navigare. ne dicam <w>transfreta<lb break="no"/>re</w> (preter luculentam
						detrectorum labem et sine estuantibus <seg type="corr">linguis</seg>
                        <anchor type="crit" xml:id="ca-d" ref="#cn-d" n="d"/> in <lb/> me coniectis) non
						valeo. vide quam deformia terriculamenta <w>occur<lb break="no"/>sabunt</w>.
						quanta pericula: quantas inimicicias ille meus intentionum <lb/> sudor sit
						allaturus. et forte tam graves quam intolerabiles quas si <lb/> prudenter
						circumspicerem. forte malorum turbella emulorum ab omni <lb/> me labore sua
						maledicentia deturbaret. At vero tua erga <w>litte<lb break="no"/>rariam</w>
						sortem diligentia. ad dictandum me compellans: id efficit: ut <w>im<lb break="no"/>minentia</w> non metuam pericula. sed et inemaculendas
						maledictorum <w>no<lb break="no"/>tas</w> putem (letali crimine dempto)
						quorum torpens desidia nusquam est <w>in<lb break="no"/>structior</w>.
						nullubi locorum velocior. quam ubi insidias moliri potest. <lb/> Illi magna
						in re velle aliquid superbire autumant. et quales sunt <w>tali<lb break="no"/>ter</w> suspicantur. quibus hoc verbo epistola nostra respondet. Scio
						nullum <w>egre<lb break="no"/>gium</w> (dempta paupertate) bonum pallido
						sine livore me possessurum <lb/> sed ego tue acquiescens honeste petitioni.
						tuisque parens monitis. ne <lb/> ignavie incuser. quam vehementer odi.
						veridice dialetice quantum <lb/> deliciarum possum his canicularibus
						effingere diebus. tibi et ceteris meis <lb/> discipulis dicabo. equidem tibi
						constare arbitror quantis aliarum <w>le<lb break="no"/>ctionum</w> negotiis
						sim implicitus. quapropter inelaboratum rudemque <pb facs="https://dfg-viewer.de/show?tx_dlf%5Bdouble%5D=0&amp;tx_dlf%5Bid%5D=http%3A%2F%2Foai.hab.de%2F%3Fverb%3DGetRecord%26metadataPrefix%3Dmets%26identifier%3Doai%3Adiglib.hab.de%3Appn_1702127133&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=57&amp;cHash=b335cb9dbac48ee7f61966672deca014" n="4r" rend="4r"/>
						<lb/>hunc Codicillum bono animo excipe. verum hunc de intentionibus
								<w>colle<lb break="no"/>ctaneum</w> operire. ac factum ad
						litterariam impressoris officinam deduc <lb/> ut emaculatum excudat cura.
						atque impressum reduc. Deinceps illum <lb/> et me tuis contubernalibus et
						discipulis meis charissimis commenda <lb/> et credito. et si quid utilitatis
						nostra exilis <rs type="person" ref="#minerva">Minerva</rs> potest afferre.
						ego <lb/> acrior (si modo possum) explorator vegeciora philosophie tentoria
								<w>ir<lb break="no"/>rumpam</w>. et illic que nactus fuero bona
						lubens amicorum lege <w>communica<lb break="no"/>bo</w>
                        <supplied>.</supplied> Vale et Salve. tercio Idus Iulias
							Millesimoquingentesimoseptimo.<anchor type="footnote" xml:id="a26" ref="#n26" n="26"/>
                    </p>
					<p xml:id="p7">
						<lb/>¶ Si queris quid illa intelligi fabella velim: scies. soli olim <lb/>
						<rs type="person" ref="#venus">Veneris</rs> cum <rs type="person" ref="#mars">Marte</rs> concubitum illustrantibus revelanti radiis.
								<w>Indi<lb break="no"/>gnatam</w> Venerem <rs type="person" ref="#leukothea">Leucothoes</rs> amorem immisisse. Ille vero <rs type="person" ref="#apollo">
                            <w>Phoe<lb break="no"/>bus</w>
                        </rs>
						patefactionis dans penas. adeo amore <rs type="person" ref="#leukothea">Leucothoes</rs> exarsit <lb/> ut radiata lumina terre negaret.
						ceterisque omnibus posthabitis <w>uni<lb break="no"/>ca</w> in virgine
						universum lumen figeret. Teste <rs type="person" ref="#ovidius_publius">Ovidio</rs> in 4 <w>metamor<lb break="no"/>phoseos</w> canente:
							<quote>Ureris igne novo: quique omnia cernere debes <lb/>
							<rs type="person" ref="#leukothea">Leucothoen</rs> spectas et virgine
							figis in una</quote>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a27" ref="#n27" n="27"/> etc. Ita quoque radiata <lb/> lumina. hoc est. propriam
						considerationem Logice omnibus aliis pretermissis <lb/> tantum in secunda
						intentione figit. nec alias res intelligit nisi <w>forma<lb break="no"/>te</w> fuerint secundis intentionibus. De <rs type="person" ref="#klytia">Clycie</rs> quoque notam fabellam ita <w>ac<lb break="no"/>cipe</w>. quod quocumque dialectica suum florem. hoc est.
						considerationem <w>verte<lb break="no"/>rit</w>: semper illi presto est
						secunda intentio. sicut <rs type="person" ref="#klytia">Clycie</rs> deorum
								<w>commiserati<lb break="no"/>one</w> in heliotropium conversa:
						folia sua semper admovet: ita quoque <lb/> dialectica suam considerationem
						semper secundis intentionibus adiectat etc. <lb/> Vive vale bene.</p>
					<pb facs="https://dfg-viewer.de/show?tx_dlf%5Bdouble%5D=0&amp;tx_dlf%5Bid%5D=http%3A%2F%2Foai.hab.de%2F%3Fverb%3DGetRecord%26metadataPrefix%3Dmets%26identifier%3Doai%3Adiglib.hab.de%3Appn_1702127133&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=58&amp;cHash=2356ea06a8b435b39770231246c0b49b" n="4v" rend="4v"/>
					<head level="1">
						<supplied>Questio principaliter</supplied>
					</head>
					<p xml:id="p8">
						<lb/>
                        <seg xml:id="seg-q005" type="wdb">Queritur utrum Logica sit
									<w>principa<lb break="no"/>liter</w> de primis
								intentionibus<supplied>.</supplied>
                        </seg>
						<lb/>¶ Argumentum primum. et probatur autoritatibus et
							ratione<supplied>.</supplied> pars affirmativa <lb/> autoritate<anchor type="crit" xml:id="ca-e" ref="#cn-e" n="e"/>
						<rs type="person" ref="#aristoteles">philosophi</rs> qui ubicumque loquitur
						de universali logico. intelligit primam <lb/>
						<note place="margin">1 metaphi<ex>sice</ex> 2 posterio<ex>rum</ex>. 1 de
							anima.</note>intentionem. quia dicit universale generari in anima per
						viam sensus. memorie et <w>expe<lb break="no"/>rimenti</w>
                        <supplied>.</supplied> ut patet 1 metaphisice.<anchor type="footnote" xml:id="a28" ref="#n28" n="28"/> et 2
							posteriorum.<anchor type="footnote" xml:id="a29" ref="#n29" n="29"/>
						Etiam dicit 1 de anima<anchor type="footnote" xml:id="a30" ref="#n30" n="30"/> quod <lb/>
						<quote>animal universale nihil est aut posterius</quote>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a003" ref="#n003" n="31"/> suis singularibus. ¶
						Secundo patet <lb/> autoritate <rs type="person" ref="#porphyrius">Purphi<ex>ri</ex>
                        </rs> qui dicit universalia res esse conceptas seu
							speculatas<supplied>.</supplied>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a32" ref="#n32" n="32"/>
						<lb/>
                        <note place="margin">
                            <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">B<ex>eatus</ex> Tho<ex>mas</ex>
                            </rs>
                        </note>¶ Tertio patet
						autoritate. <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>ancti</ex>
								Tho<ex>me</ex>
                        </rs> super periher<ex>meneias</ex>. ubi dicit quod
								<w>significa<lb break="no"/>tum</w> vocis. seu conceptus est de
						principali consideratione logice.<anchor type="footnote" xml:id="a33" ref="#n33" n="33"/> quod non potest <lb/> intelligi de secundis
						intentionibus.</p>
					<p xml:id="p9">
						<lb/>¶ Rationibus fortissimis patet sic. ¶ Prima<supplied>.</supplied> Omnis
						scientia considerans <w>sub<lb break="no"/>iectum</w> et passionem.
						principaliter est de subiecto<supplied>.</supplied> Sed logica considerat
						primam <lb/>
						<note place="margin">1 posteriorum 2 metaphi<ex>sice</ex>
                        </note>intentionem
						ut subiectum. et secundam ut passionem. ergo principaliter considerat
								<w>pri<lb break="no"/>mam</w>. tenet consequentia in darii.<anchor type="footnote" xml:id="a033" ref="#n033" n="34"/> Maior est nota 1
							posteriorum.<anchor type="footnote" xml:id="a35" ref="#n35" n="35"/> 1
						et 2 <w>meta<lb break="no"/>phisice</w>.<anchor type="footnote" xml:id="a36" ref="#n36" n="36"/> Minor habet dubitationem sed probatur. quia secunde
						intentiones <w>impor<lb break="no"/>tant</w> et significant accidentia sive
						relationes rationis subiectatas vel <w>inheren<lb break="no"/>tes</w> primis
						intentionibus id est rebus prout sunt concepte. ¶ Secundo <w>pro<lb break="no"/>batur</w>. Sicut se habet subiectum reale et passio
						realis ad realem scientiam <lb/> ita se habet subiectum rationis et passio
						rationis ad scientiam rationis. Sed <w>subie<lb break="no"/>ctum</w> reale
						principaliter consideratur ergo subiectum rationis quod est <seg type="corr">prima</seg>
                        <anchor type="crit" xml:id="ca-f" ref="#cn-f" n="f"/>
						<w>inten<lb break="no"/>tio</w> principaliter consideratur. ¶ Tertio.
						Passiones terminorum minus <w>principa<lb break="no"/>liter</w> considerant
						quam termini. ergo passiones rerum conceptarum minus <w>consideran<lb break="no"/>tur</w> in logica quam res concepte. consequentia tenet
						a simili. Antecedens <lb/>patet quia grammaticus principaliter considerat
						partes orationis et minus <w>prin<lb break="no"/>cipaliter</w> genus casum
						et declinationes. ¶ Quarto probatur. Illa <w>principa<lb break="no"/>liter</w> considerantur in scientia quorum diffinitiones in scientia
						traduntur. sed in <w>lo<lb break="no"/>gica</w> diffiniuntur prime
						intentiones et non secunde ergo etc. Minor probatur quo <lb/> ad omnes
						operationes intellectus quas respicit logica secundum suas tres <lb/>
						partes. quia genus non potest vere diffiniri pro secunda intentione. quia
						illa <w>re<lb break="no"/>latio</w> non predicatur de speciebus. quia illa
						est falsa<supplied>.</supplied> Homo est genus. Leo <lb/> est genus. Ista
						autem conceditur homo est animal in qua intentio generaliter <w>con<lb break="no"/>cepta</w> predicatur de prima intentione specivoce
						concepta. Si dicis quod aliud <lb/> est in logica quod diffinitur et aliud
						cui diffinitio attribuitur. <lb/> ¶ Contra sequeretur quod diffinitio esset
						extranea a diffinito nec <w>dif<lb break="no"/>finito</w> inesset sed
						alteri. et sic non esset diffinitio essentialis. Nec con<w>
                            <lb break="no"/>
							<pb facs="https://dfg-viewer.de/show?tx_dlf%5Bdouble%5D=0&amp;tx_dlf%5Bid%5D=http%3A%2F%2Foai.hab.de%2F%3Fverb%3DGetRecord%26metadataPrefix%3Dmets%26identifier%3Doai%3Adiglib.hab.de%3Appn_1702127133&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=59&amp;cHash=bb45ba12dce0e78c7b9e94d1fbc049c8" n="5r" rend="5r"/> vertibilis</w> cum diffinito quod repugnat <rs type="person" ref="#aristoteles">Philosopho</rs> in 6 <w>topico<lb break="no"/>rum</w>.<anchor type="footnote" xml:id="a37" ref="#n37" n="37"/> Similiter patet de enunciatione et syllogismo. ¶
							Quinto<supplied>.</supplied> Scientia <lb/> considerans subiectum et
						proprietatem subiecti. principalius considerat <w>subie<lb break="no"/>ctum</w> quam proprietatem. Sed secunde intentiones sunt proprietates
						primarum. ergo <w>prin<lb break="no"/>cipaliter</w> considerantur. ¶
							Sexto<supplied>.</supplied> Artifex rationis considerat ea que
								<w>diri<lb break="no"/>gunt</w> rationem ut dicit <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>anctus</ex> Tho<ex>mas</ex>
                        </rs> in tractatu
						de fallaciis.<anchor type="footnote" xml:id="a38" ref="#n38" n="38"/>
						secundum prime <w>intentio<lb break="no"/>nes</w> dirigunt intellectum in
						suis operationibus. ergo logicus qui est artifex <w>ratio<lb break="no"/>nis</w> principaliter considerat primas intentiones. Minor probatur
						quia in hoc <lb/> distat conceptio philosophorum habentium scientiam logice
						et ideotarum. quia <lb/> ideote non concipiunt res iuxta distinctiones suas
						in prima secunda et tercia <lb/> operatione intellectus sed omnia
						intelligunt confuse et absque distinctione quod <lb/> patet in prima
						operatione. quia ideote eodem modo intelligunt hominem animal et <lb/>
						rationale et album. sed logica docet quod etiam primarii conceptus qui sunt
						primi <lb/> intentiones sunt ab invicem distinguibiles intelligibiliter.
						quia animal <lb/> habet intelligi sub communiori conceptu quam homo. ¶
						Septima ratio quia <lb/> praedicamenta sunt entia realia. et tamen sub
						ordine ad aliquod accidens <lb/> rationis in logica considerantur. Unde in
						predicamentis ponuntur alique <w>propri<lb break="no"/>etates</w>
						predicamentorum reales ad denotandum quod sunt encia realia <lb/> ut in
						predicamento substantie. Commune est omni substantie in subiecto non
							esse<supplied>.</supplied>
						<lb/> Hec sunt argumenta Montanorum Thomistarum<supplied>.</supplied>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a39" ref="#n39" n="39"/> Et est unus de illis
						<lb/> qui dixit quod universale capitur dupliciter<supplied>.</supplied> Uno
						modo pro significato. sic universale est secunda <w>inten<lb break="no"/>tio</w> concretive sumpta et universalitas abstractive sumpta.<anchor type="footnote" xml:id="a40" ref="#n40" n="40"/> Alio modo pro <w>de<lb break="no"/>nominato</w> id est pro subiecto quod denominat. Dixit
						secundo quod intentio prima <lb/> est essentia <seg type="corr">naturae</seg>
                        <anchor type="crit" xml:id="ca-g" ref="#cn-g" n="g"/> vel
						quidditas <seg type="corr">absoluta</seg>
                        <anchor type="crit" xml:id="ca-h" ref="#cn-h" n="h"/>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a41" ref="#n41" n="41"/> et secundum se apprehensa. <w>In<lb break="no"/>tentio</w>
						secunda dicitur conceptus comparativus secundum quod intellectus comparat
							naturas<supplied>.</supplied>
						<lb/> Et dixit quod natura universalis dupliciter concipitur per
						intellectum. Uno modo <w>abso<lb break="no"/>lute</w>. sic omnis scientia
						considerat naturam universalem. Alio modo concipit natura universalis ab
						<lb/> intellectu per eius speciem intelligibilem comparative. inquantum
						comparatur ad <w>in<lb break="no"/>tellectum</w> a quo capit unitatem. et ad
						inferiora a quibus capit <w>multipli<lb break="no"/>citatem</w>. sic solum
						in logica consideratur et substat intentionibus. hec ille. <lb/> ¶ Et ego
						arguo sic. Omnis scientia habetur per demonstrationem. logica est <lb/>
						scientia. ergo logica habetur per demonstrationem. Maior est nota. quia
								<w>scien<lb break="no"/>tia</w> est habitus conclusionis per
						demonstrationem acquisitus. sed nulla <w>demonstra<lb break="no"/>tio</w>
						potest fieri ex secundis intentionibus. ergo logica non est de secundis
								<w>intenti<lb break="no"/>onibus</w>. quia scientia per eadem
						acquiritur circa que est. Minor syllogismi <w>pro<lb break="no"/>batur</w>.
						quia Omnis demonstratio fit ex necessariis veris primis. sed secunde
								<w>in<lb break="no"/>tentiones</w> sunt ultime in ordine entium. et
						non sunt necessarie. quia <w>depen<lb break="no"/>
							<pb facs="https://dfg-viewer.de/show?tx_dlf%5Bdouble%5D=0&amp;tx_dlf%5Bid%5D=http%3A%2F%2Foai.hab.de%2F%3Fverb%3DGetRecord%26metadataPrefix%3Dmets%26identifier%3Doai%3Adiglib.hab.de%3Appn_1702127133&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=60&amp;cHash=361c3aaa5e0c67766995afe7ccc03520" n="5v" rend="5v"/> denta</w> contingenti operatione intellectus. ¶ Secundo.
						Nullum ens <w>intentio<lb break="no"/>nale</w> potest concurrere ad
						generationem entis realis. sed secunde intentiones sunt <lb/> entia
						rationis. et logica est habitus realis. ergo non possunt concurrere ad
								<w>ac<lb break="no"/>quisitionem</w> logice<supplied>.</supplied> ¶
						Tertio propter quod unumquodque tale et illud magis. sed secunde <lb/>
						intentiones considerantur in logica propter primas. ergo prima magis. Maior <lb/>
						<note place="margin">3 topicorum. 1 posteriorum <rs type="person" ref="#avicenna">Avicenna</rs>.</note>patet 3 Topicorum in fine et 1
							posteriorum.<anchor type="footnote" xml:id="a42" ref="#n42" n="42"/>
						Minor probatur. quia dicit <rs type="person" ref="#avicenna">
							<w>Avicen<lb break="no"/>na</w>
                        </rs>
						<quote>quod logica est de secundis adiunctis primis</quote>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a43" ref="#n43" n="43"/> quasi consideraret
						secundas propter <lb/> primas. ¶ Quarto<supplied>.</supplied> Secunde
						intentiones principaliter accipiuntur a <w>proprieta<lb break="no"/>tibus</w> rerum. ergo proprietates rerum principaliter considerantur
						in logica. sed <w>pro<lb break="no"/>prietates</w> rerum sunt reales. ergo
						res sunt cause intentionum. probatur <lb/>
						<note place="margin">
                            <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">B<ex>eatus</ex>
									Tho<ex>mas</ex>
                            </rs>
                        </note>prima pars maioris per <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>anctum</ex>
							Tho<ex>mam</ex>
                        </rs> de universalibus<anchor type="footnote" xml:id="a004" ref="#n004" n="44"/> trac. 2 opus 26. ¶
							Quinto<supplied>.</supplied>
						<lb/> Quero ex te quare intellectus tuus non potest attribuere homini hanc
						<lb/> intentionem secundam genus. Si dicis quia proprietas hominis non est
						talis quod <lb/> multiplicetur per species. ergo convenit homini ex natura
						rei illa intentio species <lb/> et non genus. ¶ Ex illo arguo
							sic<supplied>.</supplied> Quicumque considerat aliquod accidens <lb/>
						propter principium. ille magis considerat principium et radicem super qua
								<w>fun<lb break="no"/>datur</w>. et ex qua sequitur hoc accidens.
						Sed logicus considerat secundas intentiones <lb/> propter unam radicem vel
						fecunditatem sive sit .a. sive .b. ergo principaliter <w>consi<lb break="no"/>derat</w> hoc principium vel formale primarum intentionum. Confirmatur
						per <lb/>
						<note place="margin">
                            <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">B<ex>eatus</ex>
									Tho<ex>mas</ex>
                            </rs>
                        </note>
                        <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>anctum</ex> Tho<ex>mam</ex>
                        </rs> de natura
						generis ca. 5.<anchor type="footnote" xml:id="a006" ref="#n006" n="45"/> ubi
						dicit quod universale capitur <quote>dupliciter<supplied>.</supplied> Uno
							<lb/> modo</quote> pro <quote>ipsa natura cui intellectus propter
							aliquid in ea inventum <w>inten<lb break="no"/>tionem</w> attribuit. et
							sic universalia que rerum naturas significant predicantur in quid. <lb/>
							<note place="margin">7 metaphi<ex>sice</ex>
                            </note>animal namque est
							substantia illius de quo predicatur et similiter homo.</quote> Idem
						patet 7 <w>metaphisi<lb break="no"/>ce</w>. lec. 13.<anchor type="footnote" xml:id="a46" ref="#n46" n="46"/>
                        <note place="margin">
                            <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">B<ex>eatus</ex> Tho<ex>mas</ex>
                            </rs>
                        </note> ¶
						In oppositum tamen et pro veritate est <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">D<ex>octor</ex> S<ex>anctus</ex>
                        </rs> 4 <w>meta<lb break="no"/>phisice</w>. lec. 4<anchor type="footnote" xml:id="a005" ref="#n005" n="47"/> in opusculo de universalibus trac.
							2<supplied>.</supplied>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a48" ref="#n48" n="48"/> Et quia h<ex>oc</ex> magis <w>Thoma<lb break="no"/>stris</w>
						aliquibus reluctabor. ideo eum inferius in testem vocabo. ¶ Et <lb/> arguo
						sic. Si logica est de primis intentionibus. vel natura <w>considera<lb break="no"/>ta</w> in logica consideratur sub eadem ratione sicut in
						aliis scientiis. vel non<supplied>.</supplied>
						<lb/> Si primum. sequitur quod logica ratione obiecti erit scientia realis
						quod est <note place="margin">4 metaphi<ex>sice</ex>
                        </note>contra <rs type="person" ref="#aristoteles">Aristotelem</rs> 4 metaphisice. et
						contra <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>anctum</ex>
								Tho<ex>mam</ex>
                        </rs> undiquaque.<anchor type="footnote" xml:id="a49" ref="#n49" n="49"/> Si secundum<supplied>.</supplied> Tunc <lb/> quero
						vel illa natura realis universalis consideratur sub eadem unitate. vel sub
						alia <lb/> unitate<supplied>.</supplied> Si dicis sub alia unitate
							Quero<anchor type="crit" xml:id="ca-i" ref="#cn-i" n="i"/> Utrum sit
						unitas rationis vel <lb/> unitas rei. Utrum sit absoluta vel respectiva. Non
						potes dicere quod sit <lb/> absoluta unitas et realis. quia alias conveniret
						rei secundum esse <w>absolu<lb break="no"/>tum</w>
						<note place="margin">
                            <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">B<ex>eatus</ex>
									Tho<ex>mas</ex>
                            </rs>
                        </note>quod est contra <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">Doc<ex>torem</ex> S<ex>anctum</ex>
                        </rs> in de ente
						et essentia.<anchor type="footnote" xml:id="a50" ref="#n50" n="50"/> contra
							<rs type="person" ref="#aristoteles">Aristotelem</rs> 1 <w>posterio<lb break="no"/>rum</w>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a51" ref="#n51" n="51"/>. 1 de anima<anchor type="footnote" xml:id="a52" ref="#n52" n="52"/> et contra intellectum. Nec est unitas realis. quia universalia
						hoc modo <lb/> considerata non sunt logice considerationis. et hoc intellige
						quo ad bonum <pb facs="https://dfg-viewer.de/show?tx_dlf%5Bdouble%5D=0&amp;tx_dlf%5Bid%5D=http%3A%2F%2Foai.hab.de%2F%3Fverb%3DGetRecord%26metadataPrefix%3Dmets%26identifier%3Doai%3Adiglib.hab.de%3Appn_1702127133&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=61&amp;cHash=1fcae669ca68bda957c8aaba9754cd55" n="6r" rend="6r"/>
						<lb/>
                        <note place="margin">
                            <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">B<ex>eatus</ex> Tho<ex>mas</ex>
                            </rs>
                        </note>intellectum quam
						dat. <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>anctus</ex>
								Tho<ex>mas</ex>
                        </rs> de potentia dei q. 7 ar. 6 in
							cor<ex>relario</ex>.<anchor type="footnote" xml:id="a53" ref="#n53" n="53"/>
						<w>Si<lb break="no"/>militer</w>
						<lb/>
                        <note place="margin">1 et 3 metaphisice.</note>in 1 parte. Et in summa
						contra genti<ex>les</ex> li. 2. ca. lxxv.<anchor type="footnote" xml:id="a54" ref="#n54" n="54"/> Et 1 metaphisice<anchor type="footnote" xml:id="a55" ref="#n55" n="55"/>
						<lb/> et in 3.<anchor type="footnote" xml:id="a56" ref="#n56" n="56"/> Nec
						primum potest dici. quia sequeretur quod logica non esset distincta <lb/> ab
						aliis. ¶ Tertio illud <quote>proprie assignatur obiectum alicuius</quote>
						<quote>habitus <lb/> sub cuius ratione omnia referuntur ad</quote>
						<quote>habitum. Sicut homo et lapis <w>re<lb break="no"/>feruntur</w> ad
							visum inquantum sunt colorata.</quote> sed nature et prime <w>inten<lb break="no"/>tiones</w> referuntur ad habitum logicalem inquantum
						secunde intentiones <w>attri<lb break="no"/>buuntur</w> rebus. ergo secunde
						intentiones principaliter considerantur in logica<supplied>.</supplied>
						<w>Ma<lb break="no"/>ior</w>
						<note place="margin">
							<rs type="person" ref="#thomas_aquinas">B<ex>eati</ex>
								Tho<ex>me</ex>
                            </rs>
                        </note>est <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">Doc<ex>toris</ex> S<ex>ancti</ex>
                        </rs> par. 1 q. 1
						ar. 7. in cor<ex>relario</ex>.<anchor type="footnote" xml:id="a57" ref="#n57" n="57"/> Et in 1 posteriorum<supplied>.</supplied>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a58" ref="#n58" n="58"/> Minor est <lb/>
						<note place="margin">1 posteriorum 4 metaphi<ex>sice</ex>
                        </note>eiusdem <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>ancti</ex> Tho<ex>me</ex>
                        </rs>
						4. metaphisice.<anchor type="footnote" xml:id="a59" ref="#n59" n="59"/> de
						natura generis.<anchor type="footnote" xml:id="a60" ref="#n60" n="60"/>
						consequentia est formalis in <w>Da<lb break="no"/>rii</w>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a61" ref="#n61" n="61"/>. igitur sequitur ex
						premissis. ¶ Quarto<supplied>.</supplied> Intentio universalitatis a <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>ancto</ex> Th<ex>oma</ex>
                        </rs>
						<note place="margin">
                            <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">B<ex>eatus</ex>
									Tho<ex>mas</ex>
                            </rs>
                        </note>
                        <lb/>raro vel nunquam capitur pro
						natura. sed illa principaliter consideratur in <w>logi<lb break="no"/>ca</w>
						ergo. Maior patet in 1 parte q. 85 ar. 3 ad primum.<anchor type="footnote" xml:id="a62" ref="#n62" n="62"/> ¶ Quinto<supplied>.</supplied> Quero
						<lb/> Utrum illa radix et fecunditas. ut exempli gratia in homine. propter
						quam <w>in<lb break="no"/>tellectus</w> attribuit ei illam intentionem
						speciem sit a parte rei sicut homo <lb/> vel non. Si secundum. habeo
						propositum. Si primum. sequitur primo quod universale sub <lb/> hoc formali
						principio. quod tu dicis intentionem. in logica sit a parte
							rei<supplied>.</supplied>
						<lb/>
						<note place="margin">
                            <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">B<ex>eatus</ex>
									Tho<ex>mas</ex>
                            </rs>
                        </note>Sed hoc est contra <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>anctum</ex> Tho<ex>mam</ex>
                        </rs>
							par<ex>s</ex> 1 q. ubi supra ar. eodem ad ultimum.<anchor type="footnote" xml:id="a63" ref="#n63" n="63"/>
						<w>Sequi<lb break="no"/>tur</w> secundo quod natura secundum se et absolute
						considerata sit universalis. Sed hoc est <lb/>
						<note place="margin">
                            <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">B<ex>eatus</ex>
									Tho<ex>mas</ex>
                            </rs>
                        </note>contra <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>anctum</ex> Tho<ex>mam</ex>
                        </rs> in 2 parte 1
						trac. de ente et essentia.<anchor type="footnote" xml:id="a64" ref="#n64" n="64"/> ergo probatur sequela <lb/> quia convenit ei illa radix
						secundum te sine quacunque intellectione vel <w>compara<lb break="no"/>tione</w> ad aliud.</p>
					<p xml:id="p10">
						<lb/>In hac questione ad laudem sancte <lb/> trinitatis tria per ordinem
						determinabo. deo duce<supplied>.</supplied> Primo varias <lb/> doctorum de
						intentionibus opiniones memorabo. In secundo arti<ex>culo</ex>
						<w>me<lb break="no"/>am</w> opinionem. et que ex ea sequuntur. et quod illa
						sit opinio <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>ancti</ex>
								Tho<ex>me</ex>
                        </rs>
						<lb/> probabo. In Tertio et ultimo principalia argumenta opinionis contrarie
						<lb/> dissolvam. et quedam obiecta ex solutione eventura discuciam. ¶ Quo
						<lb/> ad primum articulum in primis obvia venit<supplied>.</supplied>
							Modernorum<anchor type="footnote" xml:id="a65" ref="#n65" n="65"/>
						opinio quorum <lb/>
						<note place="margin">Opinio <rs type="person" ref="#wilhelm_von_ockham">Guilhelmi ockam</rs>.</note>
                        <rs type="person" ref="#wilhelm_von_ockham">Guilhelmus Ockam</rs> princeps estimatur
						dicens quotli<ex>betum</ex> 4 q. 19 quod prima <lb/> intentio capitur
						dupliciter. Uno modo large. Sic dicitur <seg xml:id="seg-s015" type="wdb">
                            <quote>esse signum <w>intelli<lb break="no"/>gibile</w> existens in
								anima quod non significat intentionem vel conceptus in anima <lb/>
								vel alia signa precise. Et hoc dico sive signum accipiatur pro illo
								quod potest <lb/> supponere in propositione et esse pars
								propositionis. Sicut sunt <w>chategoreuma<lb break="no"/>ta</w>.
								sive</quote> capitatur <quote>signum pro illo quod non potest
								supponere nec esse extremum <lb/> propositionis quando accipitur
								significative cuiusmodi sunt sincathegoreumata <pb facs="https://dfg-viewer.de/show?tx_dlf%5Bdouble%5D=0&amp;tx_dlf%5Bid%5D=http%3A%2F%2Foai.hab.de%2F%3Fverb%3DGetRecord%26metadataPrefix%3Dmets%26identifier%3Doai%3Adiglib.hab.de%3Appn_1702127133&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=62&amp;cHash=fe701dfe38a744d3f844204a5ad6c54c" n="6v" rend="6v"/>
								<lb/>et isto modo non solum cathegoreumata mentalia que significant
								res que non <lb/> sunt significative. sed etiam sincathegoreumata
								mentalia et verba et <w>coniuncti<lb break="no"/>ones</w> et
								huiusmodi dicuntur intentiones prime</quote> etc. <quote>Sed stricte
								dicitur prima <w>inten<lb break="no"/>tio</w> nomen mentale precise
								natum esse extremum propositionis. Et <w>suppo<lb break="no"/>nere</w> pro re que non est signum. Sicut conceptus hominis
								animalis <w>substan<lb break="no"/>tie</w>.</quote>
							<quote>Et breviter Omnia nomina mentalia. que naturaliter significant
								res singulares <lb/> que non sunt signa. Similiter large accipiendo
								dicitur intentio secunda anime <w>con<lb break="no"/>ceptus</w> qui
								significat non solum intentiones anime. que sunt naturalia signa
								rerum <lb/> cuiusmodi sunt intentiones prime stricte accepte. Sed
								etiam prout signa <lb/> mentalia ad placitum significantia
								signa</quote> cathegoreumata <quote>mentalia. Et <lb/> isto modo
								forte non habemus nisi vocale correspondens intentioni
									secunde<supplied>.</supplied>
								<lb/> Stricte autem accipiendo dicitur intentio secunda conceptus
								qui precise significat <w>inten<lb break="no"/>tiones</w>
								naturaliter significativas. cuiusmodi sunt genus. species.
								differentia. et alia <w>huiu<lb break="no"/>smodi</w>. quia sicut de
								omnibus hominibus predicatur conceptus hominis sic <w>dicen<lb break="no"/>do</w>
                                <supplied>.</supplied> Iste homo est homo.
								Ille homo est homo.</quote>
							<quote>Ita de intentionibus <w>pri<lb break="no"/>mis</w> que supponunt
								pro rebus. predicatur unus conceptus communis qui est <w>inten<lb break="no"/>tio</w> secunda. Sic dicendo homo est
								species.</quote>
							<quote>albedo est species. animal est
								genus<supplied>.</supplied>
                            </quote>
							<lb/>
							<quote>Et ista intentio secunda significat ita naturaliter intentiones
								primas. Et potest pro eis <lb/> supponere in
									propositione<supplied>.</supplied> Sicut intentio prima
								significat naturaliter res extra et potest pro <lb/> eis
								supponere.</quote>
                        </seg>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a66" ref="#n66" n="66"/> Hec prefatus <rs type="person" ref="#wilhelm_von_ockham">Guilhelmus</rs> ubi supra. Sed contra eum
						arguo <lb/> sic. Si solum conceptus vel nomina mentalia sunt prime
						intentiones. vel hoc <lb/> est inquantum significant. vel non. Non secundum
						quia dicis quod naturaliter significant. res extra<supplied>.</supplied>
						<lb/> Et probatur quia alias alie res essent intentiones quod negas. Si
						primum <lb/> ergo species intelligibilis que est prima similitudo et primum
						signum in intellectu <lb/> rei ad extra erit prima
							intentio<supplied>.</supplied> Et conceptus erit tercia intentio. Et
						actus <lb/> intellectus erit tercia intentio. probatur quia intellectus in
						actu primo et <w>ha<lb break="no"/>bituali</w> est per speciem
						intelligibilem. per quam intelligendo format <w>con<lb break="no"/>ceptum</w>. que omnia significant quandoque ut ais rem singularem.
						Sicut species <w>in<lb break="no"/>telligibilis</w> hominis in intellectu.
						et actus intelligentis. et conceptus quam <lb/> tu quandoque vocas nomen
						mentale. singula significant hominem. ¶ Secundo <seg type="corr">
                            <w>insuf<lb break="no"/>ficienter</w>
                        </seg>
                        <anchor type="crit" xml:id="ca-j" ref="#cn-j" n="j"/> determinas de intentionibus. quia solum dicis de
						intentionibus ex parte <w>in<lb break="no"/>telligentis</w> vel intellectus.
						Sed multe sunt intentiones ex parte rei intellecte <lb/> igitur
						insufficienter determinas de intentionibus. omittendo intentiones ex <lb/>
						parte rei intellecte<supplied>.</supplied> Minor probatur quia conceptus
						dicitur intentio inquantum est <lb/> similitudo per quam intellectus tendit
						in res vel rem. Et res dicitur intentio <lb/> quia intenditur. Confirmatur
						Quicumque format sibi conceptum de re concipit <lb/> rem. sed tu potes
						formare conceptum de rebus. ergo principis res. sed bene <w>se<lb break="no"/>
							<pb facs="https://dfg-viewer.de/show?tx_dlf%5Bdouble%5D=0&amp;tx_dlf%5Bid%5D=http%3A%2F%2Foai.hab.de%2F%3Fverb%3DGetRecord%26metadataPrefix%3Dmets%26identifier%3Doai%3Adiglib.hab.de%3Appn_1702127133&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=63&amp;cHash=20b09e6fa5d9e32953c7361d2278cdeb" n="7r" rend="7r"/> quitur</w> tu concipis hanc rem. ergo hec res est concepta.
						quia <w>op<lb break="no"/>positum</w> est impossibile. Si est concepta ergo
						est intenta<supplied>.</supplied> Tenet consequentia. quia <lb/> idem sunt
						secundum rem conceptus et intentio ex parte intelligentis. Et nomen <lb/>
						mentale secundum opinionem tuam ut patet de exemplo tuo de hominis conceptu
						<lb/> igitur per locum ab oppositis idem est secundum rem. res concepta.
						intenta. et <lb/>
						<note place="margin">
                            <rs type="person" ref="#aristoteles">Philosophus</rs>
                        </note>nominatum mentale. quia ille referuntur ad
							invicem<supplied>.</supplied> Immo secundum <rs type="person" ref="#aristoteles">Philosophum</rs> in <w>pre<lb break="no"/>dicamentis</w>.<anchor type="footnote" xml:id="a67" ref="#n67" n="67"/> Res possunt esse sine tali conceptu non autem ediverso. <lb/>
						<note place="margin">2 de anima.</note>Et in 2 de anima dicitur quod obiecta
						sunt priora actibus et habitibus.<anchor type="footnote" xml:id="a68" ref="#n68" n="68"/> quod similiter <lb/>
						<note place="margin">4 metaphi<ex>sice</ex>.</note>clarere potest ex 4
							metaphisice.<anchor type="footnote" xml:id="a69" ref="#n69" n="69"/>
						Igitur intentio non solum est ex parte <w>intelli<lb break="no"/>gentis</w>
						sed rei in quam fertur. ¶ Tertio<supplied>.</supplied> Omnis ordo signorum
						sumitur ex <w>or<lb break="no"/>dine</w> significatorum. sed prime
						intentiones et secunde sunt signa. ergo ordo ipsarum <w>sumi<lb break="no"/>tur</w> ex ordine rerum significatarum. Sed res significantur per
						illos conceptus non solum <lb/> rationis sed realis. ergo etiam ordo est in
						rebus non solum rationis sed <w>rea<lb break="no"/>lis</w>. Maior primi
						syllogismi patet. quia ad illa referuntur. Et probatur <lb/> quia propter
						hoc ponis aliquos conceptus universales. aliquos particulares. Minor <lb/>
						probatur quia dicis quod secunda intentio est conceptus precise significans
						intentiones <lb/> naturaliter significativas<supplied>.</supplied> Minor
						subsyllogismi. probatur quia intentio prima <w>sig<lb break="no"/>nificat</w> res que non sunt signa. Et secunda secundum te significat
						primas et predicatur <lb/> de rebus ut dicendo. Homo est species. animal est
						genus. ¶ Sed contra hoc arguo <lb/> sic. Primo vel homo eodem modo
						intenditur apud intellectum et significatur per <lb/> conceptum cum dico.
						Ille homo est homo. et cum dico<supplied>.</supplied> Homo est species. Si
								<w>di<lb break="no"/>cis</w> quod sic tunc frustra ponuntur due
						intentiones vel duo conceptus <lb/> Si dicis quod non. quero utra istarum
						sit prima intentio. et <w>co<lb break="no"/>geris</w> dicere
							illam<supplied>.</supplied> Homo est homo. quia idem de se ipso. Et
						istam ille homo est homo <lb/> quia si ille homo diffiniretur. tunc illa
						propositio. ille homo est homo. esset in primo modo <w>di<lb break="no"/>cendi</w>
						<note place="margin">7 metaphi<ex>sice</ex>
                        </note>per se. ut patet 7
							metaphisice.<anchor type="footnote" xml:id="a70" ref="#n70" n="70"/>
						ergo illa est secunda. homo est species. quia <w>acci<lb break="no"/>dit</w>
						homini quod sit species. sed ille predicationes non sunt rerum ad extra sed
						rerum <lb/> conceptarum obiective.<anchor type="footnote" xml:id="a71" ref="#n71" n="71"/> quas propositiones ille vocales significant. et per
						consequens erit <lb/> aliqua res concepta prima intentio et aliqua secunda
						intentio. Sed dicitur quando <lb/> dico. Ille homo est
							homo<supplied>.</supplied> Homo est species<supplied>.</supplied> Ibi
						non predicatur res de re. sed <w>con<lb break="no"/>ceptus</w> de conceptu.
						ergo tua instantia est nulla<supplied>.</supplied> Contra. hoc est contra
							<rs type="person" ref="#aristoteles">Aristotelem</rs>
						<lb/> qui res extra animam existentes ponit in predicamento. et dicit unam
						de <lb/> alia predicari<supplied>.</supplied>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a72" ref="#n72" n="72"/> Similiter in divisione
						antepredicamentali. dicit quod <quote>eorum que sunt <lb/> alia de subiecto
							dicuntur in subiecto vero nullo sunt. ut Homo de aliquo homine</quote>
						<lb/> dicitur quod non intelligitur de conceptibus.<anchor type="footnote" xml:id="a032" ref="#n032" n="73"/> quia omnis conceptus secundum te est
						in subiecto scilicet <lb/> in anima. Et hoc argumentum potest etiam sumi ad
						probandum universalia realia. <lb/> Et confirmatur per primam regulam
						antepredicamentalem quam non contingit <lb/> salvare de
							conceptibus<supplied>.</supplied> Nam conceptus animalis et hominis
						realiter <w>distinguun<lb break="no"/>
							<pb facs="https://dfg-viewer.de/show?tx_dlf%5Bdouble%5D=0&amp;tx_dlf%5Bid%5D=http%3A%2F%2Foai.hab.de%2F%3Fverb%3DGetRecord%26metadataPrefix%3Dmets%26identifier%3Doai%3Adiglib.hab.de%3Appn_1702127133&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=64&amp;cHash=18842f5cbcc7e0c182a824e5d714135e" n="7v" rend="7v"/> tur</w>. Patet etiam eundem dicentem. Singula autem eorum
						que dicta sunt <lb/> ipsa quidem secundum se in nulla affirmatione dicuntur.
						Horum autem ad se <w>invi<lb break="no"/>cem</w> complexione affirmatio fit.
						Et antea dedit exemplum figuraliter de <w>ho<lb break="no"/>mine</w>. equo.
						bicubito. tricubito. et de aliis. ¶ Preterea<supplied>.</supplied> Illa est
							falsa<supplied>.</supplied>
						<lb/> Homo est species. capiendo eam pro conceptibus vel pro altero unum
								<w>extremo<lb break="no"/>rum</w> et unum pro re. Similiter potest
						dici de illa Homo est homo. ¶ Preterea<supplied>.</supplied>
						<lb/> Ea que sunt in voce significant passiones anime (hoc est secundum te
						et bene quidem) <lb/> conceptus vel nomina mentalia. Et ea que sunt in anima
						illa significant que <lb/> sunt in re. Sed aliquis conceptus dicitur primus
						et aliquis secundus. vel secunda <w>in<lb break="no"/>tentio</w>. ergo illis
						conceptibus correspondent res non solum extra animam <w>ex<lb break="no"/>istentes</w>. sed etiam in anima non subiective. sed obiective. ergo
						ex parte rei <w>con<lb break="no"/>cepte</w>
						<note place="margin">1 periar<ex>meneias</ex>.</note>ita est quod aliqua
						dicitur prima intentio. Maior patet. 1 periar<ex>meneias</ex>.<anchor type="footnote" xml:id="a74" ref="#n74" n="74"/> Minor <lb/> probatur.
						Quia conceptus sunt signa rerum. ergo male dicis. quod secunda intentio
						<lb/> sit conceptus significans primum conceptum. ¶ Preterea intellectus non
						eodem <lb/> modo intelligit hominem cum est compositus ex corpore et anima.
						et cum dicitur species <lb/> et cum bibit vel commedit homo. quia primum
						intelligit hominem in communi <lb/> et secundum se non cointelligendo
						singularem hominem. Secundo potest <w>intel<lb break="no"/>ligere</w>
						hominem ut pro est in singularibus. Tertio prout intelligitur esse <lb/> una
						natura secundum rationem multiplicata. tamen realiter secundum supposita
						sua. <lb/> Sed primo modo concipit per primum conceptum hominis. et secundo
						modo. sed tertio <lb/> concipit hominem ut obiective unum. que unitas
						dicitur universale non quidem <w>subie<lb break="no"/>ctive</w> in
						intellectu. quia natura concepta non est in intellectu subiective <lb/>
                        <note place="margin">3 de anima.</note>ut dicit <rs type="person" ref="#aristoteles">Aristoteles</rs>. 3 de anima. quod <quote xml:id="q002">lapis non est in anima. sed species <w>lapi<lb break="no"/>dis</w>.</quote>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a014" ref="#n014" n="75"/> ergo obiective. et sic erit aliqua unitas rationis universalis
						obiective. <lb/> ¶ Preterea res referuntur ad intellectum sub aliqua
						habitudine ad eum <lb/> sed illa habitudo non est intentio prima. ergo est
						intentio secunda. Minor <w>pro<lb break="no"/>batur</w> quia non est res
						realis. immo habitudo sub qua referuntur res <lb/> ad intellectum est
						intentio formaliter conveniens rei in ordine ad
							intellectum<supplied>.</supplied>
						<lb/> ¶ Preterea tu intelligis illam habitudinem intellectus ad rem et
								<w>edi<lb break="no"/>verso</w>. vel per conceptum vel non. Non
						potest dici secundum. quia nihil intelligimus <lb/> cuius conceptum non
						formamus. Si per conceptum. ergo ille conceptus <w>sequun<lb break="no"/>darius</w> significabit rem intentam. ¶ Preterea non potes dicere
						sicut tamen <lb/> in quotlibe<ex>to</ex> 5 q. 21 quod ens rationis sit ens
							reale.<anchor type="footnote" xml:id="a76" ref="#n76" n="76"/> Capiendo
						ens <w>rea<lb break="no"/>le</w> extense pro illo quod est verum ens in
						rerum natura. Quia potest aliquis <lb/> formare conceptum de aliquo ente.
						quod nec est subiective in anima. nec est in <lb/> rerum natura existens.
						Sicut possum conceptum formare de illa propositione <lb/> ens fictum est
						nihil et de illa etiam est coniunctio. sic de aliquo ente. <pb facs="https://dfg-viewer.de/show?tx_dlf%5Bdouble%5D=0&amp;tx_dlf%5Bid%5D=http%3A%2F%2Foai.hab.de%2F%3Fverb%3DGetRecord%26metadataPrefix%3Dmets%26identifier%3Doai%3Adiglib.hab.de%3Appn_1702127133&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=65&amp;cHash=489ef6ec63054aefcede78d963342c8f" n="8r" rend="8r"/>
						<lb/>Quamquam conceptus de illis sint reales quia conceptus de si. etsi.
						tamen. dum. <lb/> non. non supponunt pro rebus. et tamen ratio tua de illis
						negociatur. <w>di<lb break="no"/>cendo</w> quod conceptus illorum secundum
						se acceptus Sincathegoreumatum non <lb/> supponit pro rebus. ergo est
						aliquis conceptus non significans res ad extra <lb/> nec significnas alium
						conceptum. Qua propter est aliquod ens rationis <w>obiecti<lb break="no"/>ve</w>
                        <note place="margin">4 metaphi<ex>sice</ex>.</note> in
						intellectu. quod etiam <rs type="person" ref="#aristoteles">Aristoteles</rs>. 4 metaphisice docet. dicens si <lb/> aliqua esset
						essentia circa que non operaretur racio. non essent entia.<anchor type="footnote" xml:id="a77" ref="#n77" n="77"/> Et dat <lb/> exemplum
						de negationibus ex quibus fiunt vere propositiones dicendo non <lb/> ens
						esse non ens. ¶ Preterea<supplied>.</supplied> Tu concipis falsitatem. vel
						illa falsitas <lb/> concepta vel intenta est in intellectu tuo vel in
							re<supplied>.</supplied> Non secundum quia <lb/> verum et falsum sunt in
						anima. 5 metaphisice.<anchor type="footnote" xml:id="a78" ref="#n78" n="78"/> et in predicamentis dicitur quod sunt <lb/> in complexione.<anchor type="footnote" xml:id="a79" ref="#n79" n="79"/> igitur est in
						intellectu tuo. et hoc vel obiective vel <w>subiecti<lb break="no"/>ve</w>.
						si subiective. ergo intellectus tuus vere concipiens falsitatem. est
						formaliter <lb/> falsus. Si illa propositio falsum est falsum erit vera et
						falsa. ergo obiective<supplied>.</supplied>
						<lb/> ¶ Considerabit studiosus lector nos hoc impugnasse hoc. scilicet quod
						res <lb/> non posset dici intentio. in sequentibus
							vero<supplied>.</supplied> An conceptus intentio <lb/> dici possit vel
						non. alterum ostendemus. Sed quia <rs type="person" ref="#wilhelm_von_ockham">Guilhelmus</rs> dicit quod secunda <lb/>
						intentio significet conceptus precise significantes intentionem naturaliter
							significativam.<anchor type="footnote" xml:id="a80" ref="#n80" n="80"/>
						Ideo <lb/> crebrius instare libet. ¶ Primo sic<supplied>.</supplied> Omnis
						conceptus de conceptu. vel est <w>re<lb break="no"/>flexus</w> vel superior
						ad illum. Sed secunda intentio est conceptus de conceptu. igitur <lb/> vel
						erit reflexus vel superior ad illum. Maior nota. Nam possumus <w>dupli<lb break="no"/>citer</w> considerare conceptum. Uno modo intelligendo
						in communi de eo <lb/> quid sit scilicet quod conceptus est aliquod signum
						in anima significans aliquid et hoc est per <lb/> conceptum superiorem. Alio
						modo intelligendo illum particularem <w>concep<lb break="no"/>tum</w> utputa
						hominis et hoc fit reflexe. quia intellectus reflectitur supra se
								<w>intel<lb break="no"/>ligendo</w> conceptum hominis per eandem
						speciem. Sed primum non potest dici quia <w>con<lb break="no"/>ceptus</w>
						primus vel intentio prima. et intentio secunda dicitur conceptus secundus.
						Sed quo <lb/> ad fieri et quo ad esse a primo ad secundum non sequitur
						consequentia. excludendo <w>re<lb break="no"/>lationes</w>
						<note place="margin">8 phi<ex>si</ex>corum.</note>in ipsis ut ostendit <rs type="person" ref="#aristoteles">Philosophus</rs>. 8 phi<ex>si</ex>corum
						et in 5 metaphi<ex>si</ex>ce de <lb/> priori.<anchor type="footnote" xml:id="a81" ref="#n81" n="81"/> ergo secunda intentio non potest dici
						conceptus primo modo. ¶ Preterea. nunquam <lb/> est secunda intentio nisi
						sit in prima. sed non ediverso. igitur secunda initentio non <lb/> potest
						esse conceptus generalior prima. Antecedens patet. quia secunda intentio
						significat <w>pri<lb break="no"/>mam</w> et non ediverso. sed multa sunt
						signata quorum signa non sunt. Sicut <lb/> dicit <rs type="person" ref="#aristoteles">Philosophus</rs> de quadratura circuli quod sit
						scibilis. cuius scientia tamen non est <lb/> reperta.<anchor type="footnote" xml:id="a82" ref="#n82" n="82"/> Confirmatur quia a signato ad signum
						non valet consequentia formaliter. quia <lb/>
						<note place="margin">4 metaphi<ex>sice</ex>.</note>secundum <rs type="person" ref="#aristoteles">Philosophum</rs> 4 metaphisice.<anchor type="footnote" xml:id="a83" ref="#n83" n="83"/> Multa sunt in profundo
						maris et terre. <w>quo<lb break="no"/>rum</w> signa vel conceptus non
						habemus et tamen possunt significari et sciri. Confirmatur <pb facs="https://dfg-viewer.de/show?tx_dlf%5Bdouble%5D=0&amp;tx_dlf%5Bid%5D=http%3A%2F%2Foai.hab.de%2F%3Fverb%3DGetRecord%26metadataPrefix%3Dmets%26identifier%3Doai%3Adiglib.hab.de%3Appn_1702127133&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=66&amp;cHash=2c04ad7157377b2e140593c5d3fd22e1" n="8v" rend="8v"/>
						<lb/>quia similato ad similitudinem non valet consequentia. in creatura est
								<w>ima<lb break="no"/>go</w> et similitudo dei. deum representans.
						et tamen a creatore ad creaturam non <lb/> sequitur esse. igitur. <rs type="person" ref="#wilhelm_von_ockham">Ockan</rs> tamen dicit ad primum
						argumentum quotli<ex>beti</ex> 5. q. 12.<anchor type="footnote" xml:id="a84" ref="#n84" n="84"/> Si <lb/> dicitur secunda intentio actus reflexus.
						tunc sequitur quod de illo actu reflexo erit <lb/> alius actus in infinitum
						procedendo quod forte conceditur ab eo quotli<ex>beto</ex> 2 q. 12.<anchor type="footnote" xml:id="a85" ref="#n85" n="85"/>
						<lb/>ergo erunt infinite intentiones secunde scilicet prima secunda tercia
						quarta etc. Hanc <lb/> questionem que timet positionem universalium realium.
						inferius forte ad <w>ma<lb break="no"/>num</w> sumemus.</p>
					<head level="1">
						<note place="margin">opinio secunda.</note>
						<supplied>Secunda opinio</supplied>
					</head>
					<p xml:id="p11">
						<lb/>Secunda Opinio de intentionibus <lb/> Autore <rs type="person" ref="#nigri_petrus">Petro Nigri</rs> tenet <quote>quod secunda intentio
							est actus <w>intel<lb break="no"/>ligendi</w>
                        </quote>
						<quote>inquantum accipitur loco rei intellecte.</quote> ut <quote>asinus
							dicitur habere esse <w>in<lb break="no"/>tentionale</w>. pro quanto
							stans sub actu intelligendi habet esse intentum sive <w>in<lb break="no"/>tellectum</w>.</quote>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a86" ref="#n86" n="86"/> Sed illa opinio sic procedens est insufficiens.
						igitur <w>relinquen<lb break="no"/>da</w>. antecedens ex prioribus
						argumentis patet. ¶ Contra eam tamen arguo sic. Omnis <lb/> predicatio
						vicaria per prius convenit illi cuius vices vel locum <w>ge<lb break="no"/>rit</w> alterum. Sed ens rationis vel secunda intentio convenit actui
						intelligendi <lb/> loco rei vel inquantum actus accipitur loco rei. igitur
						secunda intentio per se <lb/> et per prius convenit rei concepte. quam
						actui. Maior est nota. Nam si <w>co<lb break="no"/>mes</w> aliquo honore
						afficitur regis positus loco. Tunc honor convenit <w>re<lb break="no"/>gi</w> per se et per prius. Comiti vero per regem. ut videre licet in
						concessu <w>achade<lb break="no"/>mico</w>. Minor patet ex descriptione tua.
						¶ Oppugnat <rs type="person" ref="#nigri_petrus">Petrus Nigri</rs>
						<lb/>
						<note place="margin">
                            <rs type="person" ref="#nigri_petrus">Petrus
									Ni<ex>gri</ex>
                            </rs>
                        </note>q. 4 sic. Illud quod convenit alicui
						per naturam. <quote>per nihil extrinsecum potest sibi <lb/> aufferri.
							sed</quote> ens reale convenit actui ex natura sua.<anchor type="footnote" xml:id="a87" ref="#n87" n="87"/> ergo non potest
								<w>auffer<lb break="no"/>ri</w> ab actu per rem intellectam.
						probatur minor.<anchor type="crit" xml:id="ca-k" ref="#cn-k" n="k"/> quia
						actus intelligendi <w>sem<lb break="no"/>per</w> est ens reale sive
						accipiatur loco rei. sive non. et semper est subiective <lb/> in intellectu.
						Si dicis concedo quod actus dicitur realis ratione subiecti. non autem <lb/>
						cum accipitur loco rei. ¶ Sed contra vel acceptio loco rei est ens reale vel
						<lb/> non. Si primum. tunc stamus in equivocatione. quia ego voco ens
						rationis vel <lb/> secundam intentionem illud formaliter loquendo. quod non
						est nisi apud <w>intelle<lb break="no"/>ctum</w> obiective. quod autem tale
						ens rationis sit ponendum ex superioribus patet <lb/> ut est universalitas
						genereitas. Si vero ita intelligis secundum intentionem tunc <lb/> non est
						actus intellectus. quia hec est in intellectu subiective. illa autem
								<w>nus<lb break="no"/>piam</w>. ut patet de hac propositione
						concepta. non ens est non ens. falsum est <w>fal<lb break="no"/>sum</w>. et
						tamen non est subiective in intellectu nec est extra animam. quia alias non
						ens <lb/> esset ens. quod implicat. Si dicis rerum est quia est propositio
						complexa. non <lb/> autem de re simplici. ¶ Contra. Quicumque intelligit
						propositionem intelligit <pb facs="https://dfg-viewer.de/show?tx_dlf%5Bdouble%5D=0&amp;tx_dlf%5Bid%5D=http%3A%2F%2Foai.hab.de%2F%3Fverb%3DGetRecord%26metadataPrefix%3Dmets%26identifier%3Doai%3Adiglib.hab.de%3Appn_1702127133&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=67&amp;cHash=b7e81b294dba7d60fc6ac1242d5ab08c" n="9r" rend="9r"/>
						<lb/>et predicatum et subiectum. quia coniungit unum cum altero ut patet 1
								<w>phisico<lb break="no"/>rum</w> et 6.<anchor type="footnote" xml:id="a88" ref="#n88" n="88"/> nam qui intelligit totum et partes
						intelligit. et unumquodque perfecte <lb/> intelligitur cum resolvitur in ea
						ex quibus est. ¶ Preterea illa propositio est <w>ve<lb break="no"/>ra</w>
						non ens est non ens 4 metaphisice.<anchor type="footnote" xml:id="a89" ref="#n89" n="89"/> sed ab eo quod res est. vel non est oratio <lb/>
						dicitur vera vel falsa. Tamen res huius propositionis non habet esse reale.
						ergo rationis <lb/> non subiective. quia alias haberent esse reale. ergo
						obiective. Minor <w>proba<lb break="no"/>tur</w>. autoritate <rs type="person" ref="#aristoteles">Aristotelis</rs>. 2 metaphisice et 4 et
						in fine <w>predicamen<lb break="no"/>ti</w> substantie.<anchor type="footnote" xml:id="a009" ref="#n009" n="90"/> ¶ Preterea. Illa
						reduplicatio inquantum vel accipitur loco <lb/> rei intellecte. vel dicit
						causam in subiecto vel in predicato. non primum. quia <lb/> actus non est
						causa. nam si sic conveniret ei per se. et non loco rei. Si secundum <lb/>
						ergo secunda intentio erit subiective in re intellecta. quod tamen etiam est
							falsum<supplied>.</supplied>
						<lb/> ¶ Preterea<supplied>.</supplied> Quicquid est formaliter in subiecto
						reali est ens reale. sed secunda <w>inten<lb break="no"/>tio</w> est in actu
						reali. ergo est ens reale. Maior probatur. quia unumquodque est <lb/> in
						aliquo per modum recipientis. ¶ Arguit ulterius <rs type="person" ref="#nigri_petrus">Petrus Nigri</rs>
                        <supplied>.</supplied> Ens <lb/>
						rationis circuit omnia predicamenta.<anchor type="footnote" xml:id="a91" ref="#n91" n="91"/> sed actus intelligendi etiam acceptus <lb/> loco rei
						intellecte. non circuit omnia predicamenta. ergo<supplied>.</supplied> Et
						quando respondetur <lb/> quod circuit omnia predicamenta non in essendo. sed
						representando. <w>Repli<lb break="no"/>cat</w> eadem ratione species
						intelligibilis est secunda intentio. quia etiam <w>represen<lb break="no"/>tat</w> omnia predicamenta. Tum quia representat rem realem et non
						potest competere <w>en<lb break="no"/>ti</w> rationis. quod distinguitur ab
						ente reali. ¶ Sed contra exemplum illius <w>opini<lb break="no"/>onis</w> de
						asino. Arguo sic. Esse intentionale convenit unicuique rei <w>in<lb break="no"/>tellecte</w> vel intente ergo male ponitur differentia
						secunda intentionis. Cum dicis secunda <lb/>
						<seg type="corr">intentio</seg>
                        <anchor type="crit" xml:id="ca-l" ref="#cn-l" n="l"/> est actus intelligendi. inquantum accipitur loco rei intellecte.
						Antecedens <lb/> probatur. quia quecumque cognoscuntur ab intellectu. habent
						ordinem <w>inten<lb break="no"/>tionis</w> ad ipsum. sed intellectus
						apprehendit res. secundum esse absolutum. <w>intel<lb break="no"/>ligendo</w> que per se conveniunt eis. Et hoc per primam intentionem.
						quandoque vero <w>intelli<lb break="no"/>gendo</w> ea que rebus secundum
						esse abstractum. vel intelligibile conveniunt. per <lb/> secundam
						intentionem. igitur non solum dicitur secunda intentio. sed etiam prima a
								<w>re<lb break="no"/>bus</w> sub illo actu stantibus convenire.</p>
					<head level="1">
						<supplied>Tercia opinio</supplied>
					</head>
					<p xml:id="p12">
						<lb/>Tercia Opinio est que forte <w>nomina<lb break="no"/>lium</w> est
						dicens. quod secunda intentio est terminus secunde impositionis. ¶
								<w>Distin<lb break="no"/>guo</w> vel intelligis terminum vocalem
						mentalem. vel scriptum esse secundam <w>in<lb break="no"/>tentionem</w>. Si
						primum. tunc videtur non esse verum formaliter loquendo. quia vox <lb/> non
						intenditur. sed est signum intentionis vel intellectus.<anchor type="footnote" xml:id="a92" ref="#n92" n="92"/> probatur. Omnis
								<w>inten<lb break="no"/>tio</w> dicitur vel ab intendo ex parte
						intellectus. vel ab intendor ex parte rei. Sed <lb/> vox vel terminus
						vocalis nullo istorum modorum dicitur intentio. ergo etc. Minor <w>proba<lb break="no"/>
							<pb facs="https://dfg-viewer.de/show?tx_dlf%5Bdouble%5D=0&amp;tx_dlf%5Bid%5D=http%3A%2F%2Foai.hab.de%2F%3Fverb%3DGetRecord%26metadataPrefix%3Dmets%26identifier%3Doai%3Adiglib.hab.de%3Appn_1702127133&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=68&amp;cHash=8218564cd532237d532c1cfe64859278" n="9v" rend="9v"/> tur</w>. quia intellectus non intendit in vocem
						universaliter loquendo. (quod ideo dico <lb/> quia potest tendere etiam in
						vocem ut patet 1 periar<ex>meneias</ex>)<supplied>.</supplied>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a93" ref="#n93" n="93"/> Nec vox intenditur
						<lb/> sed est signum intentionis vel conceptionis. ubi supra. et 4
							metaphi<ex>si</ex>ce. <w>No<lb break="no"/>mina</w> enim significant
						rationes. ¶ Nec terminus scriptus potest esse intentio secunda. <lb/> quia
						ille terminus potest optime esse sine omni consideratione intellectus. sed
						secunda <lb/> intentio nunquam. igitur. Nec mentalis nisi intelligas quod
						res <w>intelle<lb break="no"/>cta</w> dicatur terminus. ut ex primo de anima
						elici potest c<ex>ontra</ex> erro<ex>res</ex> vel ratio rei <w>in<lb break="no"/>tellecte</w>.<anchor type="footnote" xml:id="a94" ref="#n94" n="94"/> quod si dicitur non omnino impugnamus. sed tunc
						improprie accipis <lb/> impositionem. quia impositio est a voluntate. ¶
						Preterea nullum signum <lb/> predicatur essentialiter de signato. Illa enim
						est falsa<supplied>.</supplied> Conceptus mentis <lb/> est vox. sed terminus
						secunde impositionis est signum secunde intentionis. ergo illa <lb/> est
						extrinseca immo falsa secunda intentio est secunda impositio. Astat
								<w>Cli<lb break="no"/>piatus</w>
						<rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>ancti</ex> T<ex>homae</ex>
                        </rs>
						miles <rs type="person" ref="#nigri_petrus">Petrus Niger</rs> et pugnat hac
							ratione.<anchor type="footnote" xml:id="a95" ref="#n95" n="95"/>
						<quote>Relatio</quote>
						<lb/>
						<quote>de qua tractat logicus est secunda intentio. et</quote> tamen
							<quote>non est terminus secunde <seg type="corr">
                                <w>impo<lb break="no"/>sitionis</w>
                            </seg>
                            <anchor type="crit" xml:id="ca-m" ref="#cn-m" n="m"/>. Tum quia terminus secunde impositionis est vox
							ad placitum <w>in<lb break="no"/>stituentis</w> significans.</quote> sed
						intentiones <quote>non significant ad placitum.</quote>
						<quote>quia non sunt voces <lb/> quarum solum est significare. sed</quote>
						solum <quote>respectus rationis. igitur non omnis secunda intentio <lb/> est
							terminus secunde impositionis.</quote>
                    </p>
					<head level="1">
                        <lb/>Quarta Opinio.</head>
					<p xml:id="p13">precedentibus <w>multo<lb break="no"/>verior</w> de
						intentionibus est <rs type="person" ref="#tartaretus_petrus">Magistri Petri
							Tartareti</rs> in prohemio <lb/>
						<note place="margin">secunda intentio</note>veteris artis q. secunda
						articuli secundi. dicentis <seg xml:id="seg-s001" type="wdb">
                            <quote>secundas
								intentiones non esse <w>termi<lb break="no"/>nos</w> mentales. Sed
								secunda intentio est relatio seu respectus rationis <w>cau<lb break="no"/>satus</w> per actum comparativum nostri
								intellectus comparantis unum in ordine ad
									aliud<supplied>.</supplied>
								<lb/> Pro cuius declaratione est advertendum. quod duplex est
								actus.</quote>
							<quote>scilicet <w>sim<lb break="no"/>plex</w> per quem aliquid
								simpliciter</quote> cognoscitur<quote> et absolute. non in ordine ad
								<lb/> aliud. Alius est actus comparativus per quem cognoscitur
								aliquid in ordine ad <w>ali<lb break="no"/>ud</w> ut actus
								intellectus quo ego cognosco hominem in ordine ad animal. vel <lb/>
								<note place="margin">prima intentio</note>ad aliquid aliud et per
								talem actum causantur secunde intentiones. Sed prima <w>in<lb break="no"/>tentio</w> est obiectum cognitum vel
								cognoscibile. non causatum per actum <w>com<lb break="no"/>parativum</w> intellectus super quod nata est fundari secunda
								intentio. vel cui <lb/> nata est</quote> secunda intentio
								<quote>aliqua </quote> attribui. ¶ <quote>Ex istis sequuntur alique
									propositiones<supplied>.</supplied>
								<lb/>
                                <note place="margin">propositio prima</note>¶
									Prima<supplied>.</supplied> secunde intentiones nunquam
								fundantur. id est nunquam alicui <w>attribuun<lb break="no"/>tur</w>
								<note place="margin">secunda propositio</note>nisi secundum esse
								cognitum illius. ¶ Secunda propositio<supplied>.</supplied> Iste
								secunde intentiones <lb/> nunquam attribuuntur alicui. nisi ratione
								alicuius proprietatis in illo <w>reper<lb break="no"/>te</w>. Ex quo
								sequitur quod intellectus non potest attribuere <rs type="person" ref="#tartaretus_petrus">Petro</rs> quamcumque <lb/>secundam
								intentionem. sed solum illam que potest sibi <seg type="corr">convenire</seg>
                                <anchor type="crit" xml:id="ca-n" ref="#cn-n" n="n"/> ratione alicuius <w>pro<lb break="no"/>
									<pb facs="https://dfg-viewer.de/show?tx_dlf%5Bdouble%5D=0&amp;tx_dlf%5Bid%5D=http%3A%2F%2Foai.hab.de%2F%3Fverb%3DGetRecord%26metadataPrefix%3Dmets%26identifier%3Doai%3Adiglib.hab.de%3Appn_1702127133&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=69&amp;cHash=c690acceab0d2fdcf030b1240326f21e" n="10r" rend="10r"/> prietatis</w>
								<note place="margin">tercia propositio</note> in eo reperte. ¶
								Tercia propositio. Secunde intentiones non habent <w>es<lb break="no"/>se</w>. ideo ista non est concedenda secunde
								intentiones sunt. probatur. quia nec <w>ve<lb break="no"/>riori</w>
                            </quote> neque perfectiori <quote>modo</quote>
							<quote>habent esse secunde <seg type="corr">intentiones</seg>
                                <anchor type="crit" xml:id="ca-o" ref="#cn-o" n="o"/> quam illa quibus
										<w>at<lb break="no"/>tribuuntur</w> seu in quibus fundantur.
								Sed</quote>
							<quote>quibus attribuuntur sub illa ratione <lb/> qua ipsis
								attribuuntur. habent esse tantum cognitum. De quibus non potest
										<w>verifi<lb break="no"/>cari</w>
                            </quote> illud
								<quote>verbum est secundum adiacens<supplied>.</supplied>
								Ista</quote>
							<quote>non conceditur. <rs type="person" ref="#adam">Adam</rs> est. ergo
								etiam <lb/>
								<note place="margin">correlarium.</note>non debet concedi de
								secundis intentionibus que in ipsis <seg type="corr">fundantur</seg>
                                <anchor type="crit" xml:id="ca-p" ref="#cn-p" n="p"/>. ¶ Ex istis <w>sequun<lb break="no"/>tur</w>
								<note place="margin">primum.</note>alique correlaria. ¶ Primum quod
								ad hoc quod de aliquo</quote> habemus <quote>
								<w>scien<lb break="no"/>tiam</w> non requiritur quod illud habeat
								verum esse. sed sufficit quod</quote> habet <quote>esse <w>cogni<lb break="no"/>tum</w>. Nam de rosa non existente possumus
								habere veram scientiam. etiam de <w>se<lb break="no"/>cundis</w>
								<note place="margin">secundum.</note>intentionibus. que non
								existunt. ¶ Sequitur secundo quod ipse secunde <w>inten<lb break="no"/>tiones</w> non inherent alicui. capiendo
								inherere proprie. Sed tantum diminute et <lb/> subiective.
								diminute</quote> ut <quote>sunt in aliquo subiective proprie. Quia
								ad hoc quod <w>ali<lb break="no"/>quid</w> in aliquo
								subiective</quote> et proprie sit. oportet quod <quote>illud cui
								inheret etiam sit<supplied>.</supplied>
								<lb/>
								<note place="margin">obiectio.</note>Et si quis dicat. Quid dicetur
								ad <rs type="person" ref="#avicenna">Avicen<ex>nam</ex>
                                </rs> qui
								dicit quod logica est de secundis <lb/>
								<note place="margin">solutio</note>intentionibus adiunctis primis. ¶
								Respondetur quod secunde intentiones non <w>ad<lb break="no"/>iunguntur</w> primis. secundum inherentiam. sed solum secundum
								denominationem vel quasi <lb/> subiective et secundum quid. Sic
								videlicet quod secunde intentiones seu termini secundarum <lb/>
								intentionum denominatione extrinsica predicantur de
							primis.</quote>
                        </seg>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a008" ref="#n008" n="96"/>
                    </p>
					<!--</div>
			<div type="section">-->
					<p xml:id="p14">
						<lb/>Malo tecum. mi <rs type="person" ref="#tartaretus_petrus">Petre</rs>.
						in hac questione <lb/> iocari quam contendere. non equidem studui verum
						inpugnare sophie<anchor type="crit" xml:id="ca-q" ref="#cn-q" n="q"/>. Sed
						<lb/> celebris <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">Thome</rs> nitor
						dictata tueri. qui enim prorsus opinionem tuam <lb/> hostiliter aggreditur.
						venit divi <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">Thome</rs> castra
							expugnaturus<supplied>.</supplied> ¶ <w>Quan<lb break="no"/>do</w> dicis
						de secunda intentione ut supra. videris insufficienter determinasse de
								<w>in<lb break="no"/>tentionibus</w>. secundo eas male diffinivisse.
						tercio non bonas sequelas et <lb/> correlaria elicuisse. ¶ Nunc ad primum
						redeo ac porrecta <w>argu<lb break="no"/>mentatione</w>. Omnis intentio est
						relatio et respectus rationis. Sed prima <w>inten<lb break="no"/>tio</w> est
						intentio. ergo est relatio vel respectus rationis. et per consequens
						diffinitio <lb/> convenit alteri a diffinito. Maior probatur. quia intentio
						formaliter <w>impor<lb break="no"/>tat</w> habitudinem cuiusque rei
						intellecte ad intellectum. Sed illa <w>ha<lb break="no"/>bitudo</w> est
						relatio sive respectus. igitur intentio est formaliter relatio <w>si<lb break="no"/>ve</w> respectus. Maior patet ex nominis diffinitione.
						Intentio enim est <supplied>relatio</supplied>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a97" ref="#n97" n="97"/> rei <lb/> intellecte ad
							intellectum<anchor type="crit" xml:id="ca-r" ref="#cn-r" n="r"/> ac
						ediverso. et ut magis pateat <w>no<lb break="no"/>bis</w> iter. Nonne
						intentionalitas dicit formalitatem <seg type="corr">conveniens</seg>
                        <anchor type="crit" xml:id="ca-s" ref="#cn-s" n="s"/> rei ex <lb/> natura sua et
						potest terminare actum intellectus.<anchor type="footnote" xml:id="a98" ref="#n98" n="98"/> Minor probatorii <w>syllo<lb break="no"/>gismi</w>
						patet. Quia habitudo illa consistit in extremis. Minor <w>prin<lb break="no"/>
							<pb facs="https://dfg-viewer.de/show?tx_dlf%5Bdouble%5D=0&amp;tx_dlf%5Bid%5D=http%3A%2F%2Foai.hab.de%2F%3Fverb%3DGetRecord%26metadataPrefix%3Dmets%26identifier%3Doai%3Adiglib.hab.de%3Appn_1702127133&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=70&amp;cHash=e5ebf4cbb977dff0536ecd154e34b7cc" n="10v" rend="10v"/> cipalis</w> syllogismi patet. quia intentio dividitur in
						primam et secundam. sicut <lb/> communius quoddam secundum rationem. ¶
						Sequitur correlarie<supplied>.</supplied> Quod insufficienter <w>de<lb break="no"/>terminatur</w> de speciebus alicuius generis relicta
						generis natura. ¶ Preterea nullum <lb/> ens rationis causatur a causa reali.
						Sed actus comparativus est ens reale. <lb/> igitur non potest causare
						secundam intentionem. Minor probatur. quia est accidens in <lb/> subiecto
							reali<supplied>.</supplied> Maior patet. quia causa significat influxum
						2 phi<ex>si</ex>corum.<anchor type="footnote" xml:id="a007" ref="#n007" n="99"/> 5 <w>me<lb break="no"/>taphi</w>
                        <ex>si</ex>ce.<anchor type="footnote" xml:id="a100" ref="#n100" n="100"/> quod tu concedis in
						1 phi<ex>si</ex>corum.<anchor type="footnote" xml:id="a101" ref="#n101" n="101"/> igitur causa realis effectus <w>re<lb break="no"/>cipit</w>
						influxum realem. qui non est ens rationis. ¶ Preterea<supplied>.</supplied>
						Omnis causa <lb/> totalis univoca est eiusdem speciei cum effectu. Sed actus
						comparativus est <lb/> causa totalis univoca. igitur effectus eius qui est
						secunda intentio. Minor <lb/> probatur primo quia tantum ab illo causatur.
						vel diffinitio tua erit <w>insuffi<lb break="no"/>ciens</w>. Tum quia non ab
						alia causa. nisi diceres intellectum qui tamen non <lb/> potest esse causa
						univoca. Homo enim generat hominem ut causa univoca <lb/> quia adequatur
						huic effectui. et sol<anchor type="crit" xml:id="ca-t" ref="#cn-t" n="t"/>
						ut causa equivoca. quia universalior. Sed <lb/> actus comparativus
						inmediacius causat secundam intentionem quam homo hominem <lb/> et non est
						universalior. cum posito tali actu ponitur aliqua secunda intentio.
								<w>Intel<lb break="no"/>lectus</w> vero comparans est causa
						universalior ut sol. Sed dicitur relatio rationis <w>cau<lb break="no"/>satur</w> ab ente reali ut patet de scibili<supplied>.</supplied> ¶
						Contra proprium est relationum <lb/> fundari inquantum talis est et non
						causari. hinc in relationibus ponitur <lb/> subiectum fundamentum et
						terminus. immo relatio identitatis in re eadem<supplied>.</supplied>
						<lb/> Confirmatur quod sit realis relatio secunda intentio. Quia omnis
						respectus <w>in<lb break="no"/>trinsicus</w> adveniens ponitur in ad aliquid
						quod est reale predicatum 5 <w>meta<lb break="no"/>phisice</w>.<anchor type="footnote" xml:id="a102" ref="#n102" n="102"/> et ut dicunt tui
						comites in formalitatibus <rs type="person" ref="#duns_scotus">Scoti</rs>.
						Sed secunda <w>in<lb break="no"/>tentio</w> est respectus intrinsicus
						adveniens. igitur. Minor probatur quia <w>neces<lb break="no"/>sario</w>
						ponitur positis fundamento et termino. quia posito actu comparativo et
								<w>po<lb break="no"/>sito</w> fundamento et termino ad quem
						comparatur res. neccessario sequitur secunda <w>in<lb break="no"/>tentio</w>. Deinceps quia solum dicis de intentione ex parte rerum (et
						bene <w>qui<lb break="no"/>dem</w> quo ad intentiones logicas). et de
						actibus intellectus per quos fiunt vel <w>re<lb break="no"/>presentantur</w>. vel ut summatim ditam. nihil dicis de intentionibus ex
						parte <w>in<lb break="no"/>telligentis</w>. qua propter boni preceptoris
						munus videris pretermisisse. Nam <lb/> quidquid intelligitur per
						similitudinem suam intelligitur 3 de anima.<anchor type="footnote" xml:id="a103" ref="#n103" n="103"/> Cum <w>intelle<lb break="no"/>ctus</w> non valeat exire in actum. nisi per species rerum ubi supra
						et 1 posteriorum<supplied>.</supplied>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a104" ref="#n104" n="104"/>
						<lb/> Sed tam prima quam secunda intentiones intelliguntur. igitur per suas
								<w>similitudi<lb break="no"/>nes</w> vel species. Sed tu nihil vel
						parum dicis de illis similitudinibus. ergo<supplied>.</supplied>
						<lb/> ¶ Preterea primo periar<ex>meneias</ex>. Voces significant conceptus
						vel passiones rerum <lb/> et conceptus significant res. Sed illa secunda
						impositio species vel genus est <lb/> vox auribus perceptibilis. igitur
						significat mihi aliquem conceptum qui <pb facs="https://dfg-viewer.de/show?tx_dlf%5Bdouble%5D=0&amp;tx_dlf%5Bid%5D=http%3A%2F%2Foai.hab.de%2F%3Fverb%3DGetRecord%26metadataPrefix%3Dmets%26identifier%3Doai%3Adiglib.hab.de%3Appn_1702127133&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=71&amp;cHash=5dae7b139e42ca0f015d6ef681e1cc12" n="11r" rend="11r"/>
						<lb/>ulterius significat rem obiective apud intellectum. Sed de tali
						conceptu <lb/> nihil est dictum. igitur. Confirmatur. Quia tu dicis quod per
						actum <w>cognos<lb break="no"/>cimus</w> intentiones et non ut per speciem
							intelligibilem<supplied>.</supplied> igitur per illum sicut in quo <lb/>
						cognoscimus etc. Dicis etiam quod est alius actus intellectus. quo
							<quote>cognosco <w>ho<lb break="no"/>minem</w> in ordine ad
							animal.</quote> et est alius quo cognosco hominem absolute.<anchor type="footnote" xml:id="a105" ref="#n105" n="105"/>
						<lb/>¶ Preterea 4 metaphisice.<anchor type="footnote" xml:id="a106" ref="#n106" n="106"/> Nomen significat rationem. Sed de rationibus
								<w>intentio<lb break="no"/>num</w> nihil est dictum quid sint. ergo
						etc. ¶ Preterea. Quidquid intellectus <w>in<lb break="no"/>telligit</w>
						illius conceptum format. Sed secundas intentiones intelligit. ergo. <w>Ma<lb break="no"/>ior</w> nota. quia intellectus operando non producit
							nihil<supplied>.</supplied> Minor est clara. <lb/> Cum vero dicitur de
						actu comparativo. quero vel actus est comparativus per essentiam vel <lb/>
						extrinsice. Si primum. igitur realiter distinguitur ab actu non comparativo.
						et tamen <lb/> possunt esse circa idem obiectum et ab eadem ratione motiva.
						Si secundum <lb/> quero an illa comparatio sit realis vel rationis. non
						primum. quia sequeretur quod <w>il<lb break="no"/>la</w> esset vera. actus
						est comparatus. cum dicatur comparativus et obiectum comparatum. <lb/> Nec
						secundum. quia neque est prima nec secunda intentio. Dimitto primum.
								<w>acce<lb break="no"/>do</w> ad secundum. et videtur quod
						diffinitio prime intentionis sit falsa. ut tu <w>ac<lb break="no"/>cipis</w>
						causare. Quia intentio prima est causata per actum intellectus. <lb/>
						probatur. quia vel intentio convenit rei per se vel non et in ordine ad
						intellectum <lb/> non primum<supplied>.</supplied> Quia tunc res extra
						animam esset intentio. quod enim convenit <w>ali<lb break="no"/>cui</w> per
						se semper ei convenit. 1 posteriorum<supplied>.</supplied>
						<anchor type="footnote" xml:id="a107" ref="#n107" n="107"/> Sed res extra
						animam nunquam dicitur <lb/> intentio quando non habet ordinem ad actum
						intelligendi. igitur intentio prima <lb/> non convenit rebus in se. Si
						secundum sequitur quod est causata capiendo <w>cau<lb break="no"/>sare</w>
						sicut accipitur in secunda intentione scilicet prosequi. Confirmatur. quia
						prima <lb/> intentio est obiectum cognitum. igitur solum convenit obiecto in
								<w>ratio<lb break="no"/>ne</w> cognitionis.</p>
					<p xml:id="p15">
						<lb/>Tertio de propositionibus et correlariis <w>il<lb break="no"/>latis</w>
						periculum faciam primum de primis. Quia prime propositioni secunda <lb/>
						esse contraria apparet.</p>
					<lg>
						<l xml:id="l31">Protea noscenti varium tua scripta repugnant<anchor type="footnote" xml:id="a108" ref="#n108" n="108"/>
                        </l>
						<l xml:id="l32">Cum sit. illius. clarius istud opus</l>
						<l xml:id="l33">Est vicina sacroque eadem sententia <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">Thome</rs>
                        </l>
						<l xml:id="l34">Teque reor <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">Thome</rs> sepe bibisse <rs type="place" ref="#tajo">Tagum</rs>.<anchor type="footnote" xml:id="a109" ref="#n109" n="109"/>
                        </l>
						<l xml:id="l35">Concors Aonidum<anchor type="footnote" xml:id="a110" ref="#n110" n="110"/> tollit concentus ad astra</l>
						<l xml:id="l36">Ascriptos <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">Thome</rs>
							qui sacra sensa legunt<supplied>.</supplied>
                        </l>
					</lg>
					<p xml:id="p16">
						<lb/> ¶ Digressus sum. redeo. Et arguo sic. Prima propositio dicit quod
						nunquam <w>fun<lb break="no"/>dantur</w>. et secunda quod nunquam
						attribuuntur alicui. nisi ratione alicuius <w>proprie<lb break="no"/>
							<pb facs="https://dfg-viewer.de/show?tx_dlf%5Bdouble%5D=0&amp;tx_dlf%5Bid%5D=http%3A%2F%2Foai.hab.de%2F%3Fverb%3DGetRecord%26metadataPrefix%3Dmets%26identifier%3Doai%3Adiglib.hab.de%3Appn_1702127133&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=72&amp;cHash=76c316e8fbc71816c7490b4faa5830c9" n="11v" rend="11v"/> tatis</w> reperte. igitur illa proprietas est fundamentum
						secunde intentionis<supplied>.</supplied>
						<lb/> Dico quod non contradicunt. Nam quod primo dicit quod non fundantur
						est <w>intelligen<lb break="no"/>dum</w> de re non cognita vel que non habet
						esse cognitum. tali enim rei non convenit <lb/> secunda intentio. Nam nihil
						est in re extra animam quod correspondet huic <lb/> intentioni species. cum
						nihil rerum extra animam sit unum in multis. Sed secundo dicit quod <lb/>
						non attribuuntur alicui nisi ratione proprietatis reperte in illo. non
						equidem <lb/> potest intellectus <rs type="person" ref="#tartaretus_petrus">Petro</rs> quamcumque intentionem attribuere. Sed illum solum <lb/> que
						potest ei convenire ratione alicuius proprietatis etc. Quod non sic est
								<w>intelli<lb break="no"/>gendum</w> videlicet quod sit unum
						principium a parte rei. vel proprietas que sit <lb/> causa totalis
						intentionis. Sed sic quod sit aliquid a parte rei prout tamen <lb/>
						intellecta est quod sit concausa. non autem principalis. sed minus
						principaliter. <w>Si<lb break="no"/>cut</w> exempli gratia. Species non
						habet aliquam unitatem a parte rei. simpliciter <lb/> unam (que tamen unitas
						est potior pars universalis), sed convenit rebus que in multis <w>in<lb break="no"/>dividuis</w>. que multiplicatio per posterius facit
						rationem universalis. Illam autem <lb/> unitatem principaliter facit
						intellectus intelligendo hominem non <w>cointelli<lb break="no"/>gendo</w>
						individua. Hanc solutionem et bene dictum notate bene <lb/> vos
							charissimi<anchor type="crit" xml:id="ca-u" ref="#cn-u" n="u"/>
						Thomiste. Ad propositum dicendum quod hoc proprie dicitur <w>fun<lb break="no"/>damentum</w> alicuius in quo alterum est. Sed aliquid
						potest alteri attribui non <lb/> quod sit in eo. sed in alio. Attribuuntur
						enim honores homini alicui cum <lb/>
						<note place="margin">
                            <rs type="person" ref="#albertus_magnus">Albertus</rs>
							1 ethicorum</note>tamen formaliter loquendo. (ut ait <rs type="person" ref="#albertus_magnus">Albertus</rs> re et nomine magnus primo <lb/>
							ethico.)<anchor type="footnote" xml:id="a111" ref="#n111" n="111"/>
						Honor non sit in honorato. sed in honorante subiective. Sed <lb/>
						<note place="margin">
                            <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">B<ex>eatus</ex>
									Tho<ex>mas</ex>
                            </rs> in quotlibeto.</note>ut aliis Thomistis
							respondeam<anchor type="crit" xml:id="ca-v" ref="#cn-v" n="v"/> quibus
						ad dicti confirmationem. <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>ancti</ex> Tho<ex>me</ex>
                        </rs>
						<lb/> quotli<ex>betum</ex> 10 ar. 12. obiectio<anchor type="footnote" xml:id="a112" ref="#n112" n="112"/> ubi inquit quod <quote>honor debetur
							alicui secundum <w>sta<lb break="no"/>tum</w> quem habet in
								rep<ex>ublica</ex>. Sic enim in persona resp<ex>ublica</ex>
							honoratur.</quote>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a113" ref="#n113" n="113"/> Hec ille. <lb/> ¶ Ex illo arguo sic a simili. Honor debetur
						vel attribuitur diviti. <lb/> propter illam conditionem status. igitur honor
						est in divite subiective. quo <lb/> debetur ei. Quis?<anchor type="crit" xml:id="ca-w" ref="#cn-w" n="w"/> concedat consequentiam hanc. Nemo
						peripateticorum rationis <lb/> compos. Qua propter non
							sequitur<supplied>:</supplied> Species debetur vel attribuitur rei
						secundum <w>con<lb break="no"/>ditionem</w> repertam in re. igitur fundatur
						in illa subiective quasi res sit <w>funda<lb break="no"/>mentum</w> et
						subiectum intentionis secunde. igitur non contradicunt propositiones quamvis
								<w>in<lb break="no"/>tellectus</w> noster non possit attribuere
						homini genus et speciem propter proprietatem <lb/> tamen proprie non
						fundatur intentio in re subiective. Verum si quando <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">B<ex>eatus</ex> Tho<ex>mas</ex>
                        </rs>
						<lb/> et alii famigerati logici de secunda intentione fundata loquuntur. id
						non est <lb/> subiective sed occasionaliter. et sine quo non. intelligendum
						esse paucis <w>decla<lb break="no"/>rant</w>. ¶
							Correla<ex>ria</ex>
                        <supplied>:</supplied> Conditio rei vel proprietas
						quo ad materiale intentionis <lb/> est occasio principalis. Extrinsica vero
						et motiva quo ad formale significatum <lb/>
							intentionis<supplied>.</supplied> ¶ Correlaria ita inpugno in primis
						primum. Omnis scientia <w>ha<lb break="no"/>
							<pb facs="https://dfg-viewer.de/show?tx_dlf%5Bdouble%5D=0&amp;tx_dlf%5Bid%5D=http%3A%2F%2Foai.hab.de%2F%3Fverb%3DGetRecord%26metadataPrefix%3Dmets%26identifier%3Doai%3Adiglib.hab.de%3Appn_1702127133&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=73&amp;cHash=3ed32debfd24b556eaa1b9db29dff944" n="12r" rend="12r"/> betur</w> per demonstrationem. Sed in demonstratione non
						sufficiunt res cognite <lb/> solum. ergo male dicitur quod ad hoc quod
						habeatur scientia de aliquo sufficiat quod habeat <lb/> esse cognitum. Maior
						patet primo poste<ex>riorum</ex>.<anchor type="footnote" xml:id="a114" ref="#n114" n="114"/> Minor probatur. Quia omnis <lb/> doctrina et
						disciplina ex preexistente sit cognitione (ubi supra)<supplied>.</supplied>
						Quod omnes <lb/> interpretantur sensitiva. Patet idem primo metaphisice de
						generatione artis <lb/>
						<note place="margin">2 posterio<ex>rum</ex>
                        </note>et universalis.<anchor type="footnote" xml:id="a115" ref="#n115" n="115"/> idem 2
							posteriorum.<anchor type="footnote" xml:id="a116" ref="#n116" n="116"/>
						Sed rosam non existentem nullus cognoscit per <lb/> exteriorem sensum.
						igitur de tali non potest esse scientia<supplied>.</supplied> ¶
							Preterea<supplied>.</supplied>
						<w>Impossibi<lb break="no"/>le</w>
						<note place="margin">1 posteriorum</note>est illius habere scientiam. cuius
						sensum non habemus primo poste<ex>riorum</ex>.<anchor type="footnote" xml:id="a117" ref="#n117" n="117"/> Sed <w>nul<lb break="no"/>lus</w>
						habet sensum de intentionibus. igitur nullus habet ipsarum scientiam. ¶
							Preterea<supplied>.</supplied>
						<lb/>
                        <note place="margin">2 et 5 metaphi<ex>si</ex>ce.</note>Esse est causa
						veritatis. 2 et 5 metaphi<ex>si</ex>ce.<anchor type="footnote" xml:id="a017" ref="#n017" n="118"/> et in predica<ex>mentis</ex> substantie<anchor type="footnote" xml:id="a119" ref="#n119" n="119"/>
						<lb/> et 9 metaphisice.<anchor type="footnote" xml:id="a120" ref="#n120" n="120"/> Unumquodque cognoscitur secundum quod est in actu. Sed
								<w>ro<lb break="no"/>sa</w> non existens non habet esse neque actum.
						Similiter et intentiones igitur etc. <w>Mi<lb break="no"/>nor</w> patet de
						intentionibus maxime. quia dicis quod non sunt. Ad hoc dicitur. per esse
								<w>in<lb break="no"/>telligitur</w> tam esse existentie quod res
						habent extra causas suas. tam esse <lb/> cognitum quod habent in causis. ¶
						Contra hoc arguitur. Quia <rs type="person" ref="#aristoteles">Philosophus</rs> in 2 <lb/> metaphisice.<anchor type="footnote" xml:id="a121" ref="#n121" n="121"/> et in aliis locis loquitur de esse
						existentie. ut patet quia dicit <lb/> formaliter in textu conclusive. Qua
						propter existentium principia <w>opor<lb break="no"/>tet</w> esse verissima.
						ex quo manifestum est <rs type="person" ref="#aristoteles">philosophum</rs>
						ipsum esse intellexisse existentie<supplied>.</supplied>
						<lb/>
                        <note place="margin">1 metaphi<ex>si</ex>ce.</note>¶Contra dicit <rs type="person" ref="#aristoteles">Philosophus</rs> in 1
							metaphi<ex>si</ex>ce<anchor type="footnote" xml:id="a122" ref="#n122" n="122"/> contra <rs type="person" ref="#platon">Plato<ex>nem</ex>
                        </rs>.
						de falso esse scientiam et <lb/> tamen falsum est non ens 1
							posteriorum.<anchor type="footnote" xml:id="a123" ref="#n123" n="123"/>
						Similiter de negationibus dicit. igitur <lb/> non solum intelligitur
						sententia sua de esse existentie. Sed etiam de esse <w>cog<lb break="no"/>nito</w>. Ad argumentum dicitur quod privatio cognoscitur per habitum
						qui cadit sub <lb/> sensu et non ens per ens. Dicitur secundo quod ille qui
						invenit aliquam scientiam <lb/> necesse est quod habeat aliqua principia
						existentia cognita vel per se vel per <lb/> accidens a sensibus. Secus autem
						est per doctrinam vel docendo aliquem. Sic <lb/> enim possumus estate in
						caumatibus acquirere de nive scientiam. ¶ Sed <w>con<lb break="no"/>tra</w>.
						Accipio principia <rs type="person" ref="#duns_scotus">Scoti</rs> hoc modo.
						Omnis noticia alicuius <w>obie<lb break="no"/>cti</w> dependet ex obiecto et
							intellectu.<anchor type="footnote" xml:id="a124" ref="#n124" n="124"/>
						Sed secunda intentio cum sit ens <w>ratio<lb break="no"/>nis</w> nullo modo
						potest esse causa habitus realis. igitur de ipsis non potest <w>es<lb break="no"/>se</w> habitus realis. Et intellectus non sufficit ad
						causationem scientie <lb/>
                        <note place="margin">
                            <rs type="person" ref="#duns_scotus">Scotus</rs> in quotlibeto.</note> ut habet <rs type="person" ref="#duns_scotus">Sco<ex>tus</ex>
                        </rs> in
							quotli<ex>beto</ex> et in prolo<ex>go</ex>
                        <anchor type="crit" xml:id="ca-x" ref="#cn-x" n="x"/> primi sen<ex>tentiarum</ex> q. 3.
						inquiens. <quote>
							<w>Obie<lb break="no"/>ctum</w> autem se habet ad habitum sicut causa ad
							effectum.</quote>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a125" ref="#n125" n="125"/> ¶ Confirmatur quia vel <lb/> illa cognitio intentionum est
						cognitio in se vel in nobis<supplied>.</supplied> Non in se. quia <lb/>
						secunda intentio non potest se manifestare intellectui. cum totum eius esse
								<w>cau<lb break="no"/>setur</w>. vel magis sequatur actum
						intellectus. Nec in nobis. quia illa <w>presup<lb break="no"/>ponit</w>
						priorem. Ita placuit dubitare de secundo correlario<supplied>.</supplied>
						Sed et haud <lb/> displicuit ad commoditatem <rs type="place" ref="#wittenberg">Guittenburge</rs> pubis et Ephebe <w>tene<lb break="no"/>
							<pb facs="https://dfg-viewer.de/show?tx_dlf%5Bdouble%5D=0&amp;tx_dlf%5Bid%5D=http%3A%2F%2Foai.hab.de%2F%3Fverb%3DGetRecord%26metadataPrefix%3Dmets%26identifier%3Doai%3Adiglib.hab.de%3Appn_1702127133&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=74&amp;cHash=d84937c6ac174456bfc3d4002fdfe633" n="12v" rend="12v"/> ritudinis</w> erectionem<supplied>.</supplied> Luculentum
							<rs type="person" ref="#tartaretus_petrus">Tartareti</rs> dictum quod ex
							<rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>ancto</ex>
							Tho<ex>ma</ex>
                        </rs>
						<lb/> hausisse arbitror. licet plures hic magis amore preceptorum quam
								<w>di<lb break="no"/>ligentiori</w> indagine veraque super divinis
							angelici<anchor type="crit" xml:id="ca-y" ref="#cn-y" n="y"/>
						<rs type="person" ref="#thomas_aquinas">Tho<ex>me</ex>
                        </rs> scriptis <lb/>
						hactenus sint capti. Quibus nihil iucunditatis. hac nostra opera at <w>ve<lb break="no"/>ri</w> aliquid est allatura. Qua propter nisi amotis
						stupore amoreque his <lb/> litteris ardentia lumina figant. Illis lectoribus
						et <seg type="corr">oleum</seg>
                        <anchor type="crit" xml:id="ca-z" ref="#cn-z" n="z"/> et operam <w>perdidis<lb break="no"/>se</w>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a126" ref="#n126" n="126"/> videbimur. Quod
						parvi facio cum mee opinioni hac in re <w>quam<lb break="no"/>que</w>
						diversis in libris egregii<anchor type="crit" xml:id="ca-aa" ref="#cn-aa" n="aa"/> et eximii communis doctoris <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">Tho<ex>me</ex>
                        </rs> emuli <lb/> optimi.<anchor type="footnote" xml:id="a127" ref="#n127" n="127"/> Exercitum solidum
						firmum ac nulla vi argumentativa <w>mobi<lb break="no"/>lem</w>
                        <anchor type="crit" xml:id="ca-ab" ref="#cn-ab" n="ab"/> presente <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">Thoma</rs>
                        <anchor type="crit" xml:id="ca-ac" ref="#cn-ac" n="ac"/> constituentes assencientur. Eam ob
						rem leto animo <lb/> magna<anchor type="crit" xml:id="ca-ad" ref="#cn-ad" n="ad"/> doctissimorum hominum fiducia ad illam sententiam actutum
								<w>men<lb break="no"/>tem</w> appello <rs type="person" ref="#tartaretus_petrus">Tartareti</rs> querentis<supplied>:</supplied>
						Utrum intentio generis vel res <w>sub<lb break="no"/>iecta</w> intentioni
						diffiniatur. Qui post obiecta argumenta hoc discursu <lb/> respondet. <seg xml:id="seg-s017" type="wdb">
                            <quote>Illud diffinitur a logico quod per
								se consideratur ab eo. sed res <w>sub<lb break="no"/>iecta</w>
								intentioni non consideratur per se a logico<supplied>,</supplied>
								Sed solum per accidens pro <w>quan<lb break="no"/>to</w> sibi
								attribuitur aliqua intentio. ¶ Secundo sic. Illud quod hic
								diffinitur debet <lb/> esse univocum. sed nulla res subiecta
								intentioni generis est univoca ad omnia <lb/> illa que dictuntur
								genus. igitur. Item<supplied>.</supplied> Si hic diffiniretur res
									<seg type="corr">subiecta</seg>
                                <anchor type="crit" xml:id="ca-ae" ref="#cn-ae" n="ae"/> intentioni <lb/> quero de
								illa vel esset animal vel color. vel substantia vel
								quantitas.</quote>
							<quote>Sed nullum <lb/> istorum est dicendum. quia qua ratione diceretur
								unum eadem ratione dicendum esset et <w>re<lb break="no"/>liquum</w>.</quote>
							<quote>dicas quod quodlibet istorum diffinitur. probatur quod
									non<supplied>.</supplied> Quia tunc <w>diffi<lb break="no"/>nitum</w> non esset convertibile cum diffinitione. Cum
								diffinitum non esset <lb/> aliquod unum et tamen diffinitio esset
								unum. ¶ Pro solutione ponuntur <w>ali<lb break="no"/>qua</w> dicta.
								Primum. Hic diffinitur pro per se significato concretive designato
								<lb/> ut probant iste rationes<supplied>.</supplied> ¶ Pro cuius
								declaratione dicitur secundo. quod genus <w>ac<lb break="no"/>cipitur</w> tripliciter sicut et alia concreta. scilicet pro
								per se significato ut est</quote> una <quote>
								<w>inten<lb break="no"/>tio</w> causata per actum comparativum
								intellectus. Secundo accipitur genus pro <lb/> denominato quod est
								prima intentio. ut animal de quo verum est dicere quod est
									genus<supplied>.</supplied>
								<lb/> Tertio accipitur pro aggregato ex prima intentione et secunda.
								Et <lb/> iste acceptiones fiunt per
									intellectum<supplied>.</supplied> Et istis duobus modis ultimis
								non <lb/> accipitur ibi genus. sed primo modo. Ubi tamen forte de
								rigore logices <w>de<lb break="no"/>beret</w> accipi pro re
								subiecta. Cum concreta de rigore logices</quote>
							<w>suppo<lb break="no"/>nunt</w>
							<quote>pro rebus subiectis. ¶ Dicitur tercio quod predicari per se
								convenit secundis <w>in<lb break="no"/>tentionibus</w> et per
								accidens rebus subiectis. quia predicari est terminus secunde
										<w>intentio<lb break="no"/>nis</w> importans secundam
								intentionem. Ideo per se non potest dici de primis <w>in<lb break="no"/>tentionibus</w>. Esse tamen per se convenit
								primis intentionibus et exercet illud <w>im<lb break="no"/>primis</w> quod predicari signat in secundis. Ex quo sequitur
								probabiliter quod nomina <pb facs="https://dfg-viewer.de/show?tx_dlf%5Bdouble%5D=0&amp;tx_dlf%5Bid%5D=http%3A%2F%2Foai.hab.de%2F%3Fverb%3DGetRecord%26metadataPrefix%3Dmets%26identifier%3Doai%3Adiglib.hab.de%3Appn_1702127133&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=75&amp;cHash=7e65ebbfb7d7ecb290232e2aaee1c020" n="13r" rend="13r"/>
								<lb/>concreta secunde intentionis respectu huius predicati
								praedicatur. supponunt <lb/> pro denominato vel subiecto respectu
								huius quod est esse. ¶ Pro cuius <w>decla<lb break="no"/>ratione</w>
								dicitur quarto quod predicatio est duplex. scilicet</quote>
							<quote>exercita et signata.<anchor type="footnote" xml:id="a128" ref="#n128" n="128"/>
								<w>Exer<lb break="no"/>cita</w> que fit mediante isto verbo est. ut
								homo est animal. Signata que fit <w>me<lb break="no"/>diantibus</w>
								istis verbis dicitur. predicatur affirmatur. verificatur. ut cum
								dicitur. genus <w>predi<lb break="no"/>catur</w> de specie. superius
								affirmatur de suo inferiori.<anchor type="footnote" xml:id="a129" ref="#n129" n="129"/> Et adverte quod <w>pre<lb break="no"/>dicatio</w> signata in intentionibus secundis non potest
								exerceri in eisdem <lb/> nisi forte in his que se habent sicut
								superius et inferius. vel ut subiectum <lb/> et propria passio.
								Primum patet quia ista predicatio signata genus <w>predi<lb break="no"/>catur</w> de specie male exercetur per
									istam.<anchor type="footnote" xml:id="a130" ref="#n130" n="130"/> species est genus<supplied>.</supplied> Secundum patet. quia
								<lb/> ista genus predicatur de hoc genere. Convenientur exercetur
								per istam. Hoc genus est <lb/> genus. Et ista.<anchor type="footnote" xml:id="a131" ref="#n131" n="131"/> predicabile
								predicatur de universali. per istam. universale est predicabile.
								<lb/> Ex</quote> quo infert <quote>quod predicatio signata in
								intentionibus secundis desperatis <w>ex<lb break="no"/>ercetur</w>
								in primis. ut ista genus predicatur de specie exercetur per istam.
								homo est animal<supplied>.</supplied>
								<lb/> Secundo infert quod a predicatione signata in secundis
								intentionibus ad <w>predicatio<lb break="no"/>nem</w> exercitam in
								primis non est consequentia formalis. Quia stat antecedens esse
								verum <lb/>consequente falso. ut</quote> cum <quote>predicabile
								predicatur de universali est signata. et tamen non <w>exer<lb break="no"/>cetur</w> in primis. His suppositis dicitur
								primo quod illud quod hic diffinitur. non est res <lb/> subiecta
								intentioni generis. ut probatum est. Secundo dicitur quod hic
								diffinitur intentio <w>ge<lb break="no"/>neris</w>
								concretive</quote> signata<supplied>.</supplied>
							<quote>Quia illud hic diffinitur cui per se inest diffinitio Sed <lb/>
								hoc inest tantum intentioni secunde. Eo quod in diffinitione
								ponuntur predicata <w>intentio<lb break="no"/>nalia</w>. que per se
								primo insunt intentioni et rei subiecte per accidens. Ideo dicitur
								tercio <lb/> quod <seg xml:id="seg-q003" type="wdb">res subiecta
									intentioni est illud in quo exercetur diffinitio
									intentionis.</seg>
                            </quote>
                        </seg>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a024" ref="#n024" n="132"/>
                    </p>
					<head level="1">
						<supplied>Quinta opinio</supplied>
					</head>
					<p xml:id="p17">
						<lb/>Quinta Opinio est montanorum <w>Tho<lb break="no"/>mistarum</w>.
						dicentium quod hoc nomen intentio derivatum est ab illo verbo <w>con<lb break="no"/>tendo</w> is ere.<anchor type="footnote" xml:id="a030" ref="#n030" n="133"/> quia est illud in quod intellectus sua cognitione
						tendit. unde <lb/> differenter tendit in aliud. voluntas et intellectus.
						quia voluntas tendit in <lb/> aliud sub ratione boni et mali. et sic tendit
						in rem prout in se est. quia bonum <lb/> et malum sunt in rebus. 6
							metaphisice.<anchor type="footnote" xml:id="a134" ref="#n134" n="134"/>
						Sed intellectus tendit in rem secundum <lb/> esse quod habet in intendente.
						quia tendit in rem sub ratione veri vel falsi. que non <w>de<lb break="no"/>bentur</w> rebus secundum se. sed secundum esse quod habent in anima.
						Dicitur etiam intentio ab <lb/> intus et teneor. quia est illud quod intus
						in mente tenetur. Unde quamvis <lb/> intentio possit capi
							tripliciter.<anchor type="footnote" xml:id="a135" ref="#n135" n="135"/>
						scilicet. pro actione intendentis. et pro re <w>inten<lb break="no"/>ta</w>.
						et pro illo quo aliquid intenditur. vel etiam pro habitudine inter
						intendentem <lb/> et rem intentam. Tamen hic in nostro proposito debet
						accipi pro re intenta. ¶ <w>Se<lb break="no"/>cundo</w> considerandum est.
						quod duplex est intentio scilicet prima et secunda. <w>Inten<lb break="no"/>
							<pb facs="https://dfg-viewer.de/show?tx_dlf%5Bdouble%5D=0&amp;tx_dlf%5Bid%5D=http%3A%2F%2Foai.hab.de%2F%3Fverb%3DGetRecord%26metadataPrefix%3Dmets%26identifier%3Doai%3Adiglib.hab.de%3Appn_1702127133&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=76&amp;cHash=5e13b4f7bb28c984e4d9f1bbc9780c82" n="13v" rend="13v"/> tio</w> prima est res vel quiditas per eius speciem
						intelligibilem primario et <lb/> secundum se concepta. Sed secunda intentio
						est accidens rationis in re secundario vel <w>com<lb break="no"/>parative</w> concepta. Vel ut alii dicunt. Est una relatio rationis
						causata ab <lb/> actu comparativo intellectus. derelicta in obiecto cognito
						et comparata ad <lb/> aliud in quo obiecto est subiective. Sed terminative
						est in illo ad quod tale <w>ob<lb break="no"/>iectum</w> comparatur. Sicut
						exempli gratia. cum concipio essentiam hominis per suam <lb/> speciem
						intelligibilem obiective ipsam representantem secundum se et absolute. <lb/>
						Tunc illa essentia vel quiditas sic intellecta<anchor type="crit" xml:id="ca-af" ref="#cn-af" n="af"/> vocatur prima intentio. <lb/> Sed
						quando concipio secundario eandem essentiam. per comparationem ad sua
								<w>inferi<lb break="no"/>ora</w>. que sic se habent. quod solum
						numero differunt. Tunc in tali essentia <w>derelin<lb break="no"/>quitur</w>
						et causatur per intellectum unum <seg type="corr">accidens</seg>
                        <anchor type="crit" xml:id="ca-ag" ref="#cn-ag" n="ag"/>. quod vocatur secunda
						intentio et <lb/> significatur per hoc nomen species. Hec ille formaliter. ¶
						Contra interpretationem <lb/> nominis primo sic. Tu dicis. quod intentio est
						illud in quod intellectus tendit.<anchor type="footnote" xml:id="a136" ref="#n136" n="136"/>
						<lb/> Sed hoc est falsum. quia illud quod intellectus concipit. secundum te
						non tendit. sed <w>in<lb break="no"/>tus</w> tenetur ergo. Secundo
						intellectus intendit aliqua cognitione in rem. vel ergo <lb/> illa cognitio
						est operatio intellectus. vel species intelligibilis. secundum non <lb/>
						dicis. nec primum. quia operatio non est cognitio. immo per talem
						intellectus <lb/> producit cognitionem vel notitiam. de veritate q. 4. ar.
							1<anchor type="footnote" xml:id="a137" ref="#n137" n="137"/>
							quotli<ex>betum</ex> 5 ar. 9<anchor type="footnote" xml:id="a138" ref="#n138" n="138"/> quotli<ex>betum</ex> 8 <lb/> ar. 4<anchor type="footnote" xml:id="a139" ref="#n139" n="139"/> de poten<ex>tia</ex>
						q. 7 ar. 5.<anchor type="footnote" xml:id="a140" ref="#n140" n="140"/> Nec
						est res cognita. ut iisdem locis patet. ergo. <lb/> illa cognitio dicitur
						intentio proprie. qua intellectus intendit. Quod si concedis <w>in<lb break="no"/>sufficientiam</w> astruis. Verum bene dicta illorum
						invadere nolo. <w>Quapro<lb break="no"/>pter</w> quod aliquid possit dici
						intentio. ex parte intellectus et voluntatis <lb/>
						<note place="margin">
                            <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">B<ex>eatus</ex>
									Tho<ex>mas</ex>
                            </rs>
                        </note>concedo. ut <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>ancti</ex> Tho<ex>me</ex>
                        </rs> prima secunde
						q. 12 ar. 1 et 2.<anchor type="footnote" xml:id="a141" ref="#n141" n="141"/>
						Sed tamen satis negligenter <lb/> dicis de illa intentione qua intellectus
						intendit. quia non concedis hoc de forma <lb/> speculari quam tamen hoc
						nomen intentio ex parte intellectus videtur significare. <lb/> quia
						significat in aliud tendere. Sed hoc non convenit speciei intelligibili
						semper. quia <lb/> est quoddam medium inter potentiam et actum.
							quotli<ex>betum</ex> 7 ar. 2<anchor type="footnote" xml:id="a142" ref="#n142" n="142"/> de veritate q. 8 <lb/> ar. 14.<anchor type="footnote" xml:id="a143" ref="#n143" n="143"/> Intentio vero
						significat actualem tendentiam in aliud. sed de hac materia <lb/> latius
						dicemus in 2 ar<ex>ticulo</ex>.<anchor type="footnote" xml:id="a144" ref="#n144" n="144"/> ¶ Contra secundum notabile<supplied>.</supplied>
						Arguo sic. nulla <w>habi<lb break="no"/>tudo</w> adveniens alicui convenit
						ei secundum se et primarie concepto. sed prima <w>inten<lb break="no"/>tio</w> est habitudo adveniens rei intellecte. ergo non convenit rei
						secundum se et <w>pri<lb break="no"/>mario</w>
                        <note place="margin">
                            <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">B<ex>eatus</ex>
								Tho<ex>mas</ex>
                            </rs>
                        </note> concepte. Maior patet<anchor type="crit" xml:id="ca-ah" ref="#cn-ah" n="ah"/> per <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">D<ex>octorem</ex> S<ex>anctum</ex>
                        </rs> in de ente
						et essentia. Minor <w>pro<lb break="no"/>batur</w>. quia intentio est quedam
						habitudo intellectus ad rem intellectam<supplied>.</supplied>
						<lb/>¶ Preterea<supplied>.</supplied> Omnis intentio aut est universalis aut
						particularis. Sed natura vel <w>quiddi<lb break="no"/>tas</w> secundum se
						considerata. nec universalis est nec particularis. igitur natura secundum se
								<w>conside<lb break="no"/>rata</w>
                        <note place="margin">
                            <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">B<ex>eatus</ex>
								Tho<ex>mas</ex>
                            </rs>
                        </note> non potest dici intentio prima. Maior
						nota. Minor probatur<anchor type="crit" xml:id="ca-ai" ref="#cn-ai" n="ai"/>
						per <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>anctum</ex>
							T<ex>homam</ex>
                        </rs>
						<lb/> de en<ex>te</ex> et essen<ex>tia</ex> ca. 2<anchor type="footnote" xml:id="a015" ref="#n015" n="145"/> opus<ex>culum</ex> 55<anchor type="footnote" xml:id="a146" ref="#n146" n="146"/> et in 1
							par<ex>te</ex>.<anchor type="footnote" xml:id="a147" ref="#n147" n="147"/> ¶ Preterea vel diffinitur <w>inten<lb break="no"/>
							<pb facs="https://dfg-viewer.de/show?tx_dlf%5Bdouble%5D=0&amp;tx_dlf%5Bid%5D=http%3A%2F%2Foai.hab.de%2F%3Fverb%3DGetRecord%26metadataPrefix%3Dmets%26identifier%3Doai%3Adiglib.hab.de%3Appn_1702127133&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=77&amp;cHash=b1014eb3be4fe7392eb90d216da680d6" n="14r" rend="14r"/> tio</w> accepta formaliter vel
							materialiter<supplied>.</supplied> Non materialiter. quia tunc ens per
						accidens <lb/> diffiniretur secundum hanc opinionem dicentem. quod ens reale
						et rationis <w>faci<lb break="no"/>unt</w> ens per accidens. Nec formaliter.
						quia tunc est processus in infinitum. patet <lb/> quia illa intentio
						concepta haberet habitudinem per aliam intentionem ad <lb/>
							intellectum<supplied>.</supplied> Et illa iterum per aliam etc. Dicitur
						quod intentio est illud quod <w>resul<lb break="no"/>tat</w> ex re concepta
						et intellectu concipiente. ¶ Preterea prima intentio est <lb/> res
						secundario et comparative concepta. prout consideratur in logica tua. ergo
						male <lb/> dicitur quod sit res secundum se concepta. consequentia tenet.
						quia secundario conceptum et secundum <lb/> se opponuntur. Antecedens
						probatur. quia secunda intentio. secundum hanc opinionem est <lb/> in illa
						subiective. que est prima in logica. sed talis est res comparata ut <w>pa<lb break="no"/>tet</w> ex descriptione secunde intentionis. ¶ Contra
						exempla posita Arguo <lb/> sic. Exemplum de prima intentione non est logice
						considerationis. probatur. quia <lb/> logica non considerat res absolutas
						vel quidditates rerum. cum hoc sit <lb/> metaphisici. Sed prima intentio
						convenit quidditatibus rerum secundum se <w>consi<lb break="no"/>deratis</w>. igitur tam diffinitio intentionis prime. quam exemplum non
						pertinent ad <lb/> hoc propositum<supplied>.</supplied> ¶ Preterea. cum
						dicitur essentia hominis quiditative intellecta est <lb/> prima intentio.
						sequitur quod intentio convenit ei per essentiam. Quia illud <lb/> quod
						verificatur de aliquo in conceptu suo quidditativo. hoc convenit ei semper
						et <lb/> per essentiam. sed natura quiditative concepta est intentio. ergo
						extra intellectum potest <lb/> dici intentio. quod est impossibile ex
						nominis interpretatione posita sive <lb/> primo sive secundo modo
						accipiatur. ¶ Sequitur quod inconvenienter <w>intenci<lb break="no"/>o</w>
						prima formaliter loquendo definita sit et hoc stando in principiis. <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">D<ex>octoris</ex>
							<lb/> S<ex>ancti</ex>
                        </rs> Exempli gratia licet res secundum essentiam
						possit concipi. Attamen accidit ei <lb/> quod sit concepta vel intenta. vel
						quod intellectus tendat in eam. Sic <w>inten<lb break="no"/>tio</w> non est
						res hoc modo. sed aliquid resultans ex tali tendentia. Dicit <w>ul<lb break="no"/>terius</w> illa opinio. Si concipio secundario eandem
						essentiam per comparationem <lb/> ad sua inferiora. Tunc in tali essentia
						derelinquitur et causatur secunda <w>in<lb break="no"/>tentio</w>. ¶ Contra.
						Illa essentia comparata vel differt per aliquod accidens ab <lb/> essentia
						absoluta vel non. Si primum sequitur quod illa comparatio faciens <w>di<lb break="no"/>versitatem</w> erit prima vel secunda intentio. non
						prima ut patet ex <w>diffinitio<lb break="no"/>ne</w>. nec secunda. quia hec
						sequitur comparationem. nec dicitur quod sit accidens reale. igitur <lb/>
						non differunt accidentaliter. et sic convenit ei per essentiam illa
						comparatio. Quod <lb/> quantum preceptionibus invicibilis <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">Thome</rs> et Theologorum luminis <w>repu<lb break="no"/>gnet</w>. iudicio bonorum emulorum
							relinquo<supplied>.</supplied> Si autem dicis quod sit secunda <w>in<lb break="no"/>tentio</w>
                        <supplied>.</supplied> ¶ Contra. diffinitio
						non convenit ei. que est. secunda intentio est accidens <lb/> rationis in re
						secundario vel comparative concepta. verum hec obiectabula aliter <lb/>
						loquentibus nihil officiunt<supplied>.</supplied> ¶ Preterea ponuntur due
						diffinitiones <w>secunda<lb break="no"/>
							<pb facs="https://dfg-viewer.de/show?tx_dlf%5Bdouble%5D=0&amp;tx_dlf%5Bid%5D=http%3A%2F%2Foai.hab.de%2F%3Fverb%3DGetRecord%26metadataPrefix%3Dmets%26identifier%3Doai%3Adiglib.hab.de%3Appn_1702127133&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=78&amp;cHash=374d07186585fed695fbec9619e39558" n="14v" rend="14v"/> rum</w> intentionum. et in secunda dicitur. quod intentio
						secunda est subiective in re <w>secunda<lb break="no"/>rio</w> concepta et
							<seg type="corr">terminative</seg>
                        <anchor type="crit" xml:id="ca-aj" ref="#cn-aj" n="aj"/> in illa re ad quam tale obiectum comparatur. <lb/>
						¶ Contra. Intellectus potest concipere hominem et comparare ad supposita
						hominis <lb/> extra animam. igitur intentio secunda ad quam terminatur
						species erit in illis <w>supposi<lb break="no"/>tis</w>
                        <note place="margin">
                            <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">B<ex>eatus</ex>
									Tho<ex>mas</ex>
                            </rs>
                        </note> extra animam. Sed hoc est contra <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>ancti</ex> Tho<ex>me</ex>
                        </rs>
						de pote<ex>ntia</ex>.<anchor type="footnote" xml:id="a148" ref="#n148" n="148"/> ¶ Preterea<supplied>.</supplied> Homo nunquam <lb/> potest
						dici secunda intentio idemptica predicatione. sed homo idemptice et extra
						<lb/> animam potest dici species. 7 metaphisice.<anchor type="footnote" xml:id="a149" ref="#n149" n="149"/> igitur species non solum significat
						secundam <lb/> intentionem. Sed contra illud quod dicitur scilicet secundam
						intentionem esse subiective in <lb/> obiecto cognito<supplied>.</supplied> ¶
						Arguo sic iam obiter (quia in 2 ar<ex>ticulo</ex> ex
							intentione)<supplied>.</supplied>
						<lb/> In quibuscumque est subiectum intentionis secunde. in illis est
						secunda intentio<supplied>.</supplied>
						<lb/> Sed in rebus extra animam est res obiective concepta <seg type="corr">realiter</seg>
                        <anchor type="crit" xml:id="ca-ak" ref="#cn-ak" n="ak"/>.
						et hoc large <lb/> capiendo esse in<anchor type="crit" xml:id="ca-al" ref="#cn-al" n="al"/>. igitur in illis est secunda intentio.
						Confirmatur. quia res <w>pro<lb break="no"/>ut</w> est apud intellectum. non
						est tam firma ut possit esse aliquo modo <w>sub<lb break="no"/>iectum</w>
						proprie loquendo. Cum non sit in anima nisi obiective sicut color in <lb/>
							visu<supplied>.</supplied> ¶ Correlarium<supplied>.</supplied> Secundum
						hanc opinionem <rs type="person" ref="#sokrates">Socrates</rs> possit dici
								<w>spe<lb break="no"/>cies</w>. Probatio. Quicquid est in predicato.
						quod de subiecto dicitur est in <lb/> subiecto. sed homo predicatur de <rs type="person" ref="#sokrates">Socrate</rs> inquantum species. igitur
						species predicatur de <rs type="person" ref="#sokrates">
							<w>So<lb break="no"/>crate</w>
                        </rs>. et sic fieret falsa
							accidentis<supplied>.</supplied> ¶ Correlarium secundum. equus secundum
						se <w>ac<lb break="no"/>ceptus</w> et comparative est realiter in isto equo
						et isto qui trahit currum. ergo ex <w>con<lb break="no"/>sequenti</w>
						species trahit currum. quod forte audivi aliquos concessisse. Sed hoc <lb/>
						est movere risum<supplied>.</supplied> Vel oportet dicere quod intentio
						species non sit <w>subiecti<lb break="no"/>ve</w>. neque concepta. quod
						inferius clarescit. Et hec exiliter dicta sufficiunt in <lb/> primo
						articulo. Non volo dictata placere cunctis. Nam bono <w>tar<lb break="no"/>dam</w> puero <rs type="person" ref="#minerva">Minervam</rs>
                        <anchor type="crit" xml:id="ca-am" ref="#cn-am" n="am"/> offero et mentem
						ratione nostram<anchor type="crit" xml:id="ca-an" ref="#cn-an" n="an"/>
						solvo ligoque.</p>
					<head level="1">
						<supplied>Secundus articulus</supplied>
					</head>
					<p xml:id="p18">
						<lb/>In secundo Articulo. dei auxilio Tria <lb/> puncta discutientur. In
						primo quid intentio tam voluntatis. intellectus et <lb/> rei intellecte.
						etiam an intentio sit in prima subiective an ne. secundo <w>re<lb break="no"/>spondebo</w> ad quesitum. tercio confirmabo hoc esse tenendum a veris
								<w>Thomi<lb break="no"/>stis</w>. ¶ Quantum ad primum non. <seg xml:id="seg-q001" type="wdb">quod intentio est nomen significans in
							aliud <lb/> tendere</seg> ut habet <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">D<ex>octor</ex> S<ex>anctus</ex>
                        </rs> in prima
						secunde q. 12 ar. 1<anchor type="footnote" xml:id="a150" ref="#n150" n="150"/> ubi imprimis notandum <lb/> quod intentio quo ad interpretationem nominis
						convenit intellectui et voluntati<supplied>.</supplied>
						<lb/> Itidem ubi supra ar. 5 in cor<ex>relario</ex> de inten<ex>tione</ex>
							volun<ex>tatis</ex>.<anchor type="footnote" xml:id="a151" ref="#n151" n="151"/> Dicit egregius <w>Tho<lb break="no"/>mista</w>
						<note place="margin">
                            <rs type="person" ref="#armandus_bellovisu">Armandus</rs>.</note>
                        <rs type="person" ref="#armandus_bellovisu">Armandus</rs> quod sit duplex. nam <quote>actus voluntatis dicitur
							intentio</quote> qua <lb/> ipsa tendit.<anchor type="footnote" xml:id="a152" ref="#n152" n="152"/> Et res volita vel intenta dicitur
						intentio voluntatis.<anchor type="footnote" xml:id="a153" ref="#n153" n="153"/> ut <w>exem<lb break="no"/>plo</w> patet. Dum dico intentio mea
						est ire ad templum.<anchor type="footnote" xml:id="a154" ref="#n154" n="154"/> tunc capitur <w>pri<lb break="no"/>mo</w> modo. Cum vero aio
							<quote>intentio mea est scribere</quote>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a155" ref="#n155" n="155"/> ibi capitur pro re intenta <pb facs="https://dfg-viewer.de/show?tx_dlf%5Bdouble%5D=0&amp;tx_dlf%5Bid%5D=http%3A%2F%2Foai.hab.de%2F%3Fverb%3DGetRecord%26metadataPrefix%3Dmets%26identifier%3Doai%3Adiglib.hab.de%3Appn_1702127133&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=79&amp;cHash=4f3f340e7ed8f22596e95f6598478b4d" n="15r" rend="15r"/>
						<lb/>scilicet pro ipsa scriptura. De hac intentione voces et calamos in
								<w>presentia<lb break="no"/>rum</w> rumpimus cum aliam quam hanc
						speculationem requirat. ¶ Nunc de <w>inten<lb break="no"/>tione</w> ex parte
						intelligentis tenendum est. quod intentio dicitur illud <quote>quo
									<w>median<lb break="no"/>te</w>
							<note place="margin">
                                <rs type="person" ref="#nigri_petrus">Petrus
									Nigri</rs>
                            </note>intellectus tendit in cognitionem rei.</quote>
						ut <rs type="person" ref="#nigri_petrus">Petrus Nigri</rs> ait.<anchor type="footnote" xml:id="a156" ref="#n156" n="156"/> Vel est <w>il<lb break="no"/>lud</w>
						<quote>quod per modum representantis ducit</quote> nos <quote>in
							cognitionem</quote> alicuius rei.<anchor type="footnote" xml:id="a157" ref="#n157" n="157"/>
						<lb/>
                        <note place="margin">
                            <rs type="person" ref="#armandus_bellovisu">Armandus</rs>.</note>ut <rs type="person" ref="#armandus_bellovisu">Armandus</rs> docet. hoc modo species intelligibilis potest dici
						intentio <lb/> similiter actus intelligendi quem aliqui confusum vocant. et
						verbum cordis vel <lb/> mentale. quod alias dicitur forma specularis. et
						communiter a <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">Sancto
							Tho<ex>ma</ex>
                        </rs>
						<w>con<lb break="no"/>ceptus</w> formatus vel imago. ut patet 1 parte ques.
							93.<anchor type="footnote" xml:id="a158" ref="#n158" n="158"/> Et
						probatur sic. <w>cui<lb break="no"/>cumque</w> convenit diffinitio alicuius.
						illi convenit et diffinitum<supplied>.</supplied> Sed diffinitio <lb/>
						intentionis convenit omnibus illis predictis. Maior nota. Minor probatur.
						<lb/> Quia per unumquodque illorum<anchor type="crit" xml:id="ca-ao" ref="#cn-ao" n="ao"/> intellectus tendit per speciem in alterum actum
						<lb/> per verbum mentale productum ab illis. Si queris an omnia illa sunt in
								<w>ali<lb break="no"/>quo</w> subiective. Respondeo quod sunt in
						intellectu subiective. ut patet ex <lb/>
                        <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">D<ex>octoris</ex> S<ex>ancti</ex>
                        </rs> parte 1 q.
						93 ar. 1 et 7<anchor type="footnote" xml:id="a010" ref="#n010" n="159"/> et
						in aliis plurimis locis. Attamen aliqui <lb/> Thomistarum de specie
						intelligibili et actu nullam. sed de verbo cordis <lb/> magnam habent
						dubitationem. ¶ Sed contra eos arguo<anchor type="crit" xml:id="ca-ap" ref="#cn-ap" n="ap"/> sic. Quicquid <w>pro<lb break="no"/>ducitur</w>
						per operationem immanentem manet in eodem cum producente. Sed <lb/> verbum
						cordis vel imago expressa producitur ab operatione immanente <w>ip<lb break="no"/>sius</w>
                        <note place="margin">1 ethicorum.</note>
						intellectus. igitur Maior potest deduci ex 1 ethico<ex>rum</ex>.<anchor type="footnote" xml:id="a160" ref="#n160" n="160"/> Minor ex <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>ancto</ex>
							T<ex>homa</ex>
                        </rs>
                        <supplied>.</supplied>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a161" ref="#n161" n="161"/>
						<lb/>¶ Preterea. <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">D<ex>octor</ex>
								S<ex>anctus</ex>
                        </rs> ubi supra sic dicit formaliter. <quote>Verbum
							autem in anima nostra <lb/> sine actuali cogitatione esse non
							potest.</quote>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a162" ref="#n162" n="162"/> ¶ Preterea illud dicitur intentio <lb/> quo instrumentaliter intellectus
						utitur ad intelligendum et in quo intelligit. <lb/> Sed verbum cordis est
						huiusmodi. igitur dicitur intentio<supplied>.</supplied> Minor patet
							quotlibe<ex>tum</ex>
						<lb/> 5 ar. 9 ad primam.<anchor type="footnote" xml:id="a163" ref="#n163" n="163"/> ¶ Preterea dicit <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>anctus</ex> Tho<ex>mas</ex>
                        </rs> formaliter contra
							gen<ex>tiles</ex> li. 1 ca. 56. quod <lb/>
						<quote>vis cognoscitiva non cognoscit aliquid actu. nisi adsit
							intentio.</quote>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a011" ref="#n011" n="164"/> ¶ Ex <lb/> quo arguo<anchor type="crit" xml:id="ca-aq" ref="#cn-aq" n="aq"/> sic. intellectus non potest cognoscere sine specie
						actu et imagine <lb/> igitur dicuntur intentiones Sed nota quod ratio
						intentionis magis convenit verbo <w>cor<lb break="no"/>dis</w>. quam aliis.
						quia est quo intendit et in quod. Qua propter implurimum dicitur <lb/>
						intentio ut patet contra gen<ex>tiles</ex> li. 4. ca. 11. ¶<anchor type="footnote" xml:id="a012" ref="#n012" n="165"/> ¶ Preterea. Omnibus
						intentionibus <lb/> commune est quod sint in intellectu et non in re. nisi
						intelligens cognoscat <lb/> se ipsum. igitur intentio magis convenit speciei
						actu (proprie tamen verbo <w>interio<lb break="no"/>ri</w>) quam rebus. Immo
						conceptio intellectus formaliter dicitur intentio. ¶ <w>Prete<lb break="no"/>rea</w>
                        <supplied>.</supplied> Illud maxime dicitur intentio inter
						prefata quod est similitudo propria et <w>actua<lb break="no"/>lis</w> rerum
						conceptarum. sed verbum cordis est huiusmodi. igitur. Notandum quod
							<lb/>
                        <note place="margin">
                            <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">B<ex>eatus</ex> Tho<ex>mas</ex>
                            </rs>
                        </note> verbum cordis
							a<anchor type="crit" xml:id="ca-ar" ref="#cn-ar" n="ar"/>
						<rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>ancto</ex> Tho<ex>ma</ex>
                        </rs>
						in summa contra gen<ex>tiles</ex> li. 1 et li. 4<anchor type="footnote" xml:id="a166" ref="#n166" n="166"/> ut supra semper <w>vo<lb break="no"/>cat</w> verbum cordis intentionem. Sed pro vera et diligentiori harum
								<w>intentio<lb break="no"/>
							<pb facs="https://dfg-viewer.de/show?tx_dlf%5Bdouble%5D=0&amp;tx_dlf%5Bid%5D=http%3A%2F%2Foai.hab.de%2F%3Fverb%3DGetRecord%26metadataPrefix%3Dmets%26identifier%3Doai%3Adiglib.hab.de%3Appn_1702127133&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=80&amp;cHash=79ba14a9cf07e1cc8f337bb7827134c4" n="15v" rend="15v"/> num</w> indagine non parum fructus scientieque sinceris
						Thomistis allatura <lb/> statui hic questiunculas lectu amenas notatu dignas
						recensere. <lb/> Quarum noticia mirum immodum ad penetralia <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">Thome</rs> iter est <w>fa<lb break="no"/>ctura</w>. non meo ex capite cui forte <seg type="corr">diffiderim</seg>
                        <anchor type="crit" xml:id="ca-as" ref="#cn-as" n="as"/>. Sed ex invicto <w>Tho<lb break="no"/>mistarum</w> instructissimorum
						exercitu. litteraria arma et armarium in <w>ad<lb break="no"/>versarios</w>
						torquebo. Non certe inquirit montem qui scandit ad altum. <w>val<lb break="no"/>libus</w> ignotis ima latere solent. Est ergo prima
							questio<supplied>.</supplied>
                    </p>
					<head level="1">
						<supplied>Prima questio</supplied>
					</head>
					<p xml:id="p19">
						<lb/>
                        <seg xml:id="seg-q006" type="wdb">Utrum idem sint verbum interius.
							conceptus <lb/> intellectus. verbum intellectum. verbum conceptio
							intellectus. diffinitio vel <lb/> propositio secundum duplicem
							operationem intellectus. verbum intellectuale. <w>concep<lb break="no"/>tio</w> rei intellecte. verbum cordis. similitudo rei. noticia.
							hoc ipsum <w>intel<lb break="no"/>ligi</w> ratio. intentio. imago
							expressa. species intelligibilis. imago. <lb/> exemplar.</seg> Dicendum
						quod omnia illa dicta in una re significata possunt convenire. <w>li<lb break="no"/>cet</w> differunt secundum rationem propter quam etiam
						aliqua non conveniunt uni conceptui <lb/> in numero vel specie. ut patet de
						exemplari et imagine in creaturis. <lb/> Nota quod non intelligo per rem
						significatam rem intellectam que est extra animam <w>si<lb break="no"/>cut</w> alii <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">Tho<ex>mam</ex>
                        </rs> volunt intelligere. sed specularem similitudinem
						quam intellectus <lb/>
                        <note place="margin">
                            <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">B<ex>eatus</ex>
						Tho<ex>mas</ex>
                            </rs>
                        </note>format de re. Probatur responsum per <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">D<ex>octoris</ex>
							S<ex>ancti</ex>
                        </rs> opus<ex>culum</ex> 53 de intellectu et <w>in<lb break="no"/>telligibili</w>.<anchor type="footnote" xml:id="a034" ref="#n034" n="167"/> in summa contra gen<ex>tiles</ex> li. 1 ca.
							54<anchor type="footnote" xml:id="a168" ref="#n168" n="168"/> li. 4. ca.
							11<anchor type="footnote" xml:id="a169" ref="#n169" n="169"/> de
							po<ex>tentia</ex> dei q. 7 ar. 6.<anchor type="footnote" xml:id="a170" ref="#n170" n="170"/>
						<lb/> quotlibe<ex>tum</ex> 7. ar. 4<anchor type="footnote" xml:id="a171" ref="#n171" n="171"/> quotlibe<ex>tum</ex> 5 ar. 9.<anchor type="footnote" xml:id="a172" ref="#n172" n="172"/> 1 parte. q.
							93<anchor type="footnote" xml:id="a173" ref="#n173" n="173"/> et q.
							34.<anchor type="footnote" xml:id="a174" ref="#n174" n="174"/> Cogor hoc
								<w>ad<lb break="no"/>ducere</w>
                        <anchor type="crit" xml:id="ca-at" ref="#cn-at" n="at"/>
						<rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>anctum</ex>
							Tho<ex>mam</ex>
                        </rs> quia hunc laborem propter diversitatem Thomistarum
								<w>sub<lb break="no"/>ivi</w>. Nota quod verbum nostrum interius
						conceptum est quedam ratio et similitudo <lb/> rei intellecte que dicitur
						exemplar. si habet rationem principii. Exempli gratia. <lb/> Ratio quam
						artifex format de domo in mente sua est principium
							domus<supplied>.</supplied>
						<lb/> Sed similitudo rei naturalis in intellectu nostro concepta comparatur
						ad rem sicut <lb/> ad principium effectus. quia nostrum intelligere a
						sensibus principium accipit. ut <lb/>
                        <note place="margin">
                            <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">B<ex>eatus</ex>
						Tho<ex>mas</ex>
                            </rs>
                        </note>dicit <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>anctus</ex> Tho<ex>mas</ex>
                        </rs> parte 1. q. 14 ar. 8.<anchor type="footnote" xml:id="a175" ref="#n175" n="175"/> Nota <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>anctus</ex>
							Tho<ex>mas</ex>
                        </rs> in 4 contra gen<ex>tiles</ex>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a176" ref="#n176" n="176"/> dicit quod verba
								<w>inte<lb break="no"/>riora</w> vel conceptiones intelligibiles
						primorum principiorum naturaliter in <w>intel<lb break="no"/>lectu</w>
						existentes ex eo procedunt. ergo conceptio vel verbum interius est
								<w>subie<lb break="no"/>ctive</w> in intellectu. ¶ Nota pro maiori
						declaratione et confirmatione <w>re<lb break="no"/>sponsi</w>
                        <note place="margin">
                            <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">B<ex>eati</ex>
									Tho<ex>me</ex>
                            </rs> Verbum</note> secundum <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">D<ex>octoris</ex> S<ex>ancti</ex>
                        </rs> de
							ve<ex>ritate</ex> q. 4 ar. 1 in cor<ex>relario</ex>
						<seg xml:id="seg-s002" type="wdb">
                            <quote>quod nomina imponuntur</quote>
							<quote>secundum <lb/> quod cognitionem de rebus accipimus.</quote>
							<quote>Et ideo quia verbum exterius cum sit <w>sen<lb break="no"/>sibile</w> est magis notum nobis quam interius secundum
								nominis impositionem. per prius enim <lb/> vocale verbum dicitur
								verbum. quam verbum interius. Quamvis verbum interius naturaliter
								<lb/> sit prius utpute exterioris. causa efficiens et finalis.
								Finalis quidem<supplied>.</supplied>
								<lb/> Quia verbum vocale ad hoc a nobis exprimitur. ut interius
								nobis <w>
                                    <seg type="corr">manife<lb break="no"/>
										<pb facs="https://dfg-viewer.de/show?tx_dlf%5Bdouble%5D=0&amp;tx_dlf%5Bid%5D=http%3A%2F%2Foai.hab.de%2F%3Fverb%3DGetRecord%26metadataPrefix%3Dmets%26identifier%3Doai%3Adiglib.hab.de%3Appn_1702127133&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=81&amp;cHash=6e289111d5ee72302f494bdc1b707309" n="16r" rend="16r"/> stetur</seg>
                                    <anchor type="crit" xml:id="ca-au" ref="#cn-au" n="au"/>
                                </w>. Unde oportet quod verbum interius
								sit illud quod significatur per verbum <w>exte<lb break="no"/>rius</w>. Verbum autem quod exterius profertur significat id
								quod intellectum est. non</quote>
							<lb/> autem <quote>ipsum intelligere neque hoc intellectum <seg type="corr">qui</seg>
                                <anchor type="crit" xml:id="ca-av" ref="#cn-av" n="av"/> est habitus vel potentia <w>ni<lb break="no"/>si</w>
                                <note place="margin">Verbum
									intellectum.</note> quatinus et hec intellecta sunt. Unde verbum
								interius est ipsum interius <lb/> intellectum<supplied>.</supplied>
								Efficiens autem. quia verbum prolatum exterius. cum sit significatum
								ad <lb/> placitum. eius principium est voluntas. sicut et ceterorum
								artificiatorum. <lb/> Et ideo</quote>
							<quote>in mente proferentis. verbum</quote> interius<anchor type="crit" xml:id="ca-aw" ref="#cn-aw" n="aw"/>
							<quote>preexistit sicut quoddam <lb/> exemplar exterioris verbi. Ita
								scilicet quod in loquente triplex verbum <w>in<lb break="no"/>venitur</w> scilicet</quote> illud <quote>quod per intellectum
								concipitur. ad quod significandum verbum exterius <w>pro<lb break="no"/>fertur</w>. <note place="margin">Verbum
									cordis</note>Et hoc est verbum cordis.</quote>
							<quote>Item exemplar exterioris verbi et hoc dicitur <w>ver<lb break="no"/>bum</w> interius quod habet</quote>
								imaginationem<anchor type="crit" xml:id="ca-ax" ref="#cn-ax" n="ax"/>
							<quote>vocis. Et verbum exterius expressum quod <lb/>
                                <note place="margin">Verbum exterius</note>dicitur verbum vocis. Sicut
								in artifice precedit intentio finis. et deinde <lb/> sequitur
								excogitatio forme artificiati. et</quote> ultimum
								<quote>artificiatum in esse <lb/> producitur.</quote> Et <quote>ita
								verbum cordis in loquente est prius verbo. quod habet</quote>
							<w>imagina<lb break="no"/>tionem</w>
                            <anchor type="crit" xml:id="ca-ay" ref="#cn-ay" n="ay"/>
							<quote>vocis. et postremum est vocis.</quote>
                        </seg>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a177" ref="#n177" n="177"/> Hec ille egregius
							<rs type="person" ref="#thomas_aquinas">doctor</rs> quasi <w>for<lb break="no"/>maliter</w>. ¶ Arguo sic verbum cordis preexistit in
						intellectu. sed nulla res <w>in<lb break="no"/>tellecta</w> preexistit in
						intellectu. ergo. Maior est <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>anctus</ex> Tho<ex>mas</ex>
                        </rs> et minor<anchor type="crit" xml:id="ca-az" ref="#cn-az" n="az"/>
						<w>simili<lb break="no"/>ter</w> sive etiam intellectus intelligit seipsum
						idem non preexistit in seipso. Nota <lb/>
                        <note place="margin">
                            <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">B<ex>eatus</ex>
								tho<ex>mas</ex>
                            </rs>
                        </note>ulterius ut dicit <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>anctus</ex> Tho<ex>mas</ex>
                        </rs> in eadem q.
						et ar. ad septimum<supplied>:</supplied>
						<seg xml:id="seg-s019" type="wdb">
                            <quote>quando effectus <lb/> habet a causa
								non solum quod sit. sed etiam quod significat. Tunc sicut causa
								<lb/> est</quote> prior <quote>in essendo. ita</quote> etiam
								<quote>in significando.</quote>
							<quote>Ideo verbum interius per prius <lb/> habet</quote> rationes et
								<quote>significationis et manifestationis. quam verbum exterius.
								quia</quote> hoc <quote>non <w>in<lb break="no"/>stuitur</w> ad
								significandum nisi per verbum
							interius<supplied>.</supplied>
                            </quote>
                        </seg>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a178" ref="#n178" n="178"/> Considerandum est etiam quod
							<lb/>
                        <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>anctus</ex>
								Tho<ex>mas</ex>
                        </rs> quandoque dicit de verbo quasi sit quid
						essentiale. quod adversarii ad <lb/> confirmationem sue opinionis trahere
						nituntur. hoc dicit propter divina ut patet <lb/> in solutione ad nonum
						eiusdem ar<ex>ticuli</ex>. quod melius declarat.<anchor type="footnote" xml:id="a179" ref="#n179" n="179"/>
						<rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>ancti</ex> Tho<ex>me</ex>
                        </rs>
							par<ex>te</ex>
						<lb/>
                        <note place="margin">
                            <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">B<ex>eatus</ex> Tho<ex>mas</ex>
                            </rs>
                        </note>1 q. 34. ar.
							1.<anchor type="footnote" xml:id="a180" ref="#n180" n="180"/> ¶ Preterea
						ait idem. q. 4 de ve<ex>ritate</ex> ar. 2 in cor. quod intellectus <lb/>
						noster est illud <quote>ad quod operatio nostri intellectus terminatur quod
							est ipsum <w>intelle<lb break="no"/>ctum</w>.</quote>
                        <note place="margin">ipsum intellectum.</note>
						<quote>quod dicitur conceptio intellectus. Sive sit conceptus significabilis
							per vocem <lb/> complexam sive
							incomplexam</quote>
                        <supplied>.</supplied>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a181" ref="#n181" n="181"/> ¶ Ex illo arguo<anchor type="crit" xml:id="ca-ba" ref="#cn-ba" n="ba"/> sic. terminus motus et <w>mo<lb break="no"/>tus</w>
                        <note place="margin">conceptio
							intellectus.</note> sunt in eodem subiecto. Sed operatio intellectus est
						motus quidam <lb/> et conceptio intellectus est terminus ut patet in
							opus<ex>culo</ex> de intel<ex>lecto</ex>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a182" ref="#n182" n="182"/> et in eadem <lb/> q. de
							veri<ex>tate</ex> ar. 1 ad primum.<anchor type="footnote" xml:id="a183" ref="#n183" n="183"/> ergo conceptio intellectus non est semper res
								<w>intel<lb break="no"/>lecta</w>. ¶ Nota quod duplex est operatio
						intellectus. una que vocatur <w>in<lb break="no"/>divisibilium</w>
                        <note place="margin">diffinitio</note> intelligentia per quam intellectus
						format in se ipso diffinitionem <lb/>vel conceptum alicuius incomplexi.
						significabilem per vocem incomplexam. <quote>Alia</quote>
						<lb/>
                        <note place="margin">propositio</note>
                        <quote>operatio est intellectus
							componentis et dividentis secundum quam format <w>enunti<lb break="no"/>
								<pb facs="https://dfg-viewer.de/show?tx_dlf%5Bdouble%5D=0&amp;tx_dlf%5Bid%5D=http%3A%2F%2Foai.hab.de%2F%3Fverb%3DGetRecord%26metadataPrefix%3Dmets%26identifier%3Doai%3Adiglib.hab.de%3Appn_1702127133&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=82&amp;cHash=69f474aba9f190f2746c7c5eb26de623" n="16v" rend="16v"/> ationem</w>
                        </quote> significabilem per vocem
						complexam. <quote>et utrumque istorum per operationem <lb/> intellectus
							constitutorum vocatur verbum cordis.</quote> quotli<ex>betum</ex> 5 ar.
							9.<anchor type="footnote" xml:id="a184" ref="#n184" n="184"/> et de
							veri<ex>tate</ex>
						<lb/> ubi supra ar. 2 in cor.<anchor type="footnote" xml:id="a185" ref="#n185" n="185"/> ¶ Arguo intellectus non constituit res vel
								<w>substan<lb break="no"/>tias</w>. cum sit minoris entitatis. ergo
						verba cordis substantiarum non sunt <w>sub<lb break="no"/>stantie</w>. ¶
							Preterea<supplied>.</supplied>
						<quote>Omne intellectum in nobis est aliquid realiter. <lb/> progrediens ab
							altero.</quote>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a186" ref="#n186" n="186"/> Sed substantia non progreditur realiter ab <w>in<lb break="no"/>tellectu</w> nostro. ergo non est conceptio intellectus. Item
						conceptio est effectus <lb/>
                        <note place="margin">Noticia verbum
							dictum</note>actus intelligendi etc. ¶ Nota verbum est
							<quote>noticia</quote> secundum <rs type="person" ref="#augustinus">S<ex>anctum</ex> Augus<ex>tinum</ex>
                        </rs>
						<quote>
							<w>ex<lb break="no"/>pressa</w> ab alio que est in nobis noticia
							actualis.</quote>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a187" ref="#n187" n="187"/> Dicitur etiam quod verbum <lb/>
                        <note place="margin">verbum
							intellectum</note>est dictum. quod verbum est intellectum. Differunt
						tamen dicere et intelligere in nobis <lb/> quia <seg type="corr">dicere</seg>
                        <anchor type="crit" xml:id="ca-bb" ref="#cn-bb" n="bb"/>
						non solum significat intelligere. sed intelligere cum hoc quidem ex se
						exprimere <lb/> aliquam conceptionem. Nec aliter possumus intelligere nisi
						huiusmodi <w>con<lb break="no"/>ceptionem</w> exprimendo. Et ideo omne
						intelligere in nobis proprie <w>loquen<lb break="no"/>do</w>
						<note place="margin">
                            <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">B<ex>eatus</ex>
									tho<ex>mas</ex>
                            </rs>
                        </note>est dicere. <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>anctus</ex> Tho<ex>mas</ex>
                        </rs> parte 1 q.
						34 ar. 1 ad tercium. diligentius inquirit <lb/> Nam dicere proprie importat
						habitudinem ad verbum quo mediante ad rem <lb/> refertur. Sed
							<quote>intelligere importat</quote>
						<quote>habitudinem</quote>
						<quote>ad rem intellectam</quote>.<anchor type="footnote" xml:id="a188" ref="#n188" n="188"/> Ex illo <lb/> patet quod non valet solutio aliorum
						dicentium quod noticia capitur pro <w>re<lb break="no"/>cognita</w>
						intelligendo rem que non est in animo subiective. quia clarissime <lb/>
						dicit <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>anctus</ex>
								Tho<ex>mas</ex>
                        </rs> quod <quote>intelligere in nobis</quote>
						<quote>est dicere.</quote>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a189" ref="#n189" n="189"/> et hoc significat exprimere quod <lb/> subiective non
						convenit. nec rebus naturalibus. quia res naturales magis <lb/> sunt nostre
						intentionis quam ediverso probatur. ¶ Preterea ad septimum <w>dicen<lb break="no"/>dum</w> in eodem ar<ex>ticulo</ex> ubi dicit quod
						voluntas non habet aliquid progrediens a <w>seip<lb break="no"/>sa</w> nisi
						sit in ea per modum operationis. Sed intellectus habet aliquid <w>progre<lb break="no"/>diens</w> ab eo non solum per modum operationis. sed
						etiam per modum rei <w>opera<lb break="no"/>te</w>. Et ideo significatur
						verbum ut res procedens. sed amor ut operatio
							precedens<supplied>.</supplied>
						<lb/> Sequitur primo<supplied>:</supplied> Si omne verbum et omnis res
						intellecta sunt idem sequitur quod <w>in<lb break="no"/>tellectus</w> noster
						erit causa rerum. sequela est falsa patet quia ediverso dicitur <lb/> de
							poten<ex>tia</ex> q. 7 ar. 10 ad quintum.<anchor type="footnote" xml:id="a190" ref="#n190" n="190"/> ergo<supplied>.</supplied> Maior
						probatur ex predictis. <w>Sequi<lb break="no"/>tur</w> secundo quod verbum
						quandoque dicitur res procedens et quandoque noticia actualis <lb/> Nota
						etiam quando <quote>mens intelligit seipsam eius conceptio non est ipsa
							<lb/> mens. sed aliquid expressum a noticia
							mentis</quote>
                        <supplied>.</supplied> Ideo intelligit se sicut alia <lb/>
						ut dicitur 3 de anima.<anchor type="footnote" xml:id="a191" ref="#n191" n="191"/> Hec <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">D<ex>octor</ex>
								Com<ex>mmunis</ex>
                        </rs> de veri<ex>tate</ex> q. 4 ar. 2<anchor type="footnote" xml:id="a192" ref="#n192" n="192"/> Et in
							opus<ex>culo</ex> 53.<anchor type="footnote" xml:id="a193" ref="#n193" n="193"/>
						<lb/>¶ Est etiam notandum ubi supra quod verbum intellectum in nobis duo
						habet <lb/> de sua ratione. scilicet quod sit intellectum et ab alio
						expressum. Illa autem duo <lb/> nulli rei obiective concepte proprie
						convenire possunt. probatur sic. quia <lb/>
                        <note place="margin">verbum
							expressum</note> res materiales in hoc statu intelliguntur per
						abstractionem a conditionibus <w>in<lb break="no"/>dividuantibus</w>. sed
						abstrahere non est exprimere. Immo abstrahere <pb facs="https://dfg-viewer.de/show?tx_dlf%5Bdouble%5D=0&amp;tx_dlf%5Bid%5D=http%3A%2F%2Foai.hab.de%2F%3Fverb%3DGetRecord%26metadataPrefix%3Dmets%26identifier%3Doai%3Adiglib.hab.de%3Appn_1702127133&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=83&amp;cHash=c50b577f5887b6b748796d560df48b06" n="17r" rend="17r"/>
						<lb/>convenit illi quod intellectus <seg type="corr">intelligit</seg>
                        <anchor type="crit" xml:id="ca-bc" ref="#cn-bc" n="bc"/> in verbo expresso. Et
						breviter <w>vo<lb break="no"/>lens</w> vere salvare. <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>anctum</ex> Tho<ex>mam</ex>
                        </rs> et veritatem
						non sophistice cogitur dicere <lb/> verbum intellectum et rem intellectam
						non esse idem. ¶ Preterea dicit <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>anctus</ex>
							<lb/> Tho<ex>mas</ex>
                        </rs> in 1 par<ex>te</ex> q. 93 ar. 1 in cor. <seg xml:id="seg-s021" type="wdb">
                            <quote>quod imago aliquid</quote>
							superaddit <w>similitu<lb break="no"/>dini</w>. <note place="margin">Imago</note>
                            <quote>scilicet quod sit ab alio expressum. Imago enim
								dicitur</quote>
							<quote>eo quod agitur ad <w>imi<lb break="no"/>tationem</w>
									alterius<supplied>.</supplied> Unde ovum quantumque sit
								alteri</quote>
							<quote>simile et equale</quote>
							<quote>non dicitur <w>ima<lb break="no"/>go</w> eius</quote> quia
								<quote>non est expressum</quote>.</seg>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a194" ref="#n194" n="194"/> Similiter de ratione perfecte
						imaginis est <w>equali<lb break="no"/>tas</w>
                        <note place="margin">Similitudo
							expressa</note> ar<ex>ticulo</ex> secundo. Nec quelibet similitudo
						expressa ab alio dicitur imago. quia si <lb/> est similitudo secundum genus
						tantum. aut secundum accidens commune non propter hoc <lb/> dicitur aliquid
						esse ad imaginem alterius. requiritur enim quod sit similitudo secundum
						<lb/> speciem. vel secundum aliquod accidens proprium speciei. ¶ Contra.
						Nullum verbum <lb/> cordis est eiusdem speciei cum re intellecta. igitur ex
						predictis non potest dici <lb/> imago. Dico ex ar. 7 in
							cor<ex>relario</ex>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a195" ref="#n195" n="195"/> et hoc. Quod non debet sic intelligi. quod sit <w>eius<lb break="no"/>dem</w> speciei cum re. Sed quod sit similitudo speciei
						vel representantem speciem ar. 8. <lb/> in cor. In quo ar<ex>ticulo</ex>
						dicit notatu dignum<supplied>.</supplied>
						<seg xml:id="seg-s022" type="wdb">
                            <quote>Manifestum est autem quod
										<w>diver<lb break="no"/>sitas</w> obiectorum diversificat
								species verbi et amoris. non enim idem</quote>
							<quote>specie. <lb/> in corde hominis verbum conceptum de lapide
								et</quote>
							<quote>equo. nec idem specie amor <lb/> attenditur.</quote>
                        </seg>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a196" ref="#n196" n="196"/> Hec <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">ille</rs> accuratissime dicit. idem
						1 par<ex>te</ex> q. 34 ar. 3 in <seg type="corr">correlario</seg>
                        <anchor type="crit" xml:id="ca-bd" ref="#cn-bd" n="bd"/>
						<lb/>
						<quote>in nobis sunt diversa verba secundum diversa que
							intelligimus.</quote>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a197" ref="#n197" n="197"/> ¶ <w>Qua<lb break="no"/>propter</w> arguo<anchor type="crit" xml:id="ca-be" ref="#cn-be" n="be"/> sic<supplied>.</supplied> Idem non
						est obiectum suiipsius. nec diversificat se <lb/> ipsum. Sed res intellecta
						est obiectum verbi. et ipsum <seg type="corr">diversificat</seg>
                        <anchor type="crit" xml:id="ca-bf" ref="#cn-bf" n="bf"/>. igitur <lb/> non sunt
						idem verbum et res intellecta. Dicitur tamen anima est obiectum
								<w>suiipsi<lb break="no"/>us</w>. ergo<supplied>.</supplied> Maior
						habet instantiam. ¶ Contra. Conceptio quam anima habet de se <lb/> vel
						scientia non est ipsa anima. ergo stat maior. ¶ Preterea. Omne verbum est in
						<lb/> corde. omnis conceptio est in mente. omnes rationes sunt in intellectu
						<lb/> nostro sicut in subiecto. sed res intellecte non sunt subiective in
								<w>intelle<lb break="no"/>ctu</w> nostro. nec in corde nec in mente.
						ergo res intellecta non est verbum. non <lb/> est ratio. non est conceptio
						intellectus. tenet consequentia in festino. Maior patet de <lb/>
							poten<ex>tia</ex> q. 7 ar. 6 in cor.<anchor type="footnote" xml:id="a198" ref="#n198" n="198"/> et ar. 11 ad decimum.<anchor type="footnote" xml:id="a199" ref="#n199" n="199"/> Et ubi supra.
								<w>Consi<lb break="no"/>dera</w> tamen diligenter quod similitudo
						potest esse quoddam preambulum precedens <lb/> imaginem inquantum est
						aliquid communius imagine. et consideratur ut <lb/> subsequens inquantum
						significat quandam imaginis perfectionem. Dicimus <lb/>
						<note place="margin">Verbum. interius</note>enim imaginem alicuius esse
						similem vel non esse similem ei inquantum <lb/> perfecte vel imperfecte
						representat ipsum. Quia autem illa imago vel <w>no<lb break="no"/>ticia</w>
                        <note place="margin">Conceptus mentis</note> expressa dicatur
						verbum. ostendit <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>anctus</ex>
								Tho<ex>mas</ex>
                        </rs> par<ex>te</ex> 1 q. 34 ar. 1
							dicens<supplied>:</supplied>
						<lb/>
						<seg xml:id="seg-s023" type="wdb">
                            <quote>Primo et principaliter interior
								mentis conceptus verbum dicitur. Secundario</quote>
							<quote>
								<w>ip<lb break="no"/>sa</w> vox interioris conceptus significativa.
								Tercio</quote>
							<quote>ipsa imaginatio vocis <w>ver<lb break="no"/>
									<pb facs="https://dfg-viewer.de/show?tx_dlf%5Bdouble%5D=0&amp;tx_dlf%5Bid%5D=http%3A%2F%2Foai.hab.de%2F%3Fverb%3DGetRecord%26metadataPrefix%3Dmets%26identifier%3Doai%3Adiglib.hab.de%3Appn_1702127133&amp;txamp;_dlf%5Bpage%5D=84&amp;cHash=9f4eb22c5940e21cff771a671472f9ae" n="17v" rend="17v"/> bum</w> dicitur.</quote> Quarto et
								<quote>figurative</quote> dicitur verbum illud <quote>quod verbo
								significatur vel efficitur<supplied>.</supplied>
								<lb/> Sicut consuevimus dicere. hoc est verbum</quote>
							regis.</seg>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a200" ref="#n200" n="200"/>
						Hec ille. patet igitur quod <lb/> conceptus. intellectus. et verbum
						essentialiter conveniunt. licet variis significationibus <lb/>
                        <note place="margin">Verbum cordis.</note>realiter distinguantur. Similiter
						dicit quod de ratione sua habet verbum cordis quod <lb/> ab alio procedet.
						scilicet a noticia concipientis. patet quod illud verbum sit <w>con<lb break="no"/>ceptio</w> intellectus. <quote>Nam verbum interius ita
							procedit a dicente quod in ipso <lb/> manet.</quote> sed hoc convenit
						conceptui. ergo. Maior ponitur in hoc ar<ex>ticulo</ex> ad primum.<anchor type="footnote" xml:id="a201" ref="#n201" n="201"/>
						<lb/>
                        <note place="margin">Noticia</note>Minor contra gen<ex>tiles</ex> li.
							4.<anchor type="footnote" xml:id="a202" ref="#n202" n="202"/> ¶ Contra.
						Illud quod procedit a noticia. non est <w>noti<lb break="no"/>cia</w>. sed
						verbum procedit a noticia concipientis<supplied>.</supplied> ergo. Dico quod
						noticia potest <w>ca<lb break="no"/>pi</w> multifariam. Primo <seg xml:id="seg-s024" type="wdb">
                            <quote>pro actu concipientis.</quote>
							Secundo <quote>pro habitu</quote>. Tertio <quote>pro <lb/> eo quod
								intellectus concipit cognoscendo.</quote>
							<quote>Cum ergo dicitur verbum est noticia <lb/>non accipitur pro
								actu</quote> intelligentis nec pro habitu. sed pro
							tercio.</seg>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a203" ref="#n203" n="203"/>
						¶ Hec <w>il<lb break="no"/>le</w>
                        <note place="margin">
                            <rs type="person" ref="#augustinus">Augustinus</rs>
                        </note> ad primam
							virtualiter<supplied>.</supplied> Contra<supplied>.</supplied>
						<rs type="person" ref="#augustinus">Augusti<ex>nus</ex>
                        </rs> in 9 li. de
							trini<ex>tate</ex> dicit quod noticia <lb/> et amor in anima existunt
						substantialiter et essentialiter.<anchor type="footnote" xml:id="a204" ref="#n204" n="204"/> non tanquam accidens <lb/> in <seg type="corr">subiecto</seg>
                        <anchor type="crit" xml:id="ca-bg" ref="#cn-bg" n="bg"/>.
						ut color aut figura in corpore. ergo noticia non est accidens <lb/>
                        <note place="margin">
                            <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">B<ex>eatus</ex>
									Tho<ex>mas</ex>
                            </rs>
                        </note>nec est verbum cordis. Respondeo
						dicit <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>anctus</ex> Tho<ex>mas</ex>
                        </rs>. quod noticia capitur <lb/>
						quattuor modis.<anchor type="footnote" xml:id="a205" ref="#n205" n="205"/>
						Primo pro ipsa natura cognoscitiva. Secundo pro <w>poten<lb break="no"/>tia</w> cognitiva. Tertio pro habitu cognitivo. Quarto pro ipso
								<w>cognitio<lb break="no"/>nis</w> actu<supplied>.</supplied>
						Loquendo ergo de noticia primo modo constat quod non est accidens <lb/>
						mentis. sed est in mente substantialiter et essentialiter. Sicut dicitur
						quod rationale <lb/> est in vivo. Si autem loquimur de noticia tribus aliis
						modis accepta <lb/> sic potest considerari dupliciter. Uno modo inquantum
						comparatur ad <w>cognoscen<lb break="no"/>tem</w>. sic inest cognoscenti
						sicut accidens in subiecto. vel inquantum <w>com<lb break="no"/>paratur</w>
						ad cognoscibile. et ex hac parte non habet quod insit. sed quod ad aliud
						<lb/> sit. Illud autem quod ad aliquid dicitur non habet rationem
						accidentis. ex hoc quod est ad <lb/> aliquid. sed solum ex hoc quod inest.
						et inde est quod sola relatio secundum rationem sui <lb/> generis cum
						substantia. Si autem capitur aliis modis et hoc quantum ad absolutum <lb/>
						est accidens. Si autem <seg type="corr">quantum</seg>
                        <anchor type="crit" xml:id="ca-bh" ref="#cn-bh" n="bh"/> ad respectum tunc non habet
						rationem accidentis. quia <lb/> propria ratio relationis est <quote>quod sit
							ad aliquid. quod vero sit aliquid secundum rem <lb/>
                            <note place="margin">
                                <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>anctus</ex>
										Tho<ex>mas</ex>
                                </rs>
                            </note>habet ex illa parte qua
							inest.</quote> quod convenit sibi ex ratione accidentis. ut habet. <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>anctus</ex>
							Tho<ex>mas</ex>
                        </rs>
						<lb/> de po<ex>tentia</ex> q. 2 ar. 5 in cor.<anchor type="footnote" xml:id="a206" ref="#n206" n="206"/> q. 8. ar. 2 in cor.<anchor type="footnote" xml:id="a207" ref="#n207" n="207"/> Sed ex illa
						solutione <w>sequun<lb break="no"/>tur</w>
						<note place="margin">dubium pri<ex>mum</ex>
                        </note>duo dubia.
							Primum<supplied>.</supplied>
						<seg xml:id="seg-q007" type="wdb">Utrum actus cognitionis posset dici
								noticia<supplied>.</supplied>
                        </seg>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a208" ref="#n208" n="208"/>
						<lb/>
                        <note place="margin">dubium
							secundum</note>Secundum<supplied>.</supplied>
						<seg xml:id="seg-q008" type="wdb">Utrum noticia vel verbum cordis sit
							respectus.</seg>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a209" ref="#n209" n="209"/> Ad primum dico <lb/> quod actus cognitionis non est oparatio
						intellectus Sed est illud quod <w>intelle<lb break="no"/>
							<pb facs="https://dfg-viewer.de/show?tx_dlf%5Bdouble%5D=0&amp;tx_dlf%5Bid%5D=http%3A%2F%2Foai.hab.de%2F%3Fverb%3DGetRecord%26metadataPrefix%3Dmets%26identifier%3Doai%3Adiglib.hab.de%3Appn_1702127133&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=85&amp;cHash=26a97efdf68669b3441d1a43a4f0e717" n="18r" rend="18r"/> ctus</w> format cognoscendo. Sed operatio intellectus est
						motus ad hoc verbum <lb/>
                        <note place="margin">
                            <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">B<ex>eatus</ex> Tho<ex>mas</ex>
                            </rs>
                        </note>
                        <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">D<ex>octoris</ex>
							S<ex>ancti</ex>
                        </rs> par<ex>te</ex> 1 q. 34 ar. 1 ad quintum dicit. quod
							<quote>intellectus fit in actu per formam <lb/> rei
							intellecte.</quote>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a210" ref="#n210" n="210"/> Dico secundo quod actus cognitionis
							potest<supplied>:</supplied> Uno modo capi pro <lb/> operatione
						intellectus et sic non est verbum. Alio modo capitur pro illo ad quod <lb/>
						<note place="margin">
                            <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">B<ex>eatus</ex>
									Tho<ex>mas</ex>
                            </rs>
                        </note>operatio terminatur in mente in qua
						est. sic est verbum. ut elici potest ex <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>ancto</ex> Tho<ex>ma</ex>
                        </rs>
						<lb/> de veri<ex>tate</ex> q. 4 ar 2 <seg type="corr">ad</seg>
                        <anchor type="crit" xml:id="ca-bi" ref="#cn-bi" n="bi"/> 7.<anchor type="footnote" xml:id="a211" ref="#n211" n="211"/> sed dico illa
						probabiliter <seg type="corr">opinativeque</seg>
                        <anchor type="crit" xml:id="ca-bj" ref="#cn-bj" n="bj"/>. Et ergo <w>cre<lb break="no"/>do</w> quod notanter dixerit actus cognitionis et non intellectus. Ad
						secundum <w>di<lb break="no"/>co</w> quod hoc nomen verbum imponitur ad
						significandum qualitatem absolutam quam <lb/> sequitur respectus
						similitudinis. in relativis enim nominibus quedam <w>impo<lb break="no"/>nuntur</w> ad significandum respectus ipsos. sicut hoc nomen
						similitudo. <w>Que<lb break="no"/>dam</w> vero ad significandum aliquid ad
						quod sequitur respectus<supplied>.</supplied> ¶ Arguo contra. <w>re<lb break="no"/>lativum</w> non potest esse sine correlativo. sed verbum
						vel noticia significat <w>respe<lb break="no"/>ctum</w>. ergo non potest
						esse sine re representata. quod tamen est falsum ut patet <lb/> de rosa in
						hieme. Dicendum quod duplex est respectus. Actualis et <w>Ha<lb break="no"/>bitualis</w>. Maior de primo vera est non de secundo. Dico secundo
						quod <w>re<lb break="no"/>spectus</w> qui consequuntur actus anime
							possunt<anchor type="crit" xml:id="ca-bk" ref="#cn-bk" n="bk"/> esse
						etiam de eo quod non est in actu <w>ex<lb break="no"/>istens</w>.
							<quote>Verbum importat processionem intellectus.</quote> ergo argumentum
						non <lb/>
						<note place="margin">
                            <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">B<ex>eatus</ex>
									Tho<ex>mas</ex>
                            </rs>
                        </note>concludit. Hec <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>anctus</ex> Tho<ex>mas</ex>
                        </rs> de
							veri<ex>tate</ex> materia 4. questi. 5 ad primum.<anchor type="footnote" xml:id="a212" ref="#n212" n="212"/> Ad <lb/>
						<note place="margin">
                            <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">B<ex>eatus</ex>
									Tho<ex>mas</ex>
                            </rs>
                        </note>maiorem<anchor type="crit" xml:id="ca-bl" ref="#cn-bl" n="bl"/> secundi dubii solutionem lege <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>anctum</ex>
							Tho<ex>mam</ex>
                        </rs> par<ex>te</ex> 1 q. 34 in contra <w>di<lb break="no"/>centem</w> quod <quote>nomine verbi significatur. non
							solum respectus ad patrem. sed etiam ad</quote>
						<lb/> creaturam.<anchor type="footnote" xml:id="a213" ref="#n213" n="213"/>
						et ad quartum dicit quod <quote>nomen verbi principaliter est impositum ad
							<lb/> significandum relationem ad dicentem et ex consequenti ad
							creaturas.</quote>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a214" ref="#n214" n="214"/> Nostrum <lb/> autem verbum est similitudo illius. ut habet de
							veri<ex>tate</ex> q. 4.<anchor type="footnote" xml:id="a215" ref="#n215" n="215"/> igitur nostrum verbum <w>prin<lb break="no"/>cipaliter</w>
						significat respectum ad exprimentem. vel intelligentem. et ex consequenti
						rem <lb/>
						<note place="margin">
                            <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">B<ex>eatus</ex>
									Tho<ex>mas</ex>
                            </rs>
                        </note>conceptam. Revera dicit idem de
							poten<ex>tia</ex> q. 8 ar. 1 in cor. Quod verbum in quo <lb/>
						<seg xml:id="seg-s026" type="wdb">
                            <quote>intellectus</quote>
							<quote>intelligit rem aliam a se ab alio oritur</quote>. quia <quote>ab
								intellectu per <lb/> actum suum.</quote> sed <quote>et aliud
								representat.</quote> quia est <quote>similitudo rei
								intellecte.</quote>
                        </seg>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a216" ref="#n216" n="216"/> Huius <lb/>
						<note place="margin">4 topicorum</note>simile habes 4 topi<ex>corum</ex> de
						scientia que significat ordinem ad subiectum et ad <w>sci<lb break="no"/>bile</w>.<anchor type="footnote" xml:id="a217" ref="#n217" n="217"/>
						Patet igitur quomodo relatio est de ratione verbi. Ex prioribus satis
								<w>con<lb break="no"/>stare</w> potest <seg type="corr">identitas</seg>
                        <anchor type="crit" xml:id="ca-bm" ref="#cn-bm" n="bm"/>
						verborum et conceptionum in sequentibus vero <w>probabi<lb break="no"/>tur</w>. quod conceptio intellectus etiam dicatur ratio et diffinitio
						et intentio <lb/>
                        <note place="margin">
                            <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">B<ex>eatus</ex>
						Tho<ex>mas</ex>
                            </rs>
                        </note>patet primum per <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">Doc<ex>torem</ex> S<ex>anctum</ex>
                        </rs> de
							poten<ex>tia</ex> q. 7 ar. 6 in cor. Ubi dicit quod rationes <lb/>
						nominum sequuntur conceptiones intellectuum. et ita dicit <quote>sicut est
							quidam <lb/> conceptus intellectus vel ratio cui respondet res ipsa. que
							est extra animam <lb/> ita est quedam conceptio vel ratio cui respondet
							res intellecta. secundum quod <lb/> huiusmodi. Sicuti rationi hominis
							vel conceptioni hominis respondet res extra <lb/> animam. Rationi vero
							animalis vel conceptioni generis aut speciei respondet <pb facs="https://dfg-viewer.de/show?tx_dlf%5Bdouble%5D=0&amp;tx_dlf%5Bid%5D=http%3A%2F%2Foai.hab.de%2F%3Fverb%3DGetRecord%26metadataPrefix%3Dmets%26identifier%3Doai%3Adiglib.hab.de%3Appn_1702127133&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=86&amp;cHash=1c0cce688f323f8d6e4054a34f3a0217" n="18v" rend="18v"/>
							<lb/>solum res intellecta.</quote>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a218" ref="#n218" n="218"/> Sequitur ex illo primo quod ratio intentionum est
						<lb/> conceptio et est formaliter intentio. Secundo sequitur quod secunde
						intentiones <w>ni<lb break="no"/>hil</w> habent extra animam eis
						correspondens quod est contra alios Tho<ex>mistas</ex>. Nota <lb/> bene quod
						illa coniunctio vel disiunctiva rerum vel terminorum non semper hoc munus
						<lb/> exercet. sed fere impluribus declarat. doctores enim cum unum
								<w>duo<lb break="no"/>bus</w> terminis significant alteri ignotiori
						addunt notiorem. coniunctione <lb/> vel media. ut dicendo Homo vel animal
						rationale et <rs type="person" ref="#achilleus">Achilles</rs> vel <rs type="person" ref="#kadmos">Cadmus</rs>
						<lb/>
                        <note place="margin">
                            <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">B<ex>eatus</ex> tho<ex>mas</ex>
                            </rs>
                        </note>dedit grecas
						litteras non eodem modo fingitur. vel quod <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">D<ex>octor</ex> S<ex>anctus</ex>
                        </rs> observavit
						hec <lb/>
                        <note place="margin">Ratio</note>dicens conceptio vel ratio quasi
						unus terminus alicui alio sit notior. <w>Confir<lb break="no"/>matur</w> per
							<rs type="person" ref="#thomas_aquinas">D<ex>octoris</ex>
								S<ex>ancti</ex>
                        </rs> sen<ex>tentia</ex> 1 dis. 2 q. 1 ar. 3 ubi
						dicit <quote>quod ratio</quote>
						<quote>nihil aliud est quam id <lb/> quod intellectus apprehendit de
							significatione alicuius nominis. et hoc in his que <lb/>
							<note place="margin">diffinitio</note>habent diffinitionem. Est ipsa rei
							diffinitio secundum quod <rs type="person" ref="#aristoteles">Ph<ex>ilosoph</ex>us</rs> dicit</quote>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a022" ref="#n022" n="219"/> 4 <w>meta<lb break="no"/>phisice</w>. lec. 7 et ultima.<anchor type="footnote" xml:id="a220" ref="#n220" n="220"/>
						<quote>Ratio quam significat nomen est diffinitio. Sed <w>que<lb break="no"/>dam</w> dicuntur habere rationem sic dictam. que non diffiniuntur.
							sicut quantitas <w>qua<lb break="no"/>litas</w>. et huiusmodi que non
							diffiniuntur.</quote>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a221" ref="#n221" n="221"/> Hec ille. quod est omnino <w>conso<lb break="no"/>num</w>
						<rs type="person" ref="#aristoteles">Aristoteli</rs> ubi supra dicenti. Dico
						autem unum significare hoc si <lb/> hoc est homo. si sit aliquid homo. hoc
						est hominem esse. Et idem <w>an<lb break="no"/>gelicus</w>
						<note place="margin">intentio</note>
						<rs type="person" ref="#thomas_aquinas">doctor</rs> dicit ubi supra. non
						enim hec dicitur quasi ipsa intentio quam <lb/> significat nomen rationis
						sit in re. Aut etiam ipsa conceptio cui convenit <lb/> talis intentio sit in
						re extra animam. Cum sit in anima sicut in subiecto. sed <lb/> dicitur esse
						in re. inquantum in re extra animam est aliquid respondens conceptioni <lb/>
						anime. Sicut signatum signo. Unde sciendum quod ipsa conceptio <w>intelle<lb break="no"/>ctus</w> tripliciter se habet ad rem. que est extra
						animam. <quote>Aliquando enim hoc quod intellectus <lb/> concipit est
							similitudo rei existentis extra animam. Sicut hoc quod concipitur in
							<lb/> hoc nomine homo. Et talis conceptio intellectus habet fundamentum
							in re <lb/> inmediate inquantum res ipsa ex sua conformitate ad
							intellectum facit <lb/> quod intellectus sit verus et quod nomen
							significans illum intellectum proprie de re <lb/>
							dicatur.</quote>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a222" ref="#n222" n="222"/> ¶ Arguo sic. nihil est similitudo suiipsius. sed conceptus
						<lb/> intellectus de homine est similitudo hominis. ergo non sunt idem.
						Dicitur quod <lb/>
						<note place="margin">
                            <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">B<ex>eatus</ex>
									Tho<ex>mas</ex>
                            </rs>
                        </note>res bene <quote>est similitudo rei
							extra animam existentis</quote> quod notantur dicit <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">D<ex>octor</ex>
							S<ex>anctus</ex>
                        </rs>
                        <supplied>.</supplied>
						<lb/> ¶ Contra inmediate subiungit quod intellectus est verus ex
						conformitate <lb/> rei intellecte ad intellectum. ergo dicit hoc de re
						intellecta. ¶ Preterea quando <lb/> dicitur <quote>res ipsa ex sua
							conformitate ad intellectum facit quod intellectus sit <lb/>
							verus.</quote> quero vel supponunt pro eodem intellectus et res vel pro
						diversis. si <lb/> secundum habeo propositum. Si primum sequitur quod eadem
						res facit <w>conformi<lb break="no"/>tatem</w> suiipsius. <seg xml:id="seg-s027" type="wdb">
                            <quote>Aliq<ex>ua</ex>n<ex>do</ex> autem
								hoc quod significat nomen est non similitudo rei <w>existen<lb break="no"/>tis</w> extra animam. Sed est aliquid quod
								consequitur ex modo intelligendi <pb facs="https://dfg-viewer.de/show?tx_dlf%5Bdouble%5D=0&amp;tx_dlf%5Bid%5D=http%3A%2F%2Foai.hab.de%2F%3Fverb%3DGetRecord%26metadataPrefix%3Dmets%26identifier%3Doai%3Adiglib.hab.de%3Appn_1702127133&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=87&amp;cHash=3b725114796cfb73d8e6c2944724d977" n="19r" rend="19r"/>
								<lb/>rem que est extra animam. Et huiusmodi sunt intentiones quas
								intellectus <lb/> noster adinvenit sicut</quote> significatio
								<quote>huius nominis genus non est similitudo <w>ali<lb break="no"/>cuius</w> rei extra animam existentis. Sed ex hoc quod
								intellectus intelligit animal <lb/> ut in pluribus speciebus
								attribuit ei intentionem generis<supplied>.</supplied> Et huiusmodi
								<lb/> intentionis licet proximum fundamentum non sit in re. sed in
								intellectu. Tamen <lb/> remotum fundamentum est res ipsa. Unde
								intellectus non est falsus. <lb/> qui has intentiones
								adinvenit.</quote>
                        </seg>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a223" ref="#n223" n="223"/> ¶ Sequitur primo quod sicut prima <w>inten<lb break="no"/>tio</w> habet propriam rationem capiendo intentionem pro
						re. Ita secunda intentio habet <lb/> propriam rationem quam significat
						nomen. ut genus significat primo rationem generis que <lb/> est in
						intellectu <seg type="corr">subiective</seg>
                        <anchor type="crit" xml:id="ca-bn" ref="#cn-bn" n="bn"/>. <quote>Aliq<ex>ua</ex>n<ex>do</ex>
							vero id quod significatur per nomen non <lb/> habet fundamentum in re
							neque proximum neque remotum. sicut conceptio <lb/> Chymere<anchor type="footnote" xml:id="a224" ref="#n224" n="224"/>. quia neque est
							similitudo alicuius rei extra animam. neque <w>consequi<lb break="no"/>tur</w> ex modo intelligendi rem aliquam nature. Et ideo ista
							conceptio est <lb/> falsa.</quote>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a225" ref="#n225" n="225"/> ¶ Sequitur secundo ex dictis <seg xml:id="seg-s028" type="wdb">
                            <quote>quod omnes rationes sunt</quote>
							<quote>in intellectu <lb/> nostro sicut in subiecto.</quote> et in rebus
							sicut <quote>in radice</quote>
                        </seg>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a226" ref="#n226" n="226"/> vel in fulcimento <lb/> ut dicit hic
						ad quartum et de po<ex>tentia Dei</ex> ubi supra. Dicit etiam hic quod
						admodum nostram <lb/> opinionem iuvat <quote>quod ratio hominis non dicitur
							esse in homine quasi res quedam in <lb/> ipso. Sed est sicut in subiecto
							in intellectu. et est in homine sicut in eo <lb/> quod prestat
							fulcimentum veritati ipsius.</quote>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a227" ref="#n227" n="227"/> Dii boni quid gratius usquam <lb/>
						esse potest quam veritatem scientia confirmare. falsitatem confutare
								<w>adver<lb break="no"/>sariorum</w>. Cum igitur queritur<anchor type="crit" xml:id="ca-bo" ref="#cn-bo" n="bo"/> in quo sint intentiones
						pro conceptionibus capte <lb/> subiective. Respondet. nunquam mihi sine
						honoris prefatione <w>nomi<lb break="no"/>nandus</w>
						<rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>anctus</ex>
							Tho<ex>mas</ex>
                        </rs> in intellectu. et ad quintum ubi
							supra<supplied>.</supplied> Dicit <seg xml:id="seg-s029" type="wdb">
                            <quote>rationes</quote>
							<lb/> autem <quote>intellecte habent duplicem firmitatem. scilicet
								firmitatem sui esse. et <lb/> hanc habent ab intellectu sicut alia
								accidentia a suis subiectis. Et <w>fir<lb break="no"/>mitatem</w>
								sue veritatis. Et</quote>
							<quote>habent ex re cui confirmantur<anchor type="crit" xml:id="ca-bp" ref="#cn-bp" n="bp"/>. Ex eo quod res est <lb/> vel non est.
								locutio et intellectus veritatem vel falsitatem
							habet.</quote>
                        </seg>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a228" ref="#n228" n="228"/> Patet igitur <lb/> quod ratio et conceptio intellectus et
						diffinitio sunt idem. et hoc secundum aliquas <lb/>
						<note place="margin">
                            <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">B<ex>eatus</ex>
									Tho<ex>mas</ex>
                            </rs>
                        </note>considerationes. Quapropter notate
						secundum <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>anctum</ex>
								Tho<ex>mam</ex>
                        </rs> 1 sen<ex>tentia</ex> dis. 33 q. 1 ar. 1 <lb/>
						ad tertium <seg xml:id="seg-s030" type="wdb">
                            <quote>quod ratio sumitur
								dupliciter. quandoque enim ratio dicitur id quod est <lb/> in
								ratiocinante scilicet ipse actus rationis. vel potentia que est
								ratio. quandoque<anchor type="crit" xml:id="ca-bq" ref="#cn-bq" n="bq"/> etiam <lb/> ratio est nomen intentionis</quote>
							<quote>secundum quod significat diffinitionem rei prout ratio <lb/> est
								diffinitio sive prout est argumentatio. Dico igitur quod cum dicitur
								quod est <lb/> alia ratio paternitatis et <seg type="corr">essentie</seg>
                                <anchor type="crit" xml:id="ca-br" ref="#cn-br" n="br"/> in divinis. non accipitur ratio secundum quod est <lb/>
								in ratiocinante tantum. sed secundum quod est nomen intentionis. et
								significat diffinitionem <lb/> rei. quamvis enim in divinis non
								possit esse diffinitio nec genus. nec <lb/> differentia. nec
								compositio. si tamen intelligatur ibi aliquid diffiniri. alia <pb facs="https://dfg-viewer.de/show?tx_dlf%5Bdouble%5D=0&amp;tx_dlf%5Bid%5D=http%3A%2F%2Foai.hab.de%2F%3Fverb%3DGetRecord%26metadataPrefix%3Dmets%26identifier%3Doai%3Adiglib.hab.de%3Appn_1702127133&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=88&amp;cHash=7228c0f3fb56633915fe952de67c854c" n="19v" rend="19v"/>
								<lb/>erit diffinitio paternitatis. alia diffinitio essentie. In
								omnibus autem <w>inten<lb break="no"/>tionibus</w> hoc communiter
								verum est quod intentiones ipse non sunt in rebus. sed in <lb/>
								anima tantum.</quote>
							<quote>habent tamen aliquid in re respondens scilicet naturam cui
										<w>intelle<lb break="no"/>ctus</w> huiusmodi
								intentiones</quote> tribuit<supplied>.</supplied>
                        </seg>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a229" ref="#n229" n="229"/> hec ille formaliter.
						¶ Ex illo arguo <lb/>
						<note place="margin">1 periarme<ex>neias</ex>.</note>sic. Omne nomen
						significat conceptionem intellectus immediate primo
							periar<ex>meneias</ex>.<anchor type="footnote" xml:id="a230" ref="#n230" n="230"/>
						<lb/> Sed aliqua sunt nomina intentionis. ergo intentio est conceptio
						intellectus. <lb/>¶ Preterea. Nulla intentio est in rebus. sed multe res
						concepte sunt <lb/> in rebus. ergo multe res concepte non sunt intentiones.
						Maior nota<supplied>.</supplied>
						<w>Mi<lb break="no"/>nor</w> probatur quia res naturales concepte sunt in
						rebus. Si dicitur quod res intellecte <lb/> sunt in anima. ¶
							Contra<supplied>.</supplied> omnis intentio tantum est in anima. ergo
						nulla <w>inten<lb break="no"/>tio</w> est in rebus. ¶ Arguit<anchor type="crit" xml:id="ca-bs" ref="#cn-bs" n="bs"/>
						<rs type="person" ref="#dominicus_flandrinus">Dominicus</rs>. <seg xml:id="seg-s031" type="wdb">
                            <quote>unius rei est</quote> una
								<quote>diffinitio <lb/> et essentia. sed unius rei possunt esse
								plures rationes. ergo ratio</quote> et diffinitio <lb/> non sunt
							idem.</seg>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a231" ref="#n231" n="231"/> ¶
						Preterea probatur quod intentio non sit idem quod diffinitio. quia <lb/>
						omnis intentio est in anima tantum. sed ratio sive diffinitio est etiam in
						re <lb/> quia alias diffinitio non verificaretur de diffinito. ¶ Preterea
						nulla <w>con<lb break="no"/>ceptio</w> predicatur de re. quia hec est falsa.
						homo est conceptio. sed omnis ratio <w>predi<lb break="no"/>catur</w> de re.
						nam hec vera est. homo est animal rationale. ¶ Preterea quedam est ratio
						<lb/>substantie. sed intentio sive conceptio saltem cum sit accidens non est
						ratio <w>sub<lb break="no"/>stantie</w>. ergo ratio substantie non est idem
						quod intentio sive conceptio. ¶ <w>Pre<lb break="no"/>terea</w>
						<seg xml:id="seg-s032" type="wdb">
                            <quote>intentio est similitudo rei ad
								extra. et per consequens species intelligibilis.</quote>
							<lb/>
                            <note place="margin">
                                <rs type="person" ref="#dominicus_flandrinus">Dominicus de flandria</rs>
                            </note>
							<quote>sed ratio non est species intelligibilis.</quote>
                        </seg>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a232" ref="#n232" n="232"/> Hec <rs type="person" ref="#dominicus_flandrinus">Dominicus de flandria</rs> 4
								<w>me<lb break="no"/>taphisice</w>. q. 7. ar. 4 quinto adducit et
						solvit. ¶ Dicendum ad primum <w>Ra<lb break="no"/>tio</w> potest accipi
						dupliciter. Uno modo pro forma tocius que est essentia. et sic <lb/> unius
						rei est una ratio. Alio modo accipitur pro diffinitione vel conceptione
						<lb/> rei quam intellectus format in se. sic unius rei possunt esse plures
						rationes. <lb/> secundum quod ille imperfecte representant res. ¶ Ad
						secundum dico. quod secunde <w>in<lb break="no"/>tentiones</w> tantum sint
						in anima tam radicaliter. quam formaliter. formaliter quidem <lb/> quia in
						anima subiective. radicaliter. quia illa quorum huiusmodi rationes <lb/> non
						sunt in re extra animam. sed solum sequuntur actum intelligendi. de <w>po<lb break="no"/>ten</w>
                        <ex>tia</ex> q. 7 ar. 6 in
							cor<ex>relario</ex>.<anchor type="footnote" xml:id="a233" ref="#n233" n="233"/> q. 1 ar. 1 ad decimum.<anchor type="footnote" xml:id="a234" ref="#n234" n="234"/> et in 1 sen<ex>tentia</ex> ubi supra dis. 2 <lb/>
						<note place="margin">
                            <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">B<ex>eatus</ex>
									Tho<ex>mas</ex>
                            </rs>
                        </note>q. 1 ar. 3<anchor type="footnote" xml:id="a235" ref="#n235" n="235"/> dicit enim in forma. <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>anctus</ex>
							Tho<ex>mas</ex>
                        </rs> ad decimum de poten<ex>tia</ex>
						<seg xml:id="seg-s033" type="wdb">
                            <quote>quod intellectui <lb/> respondet
								aliquid</quote>
							<quote>dupliciter. Uno modo immediate quando</quote> scilicet
								<quote>intellectus <lb/> concepit formam rei alicuius extra animam
								existentis. ut hominis vel lapidis. <lb/> Alio modo mediate.
								quando</quote> scilicet <quote>aliquid sequitur actum intelligendi
								et <w>in<lb break="no"/>tellectus</w> reflexus supra ipsam
								considerat illud</quote>
                        </seg>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a023" ref="#n023" n="236"/> etc. ¶ Ad tercium dicit ille <lb/> quod si
						conceptio accipitur secunde intentionaliter. similiter et ratio tunc non
						predicatur de <lb/> re. Si prime intentionaliter sic capitur dupliciter. Uno
						modo in abstracto <pb facs="https://dfg-viewer.de/show?tx_dlf%5Bdouble%5D=0&amp;tx_dlf%5Bid%5D=http%3A%2F%2Foai.hab.de%2F%3Fverb%3DGetRecord%26metadataPrefix%3Dmets%26identifier%3Doai%3Adiglib.hab.de%3Appn_1702127133&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=89&amp;cHash=95fae7fc2f98318de48d5be98b4aaf44" n="20r" rend="20r"/>
						<lb/>sic non predicatur. Alio modo in concreto sic predicatur de re. homo
						enim est <lb/> illud quod concipitur scilicet animal rationale. et est illud
						quod est ratio. ¶ Ad quartum <lb/> dicit quod sicut est quedam ratio
						substantie ita conceptio quamvis sit accidens. <lb/> sufficit enim quod
						proximum significatum conceptionis sit res que est substantia. ¶ Ad <lb/>
						quintum dicit quod duplex est similitudo rei. quedam informans. talis est
						species <lb/> intelligibilis. alia formata et talis differt a specie
						intelligibili. <lb/> et dicitur conceptio. etiam dicitur quod argumentum non
						valet. ¶ Quamvis pro <lb/> meis viribus probaverim intentionem esse verbum.
						tamen firmiores <seg type="corr">adducere</seg>
                        <anchor type="crit" xml:id="ca-bt" ref="#cn-bt" n="bt"/>
						<lb/>
                        <note place="margin">
                            <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">B<ex>eatus</ex> Tho<ex>mas</ex>
                            </rs>
                        </note>rationes me opere
						non tedet. ubi lumen doctorum. <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>anctus</ex> Tho<ex>mas</ex>
                        </rs> in primis <w>oc<lb break="no"/>currat</w> in sum<ex>ma</ex> contra gen<ex>tiles</ex> li. 1 ca. 54.
						dicens. <seg xml:id="seg-s034" type="wdb">
                            <quote>Considerandum est quod res
										<w>ex<lb break="no"/>terior</w> intellecta nobis in
								intellectu nostro non existit secundum propriam <lb/> naturam. Sed
								oportet quod species eius sit in intellectu nostro. per quam fit
										<w>in<lb break="no"/>tellectus</w> in actu. existens autem
								in actu per huiusmodi speciem. sicut per <w>propri<lb break="no"/>am</w> formam intelligit rem ipsam. Non autem ita quod ipsum
								intelligere sit actio <lb/> transiens in</quote> rem intellectam.
								<quote>sicut calefactio transit in calefactum. Sed <lb/> manet in
								ipso intellligente.</quote> Et <quote>habet relationem ad rem que
								intelligitur ex <lb/> eo quod species predicta. que est principium
								intellectualis operationis. ut <w>for<lb break="no"/>ma</w> est
								similitudo illius. ¶ Ulterius autem considerandum est. quod
								intellectus per <lb/> speciem rei formatus intelligendo format
								inseipso quandam intentionem <lb/> rei intellecte. que est ratio
								ipsius quam significat diffinitio. Et hoc quidem <w>ne<lb break="no"/>cessarium</w> est. eo quod intellectus intelligit
								indifferenter rem absentem et <w>pre<lb break="no"/>sentem</w> in
								quo cum intellectu imaginatio convenit. Sed intellectus hoc amplius
								<lb/> habet quod etiam intelligit rem ut separatam a conditionibus
								materialibus sine <w>qui<lb break="no"/>bus</w> in rerum natura non
								existit. et hoc non posset esse nisi intellectus <w>intentio<lb break="no"/>nem</w> sibi predicta formaret. Hec autem
								intentio intellecta cum sit quasi <w>ter<lb break="no"/>minus</w>
								intelligibilis operationis. est aliud a specie intelligibili. que
								facit <lb/> intellectum in actu. quam oportet considerari ut
								intelligibilis <w>opera<lb break="no"/>tionis</w> principium. licet
								utrumque sit rei intellecte similitudo. per hoc enim quod <lb/>
								species intelligibilis que est forma intellectus et intelligendi
								principium <lb/> est similitudo rei exterioris. Sequitur quod
								intellectus intentionem</quote> format <lb/>
							<quote>illi rei similem. Quia quale unumquodque talia operatur. et ex
								hoc quod <w>in<lb break="no"/>tentio</w> intellecta est similis
								alicui rei. Sequitur quod intellectus <w>forman<lb break="no"/>do</w> huiusmodi intentioni rem illam
							intelligat.</quote>
                        </seg>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a013" ref="#n013" n="237"/> Hec ille formaliter<supplied>.</supplied> ¶ Ex
								<w>qui<lb break="no"/>bus</w> elicio primum<supplied>.</supplied>
						Quod intelligere operatio intellectus existens importat <lb/> relationem et
						rem que intelligitur. ¶ Secundo arguo<anchor type="crit" xml:id="ca-bu" ref="#cn-bu" n="bu"/>. Nulla operatione <w>imma<lb break="no"/>nente</w>
						potest aliquid produci extra proprium subiectum. Sed intentio. ratio.
								<w>diffini<lb break="no"/>tio</w> formatur vel producitur ab
						intellectu operatione immanente. ergo. Maior <pb facs="https://dfg-viewer.de/show?tx_dlf%5Bdouble%5D=0&amp;tx_dlf%5Bid%5D=http%3A%2F%2Foai.hab.de%2F%3Fverb%3DGetRecord%26metadataPrefix%3Dmets%26identifier%3Doai%3Adiglib.hab.de%3Appn_1702127133&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=90&amp;cHash=6ebba8abc8c64c5de99221638898c49e" n="20v" rend="20v"/>
						<lb/>probatur. Quia per hoc differt operatio inmanens et transiens. Minor
						est <lb/>
						<rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>ancti</ex> Tho<ex>me</ex>
                        </rs>
						Conclusio formalis in ferio.<anchor type="footnote" xml:id="a238" ref="#n238" n="238"/> ¶ Preterea. Quicquid <w>intelle<lb break="no"/>ctus</w> format in seipso hoc est in eo formaliter et subiective. Sed
						intentionem <w>in<lb break="no"/>tellectus</w> format in seipso. ergo. in
							darii<anchor type="footnote" xml:id="a239" ref="#n239" n="239"/>. Maior
						et Minor <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>ancti</ex>
								Tho<ex>me</ex>
                        </rs> ergo secunda <lb/> intentio et prima sunt
						formaliter in intellectu. ¶ Oritur dubitatio ex <w>tex<lb break="no"/>tu</w>
						<rs type="person" ref="#thomas_aquinas">Tho<ex>me</ex>
                        </rs> dicentis Quod
						imaginatio convenit cum intellectu in formatione <lb/> intentionis.<anchor type="footnote" xml:id="a240" ref="#n240" n="240"/> ¶ Queritur ergo. An
						imaginativa virtus que a quibusdam fantasia <lb/> dicitur. etiam possit
						formare intentionem. et videtur quod sic. Quia dicit <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">doctor <lb/>S<ex>anctus</ex>
                        </rs> ar. 9 ad
						secundum. <seg xml:id="seg-s035" type="wdb">
                            <quote>Sensus exterior non
								format sibi aliquam formam <lb/> sensibilem<supplied>.</supplied>
								Hoc autem facit virtus imaginativa. Cuius forma</quote> quoddam
								<quote>simile <lb/> est verbum intellectus.</quote>
                        </seg>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a241" ref="#n241" n="241"/> Similiter patet
						parte 1 q. 93 ar. 6. ad quartum.<anchor type="footnote" xml:id="a242" ref="#n242" n="242"/>
						<w>Proba<lb break="no"/>tur</w> ratione. Cuiuscumque forme actus exprimitur
						alicui. ibi est forma. sed in <w>vir<lb break="no"/>tute</w> imaginativa
						exprimitur actus illius formate intentionis. ergo intentionem <w>for<lb break="no"/>mat</w> fantasia. Relinquo. Dicitur etiam quod
							<quote>hec intentio intellecta cum sit <lb/> terminus intelligibilis
							operationis.</quote>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a243" ref="#n243" n="243"/> ¶ <seg xml:id="seg-q009" type="wdb">Utrum ergo intentio vel
							verbum cordis <lb/>
							<note place="margin">
                                <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">B<ex>eatus</ex> Tho<ex>mas</ex>
                                </rs>
                            </note>distinguatur
							realiter ab operatione intelligibili.</seg>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a244" ref="#n244" n="244"/> Et videtur quod non. dicit
							enim<anchor type="crit" xml:id="ca-bv" ref="#cn-bv" n="bv"/>
						<rs type="person" ref="#thomas_aquinas">D<ex>octor</ex>
							<lb/> S<ex>anctus</ex>
                        </rs> quod predicta conceptio consideratur ut
						terminus actionis in opus<ex>culo</ex> ut supra.<anchor type="footnote" xml:id="a245" ref="#n245" n="245"/>
						<lb/> et de verita<ex>te</ex> q. 4 ar. 1 ad primum. dicit quod actio <seg xml:id="seg-s036" type="wdb">
                            <quote>intellectus motus dicitur non
										<w>qui<lb break="no"/>dam</w> actus imperfecti. sed motus
								perfecti</quote> qui est operatio. accipitur tamen motus <lb/> pro
							eo ad quod motus terminatur i<ex>d est</ex> operatio pro operato. dum
								<rs type="person" ref="#damascenus_ioannes">Damas<ex>cenus</ex>
                            </rs>
							dicit <quote>
								<w>ver<lb break="no"/>bum</w> interius esse motum
							mentis</quote>.</seg>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a246" ref="#n246" n="246"/> ¶ Et preterea. Verbum interius semper <lb/> sequitur
						intellectum in actu suo. ¶ Ex quo arguo<anchor type="crit" xml:id="ca-bw" ref="#cn-bw" n="bw"/> sic. Motus capit speciem <lb/>
                        <note place="margin">3 et 5 phi<ex>si</ex>co<ex>rum</ex>.</note>et essentiam a termino ad
						quem a quo non distinguitur essencialiter 3 et 5 phisicorum.<anchor type="footnote" xml:id="a247" ref="#n247" n="247"/>
						<lb/> Sed ex predictis. intelligere est motus. et verbum cordis est
						terminus. ergo non <lb/> distinguuntur realiter<supplied>.</supplied> ¶
						Preterea. quando duo sic se habent quod unum <w>neces<lb break="no"/>sario</w> sequitur alterum in eodem genere. unum est de essentia
						alterius. sic est de <w>ver<lb break="no"/>bo</w> et operatione intellectus.
						ergo. ¶ Preterea<supplied>.</supplied> Calefactio non distinguitur <w>rea<lb break="no"/>liter</w>
                        <note place="margin">
                            <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">B<ex>eatus</ex> Tho<ex>mas</ex>
                            </rs>
                        </note> a
						calore. ergo intelligere est idem realiter cum verbo. idem habes apud<anchor type="crit" xml:id="ca-bx" ref="#cn-bx" n="bx"/>
						<rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>anctum</ex>
							Tho<ex>mam</ex>
                        </rs>
						<lb/> par<ex>te</ex> 1 q. 93 ar. 7 in cor. ubi dicit. <quote>Verbum autem in
							anima nostra sine <w>actua<lb break="no"/>li</w>
                            <note place="margin">
                                <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">B<ex>eatus</ex>
										Tho<ex>mas</ex>
                                </rs>
                            </note> cogitatione esse non
							potest.</quote>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a248" ref="#n248" n="248"/> ¶ Preterea dicit <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>anctus</ex>
								Tho<ex>mas</ex>
                        </rs> de poten<ex>tia</ex> q. 8. ar. 1 <lb/> in cor.
							<quote>Non tamen est extrinsicum ab ipso intelligere intellectus. Cum
							ipsum <lb/> intelligere compleri non possit sine verbo
							predicto.</quote>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a249" ref="#n249" n="249"/> et intelligit hoc de verbo <w>cor<lb break="no"/>dis</w>. vel
						conceptionis intellectus ut patet in precedentibus et sequentibus <w>pun<lb break="no"/>ctis</w>. ¶ Sed contra. <seg xml:id="seg-s037" type="wdb">
                            <quote>conceptio differt ab actione intellectus</quote>
							<quote>et quasi</quote> quoddam per <lb/> ipsam constitutam.
								<quote>intellectus enim sua actione format rei diffinitionem vel
								<lb/> etiam propositionem affirmativam seu
							negativam.</quote>
                        </seg>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a250" ref="#n250" n="250"/> Hec formaliter de poten<ex>tia</ex> ubi supra.
						<lb/>et in opus<ex>culo</ex> 53<anchor type="footnote" xml:id="a251" ref="#n251" n="251"/>. ¶ Arguo sic nullum ens reale realiter
						constituitur <pb facs="https://dfg-viewer.de/show?tx_dlf%5Bdouble%5D=0&amp;tx_dlf%5Bid%5D=http%3A%2F%2Foai.hab.de%2F%3Fverb%3DGetRecord%26metadataPrefix%3Dmets%26identifier%3Doai%3Adiglib.hab.de%3Appn_1702127133&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=91&amp;cHash=2629c30290b45150585ced31a6172c34" n="21r" rend="21r"/>
						<lb/>per seipsum. sed conceptio realiter constitutur per operationem
						intellectus. ergo realiter <lb/>
                        <seg type="corr">distinguitur</seg>
                        <anchor type="crit" xml:id="ca-by" ref="#cn-by" n="by"/> ab actione intellectus.
						Dicatur. constituere in rationali potentia <lb/> est acquirere in
						naturalibus. sed per motum realem acquiritur terminus realis. Sicut <lb/>
						per albefactionem albedo. attamen secundum multos non distinguuntur
						realiter. <lb/>
                        <note place="margin">species intelligibilis.</note>¶Nota
						diligenter. Quod species intelligibilis dicitur principium intelligendi et
								<w>si<lb break="no"/>militudo</w> rei exterioris. per quam
						intellectus exit in actum et format <w>inten<lb break="no"/>tionem</w> in
						qua intelligit res hoc modo. intellectus agens qui principaliter agit <lb/>
						similitudines rerum in intellectu possibili sua illustratione facit
								<w>fantas<lb break="no"/>mata</w> actu intelligibilia que
						recipiuntur in intellectum possibilem non <lb/> eadem numero. nec specie. ut
						multi dicunt. Quia intellectus eis utitur <lb/> ut instrumentis reponendo
						species intelligibiles in thesauro specierum. per <lb/> quas exitur in actum
						formando intentionem. Hec elici possunt ex quotlibet 8 ar. 3<anchor type="footnote" xml:id="a021" ref="#n021" n="252"/> contra <lb/>
							gen<ex>tiles</ex> li. 2 ca. 73.<anchor type="footnote" xml:id="a253" ref="#n253" n="253"/> Et si plura huius veritatis testimonia
						munimentaque habere <lb/>
                        <note place="margin">
                            <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">B<ex>eatus</ex>
						Tho<ex>mas</ex>
                            </rs>
                        </note>desideras facile colliges<anchor type="crit" xml:id="ca-bz" ref="#cn-bz" n="bz"/> ex <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>an</ex>cto Thoma</rs> contra
							gen<ex>tiles</ex> li. 4 ca. 11. ubi ita <lb/> loquitur. <seg xml:id="seg-s038" type="wdb">
                            <quote>Licet intentio</quote> in angelis
								<quote>intellecta sit eis omnino intrinsica. non</quote>
							<lb/> tum <quote>ipsa intentio intellecta est eorum substantia. quia non
								est idem in eis <w>intelli<lb break="no"/>gere</w> et
							esse.</quote>
                        </seg>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a254" ref="#n254" n="254"/> ¶ Sequitur primo. quod intentio formaliter concepta in
						creaturis <lb/> saltem est intrinsica. quo ad firmitatem. hoc est unum <seg type="corr">accidens</seg>
                        <anchor type="crit" xml:id="ca-ca" ref="#cn-ca" n="ca"/> existens subiective <lb/> in ipso intendente.
						probatur. quia forma de quotlibet accidente verificatur. sed intentio <lb/>
						est accidens. ergo est formaliter intentio. ¶ Preterea. Illud quod est
						alicui <w>intrin<lb break="no"/>sicum</w>. et non est de substantia eius
						illud est accidens in eo. sed intentio est huiusmodi <lb/> igitur. ¶
						Sequitur secundo. quod conceptio et actio intellectus sunt idem. quia ex
						<lb/> hoc quod intelligere in angelis non est esse. sequitur quod intentio
						non est eorum <w>sub<lb break="no"/>stantia</w>. Ego reor <rs type="person" ref="#wilhelm_von_ockham">Wil<ex>helmum</ex> Ockan<ex>um</ex>
                        </rs> suam
						opinationem hoc ex fonte <w>hausis<lb break="no"/>se</w> cum dicit eam esse
						qualitatem intellectui inherentem.<anchor type="footnote" xml:id="a255" ref="#n255" n="255"/> Quoniam autem inhereat <lb/>
                        <note place="margin">
                            <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">B<ex>eatus</ex>
									Tho<ex>mas</ex>
                            </rs>
                        </note>sive transeunter. ut videtur sentire.
							<rs type="person" ref="#thomas_aquinas">D<ex>octor</ex>
							S<ex>anctus</ex>
                        </rs> qui dicit quod sit quasi passio et quod <lb/>
                        <note place="margin">
                            <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">B<ex>eatus</ex>
									Tho<ex>mas</ex>
                            </rs>
                        </note>nunquam sit sine intelligere.<anchor type="footnote" xml:id="a256" ref="#n256" n="256"/> quod tamen hic
						determinare omitto subiungit <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>anctus</ex> T<ex>homas</ex>
                        </rs>. <lb/>
						<seg xml:id="seg-s039" type="wdb">
                            <quote>Dico autem intentionem intellectam
								id quod intellectus in seipso concipit de re <lb/> intellecta. que
								quidem in nobis neque est ipsa res que intelligitur. neque est <lb/>
								ipsa substantia intellectus. sed est quedam similitudo concepta in
								intellectu de re <w>in<lb break="no"/>tellecta</w>. quam voces
								exteriores</quote> signant. <quote>Unde et ipsa intentio verbum
										<w>inte<lb break="no"/>rius</w> nominatur quod est exteriori
								verbo signatum. Et quidem quod predicta <w>inten<lb break="no"/>tio</w> non sit in nobis res intellecta inde apparet. quod
								aliud est <w>intelli<lb break="no"/>gere</w> rem. et aliud est
								intelligere ipsam intentionem intellectam. quod intellectus <lb/>
								facit. dum super suum opus reflectitur. Unde et alie scientie sunt
								de rebus. et <lb/> alie de intentionibus intellectis. Quod autem
								intentio intellecta non sit ipse <w>in<lb break="no"/>tellectus</w>
								in nobis. ex hoc patet quod esse intentionis intellecte.</quote>
							etiam <quote>in ipso <w>in<lb break="no"/>
									<pb facs="https://dfg-viewer.de/show?tx_dlf%5Bdouble%5D=0&amp;tx_dlf%5Bid%5D=http%3A%2F%2Foai.hab.de%2F%3Fverb%3DGetRecord%26metadataPrefix%3Dmets%26identifier%3Doai%3Adiglib.hab.de%3Appn_1702127133&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=92&amp;cHash=332804025c996f8857fe4093a19696d2" n="21v" rend="21v"/> tellectu</w> consistit. non autem esse intellectus
								nostri. cuius esse non est suum <w>intel<lb break="no"/>ligere</w>.</quote>
                        </seg>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a257" ref="#n257" n="257"/> cum ergo in deo sit idem esse et intelligere.
						intentio intellecta in ipso est <lb/> eius intellectus. et quia intellectus
						in eo est res intellecta. Intelligendo <lb/> enim se intelligit omnia alia.
						ut in primo ostensum est. relinquitur quod in deo <lb/> intelligente seipsum
						sit idem intellectus. et res que intelligitur. et intentio <w>in<lb break="no"/>tellecta</w>. ¶ Animadverte primo diligenter quod
						intentio intellecta neque <lb/> est res intellecta neque substantia
							intellectus.<anchor type="footnote" xml:id="a258" ref="#n258" n="258"/>
						nescio quam probationem afferrem <lb/>
                        <note place="margin">
                            <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">B<ex>eatus</ex>
						Tho<ex>mas</ex>
                            </rs>
                        </note>desisto afferre ex<anchor type="crit" xml:id="ca-cb" ref="#cn-cb" n="cb"/>
						<rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>ancto</ex> Tho<ex>ma</ex>
                        </rs>
						ne nodum in scirpo querere videar. <w>In<lb break="no"/>tentio</w> capitur
						dupliciter elicitive. Uno modo formaliter pro illo quod est tale. sic <lb/>
						est unum accidens reale in intellectu. transeunter inherens quod intellectus
						<lb/> format. et dicitur formaliter intentio. Alio modo pro illo cuius est
						illa intentio <lb/> similitudo. scilicet pro re. sic est radicaliter
						fundamentaliter extra animam. quandoque <lb/> substantia. quandoque
						accidens. et non dicitur formaliter intentio. probatur. illud est formaliter
								<w>in<lb break="no"/>tentio</w>. cui diffinitio convenit
						intentionis. sed illa convenit verbo interiori non rei <lb/> nisi
						fundamentaliter. ergo. Minor patet. quia intentio dicitur vel ab intus et
								<w>tene<lb break="no"/>or</w> sive intendor et ab intendere que
						formaliter conveniunt verbo cordis.<anchor type="footnote" xml:id="a259" ref="#n259" n="259"/>
						<w>pro<lb break="no"/>batur</w>. quia semper intus tenetur formaliter. quia
						subiective. quod in accidentibus <lb/> idem est. Item est illud in quod
						intellectus tendit. et per quod propter <w>considera<lb break="no"/>tionem</w> rerum quod in nobis iudicamus sepius. de rebus tamen non
						existentibus <lb/> sufficit quod intentio sit talis similitudo quales res
						sunt. vel quo modo sunt. <lb/> Dicitur etiam ab intendere. quia media que
						sunt ordinata ad finem in <w>rationa<lb break="no"/>libus</w> etiam tendunt
						in finem.<anchor type="footnote" xml:id="a260" ref="#n260" n="260"/> sed
						verbum cordis est aliquod ordinatum in rem <lb/> sicut in finem. igitur. ¶
							Preterea<supplied>.</supplied> Illud est intentio propriissime quo
								<w>intelle<lb break="no"/>ctus</w> tendit et in quod tendit. tale
						est verbum cordis vel intentio intellecta<supplied>.</supplied>
						<lb/> ¶ Preterea. Illud est formaliter intentio. quod vox intentionis
						significat. sed tale est <lb/> conceptio intellectus. et non res intellecta
						ut patet primo periar<ex>meneias</ex>.<anchor type="footnote" xml:id="a261" ref="#n261" n="261"/> ergo<supplied>.</supplied> Hoc tamen <lb/> est
						indubitatum apud <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>anctum</ex>
								Tho<ex>mam</ex>
                        </rs>
                        <supplied>.</supplied> Nota deinceps. quod
						intellectus noster <lb/> format intentiones primas et secundas que propter
						obiecta quorum sunt <w>similitudi<lb break="no"/>nes</w> habent ordinem
						primi et secundi.<anchor type="footnote" xml:id="a262" ref="#n262" n="262"/>
						quia si est intentio obiecti de primo <lb/> intelligibilium ordine dicitur
						prima. si de secundo est secunda. inquantum scilicet <w>in<lb break="no"/>tellectus</w> noster post considerationem rerum primam reflectit se
						supra illud <lb/> quod intelligentiam sequitur. sicut est esse generis. esse
						speciei. esse <w>indivi<lb break="no"/>dui</w> etc. Tunc format secundam
						intentionem. ut patet de poten<ex>tia</ex> q. 1 art. 1 ad <w>de<lb break="no"/>cimum</w>.<anchor type="footnote" xml:id="a263" ref="#n263" n="263"/> q. 7 ar. 6 in cor.<anchor type="footnote" xml:id="a264" ref="#n264" n="264"/> Sed nulla probatione aliis Thomistis
						hic <lb/>
                        <note place="margin">
                            <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">B<ex>eatus</ex> Tho<ex>mas</ex>
                            </rs>
                        </note>opus est. cum <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>anctus</ex>
							T<ex>homas</ex>
                        </rs> duabus ostendat rationibus ex quarum secunda
						elicitur <lb/> quod aliud est intelligere rem. et aliud ipsam intentionem
						intellectam. hinc <lb/>
                        <seg type="corr">statuit</seg>
                        <anchor type="crit" xml:id="ca-cc" ref="#cn-cc" n="cc"/> dubitatio cum principale nostrum
						propositum sit dicere de <w>inten<lb break="no"/>
							<pb facs="https://dfg-viewer.de/show?tx_dlf%5Bdouble%5D=0&amp;tx_dlf%5Bid%5D=http%3A%2F%2Foai.hab.de%2F%3Fverb%3DGetRecord%26metadataPrefix%3Dmets%26identifier%3Doai%3Adiglib.hab.de%3Appn_1702127133&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=93&amp;cHash=0f14af5b911be464c54f11c1cd50dca1" n="22r" rend="22r"/> tionibus</w> logicis. ¶ An logica intentiones secundas.
						que verba secundaria dici <lb/>
                        <note place="margin">
                            <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">B<ex>eatus</ex>
						Tho<ex>mas</ex>
                            </rs>
                        </note>possunt. considerat<supplied>.</supplied>
						Responsio. ut habet <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">D<ex>octor</ex>
								S<ex>anctus</ex>
                        </rs> parte. 3 q. 25 ar. 3 in cor. <lb/>
						<seg xml:id="seg-s040" type="wdb">
                            <quote>Duplex est motus anime in
									imaginem<supplied>.</supplied> Unus quidem in imaginem ipsam
								secundum <lb/> quod est res quedam.</quote> Alius <quote>in imaginem
								inquantum est imago alterius. et <w>in<lb break="no"/>ter</w> hos
								motus est hec differentia.</quote> nam <quote>primus motus quo quis
								movetur in <w>imagi<lb break="no"/>nem</w>
								<lb/> prout est res quedam est alius a motu qui est in rem. Secundus
								autem <lb/> motus</quote>
							<quote>est unus et idem cum illo qui est in rem.</quote>
                        </seg>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a265" ref="#n265" n="265"/> Hec ille. quod
						multifariam <w>proba<lb break="no"/>ri</w> potest. sed sit una ratio. Ubi
						unum propter alterum ibi ambo unum. sed <w>mo<lb break="no"/>tus</w> est in
						imaginem propter imaginatum. ergo<supplied>.</supplied> Intellige egregia
							dicta<anchor type="crit" xml:id="ca-cd" ref="#cn-cd" n="cd"/>
						<rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>ancti</ex> T<ex>homae</ex>
                        </rs>
						<lb/> Exempli gratia. Videns aliquam imaginem in speculo potest stare in
								<w>imagi<lb break="no"/>ne</w> considerando ipsam quomodo sit in
						speculo et que sit causa quod apparet in <w>spe<lb break="no"/>culo</w> et
						non in alio vitro in quo opacum non est obiectum. sic est spe<ex>ci</ex>alis
								<w>cogni<lb break="no"/>tio</w> vel visio de
							imagine<supplied>.</supplied> Alio modo videns imaginem alicuius retro
						se <lb/> stantem videt et ipsum unica visione. quia immediate fertur in
						ipsum per <w>ima<lb break="no"/>ginem</w>. et sic non est spe<ex>ci</ex>alis
						cognitio imaginis. ita etiam in proposito <lb/> est. nam intellectus format
						in se intentionem vel conceptionem. vel verbum in <lb/> quo tanquam in forma
						speculari. ut patet parte prima. et hoc unica cognitione. <lb/> et illud
						cuius est verbum cognoscit.<anchor type="footnote" xml:id="a266" ref="#n266" n="266"/> hoc modo logica potest esse illis secundis <w>in<lb break="no"/>tentionibus</w>. Si autem volumus intentiones considerare quantum ad
						causas <lb/> vel quantum ad subiectum. vel quantum ad naturas earum. sic est
							spe<ex>ci</ex>alis scientia de <lb/> illis et aliis puta de animalium
						historia. Immo si considerantur inquantum sunt <lb/> in intellectu
						inmateriali qui est abstractus a materia. sic de eis est <w>metha<lb break="no"/>phisica</w>
                        <note place="margin">6
							metaphi<ex>sice</ex>.</note> speculatio. cuius est considerare res sine
						materia et motu 6 <w>metha<lb break="no"/>phisice</w>.<anchor type="footnote" xml:id="a267" ref="#n267" n="267"/>
                        <note place="margin">
                            <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">B<ex>eatus</ex>
									Tho<ex>mas</ex>
                            </rs>
                        </note> ¶ Preterea dicit <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>anctus</ex> T<ex>homas</ex>
                        </rs> in 4 li.
						contra gen<ex>tiles</ex> ubi supra quod <quote>omne <w>intel<lb break="no"/>lectum</w> inquantum intellectum oportet esse in
							intelligente.</quote>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a268" ref="#n268" n="268"/> Intellectum autem <lb/> in intelligente est intentio
						intellecta. et verbum. sicut verbum lapidis in <w>intel<lb break="no"/>lectu</w> est lapis intellectus. non realis natura lapidis. quia
							<quote>lapis non est <lb/> in anima sed species</quote>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a269" ref="#n269" n="269"/> eius. sed conceptus
						lapidis. vel similitudo lapidis. ergo res <w>intel<lb break="no"/>lecta</w>
						non est intentio hoc modo confirmatur quia esse intentionis intellecte. sive
								<w>ver<lb break="no"/>bi</w> interius concepti. est ipsum suum
						intelligi. sed esse rerum intellectarum non est <lb/> ipsum intelligi. quia
						possunt etiam esse sine intellectu. ergo. ¶ Preterea a maiori <lb/> magis
						videtur quod intentio in homine intelligente seipsum sit idem quod res
								<w>intel<lb break="no"/>lecta</w>. <lb/> vel homo naturalis. quam
						intentio in homine aliarum rerum. sed in homine <w>intelligen<lb break="no"/>te</w> seipsum. verbum interius conceptum non est homo verus naturale
						esse habens hominis. sed est homo intellectus tantum. quasi quedam
						similitudo hominis veri ab <w>in<lb break="no"/>tellectu</w> apprehensa.
						ergo multo magis hoc verum est de intentionibus aliarum <lb/> rerum. Minor
						est <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">Sancti Thome</rs>. ¶ Preterea
						per hoc differt verbum dei et <w>ver<lb break="no"/>
							<pb facs="https://dfg-viewer.de/show?tx_dlf%5Bdouble%5D=0&amp;tx_dlf%5Bid%5D=http%3A%2F%2Foai.hab.de%2F%3Fverb%3DGetRecord%26metadataPrefix%3Dmets%26identifier%3Doai%3Adiglib.hab.de%3Appn_1702127133&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=94&amp;cHash=ea0d76fb7918a93ebb260d760da9f745" n="22v" rend="22v"/> bum</w> hominis. quod illud est ipse deus. verbum autem
						hominis non potest dici simpliciter et <lb/> absolute homo. sed secundum
						quid. scilicet homo <seg type="corr">intellectus</seg>
                        <anchor type="crit" xml:id="ca-ce" ref="#cn-ce" n="ce"/>. unde hec falsa est homo est
							<lb/>
                        <note place="margin">Intentio procedens</note>verbum. sed hec vera
						esse potest. homo intellectus est verbum<supplied>.</supplied>
							Subiungit.<anchor type="footnote" xml:id="a270" ref="#n270" n="270"/>
						<quote>est autem de <lb/> ratione interioris verbi quod est intentio
							intellecta quod procedet ab <w>intelligen<lb break="no"/>te</w> secundum
							suum intelligere. cum sit quasi terminus intellectualis operationis.
									<w>In<lb break="no"/>tellectus</w> enim intelligendo concipit et
							format intentionem sive rationem <w>intelle<lb break="no"/>ctam</w> que
							est <seg type="corr">interius</seg>
                            <anchor type="crit" xml:id="ca-cf" ref="#cn-cf" n="cf"/> verbum.</quote>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a271" ref="#n271" n="271"/> Hec ille. Arguo sic quod est de
						ratione alicuius <lb/> ab eo separari non potest procedere ab intellectu est
						de ratione intentionis <w>intel<lb break="no"/>lecte</w>. ergo et per
						consequens solum intelligere intellectus et hec verba possunt dici
								<w>inteni<lb break="no"/>ones</w>. sequitur etiam quod nulla
						substantia potest hoc modo dici intentio intellecta<supplied>.</supplied>
						<lb/> ¶ Preterea principium et principiatum in creaturis realiter
						distinguuntur <lb/> sed res naturalis est principium similitudinis concepte
						in intellectu nostro. ergo res <lb/> naturalis non potest dici intentio
						intellecta. vel similitudo concepta que idem sunt<supplied>.</supplied>
						<lb/> ¶ <seg xml:id="seg-s041" type="wdb">Preterea dicit quod duplex est
							imago. scilicet <quote>aliqua que non communicat in natura <lb/> cum eo
								cuius est imago. sive sit imago eius quantum ad exteriora accidentia
								<lb/> sicut statua enea est imago hominis nec tamen est homo. sive
								sit imago <w>quan<lb break="no"/>tum</w> ad substantiam rei. Ratio
								enim hominis in intellectu. non est homo. nam et <lb/>
								<rs type="person" ref="#aristoteles">Philosophus</rs> <anchor type="wdb" xml:id="kgk_001_p77_l21" place="start" subtype="inter-vol-qv" spanTo="#kgk_001_p77_l24_end"/>dicit.
									<quote>lapis non est in anima sed species
									lapidis</quote>
                                <supplied>.</supplied> Imago autem alicuius <lb/>
								rei que eandem naturam habet cum re cuius est imago. est sicut
								filius regis in <lb/> quo imago patris apparet et est eiusdem nature
								cum ipso.</quote>
                        </seg>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a272" ref="#n272" n="272"/> Hec ille<supplied>.</supplied>
						<w>Eli<lb break="no"/>cio</w> primum quod falsissima est<anchor type="wdb" xml:id="kgk_001_p77_l24_end" place="end" subtype="inter-vol-qv"/> illa solutio et
						omnino adversaria. <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>anctus</ex>
								Tho<ex>mas</ex>
                        </rs>. <lb/> quam alii dant pro solutione.
						estimantes. ut aiunt. quod conceptio sit res <w>obie<lb break="no"/>ctive</w> apud intellectum et res intellecta sit res ad extra.<anchor type="footnote" xml:id="a273" ref="#n273" n="273"/> Probatur. quia res
						<lb/> intellecta obiective et res extra animam loquendo de uno homine vel
								<w>asi<lb break="no"/>no</w> non est diversarum naturarum. immo est
						una natura<supplied>.</supplied> Exempli gracia<supplied>.</supplied>
						<lb/> Visus videns colorem et ille idem color non visus sunt una res in
								<w>nume<lb break="no"/>ro</w>. nec intellectus noster potest variare
						naturas rerum. ergo per conceptionem <lb/> vel rationem nullo modo
						intelligitur res intellecta<supplied>.</supplied> Immo res obiective <lb/>
						intellecta. sicut equus nihil aliud est quam equus extra animam quem tamen
								<w>conci<lb break="no"/>pit</w> intellectus. ¶ Et nota unum pulchrum
						scilicet quod <quote>intellectus noster aliqua <lb/> naturaliter cognoscit.
							sicut prima intelligibilium principia quorum intelligibiles <lb/>
							conceptiones que verba interiora dicuntur. naturaliter in ipso existunt
							et ex eo <w>pro<lb break="no"/>cedunt</w>. Sunt etiam quedam
							intelligibilia que non naturaliter intellectus noster <w>cogno<lb break="no"/>scit</w>. sed in eorum cognitionem ratiocinando
							pertingit. et horum conceptiones in <w>in<lb break="no"/>tellectu</w>
							nostro naturaliter non existunt. sed cum studio
								queruntur<supplied>.</supplied>
                        </quote>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a274" ref="#n274" n="274"/> Hec ille. Et idem <lb/>
                        <note place="margin">Prima intentio.</note>in prima
							secunde<supplied>.</supplied> ¶ Si queris quid est prima intentio. quid
						est secunda<supplied>.</supplied>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a275" ref="#n275" n="275"/>
						<w>Re<lb break="no"/>spondet</w>
						<rs type="person" ref="#dominicus_flandrinus">Dominicus de flandria</rs> 4
							metaphi<ex>si</ex>ce q. 7 ar. 5 in cor<ex>relario</ex>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a276" ref="#n276" n="276"/> quod <w>il<lb break="no"/>
							<pb facs="https://dfg-viewer.de/show?tx_dlf%5Bdouble%5D=0&amp;tx_dlf%5Bid%5D=http%3A%2F%2Foai.hab.de%2F%3Fverb%3DGetRecord%26metadataPrefix%3Dmets%26identifier%3Doai%3Adiglib.hab.de%3Appn_1702127133&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=95&amp;cHash=40168ab9e736a9bfef7b9edab140f7dc" n="23r" rend="23r"/> la</w> primarius conceptus de re. Ista autem est
						secundarius conceptus de re quod <lb/> ego sic intelligo. prima intentio
						formaliter accepta est conceptio <w>intel<lb break="no"/>lectus</w> vel
						verbum cordis cui immediate correspondet res ad extra. <lb/>
                        <note place="margin">Secunda inten<ex>tio</ex>
                        </note>Secunda intentio
						formaliter accepta est conceptio intellectus vel verbum <w>cor<lb break="no"/>dis</w>. quod intellectus mediante specie intelligibili format de re
						cui <w>ni<lb break="no"/>hil</w> respondet a parte rei. vel secunde
						intentiones sunt quedam rationes quibus in re <w>in<lb break="no"/>tellecta</w> nihil respondet. sed ea quorum sunt huiusmodi rationes
						intellectus non <lb/> attribuit rebus prout in seipsis sunt. sed solum prout
						intellecte sunt. <w>si<lb break="no"/>cut</w> patet de ratione generis et
						speciei et aliarum intentionum intellectualium. Nam <lb/>
                        <note place="margin">Solvit obiectionem.</note>nihil est in rebus cuius
						similitudo sit ratio generis vel speciei. Nec tamen <w>intellec<lb break="no"/>tus</w> est falsus. quia ea quorum sunt iste rationes
						scilicet genus et speciem non <w>at<lb break="no"/>tribuit</w> rebus
						secundum quod sunt extra animam. sed solum secundum quod sunt in
								<w>intelle<lb break="no"/>ctu</w>. quoniam vero iter per exempla
						breve est et efficax auctoritate <rs type="person" ref="#seneca">
							<w>Se<lb break="no"/>nece</w>
                        </rs>.<anchor type="footnote" xml:id="a277" ref="#n277" n="277"/> Pono exemplum de genere. Hoc nomen genus
						significat unam rationem <lb/> vel conceptionem intellectus. cui in re
						intellecta scilicet in animali nihil <w>respon<lb break="no"/>det</w>. quia
						animal non est unum in multis cum tot sint animalia. quot species eius.
						<lb/> sed illud cuius est ratio generis. quod scilicet est aliquid
						consequens actum intellectus. <lb/> sicut est secunda intentio ex parte rei.
						intellectus non attribuit animali <lb/> prout in seipsa est. sed solum prout
						est apud intellectum. similitudo enim animalis <lb/> que fundatur in re. non
						est ratio generis. est autem similitudo illius. quod est extra <lb/> animam.
						ex hoc autem quod intellectus in seipsum reflectitur. sicut intelligit res
						<lb/> existentes extra animam. ita intelligit eas esse intellectas. et sic
						sicut est <w>que<lb break="no"/>dam</w> conceptio intellectus cui respondet
						res ipsa que est extra animam. ita est quedam <lb/> conceptio vel ratio cui
						respondet res intellecta secundum quod huiusmodi <lb/> sicuti rationi
						hominis vel conceptioni hominis respondet res extra animam. <w>ra<lb break="no"/>tioni</w> vero animalis vel conceptioni generis aut
						speciei respondet solum res <w>in<lb break="no"/>tellecta</w>. non autem est
						possibile huiusmodi esse rationes horum nominum <lb/> que de deo dicuntur.
						quia sic intellectus attribueret ea deo. non secundum quod in <lb/> se est.
						sed secundum quod intelligitur. quod patet esse falsum. esset enim sensus
						cum dicitur <lb/> deus est bonus. quod deus sic intelligitur. non autem quod
						sit. Ex quo sequitur quod homo <lb/> species dicitur solum secundum quod
						intelligitur et non secundum quod est. non enim ratio speciei <lb/> in re
						fundatur nisi mediate. patet etiam quod per hoc differt ratio generis et
						speciei <lb/> et rerum que sunt extra animam. quod hec representat illa que
						rebus conveniunt secundum <lb/> quod <seg type="corr">sunt</seg>
                        <anchor type="crit" xml:id="ca-cg" ref="#cn-cg" n="cg"/>. Illa autem est
						similitudo illorum que non conveniunt rebus secundum quod <lb/> sunt. sed
						prout in intellectu sunt. de poten<ex>tia</ex> q. 7 ar. 6 in cor.<anchor type="footnote" xml:id="a278" ref="#n278" n="278"/> et videtur quod
						<lb/> asserere rationis esse ipsas res intellectas est in deo ponere
						diversas <lb/> res formaliter differentes. Nam alia est ratio sapientie et
						iusticie deitatis <pb facs="https://dfg-viewer.de/show?tx_dlf%5Bdouble%5D=0&amp;tx_dlf%5Bid%5D=http%3A%2F%2Foai.hab.de%2F%3Fverb%3DGetRecord%26metadataPrefix%3Dmets%26identifier%3Doai%3Adiglib.hab.de%3Appn_1702127133&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=96&amp;cHash=ce35fd1d4dcffb1f0a85e85838795dd8" n="23v" rend="23v"/>
						<lb/>que tamen uniuntur in deo quod est una simplicissima essentia quam
								<w>intel<lb break="no"/>lectus</w> noster deficientibus et diversis
						similitudinibus cognoscit. ¶ Nota <lb/> bene quod secunda intentio
						formaliter loquendo est secundarius conceptus de <lb/> re existens <seg type="corr">subiective</seg>
                        <anchor type="crit" xml:id="ca-ch" ref="#cn-ch" n="ch"/> in intellectu et est similitudo per quam
						intellectus intelligit <lb/>
                        <note place="margin">
                            <rs type="person" ref="#nigri_petrus">Petrus Ni<ex>gri</ex>
                            </rs>
                        </note>res intellectas
						inquantum huiusmodi<supplied>.</supplied> ¶ Contra hanc opinionem arguit <rs type="person" ref="#nigri_petrus">Pe<ex>trus</ex>
							<lb/> Nigri</rs>. q. 4 in Clipeo thomistarum dicens. <seg xml:id="seg-s003" type="wdb">
                            <quote>Si ista opinio <w>intelli<lb break="no"/>gat</w>
                            </quote> quod <quote>secunda intentio est
								conceptus secundarius obiectivus id est obiectum de <lb/> secundo
								genere intelligibilium. tunc est vera<supplied>.</supplied> Et ita
								credo eos intelligere<supplied>.</supplied>
								<lb/> Si autem intelligat quod est secundarius conceptus formalis.
								idest secundus actus <lb/> concipiendi. quo concipio rem per
								respectum ad aliud distinctum secundum rem <lb/> vel rationem. tunc
								est falsa. Tum quia omnis actus intelligendi sive primarius <lb/>
								sive secundarius est ens reale. sed secunda intentio non est ens
								reale. igitur etc. <lb/> Tum secundo. quia omnis conceptus formalis
								ponitur in predicamento qualitatis. <lb/> igitur est ens reale. Tum
								tercio. quia omnis conceptus formalis habet causam <w>re<lb break="no"/>alem</w>. igitur est ens reale. Tum quarto. quia
								omnis conceptus formalis habet <w>effe<lb break="no"/>ctum</w>
								realem scilicet habitum. igitur est ens reale<supplied>.</supplied>
								Tum quinto. quia omnis conceptus <w>si<lb break="no"/>ve</w>
								primarius sive secundarius est intellectu subiective. igitur est ens
										<w>re<lb break="no"/>ale</w>. ¶ Alia opinio dicit quod
								secunda intentio nihil aliud est. nisi forma <w>spe<lb break="no"/>cularis</w> facta per actum intelligendi. infra intellectum
								existens. in qua <w>intelle<lb break="no"/>ctus</w> speculatur ipsam
								rem. ¶ Contra. quia illi qui <seg type="corr">ponunt</seg>
                                <anchor type="crit" xml:id="ca-ci" ref="#cn-ci" n="ci"/> istam formam
										<w>spe<lb break="no"/>cularem</w> scilicet <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>anctus</ex> Tho<ex>mas</ex>
                                </rs> et
								sui sequentes. non dicunt eam esse ens rationis <lb/> nec secundam
								intentionem. sed dicunt eam esse</quote> verbum <quote>mentale. Non
								tamen negant</quote>
							<lb/> qui <quote>sit ens reale distinctum contra ens rationis. Tum quia
								illa forma <w>specula<lb break="no"/>ris</w> est in intellectu
								subiective. igitur est ens reale. Tum quia habet causam <lb/>
								realem. scilicet actum intelligendi et intellectum cum obiecto. Tum
								etiam. quia est <lb/> in genere qualitatis. igitur</quote> est
								<quote>ens reale et non ens rationis. vel secunda
							intentio.</quote>
                        </seg>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a279" ref="#n279" n="279"/>
						<lb/> ¶ Dico ad primum<supplied>.</supplied> Minor est falsa loquendo de
						intentione ex parte <w>intel<lb break="no"/>lectus</w>. et concedo omnia
						argumenta probantia intentionem secundam esse <w>con<lb break="no"/>ceptum</w> realem Ad argumenta secunde opinionis concedo omnia
						argumenta <lb/> et probo sic. omnis conceptio intellectus est intentio. sed
						genus. species. universale etc. <lb/> intelliguntur per conceptionem
						intellectus. non primo. quia huic <w>correspon<lb break="no"/>det</w> res
						extra animam. ergo per secundam et hoc debet quilibet verus Thomista dicere.
						<lb/> sed forte movit. <rs type="person" ref="#nigri_petrus">Pe<ex>trus</ex>
								Ni<ex>gri</ex>
                        </rs>. consideratio intentionum illarum. que quoniam
						in <w>logi<lb break="no"/>ca</w>
                        <note place="margin">
                            <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">B<ex>eatus</ex> Tho<ex>mas</ex>
                            </rs>
                        </note>
						considerantur superius patuit. ¶ Preterea dicit <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>anctus</ex> Tho<ex>mas</ex>
                        </rs> de ente et
								<w>es<lb break="no"/>sentia</w> quod secunde intentiones sunt in
						intellectu singulariter.<anchor type="footnote" xml:id="a280" ref="#n280" n="280"/> quod non potest <w>intelli<lb break="no"/>gi</w> de intentione
						obiecta. quia illud quod est obiective in intellectu non ob id <w>sin<lb break="no"/>gularisatur</w>. ¶ Preterea quod etiam est contra
						Thomistas adduco tibi <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">
							<w>do<lb break="no"/>
								<pb facs="https://dfg-viewer.de/show?tx_dlf%5Bdouble%5D=0&amp;tx_dlf%5Bid%5D=http%3A%2F%2Foai.hab.de%2F%3Fverb%3DGetRecord%26metadataPrefix%3Dmets%26identifier%3Doai%3Adiglib.hab.de%3Appn_1702127133&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=97&amp;cHash=7984abb2dc24427b22b5132db0530bd3" n="24r" rend="24r"/> ctorem</w> Sanctum</rs>
                        <note place="margin">
                            <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">B<ex>eatus</ex>
								Tho<ex>mas</ex>
                            </rs>
                        </note> de ente et essentia parte. 2 primi
						tractatus dicentem <seg xml:id="seg-s042" type="wdb">
                            <quote>quamvis <lb/>
								hec natura intellecta habeat rationem</quote>
							<seg type="corr">universalitatis</seg>
                            <anchor type="crit" xml:id="ca-cj" ref="#cn-cj" n="cj"/>
							<quote>secundum quod <seg type="corr">comparatur</seg>
                                <anchor type="crit" xml:id="ca-ck" ref="#cn-ck" n="ck"/> ad res extra
								<lb/> animam. Quia est una similitudo omnium</quote> rerum.
								<quote>tamen secundum quod habet esse in hoc <w>in<lb break="no"/>tellectu</w>. vel in illo.</quote> est particularis quedam
							species intelligibilis.</seg>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a018" ref="#n018" n="281"/> dicitur quod <w>ali<lb break="no"/>quid</w> potest
						esse in intellectu obiective. sicut est similitudo rerum. Quod tamen tu
						<lb/> optime <rs type="person" ref="#nigri_petrus">Pe<ex>tre</ex>
								Ni<ex>gri</ex>
                        </rs> forte non obiectas. ¶ Sed
							Contra<supplied>.</supplied> oppositum habes <lb/>
                        <note place="margin">
                            <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">B<ex>eatus</ex>
									Tho<ex>mas</ex>
                            </rs>
                        </note>apud <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>anctum</ex> Tho<ex>mam</ex>
                        </rs> in 1
							sen<ex>tentia</ex> in 4 contra gen<ex>tiles</ex> in partibus.<anchor type="footnote" xml:id="a282" ref="#n282" n="282"/> sequitur ex illo
								<w>laudabi<lb break="no"/>li</w> textu <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">Sancti Thome</rs> quod ratio vel verbum quam
						similitudinem appellat. dicitur <lb/> genus vel species formaliter. Probatur
						quia nomina non significant res. sed passiones <lb/>
                        <note place="margin">1
								periame<ex>neias</ex>.</note>rerum in anima. 1
							periar<ex>meneias</ex>.<anchor type="footnote" xml:id="a283" ref="#n283" n="283"/> de poten<ex>tia</ex>. q. 7 ar. 6 in principio corporis.<anchor type="footnote" xml:id="a284" ref="#n284" n="284"/>
						<w>Signi<lb break="no"/>ficatio</w> nominis non immediate fertur ad rem. sed
						mediante intellectu. patet <lb/> etiam in summa contra gen<ex>tiles</ex> 35.
							ca.<anchor type="footnote" xml:id="a285" ref="#n285" n="285"/> ordo
						nominis sequitur ordinem intellectionis<supplied>.</supplied>
						<lb/> Nam nomen est intelligibilis conceptionis signum<supplied>.</supplied>
						¶ Considera quod ratio <lb/> speciei est natura intellecta. quia verbum
						cordis. vel conceptio est id quod <w>intelli<lb break="no"/>gitur</w> per se
						de veritate. q. 4 ar. 2 in cor.<anchor type="footnote" xml:id="a286" ref="#n286" n="286"/> et ut prius dictum est. igitur <w>concep<lb break="no"/>tio</w> illa est nature generis vel speciei. Natura
						scilicet repraesentative. quia est primum <lb/>
						<note place="margin">Species intelligibilis.</note>signum generis vel
						speciei. Natura scilicet representative. quia est proximum <lb/>signum
						generis vel speciei. ¶ Nota secundo quod duplex est species intelligibilis
						<lb/> scilicet una qua tantum intelligitur per quam intellectus aliam
						similitudinem format. et de <w>il<lb break="no"/>la</w> non loquitur <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>anctus</ex>
							Tho<ex>mas</ex>
                        </rs> de ente. etc. utrum parte 1 q. 85 ar. 2 in
							cor.<anchor type="footnote" xml:id="a287" ref="#n287" n="287"/> Alia
						<lb/> est species intelligibilis formata et expressa ab intellectu. et talis
						per se intelligitur<supplied>.</supplied>
						<lb/> Probatur quia intellectus intelligit illam speciem que ducit nos in
						cognitionem <lb/> representati.<anchor type="footnote" xml:id="a288" ref="#n288" n="288"/> sed illa non est species intelligibilis primo
						modo. quia est solum <lb/> in habitu. ut patet de veri<ex>tate</ex> parte
							1.<anchor type="footnote" xml:id="a289" ref="#n289" n="289"/> oportet
						enim quod fiat in actu. patet <lb/>
						<note place="margin">
                            <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">B<ex>eatus</ex>
									Tho<ex>mas</ex>
                            </rs>
                        </note>distinctio cum gloria dei apud <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>anctum</ex>
							Tho<ex>mam</ex>
                        </rs> quotli<ex>betum</ex> 5 ar. 9 in cor.<anchor type="footnote" xml:id="a290" ref="#n290" n="290"/> capiendo autem
								<w>inten<lb break="no"/>tionem</w> pro re. que respondet tali
						rationi. dico quod talis secunda intentio <w>nul<lb break="no"/>lubi</w> est
						subiective. Probatur quia ratio speciei non convenit humane nature <lb/>
						secundum absolutam considerationem. sed est de accidentibus que consequuntur
						eam <lb/> secundum esse quod habet in hoc intellectu hec <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>anctus</ex> Tho<ex>mas</ex>
                        </rs> de ente et
							essen<ex>tia</ex>. ¶ Ex <lb/> quibus patet sicut ipse dicit <quote>quod
							ratio speciei</quote>
						<quote>est de accidentibus que consequuntur</quote>
						<lb/> naturam <quote>secundum esse quod habet in intellectu.</quote>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a291" ref="#n291" n="291"/> tamen ratio illorum
						accidentium que dicitur <lb/> ab eo natura intellecta est realiter in
						intellectu et subiective. et sic <w>de<lb break="no"/>cipiuntur</w> per
						fallaciam equivocationis non distinguentes de intentione. potest <lb/> hoc
						etiam facile elici ex secundo contra gen<ex>tiles</ex> ca. 75<anchor type="footnote" xml:id="a292" ref="#n292" n="292"/> et. 1 parte. q.
							85.<anchor type="footnote" xml:id="a293" ref="#n293" n="293"/> sunt
						tamen aliqui <lb/> Thomiste qui nolentes intelligere <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>anctum</ex> Tho<ex>mam</ex>
                        </rs> de ente et
						essentia dicentem <lb/>
						<seg xml:id="seg-s043" type="wdb">
                            <quote>quamvis hec natura intellecta
								habeat rationem</quote> universalitatis <quote>secundum <lb/> quod
								comparatur <seg type="corr">ad</seg>
                                <anchor type="crit" xml:id="ca-cl" ref="#cn-cl" n="cl"/> res extra animam. quia est
								una similitudo omnium rerum. tamen secundum quod <lb/> habet esse in
								hoc intellectu. vel in illo est particularis quedam species <w>
										intelligibi<lb break="no"/>
									<pb facs="https://dfg-viewer.de/show?tx_dlf%5Bdouble%5D=0&amp;tx_dlf%5Bid%5D=http%3A%2F%2Foai.hab.de%2F%3Fverb%3DGetRecord%26metadataPrefix%3Dmets%26identifier%3Doai%3Adiglib.hab.de%3Appn_1702127133&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=98&amp;cHash=d94f93e236c56d6ca3c1d1876b957499" n="24v" rend="24v"/> lis</w>
                                <supplied>.</supplied>
                            </quote>
                        </seg>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a026" ref="#n026" n="294"/> Ita solvunt
							dicentes<supplied>.</supplied> Ad secundum dicitur. quod quando natura
						ipsa <w>intelle<lb break="no"/>cta</w>. esse dicitur singulariter secundum
						quod est in hoc vel in illo intellectu. tunc non est <lb/> sistendum in ipsa
						natura intellecta obiective secundum se ipsam. sed est <w>pro<lb break="no"/>cedendum</w> ad ipsam speciem intelligibilem. que est vicaria
						quiditatis seu <lb/> nature. Ita quod natura dicatur singularis. quia
						species intelligibilis que <w>na<lb break="no"/>ture</w> gerit vicem existit
						singularis. ¶ Unde et ipsa species intelligibilis <lb/> saltem ipsorum
						accidentium est quodammodo eiusdem existentie cum accidente. sicut <lb/>
						species sensibilis coloris est eiusdem essentie cum colore. non tamen
						videtur hoc <lb/> censendum esse de specie intelligibili substantie. Nam
						illa cum sit in <w>intel<lb break="no"/>lectu</w> inhesive tanquam accidens.
						non videtur esse taliter eiusdem essentie <lb/> cum substantia. quamvis
						quidam dicunt oppositum defendentes quod species <w>intelligi<lb break="no"/>biles</w> non afficiunt intellectum inhesive. sed insunt intellectui
						per modum <lb/> localis continentie et allegant <rs type="person" ref="#aristoteles">Philosophum</rs> dicentem. quod intellectus est locus
						<lb/> specierum.<anchor type="footnote" xml:id="a295" ref="#n295" n="295"/>
						Et hii forsan concederent quod species intelligibilis et universalis non
						<lb/> singularisata in intellectu. fit ex natura intellecta. et sit illud
						cui <w>at<lb break="no"/>tribuitur</w> intentio universalis. quod tamen
						sententie <rs type="person" ref="#aristoteles">Philosophi</rs> nullatenus
						conforme est. <w>Pos<lb break="no"/>sit</w> etiam quis rationem evadendo
						dicere quod <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">doctor</rs> hic <rs type="person" ref="#averroes">Auerroim</rs>
						<w>impug<lb break="no"/>nat</w> qui ponebat quod si species intelligibilis
						esset singularis tunc et natura <lb/> per eam presentata esset
							singularis.<anchor type="footnote" xml:id="a296" ref="#n296" n="296"/>
						dicit <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">doctor</rs> invective quod
						etiam supponere <lb/>sit quod natura intellecta esse singularis. prout est
						in hoc vel in illo <w>intelle<lb break="no"/>ctu</w>.<anchor type="footnote" xml:id="a027" ref="#n027" n="297"/> ad huc tamen esse posset universalis
						per relationem ad individua. quorum <lb/> omnium est similitudo. Etiam dici
						posset quod ipsa natura intellecta <w>dice<lb break="no"/>retur</w>
						singularis per relationem ad intellectum singularem. in quo tamen non esset
								<w>sub<lb break="no"/>iective</w>. sed a quo cognosceretur
						obiective. Sed hic modus singularisationis <lb/> meo iudicio est extortus.
						quia quodammodo similiter quinimo diceretur <w>po<lb break="no"/>tius</w>
						quod hec ipsa materia intellecta efficeretur singularis per relationem <lb/>
						intentionalem qua per intellectum ad individua
							comparatur<supplied>.</supplied> Hec ille.<anchor type="footnote" xml:id="a298" ref="#n298" n="298"/>
						<w>Tho<lb break="no"/>mastri</w> astruunt. Contra primam tamen solutionem
						eorum quando dicunt. <lb/> quod ipsa natura specifica est similitudo
						naturalis et essentialis <w>individu<lb break="no"/>is</w>.<note place="margin">
                            <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">B<ex>eatus</ex>
									Tho<ex>mas</ex>
                            </rs>
                        </note> Videtur esse <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">D<ex>octor</ex> S<ex>anctus</ex>
                        </rs> in pluribus
						locis presertim in li. 1 contra gen<ex>tiles</ex> ca. 30.<anchor type="footnote" xml:id="a299" ref="#n299" n="299"/>
						<lb/> elicitive. sic. nulla causa proprie dicitur similis effectui. sed
						natura specifica pro <lb/> re intellecta. prout capitur essentialiter et
						naturaliter est causa <w>indivi<lb break="no"/>duorum</w> suorum. Cum
						superius sit causa formalis inferioris tercio et septimo <lb/>
							metaphi<ex>si</ex>ce.<anchor type="footnote" xml:id="a300" ref="#n300" n="300"/> ¶ Preterea non valet solutio. quia dicit <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>anctus</ex> Tho<ex>mas</ex>
                        </rs> quod
								<w>il<lb break="no"/>la</w> natura intellecta est una similitudo
						rerum et una particularis species <w>in<lb break="no"/>telligibilis</w>. sed
						nullo modo res intellecta dicitur species apud eundem.<anchor type="footnote" xml:id="a028" ref="#n028" n="301"/> et quia <lb/>
						preterfugere non possunt. dicunt. ut patet in prescripta solutione. quod
						quando ipsa <pb facs="https://dfg-viewer.de/show?tx_dlf%5Bdouble%5D=0&amp;tx_dlf%5Bid%5D=http%3A%2F%2Foai.hab.de%2F%3Fverb%3DGetRecord%26metadataPrefix%3Dmets%26identifier%3Doai%3Adiglib.hab.de%3Appn_1702127133&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=99&amp;cHash=b11976bb4ebe3f7aae29154e9b353ee9" n="25r" rend="25r"/>
						<lb/>natura intellecta dicitur esse singularis secundum quod est in hoc
						intellectu. tunc in ea non <lb/> est sistendum. ¶ Contra arguo sic. in illo
						sistendum est quod est <w>singula<lb break="no"/>ris</w> natura intellecta.
						sed conceptio vel intentio formaliter capta est <w>huius<lb break="no"/>modi</w>. quia est subiective in intellectu et non natura intellecta
						cum sit universalis et <w>quando<lb break="no"/>que</w> plurificata in
						multis. ¶ Preterea quicunque facit elenchum <w>sophisti<lb break="no"/>cum</w> non interpretatur. sed illi faciunt elenchum sophisticum.
						ergo. Maior nota <lb/> 1 elenchorum.<anchor type="footnote" xml:id="a302" ref="#n302" n="302"/> 4 metaphisice.<anchor type="footnote" xml:id="a303" ref="#n303" n="303"/> cum talis solum appareat. Minor
						probatur <lb/> quia volunt primo dicta <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>ancti</ex> Tho<ex>me</ex>
                        </rs> referre ad
						naturam obiective <w>intelle<lb break="no"/>ctam</w>. et secundo ad speciem
						intelligibilem. quod est non secundum idem
							interpretari<supplied>.</supplied> ¶ <w>Pre<lb break="no"/>terea</w> vel
						ratio intentionis convenit nature. vel non. si secundum. habeo <w>pro<lb break="no"/>positum</w> quod natura formaliter non dicitur intentio
						et quod de ea non intelligitur <lb/>
                        <note place="margin">
                            <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">B<ex>eatus</ex> Tho<ex>mas</ex>
                            </rs>
                        </note>
                        <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>anctus</ex>
							Tho<ex>mas</ex>
                        </rs> Si dicitur primum. tunc est falsum. quia natura
						intellecta est una <lb/> numero. in hoc vel illo intellectu. ut patet in
						opusculo de universalibus.<anchor type="footnote" xml:id="a304" ref="#n304" n="304"/> et hec de <w>en<lb break="no"/>te</w>.<anchor type="footnote" xml:id="a305" ref="#n305" n="305"/> illius tamen oppositum dicunt de
						natura. ¶ Preterea<supplied>.</supplied> Si glosa illa <w>es<lb break="no"/>set</w>
                        <note place="margin">
                            <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">B<ex>eatus</ex> Tho<ex>mas</ex>
                            </rs>
                        </note> conveniens.
						sequeretur quod exemplum<anchor type="crit" xml:id="ca-cm" ref="#cn-cm" n="cm"/>
						<rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>ancti</ex> Tho<ex>me</ex>
                        </rs>
						de imagine nihil valeret. ergo<supplied>.</supplied>
						<lb/> ¶ Preterea dicitis falsum. quia illud proprie significatur per nomina
						intentionum. quod <w>in<lb break="no"/>tellectus</w> concipit de re 1
							sen<ex>tentia</ex> dis. 2 q. 1 ar. 3. in cor.<anchor type="footnote" xml:id="a306" ref="#n306" n="306"/> sed alique intentiones <lb/>
						secundum illos sunt res. igitur nominam intentionum non significant eas sed
								<w>similitu<lb break="no"/>dines</w> earum formatas ab intellectu.
						Nec valet ad intelligendam<anchor type="crit" xml:id="ca-cn" ref="#cn-cn" n="cn"/>
						<rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>ancti</ex>
							<lb/> Tho<ex>me</ex>
                        </rs> opinionem sententia eorum de specie
						intelligibili. quia secundum eos <w>il<lb break="no"/>lud</w> solum dicitur
						species intelligibilis. quo cognoscit intellectus. de qua specie non <lb/>
						est hec ad propositum. quia dicitur natura intellecta quod de specie rerum
						dici <lb/> non potest. ut passim colligitur ex scriptis ac operibus<anchor type="crit" xml:id="ca-co" ref="#cn-co" n="co"/>
						<rs type="person" ref="#thomas_aquinas">Tho<ex>me</ex>
                        </rs>. ¶ <w>Prete<lb break="no"/>rea</w> illa species non est ultima similitudo. sed
						solum in habitu de po<ex>tentia</ex> q. 7 ar. 2<anchor type="footnote" xml:id="a307" ref="#n307" n="307"/>
						<lb/> de veri<ex>tate</ex> q. 8. ar. 14 in cor.<anchor type="footnote" xml:id="a308" ref="#n308" n="308"/> et argumentis. sed ultima similitudo
						de qua dicitur in 3 <lb/> de anima quod ex intellectu et re intellecta fit
						unum est quedam species <w>intelligibi<lb break="no"/>lis</w> ut
							patuit.<anchor type="footnote" xml:id="a309" ref="#n309" n="309"/> ¶
						Preterea ad illud non est procedendum quod non est <lb/> ratio vel conceptio
						intellectus. quantum ad unitatem nature. sed species <w>intelligi<lb break="no"/>bilis</w> secundum eos est huiusmodi. igitur. Minor est
						nota. Maior patet <lb/> elicitive de poten<ex>tia</ex> q. 7. ubi supra. ¶
						Preterea ratio vel conceptio est <w>vica<lb break="no"/>ria</w> quiditatis
						et non species. de qua ipsi loquuntur. ergo ad eam non est <w>proceden<lb break="no"/>dum</w>. nihil debet dici singulare propter alterum in
						quo non est. sed exempli gratia <lb/> natura humana non est in intellectu.
						vel in specie intelligibili. ergo non debet <lb/> dici singularis. Maior
						patet. quia singulare. vel dicitur per se. vel per alterum. per <lb/>
						alterum illud dicitur singulare. quod est in alio. sic species dicitur
						singularis inquantum est <lb/> in illo intellectu. vel alio. et non dicitur
						singularis in <rs type="person" ref="#petrus_apostel">Petro</rs> vel <rs type="person" ref="#paulus">Paulo</rs>
                        <supplied>.</supplied>
						<lb/> Minor patet quia natura non dicitur aliter obiective esse in
						intellectu una <pb facs="https://dfg-viewer.de/show?tx_dlf%5Bdouble%5D=0&amp;tx_dlf%5Bid%5D=http%3A%2F%2Foai.hab.de%2F%3Fverb%3DGetRecord%26metadataPrefix%3Dmets%26identifier%3Doai%3Adiglib.hab.de%3Appn_1702127133&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=100&amp;cHash=74481503ad144e132e61f4e2201c4459" n="25v" rend="25v"/>
						<lb/>nisi quia intellectus intelligit naturam non intelligendo proprietates
								<w>indivi<lb break="no"/>duantes</w>. <lb/>
						<note place="margin">
                            <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">B<ex>eatus</ex>
									Tho<ex>mas</ex>
                            </rs>
                        </note>
                        <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>anctus</ex> Tho<ex>mas</ex>
                        </rs> 1 par. q.
							85<anchor type="footnote" xml:id="a310" ref="#n310" n="310"/> in summa
						contra genti<ex>les</ex> li. 2 ca. 65.<anchor type="footnote" xml:id="a311" ref="#n311" n="311"/> quod est <lb/> naturam abstrahere modo dicit idem
						in de en. et essen. quod universalitas convenit rebus <lb/> secundum illud
						esse quod habent in intellectu. Demum id non valet quod dicunt <lb/> de
						essentia speciei intelligibilis et accidentis. quia species intelligibilis
								<w>co<lb break="no"/>loris</w> et color differunt genere proximo.
						quia idem subiectum vel eandem potentiam non <lb/> perficiunt. de
							veri<ex>tate</ex> q. 8 ar. 14 in cor<ex>relario</ex>.<anchor type="footnote" xml:id="a312" ref="#n312" n="312"/> ergo genere
						differunt. Si genere ergo essentialiter. <lb/> Dicitur essentia capitur
						communiter. ¶ Contra<supplied>:</supplied> nemo dicit illa esse eiusdem
						<lb/> essentie que genere differunt. sed species intelligibilis et color
						differunt genere proximo <lb/> ergo non possunt dici eiusdem essentie. Et
						quando queritur<supplied>.</supplied>
						<seg xml:id="seg-q010" type="wdb">Utrum ratio universalis <w>attri<lb break="no"/>buatur</w> nature obiective intellecte. vel speciei
							intelligibili.</seg>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a313" ref="#n313" n="313"/> Respondet quod <lb/> nature et non speciei intelligibili. ut
						capitur apud <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>anctum</ex>
								Tho<ex>mam</ex>
                        </rs> et probant his <lb/> rationibus.<anchor type="footnote" xml:id="a314" ref="#n314" n="314"/> Nam illud cui
						universalitas attribuitur de individuis predicatur. sed est <lb/> notorium
						quod species intelligibilis hominis non predicatur de <rs type="person" ref="#sokrates">Socrate</rs> vel <rs type="person" ref="#platon">Platone</rs>
						<lb/> quinimo ipsa species intelligibilis est accidens existens in
						intellectu <w>subie<lb break="no"/>ctive</w>
                        <anchor type="crit" xml:id="ca-cp" ref="#cn-cp" n="cp"/>
                        <supplied>.</supplied> ¶ Preterea
						secundo. si sic tunc intentio universalis attribueretur ei quod est <lb/>
						individuum. nam species intelligibilis efficitur in intellectu singularis.
						<lb/> Preterea tercio. universale est id quod intelligitur. species autem
						intelligibilis non <lb/> est id quod intelligitur. sed illud quo natura
						intelligitur. Sicut nec species <lb/> sensibilis est id quod sentitur. sed
						id quo sentitur aliquid. ¶ Ad primum <w>di<lb break="no"/>co</w>
							quod<supplied>.</supplied> Maior verba est. nam homo predicatur de Petro
						et Paulo et non <w>inten<lb break="no"/>tio</w> universalitatis quod
						assumitur de specie intelligibili. Verum est proprie <w>loquen<lb break="no"/>do</w>. non autem sicut supra dictum est. ¶ Ad secundum dico. quod non
						solum <w>attribu<lb break="no"/>itur</w> quod est singulare immo est tale
						formaliter. inquantum intentio in <w>intel<lb break="no"/>lectu</w> existens
						comparatur ad res extra animam quarum est similitudo. ¶ Ad <w>terci<lb break="no"/>um</w> dico quod<supplied>.</supplied> Maior est verba.
						sed minor<anchor type="crit" xml:id="ca-cq" ref="#cn-cq" n="cq"/> est falsa
						capiendo speciem <w>intel<lb break="no"/>ligibilem</w> pro conceptione
						intellectus sicut in proposito capitur. nam intellectus <lb/> possibilis
						informatur specie intelligibili. Alio modo capta et ipsum non <w>intel<lb break="no"/>ligit</w>. sed format per eam secundo vel diffinitionem.
						vel divisionem. vel <w>compositi<lb break="no"/>onem</w>. que per vocem
						significatur. sicut <quote>vis imaginativa format sibi aliquod <w>ydo<lb break="no"/>lum</w>
							<note place="margin">
                                <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">B<ex>eatus</ex> Tho<ex>mas</ex>
                                </rs>
                            </note>rei absentis.
							vel etiam nunquam vise.</quote>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a315" ref="#n315" n="315"/> ut patet per <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">D<ex>octorem</ex> S<ex>anctum</ex>
                        </rs>
							par<ex>te</ex> 1 q. 85. <lb/> ar. 2 et 3. et ad secundum. etiam patet
						ubi dicit cum dicitur <seg xml:id="seg-s044" type="wdb">
                            <quote>universale
								abstractum duo <w>in<lb break="no"/>telliguntur</w>. scilicet ipsam
								natura et abstractio seu universalitas. ipsa natura igitur <lb/> cui
								accidit vel</quote> intelligit.<quote> vel</quote> abstrahit.
								<quote>vel intentio universalitatis non est <lb/> nisi in
								singularibus. Sed hoc ipsum quod est intelligi vel abstrahi. vel
										<w>inten<lb break="no"/>tio</w>
							universalitatis</quote>
                        </seg>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a316" ref="#n316" n="316"/> sic dicitur etiam quod primo modo predicatur de
						rebus non secundo modo <lb/> quamvis secunda questio pro aliqua eius parte
						sit sufficienter probata <pb facs="https://dfg-viewer.de/show?tx_dlf%5Bdouble%5D=0&amp;tx_dlf%5Bid%5D=http%3A%2F%2Foai.hab.de%2F%3Fverb%3DGetRecord%26metadataPrefix%3Dmets%26identifier%3Doai%3Adiglib.hab.de%3Appn_1702127133&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=101&amp;cHash=2caa6c0870a85dfcff4fb0c6ed1c8659" n="26r" rend="26r"/>
						<lb/>superius. tamen pro maiori declaratione moveo questionem.</p>
					<head level="1">
						<supplied>Secunda questio</supplied>
						<anchor type="footnote" xml:id="a317" ref="#n317" n="317"/>
					</head>
					<p xml:id="p20">
						<lb/>
                        <seg xml:id="seg-q011" type="wdb">Utrum verbum cordis et res intellecta
							<lb/>distinguantur.</seg> et illud sit actus semper inherens intellectui
						nostro. Ad <lb/> quam dicunt montani Thomiste.<anchor type="footnote" xml:id="a318" ref="#n318" n="318"/> Sed tamen intrinsecus speculando et
								<w>ver<lb break="no"/>ba</w>
						<rs type="person" ref="#thomas_aquinas">Doctoris Sancti</rs> ad medullam
						examinando talis conceptio quam ipsi <lb/> ponunt verbum cordis est
							met<anchor type="footnote" xml:id="a029" ref="#n029" n="319"/> res
						intellecta. secundum esse intelligibile <w>ac<lb break="no"/>cepta</w>. que
						est illud quod intelligitur. et per speciem intelligibilem immediate
								<w>re<lb break="no"/>presentatur</w>. licet posset dici quo per
						respectum ad rem exteriorem secundum <w>es<lb break="no"/>se</w> naturale
						acceptam. Et quia illud esse intelligibile res intellecta non habet
								<w>com<lb break="no"/>plete</w>. nisi quando actu per intellectum
						concipitur. Ideo dicitur esse quasi constitutum <lb/> quiddam productum et
						effectum per actum intelligendi. Sed quod inter speciem <w>intel<lb break="no"/>ligibilem</w> et rem sic intellectam. non sit ponendum
						tale ydolum medium <lb/>
                        <note place="margin">
                            <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">B<ex>eatus</ex>
						Tho<ex>mas</ex>
                            </rs>
                        </note>tanquam intelligibile verbum. patet manifeste per
							<rs type="person" ref="#thomas_aquinas">D<ex>octorem</ex>
								S<ex>anctum</ex>
                        </rs> in de veri<ex>tate</ex> ma<ex>teria</ex>
						<lb/> 4. q. 2. ubi dicit quod <quote>verbum intellectus in nobis duo habet
							de ratione sua scilicet <lb/> quod est intellectum. et quod est ab alio
							expressum.</quote>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a320" ref="#n320" n="320"/> que duo conveniunt rei <w>intel<lb break="no"/>lecte</w> cum
						ipsa sit intellecta. et ab intellectu expressa. id est sub esse
								<w>intelli<lb break="no"/>gibili</w> accepta. Et similiter
							ma<ex>teria</ex> 3 q. 2.<anchor type="footnote" xml:id="a016" ref="#n016" n="321"/> dicit quod intellectus <quote>effectus in actu
							per</quote>
						<lb/> speciem intelligibilem <quote>qua informatur</quote> format
							<quote>quiditates rerum</quote>. et etiam componit <lb/> et dividit. sed
						iste quiditates non sunt semper accidentia. sed sunt met<anchor type="footnote" xml:id="a322" ref="#n322" n="322"/> res <w>in<lb break="no"/>tellecte</w> et universaliter apprehense. que in
						diversis collocantur predicamentis <lb/> ergo conceptio intellectus per
						actum intelligendi formata quam ponunt alii verbum <lb/> cordis non potest
						dici similitudo accidentalis media inter speciem <w>intelligibi<lb break="no"/>lem</w> et rem intellectam. et subdit<anchor type="crit" xml:id="ca-cr" ref="#cn-cr" n="cr"/>
						<rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>anctus</ex>
							Tho<ex>mas</ex>
                        </rs> ibidem quod ipsa quiditas formata <lb/> in
							intellectu.<anchor type="footnote" xml:id="a323" ref="#n323" n="323"/>
						vel etiam compositio et divisio est quoddam operatum ipsius per <lb/> quod
						tamen intellectus venit in cognitionem rei exterioris. et sic est secundum
						quod <lb/> intelligitur. Et hoc iterum non potest verificari de verbo
						cordis. quod isti <w>sem<lb break="no"/>per</w> ponunt accidens intellectus
						ab intellectu omniquaque productum et <w>comple<lb break="no"/>te</w>
                        <note place="margin">
                            <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">B<ex>eatus</ex>
									Tho<ex>mas</ex>
                            </rs>
                        </note> constitutum. etiam dicit <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">B<ex>eatus</ex> Tho<ex>mas</ex>
                        </rs>
						de poten<ex>tia</ex> ma<ex>teria</ex> 9 q. 5<anchor type="footnote" xml:id="a324" ref="#n324" n="324"/> quod est <quote>
							<w>pri<lb break="no"/>mo</w> et per se intellectum</quote> sive
							<quote>sit diffinitio sive</quote> aliqua <quote>enunciatio</quote>
						<quote>dicitur <w>ver<lb break="no"/>bum</w> interius</quote>. quod
						significat <quote>per vocem.</quote> sed manifestum est quod illa species
						per <w>intel<lb break="no"/>lectum</w> expressa non est diffinitio rei nec
						enunciatio. Cum secundum illos sit <lb/> simplex et indivisibile <seg type="corr">accidens</seg>
                        <anchor type="crit" xml:id="ca-cs" ref="#cn-cs" n="cs"/> intellectui possibili post speciem <w>intel<lb break="no"/>ligibilem</w> denominative inherens. ergo non potest
						dici verbum. Ex omnibus <w>immedia<lb break="no"/>te</w> dictis. et ex <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">Doct<ex>ore</ex>
							S<ex>ancto</ex>
                        </rs> fideliter transsumptis colligo unam rationem
								<w>for<lb break="no"/>malem</w> que talis est. Non est ponenda
						pluralitas sine necessitate. sed <lb/> nulla impellimur necessitate ad
						ponendum verbum cordis esse <w>quan<lb break="no"/>
							<pb facs="https://dfg-viewer.de/show?tx_dlf%5Bdouble%5D=0&amp;tx_dlf%5Bid%5D=http%3A%2F%2Foai.hab.de%2F%3Fverb%3DGetRecord%26metadataPrefix%3Dmets%26identifier%3Doai%3Adiglib.hab.de%3Appn_1702127133&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=102&amp;cHash=b1b9e2fc78a4bee81911c2f008c15ae6" n="26v" rend="26v"/> dam</w> specularem et accidentalem esse similitudinem per
						actum intelligendi <w>transe<lb break="no"/>unter</w> expressam mediam inter
						speciem intelligibilem intellectui possibili <w>ha<lb break="no"/>bitualiter</w> impressam et rem intellectam. ergo ponere huiusmodi
						similitudinem <w>tam<lb break="no"/>quam</w> ydolum medium est omnino <seg type="corr">superfluum</seg>
                        <anchor type="crit" xml:id="ca-ct" ref="#cn-ct" n="ct"/>. Maior est nota. quia secundum <rs type="person" ref="#aristoteles">Philosophum</rs>
						<lb/>
                        <note place="margin">1 posteriorum et 2
								topico<ex>rum</ex>
                            <supplied>.</supplied>
                        </note>1 posteriorum<anchor type="footnote" xml:id="a325" ref="#n325" n="325"/> et 2
							topicorum.<anchor type="footnote" xml:id="a326" ref="#n326" n="326"/>
						appetibilius est aliquid cognoscere per <w>pau<lb break="no"/>ca</w> quam
						per multa. cum pauca sint priora et notiora multis. ut ibidem <lb/> ostendit
							<rs type="person" ref="#aristoteles">Philosophus</rs> per media
						demonstrationis. Sed minor<anchor type="crit" xml:id="ca-cu" ref="#cn-cu" n="cu"/> probatur. primo quia <lb/>
						<note place="margin">
                            <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">B<ex>eatus</ex>
									Tho<ex>mas</ex>
                            </rs>
                        </note>secundum <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">Doc<ex>torem</ex> S<ex>anctum</ex>
                        </rs>
							par<ex>te</ex> 1. q. 105. ar. 3 in cor. <seg xml:id="seg-s045" type="wdb">
                            <quote>operationis</quote>
							<quote>intellectus est</quote>
							<w>so<lb break="no"/>lum</w>
							<quote>duplex principium in intelligente. unum</quote>
							<quote>quod est ipsa virtus <w>intellectu<lb break="no"/>alis</w>.</quote> et <quote>aliud</quote> quod <quote>est
								principium intelligendi in actu. scilicet similitudo rei <w>intel<lb break="no"/>lecte</w>
								<note place="margin">
                                    <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">B<ex>eatus</ex> Tho<ex>mas</ex>
                                    </rs>
                                </note>in</quote>
							intellectu.</seg>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a327" ref="#n327" n="327"/> etiam dicit <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>anctus</ex> Tho<ex>mas</ex>
                        </rs> in summa contra
							gen<ex>tiles</ex> li. 1. ca. 47. ad <lb/> primum. quod <seg xml:id="seg-s046" type="wdb">
                            <quote>perfectio operationis intellectus
								dependet</quote>
							<quote>ex duobus.</quote>
                        </seg>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a328" ref="#n328" n="328"/> scilicet ex <w>perfe<lb break="no"/>cta</w>
						conformitate speciei ad obiectum. et perfecta unione speciei ad
							intellectum<supplied>.</supplied>
						<lb/> Ergo sequitur quod non sit necessarium ponere hoc tercium scilicet
						ydolum medium<supplied>.</supplied>
						<lb/>
						<note place="margin">
                            <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">B<ex>eatus</ex>
									Tho<ex>mas</ex>
                            </rs>.</note>Secundo probatur. quia secundum <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">Doc<ex>torem</ex>
							S<ex>anctum</ex>
                        </rs> in questionibus de veritate disputatis <lb/>
							ma<ex>teria</ex> 3 q. 2 intellectus <quote>effectus in actu per</quote>
						speciem intelligibilem que est primum <lb/> quo <quote>potest operari
							formando quiditates rerum et componendo et dividendo.</quote>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a329" ref="#n329" n="329"/> ergo <lb/> inter
						quiditates et speciem intelligibilem non oportet ponere aliquam <w>acci<lb break="no"/>dentalem</w> similitudinem. Tercio probatur
							eadem<supplied>.</supplied> Minor per <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>anctum</ex> Tho<ex>mam</ex>
                        </rs> in de
								<w>veri<lb break="no"/>tate</w> ma<ex>teria</ex> 3 q. 1 ad secundum.
						ubi dicit <seg xml:id="seg-s047" type="wdb">
                            <quote>quod ad speciem que est
								medium <w>cognoscen<lb break="no"/>di</w> duo requiruntur. scilicet
								representatio rei cognite que competit ei secundum <w>pro<lb break="no"/>pinquitatem</w> ad cognoscibile</quote> ad
								<quote>esse spirituale vel immateriale quod ei competit secundum
								<lb/> quod habet esse in cognoscente.</quote>
                        </seg>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a330" ref="#n330" n="330"/> Sed illa duo
						perfectissime conveniunt speciei <w>in<lb break="no"/>telligibili</w>
						impresse intellectui. ergo ipsa erit completum et sufficiens medium <lb/>
						cognoscendi quiditates rerum. Minor probatur. quia ipsa est abstracta
								<w>im<lb break="no"/>mediate</w> a fantasmatibus rerum sensibilium.
						Quare maiorem habet <w>pro<lb break="no"/>pinquitatem</w> ad ipsum
						cognoscibile quam illa forma accidentalis secundum <w>ali<lb break="no"/>os</w> per actum intelligendi circa speciem intelligibilem producta.
						etiam species <w>in<lb break="no"/>telligibilis</w> est subiective in
						intellectu cognoscente. a quo sortitur <w>spirituali<lb break="no"/>tatem</w> et immaterialitatem<supplied>.</supplied> Hec ille. ¶
						Quamvis questio pro parte affirmativa <lb/> et in contrarium huius sit
						sufficienter determinata cogor tamen amore <w>studioso<lb break="no"/>rum</w> captus plura adiungere. Cum dicunt quod res intellecta sit quo
								<w>intelligi<lb break="no"/>tur</w> res secundum esse naturale. non
						potest esse quia idem non est principium <w>intelligen<lb break="no"/>di</w>
						sui ipsius nam esset principium et principiatum. nec potest dici res quo
								<w>ali<lb break="no"/>quid</w> intelligitur nisi sicut conclusio ex
						premissis. compositum ex partibus. <w>prin<lb break="no"/>cipium</w> ex
						principiatis cognoscitur. quod si ita intelligitur non est dicendum de
								<w>simili<lb break="no"/>tudine</w>
                        <supplied>.</supplied> Ad
						argumentum vero adductum de veritate. dico quod nihil probat <pb facs="https://dfg-viewer.de/show?tx_dlf%5Bdouble%5D=0&amp;tx_dlf%5Bid%5D=http%3A%2F%2Foai.hab.de%2F%3Fverb%3DGetRecord%26metadataPrefix%3Dmets%26identifier%3Doai%3Adiglib.hab.de%3Appn_1702127133&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=104&amp;cHash=b4242e9f66fcb4be15446fb6ae7ff7cc" n="27r" rend="27r"/>
						<lb/>nec probari potest ex<anchor type="crit" xml:id="ca-cv" ref="#cn-cv" n="cv"/>
						<rs type="person" ref="#thomas_aquinas">D<ex>octore</ex>
							S<ex>ancto</ex>
                        </rs> immo res intellecta non constituit sic visus <lb/>
						cognoscendo colorem non constituit ipsum. sequeretur etiam quod intellectus
								<w>es<lb break="no"/>set</w> causa rerum quia constituens est causa
						constituti. ¶ Preterea operatio <w>in<lb break="no"/>tellectus</w> esset
						transiens. quod est falsum. probatur sequela. quia quicquid <w>constitu<lb break="no"/>it</w> aliquid separatum et extrinsicum hoc facit
						operatione transeunte. res autem <lb/> sunt extrinsice et separate. ¶
							Contra<supplied>.</supplied> intellectus abstrahit res ergo stabit <lb/>
						proprietas sermonis. Dicendum quod intellectus possibilis non dicitur
						abstrahere <lb/> aliter nisi ea que sunt coniuncta in rebus separatim
						intelligit. lineam enim in materia <lb/> sensibili existente intelligere
						potest sine materia. sicut visus cognoscit <lb/> albedinem in lacte et non
						dulcedinem. ut patet par<ex>te</ex> 1 q. 85.<anchor type="footnote" xml:id="a331" ref="#n331" n="331"/> et in summa <lb/> contra
							gen<ex>tiles</ex> li. 2. ca. 75<supplied>.</supplied>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a332" ref="#n332" n="332"/> ¶ Preterea illa est
						expositio extorta exprimere est <w>ali<lb break="no"/>quid</w> sub esse
						intelligibili accipere. quia tunc magis esset passio <w>intelle<lb break="no"/>ctus</w> eius quam actio cum intellectus perficiant per
						res intelligibiles. sed hoc est falsum<supplied>.</supplied>
						<lb/> sicut aliquis mediante signo vel sigillo exprimit figuram sigilli in
								<w>ce<lb break="no"/>ram</w>. ita intellectus mediante specie
							intelligibili<anchor type="crit" xml:id="ca-cw" ref="#cn-cw" n="cw"/>
						exprimit verbum <w>intelligi<lb break="no"/>bile</w> realiter. adducimus
						tamen illam similitudinem<anchor type="crit" xml:id="ca-cx" ref="#cn-cx" n="cx"/> non quantum ad actionem <w>tran<lb break="no"/>seuntem</w>
                        <supplied>,</supplied> Que autem conveniens sit expositioni
						eorum. relinquo sedulo lectori <lb/>
						<rs type="person" ref="#thomas_aquinas">Tho<ex>mam</ex>
                        </rs> ubi supra. Ad
						minorem quam ipsi putant manifestam. Dico quod est <w>fal<lb break="no"/>sa</w>
						<note place="margin">
                            <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">B<ex>eatus</ex>
									Tho<ex>mas</ex>
                            </rs>.</note>ut patet ex <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">Doc<ex>tore</ex> S<ex>ancto</ex>
                        </rs> in 1
							sen<ex>tentia</ex> ubi supra ad rationem formalem dico <w>conces<lb break="no"/>sa</w> maiore nego minorem. ad probationem dico<anchor type="crit" xml:id="ca-cy" ref="#cn-cy" n="cy"/> quod magis improbat
						quam <lb/> probat<supplied>.</supplied> Nam similitudo est effectus speciei
						intelligibilis mediante intellectu <lb/> et est principium cognoscendi rem
						in actu. Ad aliam probationem non dico <lb/> solvendo eam. sed probando
						solutionem datam. quia intellectus operatio perficitur <lb/> per hoc ydolum.
						et fit perfecte in actu. utrum de veritate. q. 8 ar. 14 nam si species <lb/>
						ex se sine ydolo esset perfecta forma obiecti. sequeretur septimum <w>ar<lb break="no"/>gumentum</w> et nonum quod intellectus esset in perfecto
						actu per species.<anchor type="footnote" xml:id="a333" ref="#n333" n="333"/>
						Ad <w>se<lb break="no"/>cundam</w> rationem ad antecedens dico quod
						intellectus format quiditates rerum <lb/> in se ipso subiective existentes.
						que dicuntur verba interiora habent tamen res <lb/> respondentes extra
						animam. concedo bene quod non est unum ydolum directe <w>lo<lb break="no"/>quendo</w> inter speciem formatam et speciem intelligibilem. est tamen
						unum ydolum vel <lb/> ratio media inter speciem et rem<supplied>.</supplied>
						Ad terciam probationem dico quod species <w>in<lb break="no"/>telligibilis</w> representat in habitu rem cognitam non in actu. ¶
						Ultimo <lb/> quod autem sit necessarium ponere tale ydolum probo autoritate
						et ratione. <lb/>
                        <note place="margin">
                            <rs type="person" ref="#aristoteles">Aris<ex>toteles</ex>
                            </rs> 1
						periar<ex>meneias</ex>
                        </note>autoritate <rs type="person" ref="#aristoteles">Arist<ex>otele</ex>
                        </rs> 1 periar<ex>meneias</ex> dicentis.
							<quote>Sunt ergo ea que sunt in voce</quote>
						<quote>earum</quote>
						<lb/>
						<quote>que sunt in anima</quote>
						<quote>passionum</quote>
						<quote>note.</quote>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a334" ref="#n334" n="334"/> sed species intelligibilis non est passio. quia <lb/> habet
						esse firmum in anima. Nec intelligere quia est operatio. passio autem se
						habet <lb/> per modum operati. ergo passio in prefata propositione est
						aliquid in anima non <w>ob<lb break="no"/>
							<pb facs="https://dfg-viewer.de/show?tx_dlf%5Bdouble%5D=0&amp;tx_dlf%5Bid%5D=http%3A%2F%2Foai.hab.de%2F%3Fverb%3DGetRecord%26metadataPrefix%3Dmets%26identifier%3Doai%3Adiglib.hab.de%3Appn_1702127133&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=104&amp;cHash=b4242e9f66fcb4be15446fb6ae7ff7cc" n="27v" rend="27v"/> iective</w>. quia ab illo non patitur anima nisi aliquod
						eius recipit. sicut visus <lb/> non dicitur pati a colore. Nisi speciem
						color sibi similem educat de potentia <lb/> in actum. que species in oculo
						dicitur passio et non color. nam passio in paciente <lb/> color autem non
						est in oculo. 2. de anima.<anchor type="footnote" xml:id="a335" ref="#n335" n="335"/> ergo oportet ponere aliquod <w>quar<lb break="no"/>tum</w> in
						anima quod insit per modum passionis significate per vocem exterior est que
						dicitur <lb/>
						<note place="margin">5 metaphi<ex>sice</ex>.</note>verbum constitutum etc.
						Nam confirmatur 5 metaphi<ex>si</ex>ce lectione sexta dicit <lb/>
						<rs type="person" ref="#aristoteles">Philosophus</rs> quod homo et musicum
						sunt unum per accidens.<anchor type="footnote" xml:id="a336" ref="#n336" n="336"/> quia ambo uni insunt sed <lb/> differenter. quia homo corisco
						inest ut substantia. sed musica ut habitus <lb/> aut passio substantie. sed
						musica ut species nunquam inest per modum <w>ha<lb break="no"/>bitus</w>.
						ergo oportet quod verbum expressum ab intellectu mediante musica <w>in<lb break="no"/>sit</w> per modum passionis. ergo. Probatur quia forma
						in aliquo subiecto non <w>corru<lb break="no"/>ptiva</w> dicitur passio
						inquantum eius esse non est firmum. sed transiens. ut <w>eli<lb break="no"/>ci</w> potest ex <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">Doc<ex>tore</ex> S<ex>ancto</ex>
                        </rs> de virtute questio prima.
							<quote>Sicut species in pupilla</quote>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a337" ref="#n337" n="337"/> dicitur <lb/> passio. confirmatur.
						quia res agunt instrumentaliter in intellectum. et ergo magis <lb/>
						dicerentur actiones quam passiones intellectus. ideo ipse non possunt dici
								<w>pas<lb break="no"/>siones</w>. nec potest aliter glosari <rs type="person" ref="#aristoteles">Aristoteles</rs> nisi contra naturam
						vocaboli passionis manifestissimam. est enim hec distinctio Philosophorum
						quod forme <lb/> accidentales vel insunt per modum habitus vel passionis. ¶
						Preterea res <lb/>
						<note place="margin">3 de anima.</note>non dicitur in anima nisi inquantum
						sua similitudo est in ea vel species 3 de anima<supplied>.</supplied>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a338" ref="#n338" n="338"/> ergo res non
						dicuntur passiones nisi ratione similitudinis. Sed illa non potest <lb/>
						<note place="margin">ratione probatur.</note>esse species. utrum ergo erit
						aliquod expressum ab intellectu. ¶ Ratione sic et <lb/> per modum
						questionis. Quero quando intellectus intelligit rosam in hyeme <lb/> vel
						suum intelligere terminatur in aliquo vel non. si in aliquo. non in rosa
						extra animam <lb/> vel in rosa naturali. quia talis non existit. sed
						secundum sententiam illorum. esse <w>intelli<lb break="no"/>gibile</w>
						quantum ad inquisitionem presupponit esse in actu. cum unumquodque <lb/>
						<note place="margin">9 metaphi<ex>sice</ex>.</note>secundum quod est in actu
						cognoscatur 9 metaphi<ex>si</ex>ce<supplied>.</supplied>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a339" ref="#n339" n="339"/> Nam esse est causa
								<w>veri<lb break="no"/>tatis</w>
                        <note place="margin">2
								metaphi<ex>sice</ex>. et predicamen<ex>ta</ex>.</note> 2 metaphisice
						et in predicamentis.<anchor type="footnote" xml:id="a340" ref="#n340" n="340"/> ergo terminatur in aliquo intellecto vel <w>con<lb break="no"/>cepto</w>. quod non est species. quia talis est solum quo aliquid
						intelligitur. Nec <w>in<lb break="no"/>telligere</w>. quia tale terminatur
						in aliquo. ¶ Preterea imaginatio vel fantasia <lb/> est de re presente vel
						existente. sicut de nive iam sub cane fantasiatur cuius <lb/> operatio circa
						nivem terminatur non naturalem vel realem cum talis non sit. ergo <w>ter<lb break="no"/>minatur</w> in aliqua forma que potest dici nix
						imaginata concretive. que tamen non est nix <lb/> quia presupponitur quod
						talis non sit. sicut in imagine octavius quo modo non est <lb/> cognoscitur.
						ita intellectus et fantasia in imagine nivis vel similitudine <lb/>
						cognoscit nivem que tamen non est. Videtur ergo quod necessario ponitur tale
								<w>ydo<lb break="no"/>lum</w> distinctum a re intellecta vel
						concepta. ¶ Pro maiori <w>munimen<lb break="no"/>to</w> adduco et advoco <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">sancti Tho<ex>me</ex>
                        </rs>
						autoritatem (que mihi maior <pb facs="https://dfg-viewer.de/show?tx_dlf%5Bdouble%5D=0&amp;tx_dlf%5Bid%5D=http%3A%2F%2Foai.hab.de%2F%3Fverb%3DGetRecord%26metadataPrefix%3Dmets%26identifier%3Doai%3Adiglib.hab.de%3Appn_1702127133&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=105&amp;cHash=0b6e834d5803ca9064fa21dd893e76a1" n="28r" rend="28r"/>
						<lb/>
                        <note place="margin">
                            <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">B<ex>eatus</ex> Tho<ex>mas</ex>
                            </rs>.</note>semper videtur quam
						totum ingenium meum) in opus<ex>culo</ex> 53<anchor type="footnote" xml:id="a341" ref="#n341" n="341"/>. de intellectu et <w>intel<lb break="no"/>ligibili</w> inquientis. <seg xml:id="seg-s048" type="wdb">
                            <quote>Notandum quod intellectus intelligendo ad quattuor
								<lb/> potest habere ordinem. scilicet ad rem que intelligitur.
								Secundo ad speciem <w>intelligibi<lb break="no"/>lem</w> qua fit
								intellectus in actu. Tercio ad suum intelligere. Quarto ad <lb/>
								conceptiones intellectus que quidem conceptio a tribus predictis
								differt. A re <lb/> quidem intellecta. quia res intellecta est
								interdum extra intellectum. <w>Concep<lb break="no"/>tio</w> autem
								intellectus non nisi in intellectu. Et iterum. conceptio intellectus
										<w>or<lb break="no"/>dinatur</w> ad rem intellectam sicut ad
								finem. ipse enim intellectus conceptionem <lb/> rei in se format. ut
								rem intellectam cognoscat. Differt etiam conceptio <lb/> a specie
								intelligibili. nam species intelligibilis qua fit intellectus in
								actu <w>con<lb break="no"/>sideratur</w> ut principium actionis
								intellectus. cum omne agens agat secundum quod <lb/> est in actu per
								aliquam formam. quam oportet esse actionis
									principium<supplied>.</supplied>
								<lb/> Differt etiam conceptio ab actione intellectus que est
								intelligere. quia predicta <lb/> conceptio consideratur ut terminus
								actionis. et quasi quiddam per ipsum
									constitutum<supplied>.</supplied>
								<lb/> Intellectus enim sua actione format rei diffinitionem. vel
								etiam propositionem <lb/> affirmativam seu negativam. Hec autem
								conceptio intellectus in nobis <w>pro<lb break="no"/>prie</w>
								dicitur verbum. Hoc enim est quod verbo</quote> interiori
								<quote>significatur. Vox enim exterior <lb/> neque significat ipsum
								intellectum. neque speciem intelligibilem Neque actum <w>intelle<lb break="no"/>ctus</w>. sed conceptionem qua mediante</quote>
							prefertur <quote>ad rem<supplied>.</supplied> huiusmodi igitur conceptio
										<w>si<lb break="no"/>ve</w> verbum quandoque intellectus
								noster intelligit rem aliam a se ab alio exoritur <lb/> et aliud
								representat. Oritur quidam ab intellectu per suum actum. est vero
								<lb/> similitudo rei intellecte ipsum representans. Cum vero
								intellectus se ipsum <w>in<lb break="no"/>telligit</w> verbum
								predictum sive conceptio eiusdem est propagatio et similitudo <lb/>
								scilicet intellectus se ipsum intelligentis.</quote>
                        </seg>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a342" ref="#n342" n="342"/> Idem de
							po<ex>tentia</ex> q. 8. ar. i. in cor.<anchor type="footnote" xml:id="a343" ref="#n343" n="343"/> Dicitur quod <lb/> res intellecta
						dicitur res ad extra secundum esse naturale. et conceptio est res intellecta
						<lb/> secundum esse intelligibile<supplied>.</supplied> ¶
							Contra<supplied>.</supplied> esse in intellectu accidit
							rebus<supplied>.</supplied> esse naturale non <lb/> accidit rebus. ergo
						res intellecta non dicitur secundum esse naturale<supplied>.</supplied>
						Maior concessa ab <lb/>
						<note place="margin">
                            <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">B<ex>eatus</ex>
									tho<ex>mas</ex>
                            </rs>.</note>eis et a <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>ancto</ex> Tho<ex>ma</ex>
                        </rs> est probata in
						de ente et essentia. Minor clarissima est. <lb/> ¶ Preterea illa opinio
						videtur <seg type="corr">innuere</seg>
                        <anchor type="crit" xml:id="ca-cz" ref="#cn-cz" n="cz"/> realem rerum processum ad <w>intel<lb break="no"/>lectum</w> dum intelliguntur quod est falsum. ergo. Minor patet contra
							genti<ex>les</ex> li. 2 ca 75.<anchor type="footnote" xml:id="a344" ref="#n344" n="344"/>
						<lb/> Maior probatur quia alias conceptio intellectus esset omnino extra
						animam <lb/> sicut res intellecta secundum eos. ¶ Preterea illa solutio est
						insufficiens <lb/> quia assumit alteram partem probationis faciliorem. Sicut
							Pentathlus<anchor type="footnote" xml:id="a345" ref="#n345" n="345"/>
						<lb/> tangit athletam fugit autem <seg type="corr">peltastam</seg>
                        <anchor type="crit" xml:id="ca-da" ref="#cn-da" n="da"/>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a346" ref="#n346" n="346"/> de quibus <rs type="person" ref="#platon">Plato</rs> in <w>phi<lb break="no"/>losophia</w> ita
						acriorem probationem fugit.<anchor type="footnote" xml:id="a347" ref="#n347" n="347"/> scilicet quod conceptio sit medium <lb/> ordinatum ad rem
						conceptam sicut ad finem. Nam quamvis medium et finis <lb/> habeant <seg type="corr">eandem</seg>
                        <anchor type="crit" xml:id="ca-db" ref="#cn-db" n="db"/> rationem intencionis vel finis. non tamen rei. quia medium
								<w>rea<lb break="no"/>
							<pb facs="https://dfg-viewer.de/show?tx_dlf%5Bdouble%5D=0&amp;tx_dlf%5Bid%5D=http%3A%2F%2Foai.hab.de%2F%3Fverb%3DGetRecord%26metadataPrefix%3Dmets%26identifier%3Doai%3Adiglib.hab.de%3Appn_1702127133&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=106&amp;cHash=1f80bfdad0afb3b47747d6e8d1ec6ecf" n="28v" rend="28v"/> le</w> proprie captum. a fine realiter distinguitur sicut
						frenefactiva distinguitur a <lb/>
						<note place="margin">1 ethicorum.</note>militari. 1
							ethicorum<supplied>.</supplied>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a348" ref="#n348" n="348"/> Confirmatur. quia finis in executione est ultimus
						<lb/> si ergo conceptio est res intellecta. sequeretur quod idem precedat se
						ipsum <w>rea<lb break="no"/>liter</w>. quia conceptio precedit rem
						intellectam in executione. cum ad hoc formatur <lb/> verbum ut res
						intelligatur. ¶ Preterea res ext prima in intentione finis <lb/> et ultima
						in executione. sed ediverso est de conceptione que ultima est <w>inten<lb break="no"/>tione</w>. Nam volens intelligere necessario est quod
						habeat speciem <lb/> deinde quod precedat ad actum. tercio ad verbum. quarto
						attingit finem <w>inten<lb break="no"/>tum</w>
                        <note place="margin">
                            <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">B<ex>eatus</ex>
								tho<ex>mas</ex>
                            </rs>.</note> scilicet rem intellectam. Cum vero
						dicit <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>anctus</ex>
								Tho<ex>mas</ex>
                        </rs> quod conceptio intellectus <lb/> sit quoddam
						productum per ipsam operationem intellectus. Respondet quod <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>anctus</ex>
							<lb/> Tho<ex>mas</ex>
                        </rs> loquitur cum determinatione diminuente. quia
						dicit quod est quasi quoddam <lb/> et quodammodo constitutum quod maxime
						habet veritatem de re intellecta. quia illa <lb/> secundum suum esse
						intelligibile accepta est isto modo per operationem intellectus <lb/>
						producta. ¶ Contra et primo sic. Nam dicit ille egregius <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">doctor Tho<ex>mas</ex>
                        </rs>
						<lb/> quod sit quasi quoddam constitutum per actionem intellectus quod verum
							est.<anchor type="footnote" xml:id="a349" ref="#n349" n="349"/>
						<w>Mo<lb break="no"/>tus</w> enim proprie non constituit terminum. nec
						perfectibile perfectionem. ergo illa <lb/> diminutio si modo ita est
						determinat verbum. quo ad actionem intellectus non <lb/> quo ad rem
						intellectam. Secundo sic verbum intellectus quando non intelligit <lb/>
						seipsum ab alio exoritur. et aliud representat<supplied>.</supplied> Sed res
						intellecta non oritur <lb/> ab alio scilicet intellectu. Tum primo. quia est
						principium intentionis quo ad <w>ac<lb break="no"/>quisitionem</w>
						specierum. Tum secundo. quia non realiter oritur res ab intellectu quod
						<lb/> tamen verbo huiusmodi convenit. Nec aliud representat quia res
						intellecta <lb/> secundum esse naturale apud eos dicitur conceptio. sed esse
						intelligibile. Sed esse naturale <lb/> et esse intelligibile rei ad extra in
						eadem re faciunt tantum diversitatem <lb/> accidentalem. non essentialem.
						ergo non representat aliud. ¶ Contra secundam partem <lb/> solutionis
							arguo<anchor type="crit" xml:id="ca-dc" ref="#cn-dc" n="dc"/>
                        <supplied>.</supplied> Nihil dicitur constitui vel produci secundum
						relationem rationis <lb/> sed esse intelligibile vel esse intellectum est
						relatio rationis in rebus. ergo<supplied>.</supplied>
						<lb/> Minor patet. quia quando aliquid non dependet ex altero in eo non est
								<w>re<lb break="no"/>alis</w> relatio. licet sit in dependente. ut
						patet de scibili ad scientiam <lb/> non dependente. sed res ab intellectu
						nostro non dependent. ergo<supplied>.</supplied> Similiter etiam <lb/> res
						intellecta. quando intellectus non intelligit aliquid sui. est <w>sem<lb break="no"/>per</w>
						<note place="margin">
                            <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">B<ex>eatus</ex>
									Tho<ex>mas</ex>
                            </rs>.</note>extra animam ut patet in
							opus<ex>culo</ex> ubi supra. dicit enim <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>anctus</ex> Tho<ex>mas</ex>
                        </rs> de rebus
						<lb/> naturalibus exemplificans. lapis et equus etiam dum intellectus ea
						intelligit <lb/> sunt realiter extra animam. Et propter illas res naturales
						dicit quod quando sunt extra <lb/> animam. quandoque autem dicit res esse in
						anima. quando scilicet intellectus intelligit <w>seip<lb break="no"/>sum</w>
                        <supplied>.</supplied>
						<note place="margin">Per se intellectum.</note>de po<ex>tentia</ex> q. 9.
						ar. 5 in cor.<anchor type="footnote" xml:id="a350" ref="#n350" n="350"/> ¶
						Nota quod illud quod est primo et per se intellectum <lb/> quod scilicet
						intellectus in seipso concipit de re intellecta<supplied>.</supplied> Non
						est res illa cuius <w>no<lb break="no"/>
							<pb facs="https://dfg-viewer.de/show?tx_dlf%5Bdouble%5D=0&amp;tx_dlf%5Bid%5D=http%3A%2F%2Foai.hab.de%2F%3Fverb%3DGetRecord%26metadataPrefix%3Dmets%26identifier%3Doai%3Adiglib.hab.de%3Appn_1702127133&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=107&amp;cHash=b5d4d40461d6d89e1496381386d4d9bf" n="29r" rend="29r"/> ticia</w> per intellectum habetur. <quote>cum quandoque
							sit intellecta in potentia tantum. Et sit <lb/> extra intelligentem.
							Sicut cum homo intelligit res materiales</quote> vel naturales.
							<quote>ut <lb/> lapidem aut animal aut aliud huiusmodi.</quote> Oportet
						autem <quote>quod intellectum sit in <lb/> intelligente. et unum cum
							ipso.</quote>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a351" ref="#n351" n="351"/>
						¶ Nota etiam quod quidam quoddam quedam non <lb/> est semper determinatio
						diminuens. sed declarans quandoque. immo etiam <lb/> agens. Porro cum
						dicitur quidam homo fecit magnam cenam.<anchor type="footnote" xml:id="a352" ref="#n352" n="352"/> quidam homo redemit <lb/> homines. non diminuitur
						homo quo ad preparationem cene. immo augetur cum <lb/> talis actus singulari
						conveniet et non universali. Sic cum dico verbum est quoddam <lb/>
						constitutum vel quasi constitutum. declaratur natura eius que inest
						transeunter et <lb/> per modum passionis. Quando obiicitur eis. verbum
						nostrum multiplicatur <lb/> ad multiplicationem rerum. Et quod <quote>verbum
							nostrum sit frequenter <w>imperfe<lb break="no"/>ctum</w>
                            <supplied>.</supplied>
                        </quote>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a353" ref="#n353" n="353"/> Dicunt quod hoc dicit <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>anctus</ex>
							Tho<ex>mas</ex>
                        </rs> ut habeatur differentia substantiarum et <w>acci<lb break="no"/>dentium</w>. Nam si verbum nostrum semper esset
						accidens. tunc non frequenter. sed <lb/> semper esset imperfectum. ¶ Contra
						illam solutionem arguo<anchor type="crit" xml:id="ca-dd" ref="#cn-dd" n="dd"/> sic. Ille due <lb/> stant simul. Quicquid est semper hoc est frequenter.
						sicut ad necessarium <lb/> sequitur possibile<supplied>.</supplied> ¶
						Preterea illa solutio est per locum ab autoritate <w>ne<lb break="no"/>gative</w>. Secundo presupponit falsum. scilicet quod verbum nostrum
						si ponitur esse <w>acci<lb break="no"/>dens</w> sit imperfectius rebus
						intellectis. Est enim multorum opinio quod verbum <lb/>
						<note place="margin">
                            <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">B<ex>eatus</ex>
									Tho<ex>mas</ex>
                            </rs>.</note>coloris sit perfectius colore. Nam
						dicit <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>anctus</ex>
								Tho<ex>mas</ex>
                        </rs> ubi supra. <quote>Nihil autem <w>no<lb break="no"/>bilius</w> et perfectius invenitur in creaturis quam
							intelligere.</quote>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a354" ref="#n354" n="354"/> Cuius verbum dicitur esse <lb/> terminus. Quod vero dicit
						multotiens verbum esse accidens non semper <w>oppo<lb break="no"/>situm</w>
						habet de poten<ex>tia</ex> q. 7 ar. 6 et 1 sen<ex>tentiarum</ex> ut patet
							supra.<anchor type="footnote" xml:id="a355" ref="#n355" n="355"/> ¶
						Contra eos arguo<anchor type="crit" xml:id="ca-de" ref="#cn-de" n="de"/>
                        <supplied>.</supplied>
						<lb/> Si <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>anctus</ex>
								Tho<ex>mas</ex>
                        </rs> dixisset uspiam quod verbum vel conceptio esset
						res <w>intelle<lb break="no"/>cta</w>. tunc non tot labores subivisset ad
						probandum verbum nostrum non <lb/> esse de natura intellectus. quod tamen
						probare conatur de poten<ex>tia</ex> q. 9 ar. 5 quem <lb/> textum hic
						recitare utilitas nos compulit. Nota <seg xml:id="seg-s049" type="wdb">
                            <quote>quod duo sunt de ratione <lb/> eius quod est
								intelligere.</quote> scilicet <quote>intelligens et
								intellectum.</quote> Intellectum <quote>per se</quote>
							<quote>non <lb/> est res</quote> intellecta.</seg>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a356" ref="#n356" n="356"/> quia ex re
						intellecta et intellectu non fit unum. sed ex <w>intelle<lb break="no"/>cto</w>
						<note place="margin">3 de anima.</note>per se et intellectu fit unum 3 de
							anima.<anchor type="footnote" xml:id="a357" ref="#n357" n="357"/> quod
						quidem intelligendum non est <lb/> quod essentia intellectus fiat res
						intellecta vel species. Sed quia complete <w>infor<lb break="no"/>matur</w>
						per speciem rei intellecte. dum eam intelligit. <quote>Et hoc contingit per
									<w>intentio<lb break="no"/>nem</w> que intellectum coniungit
							intelligibili.</quote> quotlibe<ex>tum</ex> 7 ar. 2.<anchor type="footnote" xml:id="a358" ref="#n358" n="358"/> Neque etiam
								<w>intel<lb break="no"/>lectum</w> per se est similitudo rei
						intellecte. per quam scilicet speciem intelligibilem <w>in<lb break="no"/>tellectus</w> informatur. ad intelligendum. quia intellectus non
						potest intelligere. nisi <lb/> secundum quod fit in actu per hanc
						similitudinem. que est intelligendi principium. Et dicitur <lb/> per quam
						informatur quod speciei intelligibili convenit. sed verbo non solum. sed
						etiam <lb/> formari. Inde dicitur similitudo formata. patet igitur quod per
						se intellectum non <pb facs="https://dfg-viewer.de/show?tx_dlf%5Bdouble%5D=0&amp;tx_dlf%5Bid%5D=http%3A%2F%2Foai.hab.de%2F%3Fverb%3DGetRecord%26metadataPrefix%3Dmets%26identifier%3Doai%3Adiglib.hab.de%3Appn_1702127133&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=108&amp;cHash=95f52c1755601229da1a68f07a1b06d7" n="29v" rend="29v"/>
						<lb/>est res. nec similitudo rei informans. sed est illud <seg xml:id="seg-s050" type="wdb">
                            <quote>quod intellectus in se ipso <lb/>
								concipit de re intellecta.</quote> Et hoc sic intellectum dicitur
							verbum interius.</seg>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a359" ref="#n359" n="359"/> Hec <w>il<lb break="no"/>le</w>
						<note place="margin">Verbum divinum.</note> quasi formaliter. ¶ Differunt
						verbum nostrum et verbum divinum. Quia hoc <lb/> est tantum unum. Nam
						intelligere dei est unum. ergo verbum. consequentia nota ex <w>superioris<lb break="no"/>bus</w>
                        <supplied>.</supplied> Illud autem est multiplex.
						quia aliud est intelligere nostrum quo intelligimus <lb/> lapidem. et quo
						intelligimus plantam. Ideo intellectus noster concipit multa. <w>Te<lb break="no"/>net</w> consequentia. Quia motus non multiplicatur nisi
						et terminus ad quem terminatur<supplied>.</supplied>
						<lb/> ¶ Secundo differunt. quia intelligere divinum non potest esse
						imperfectum. <w>Un<lb break="no"/>de</w> verbum divinum est perfectum omnia
						perfecte representans<supplied>.</supplied> Intellectus autem noster <lb/>
						imperfecte plerumque intelligit. et seipsum et alia. ut etiam patet super.
						q. 7 <lb/> ar. 6 et in 4. contra
							gen<ex>tiles</ex>
                        <supplied>.</supplied>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a360" ref="#n360" n="360"/> ¶ Tercio differunt. quia in
						intellectu nostro aliud est <w>in<lb break="no"/>telligere</w>. aliud est
						esse. Et ideo verbum conceptum in intellectu nostro cum <w>pro<lb break="no"/>cedet</w> ab intellectu inquantum est intelligens. non unitur ei in
						natura. sed <lb/> solum in intelligere. Sed intelligere dei est esse eius.
						Unum verbum quod procedit a <lb/> deo inquantum est intelligens procedit ab
						eo inquantum est existens. Et <lb/> propter hoc verbum conceptum habet
						eandem essentiam et naturam quam intellectus <w>con<lb break="no"/>cipiens</w>. ¶ Quarto differunt. quia <seg xml:id="seg-s051" type="wdb">
                            <quote>verbum</quote> dei <quote>dicitur genitum vel
								filius.</quote> quia quod <w>reci<lb break="no"/>pit</w> naturam in
								<quote>viventibus dicitur genitum</quote>. <quote>Verbum autem
								nostrum non</quote> dicitur <quote>
								<w>ge<lb break="no"/>nitum</w>
                            </quote> vel <quote>filius. nisi
								methaphorice.</quote>
                        </seg>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a361" ref="#n361" n="361"/> quia non vivit. sed est
							accidens<supplied>.</supplied> Ex quo sequitur <lb/> Quod verbum asini
						vel hominis non est homo vel asinus. quia alias esset genitum et <w>fi<lb break="no"/>lius</w>. ergo simile est dicendum de omnibus aliis
						verbis nostris<supplied>.</supplied> ¶ Et arguit<anchor type="crit" xml:id="ca-df" ref="#cn-df" n="df"/> (quidam <w>egre<lb break="no"/>gius</w>
                        <anchor type="crit" xml:id="ca-dg" ref="#cn-dg" n="dg"/> vir
						doctrine Cum de verbo in i par<ex>te</ex> nobis ar<ex>ticulum</ex> enodaret.
							<rs type="person" ref="#pollich_martin">Martinus <lb/> Pollich de
							Mellerstat</rs>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a362" ref="#n362" n="362"/> sapiens Theologie professor cuius diligentia <lb/> indies de sacerrimis
						litteris bene meretur) hoc medio<supplied>.</supplied> Si verbum nostrum
						esset res <lb/> intellecta. sequeretur quod verbum procederet essentialiter.
						quia secundum illos. idem <lb/> sunt essentialiter. homo conceptus vel
						verbum hominis. et homo naturalis <lb/> quod est falsum in creaturis. quia
						verbum hominis non procedit essentialiter ab <lb/> homine naturali.<anchor type="footnote" xml:id="a363" ref="#n363" n="363"/> ¶ Et arguit<anchor type="crit" xml:id="ca-dh" ref="#cn-dh" n="dh"/>
							secundo<supplied>.</supplied> Quia verbo divino simile est verbum <lb/>
						nostrum. quapropter <seg type="corr">sequitur</seg>
                        <anchor type="crit" xml:id="ca-di" ref="#cn-di" n="di"/> quod verbum in divinis etiam
						essentialiter <w>pro<lb break="no"/>cedit</w>. Et sic essent due essentie in
						divinis. quod ego nec cogitare <lb/> volo. ne dicam ponere fundamentum
						illius sequele. Probatur sequela <lb/> quia idem sunt res intellecta et
						verbum secundum eos. Hec ille.<anchor type="footnote" xml:id="a364" ref="#n364" n="364"/>
                    </p>
					<p xml:id="p21">
						<lb/>¶ Et ego arguo<anchor type="crit" xml:id="ca-dj" ref="#cn-dj" n="dj"/>
						sic. Si verbum nostrum ad cuius similitudinem dicitur verbum <lb/> divinum
						esset res intellecta. sequeretur quod verbum divinum procederet <lb/> per
						modum extrinsici. probatur sequela. quia deus cognoscit omnes creaturas
						<lb/> extrinsicas essentie sue. Sequeretur secundo. quod verbum in divinis
						magis <lb/> procederet ad patrem. quam a patre. Probatur sequela. quia res
						intellecta est <pb facs="https://dfg-viewer.de/show?tx_dlf%5Bdouble%5D=0&amp;tx_dlf%5Bid%5D=http%3A%2F%2Foai.hab.de%2F%3Fverb%3DGetRecord%26metadataPrefix%3Dmets%26identifier%3Doai%3Adiglib.hab.de%3Appn_1702127133&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=109&amp;cHash=0d080367512c6b5f6924af9f32aa5ac6" n="30r" rend="30r"/>
						<lb/>extrinsica et instrumentaliter agit in intellectu possibili. quod
						intellige <lb/> in nobis et de verbo nostro. quod est imago et similitudo
						verbi divini. et <lb/> sic sequeretur per modum imaginis. Sed quia illa sunt
						celestia. Satius est <lb/> mihi terras habitanti. silere illa quorum radix
						in celis fixa est quam <w>tur<lb break="no"/>piter</w> obmutescere. Nam
						semper talia huiusmodi pie emendationi <w>commen<lb break="no"/>do</w>. At
						vero plura de illo verbo nostro in periar<ex>meneias</ex> libro spero nos
								<w>di<lb break="no"/>cturos</w> cum his lectoribus haud ingrata esse
							intellexero.<anchor type="footnote" xml:id="a025" ref="#n025" n="365"/>
                    </p>
					<head rend="inline" level="1">
                        <lb/>Tercia questio.</head>
					<p xml:id="p22">
                        <seg xml:id="seg-q012" type="wdb">Utrum conceptio <w>intelle<lb break="no"/>ctus</w>. vel intentio ex parte intellectus.
							producatur ab actu intellectus<supplied>.</supplied>
                        </seg>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a366" ref="#n366" n="366"/> Pro <lb/>
                        <note place="margin">
                            <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">B<ex>eatus</ex>
									Tho<ex>mas</ex>
                            </rs>
                        </note>responsione nota quod <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>anctus</ex>
							Tho<ex>mas</ex>
                        </rs> in opus<ex>culo</ex> 53<anchor type="footnote" xml:id="a367" ref="#n367" n="367"/> inquit. <quote>Sciendum quod sicut
							secundum <lb/> actionem que tendit in materiam exteriorem est aliqua
							processio ad extra. Ita <lb/> secundum actionem que manet in agente est
							quedam processio ad intra. Et hoc <lb/> maxime patet in intellectu.
							Cuius actio scilicet intelligere manet in agente<supplied>.</supplied>
							<lb/> Quicumque enim intelligit ex hoc ipso quod intelligit procedit ad
							aliquid <lb/> intra ipsum quod est conceptio rei
							intellecte.</quote>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a368" ref="#n368" n="368"/> Hec ille formaliter. <lb/>
                        <note place="margin">
                            <rs type="person" ref="#herveus_natalis">Herveus</rs>
                        </note>¶Nota
						secundum <rs type="person" ref="#herveus_natalis">Herpheum</rs>
							quotli<ex>beta</ex> 2 q. 8.<anchor type="footnote" xml:id="a369" ref="#n369" n="369"/> quod operatio manens convenit <lb/> principio
						passivo et principio formali. Operatio principii materialis est <lb/>
						recipere actum vel perfectionem. Operatio principii formalis est formaliter
						facere <lb/> tale. prout dicimus quod albedo facit formaliter album. per
						quem etiam <w>mo<lb break="no"/>dum</w> dicimus quod intellectio facit
						formaliter intelligentem. Sed differunt <lb/> dupliciter. Uno modo quia
						operatio manens principii passivi est in ipso <lb/> subiective. Sicut
						recipere vel actus receptus est in principio <w>recepti<lb break="no"/>vo</w>. Sed operatio principii formalis est esse formaliter tale. que
						non est <w>pro<lb break="no"/>prie</w> in ipsa forma quasi quoddam receptum
						in eam. et diversum ab ea. sed est in <lb/> habente ipsam. sicut lucere est
						in lucente. Alio modo differunt. quia <w>opera<lb break="no"/>tio</w>
						principii passivi est recipere actum ab alio. sicut a causa <w>efficien<lb break="no"/>te</w> reducente ipsum de potentia ad actum. Operatio
						vero forme absolute <lb/> accipiendo pro eo quod est esse formaliter tale
						non importat esse ab alio. <lb/> sicut a causa efficiente. Unde
							lucere<anchor type="crit" xml:id="ca-dk" ref="#cn-dk" n="dk"/> licet
						habeat causam effectivam <lb/> Non tamen eam importat. ¶ Nota secundo quod
						intelligere est operatio <w>ma<lb break="no"/>nens</w> pertinens ad
						principium formale. quia operatio manens dicitur illa que <w>respi<lb break="no"/>cit</w> illud cuius est talis operatio. ut in quo est.
						sicut videre visum. Sed <w>intel<lb break="no"/>ligere</w> respicit
						intelligentem. sicut in quo est ergo etc. patet secundum quia omnis <lb/>
						operatio manens pertinet ad principium materiale vel formale. Sed
						intelligere non <lb/> dicit formaliter aliquid pertinens ad principium
						materiale. ergo. Minor probatur. quia <w>in<lb break="no"/>telligere</w>
						formaliter potest convenire non habenti causam efficientem actus <w>intel<lb break="no"/>
							<pb facs="https://dfg-viewer.de/show?tx_dlf%5Bdouble%5D=0&amp;tx_dlf%5Bid%5D=http%3A%2F%2Foai.hab.de%2F%3Fverb%3DGetRecord%26metadataPrefix%3Dmets%26identifier%3Doai%3Adiglib.hab.de%3Appn_1702127133&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=110&amp;cHash=fa3c00e86a3740132e97b87b6afdaa7a" n="30v" rend="30v"/> ligendi</w> ut patet in deo. Sed operatio principii
						materialis importat habere <w>cau<lb break="no"/>sam</w> efficientem a qua
						materiale recipit actum. Sed licet intelligere formaliter <lb/> non importat
						causam efficientem. tamen quantum ad rem pertinet in creaturis <lb/> habet
						utramque causam. sicut lucere calere. ¶ Ad questionem<anchor type="crit" xml:id="ca-dl" ref="#cn-dl" n="dl"/> respondet <lb/>
						<rs type="person" ref="#herveus_natalis">Herpheus</rs> sic. Verbum vel forma
						specularis producitur per actum <w>intelligen<lb break="no"/>di</w>
							confusum<supplied>.</supplied>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a370" ref="#n370" n="370"/> Ubi nota secundum <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>anctum</ex> Tho<ex>mam</ex>
                        </rs> in
							opus<ex>culo</ex> ubi supra. <quote>Quod intellectus</quote> habet <lb/>
						<note place="margin">
                            <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">B<ex>eatus</ex>
									Tho<ex>mas</ex>
                            </rs>.</note>
                        <quote>apud se semper verbum</quote>
						<quote>informe</quote>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a371" ref="#n371" n="371"/> non autem semper formatum. ¶ Arguitur per actionem <lb/>
						immanentem nihil producitur. sed intelligere est operatio immanens. ergo.
								<w>Ma<lb break="no"/>ior</w> probatur. quia sicut se habet operatio
						transiens ad hoc quod aliquid per eum <w>con<lb break="no"/>stituatur</w>.
						Ita operatio manens ad hoc quod per eam nihil producatur. Sed in <lb/> omni
						actione transeunte aliquid producitur. ergo in manente nihil. <w>Respon<lb break="no"/>det</w> quod si maior ita intelligitur. sicut per
						actionem que est productio. Sic <lb/> maior est vera. sicut calefactio
						producit calorem. sed operatio manens <lb/> non est producere. Si autem
						intelligitur maior quod per actionem manentem. <lb/> tanquam per habere
						aliquod principium nihil producatur. Sic maior<anchor type="crit" xml:id="ca-dm" ref="#cn-dm" n="dm"/> est falsa. <lb/> immo sic <seg xml:id="seg-s052" type="wdb">
                            <quote>omne quod fit. fit per
								actionem</quote> immanentem. <quote>quia omne agens <lb/> agit per
								aliquod principium per quod habet esse tale formaliter quod pertinet
								ad <w>opera<lb break="no"/>tionem</w> manentem.</quote>
                            <quote> Ad
								probacionem</quote> dicit quod vera est. si formaliter capitur
									<w>pro<lb break="no"/>duci</w>.<quote> ut sit sensus.</quote>
							<quote>Sicut operatio transiens est formaliter ipsum producere <lb/> Ita
								nulla operatio manens dicitur formaliter ipsum producere. licet
								dicat <w>prin<lb break="no"/>cipium</w> per quod producens producit.
								Sic</quote> dicit <quote>in proposito quod licet intelligere <lb/>
								non dicat formaliter <seg type="corr">producere</seg>
                                <anchor type="crit" xml:id="ca-dn" ref="#cn-dn" n="dn"/>
                            </quote>
							<quote>vel dicere. Tamen dicit habere actum quo producens <w>produ<lb break="no"/>cit</w> verum. vel per quem mens se movet ad
								verbum.</quote>
                        </seg>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a372" ref="#n372" n="372"/> Hec ille <rs type="person" ref="#herveus_natalis">
							<w>Herphe<lb break="no"/>us</w>
                        </rs>. Sed qualiter ego respondeam <seg type="corr">destinavi</seg>
                        <anchor type="crit" xml:id="ca-do" ref="#cn-do" n="do"/> mecum prius legere<anchor type="crit" xml:id="ca-dp" ref="#cn-dp" n="dp"/>
						<rs type="person" ref="#thomas_aquinas">Tho<ex>mam</ex>
                        </rs>. <lb/> Hec
						superius dicta de intentione ex parte intellectus sufficere nunc
								<w>arbitr<lb break="no"/>or</w>. Verum intentiones <seg type="corr">ex</seg>
                        <anchor type="crit" xml:id="ca-dq" ref="#cn-dq" n="dq"/> parte
						rerum. et logicales recensere conabor. <lb/>
                        <note place="margin">
                            <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">B<ex>eatus</ex>
								Tho<ex>mas</ex>
                            </rs>.</note>¶ Imprimis adducere studeo dictata a <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>ancto</ex> Tho<ex>ma</ex>
                        </rs>
						in opus<ex>culo</ex> de <w>univer<lb break="no"/>sa</w>
                        <ex>libus</ex> quia
						que universali conveniunt et intentioni tanquam superiori
							competunt<supplied>.</supplied> Ubi dicit <lb/> merito <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">B<ex>eatus</ex> Tho<ex>mas</ex>.</rs>
						<seg xml:id="seg-s053" type="wdb">Quod aliqui ponentium universalia esse in
							intellectu. dixerat <lb/> quod universale esset <quote>nobis innatum et
								concretum et non fieri universalia per actionem <w>intel<lb break="no"/>lectus</w> depurantis. et abstrahentis.</quote>
							fulcientes <quote>positionem suam per <lb/>
                                <note place="margin">2 de
									anima.</note>dictum <rs type="person" ref="#aristoteles">Philosophi</rs> in 2. de anima. ubi dicit quod
								intelligimus</quote> dum <quote>volumus. quod non <lb/> esset dictum
								nisi ipsa universalia essent nobis innata. et semper actu
										<w>presen<lb break="no"/>tarent</w>
                                <note place="margin">2
										posterio<ex>rum</ex>.</note> se ipsi anime. Contra quos
								tamen est <rs type="person" ref="#aristoteles">Philosophus</rs>
                            </quote>
							<quote>in fine secundi posteriorum.</quote> et <lb/>
                            <note place="margin">1 metaphi<ex>sice</ex>.</note>1 metaphi<ex>si</ex>ce. <quote>quod
								universale venatur per viam sensus memorie et</quote> experimenti.
							<lb/> ergo non innascitur universale. <quote>
                                <rs type="person" ref="#averroes">Commentator</rs> etiam dicit super prohemio de
								anima. quod <w>in<lb break="no"/>tellectus</w> facit universalitatem
								in rebus.</quote>
                        </seg>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a373" ref="#n373" n="373"/> Ad autoritatem dicit quod <quote>sane</quote> sit
								<w>intel<lb break="no"/>
							<pb facs="https://dfg-viewer.de/show?tx_dlf%5Bdouble%5D=0&amp;tx_dlf%5Bid%5D=http%3A%2F%2Foai.hab.de%2F%3Fverb%3DGetRecord%26metadataPrefix%3Dmets%26identifier%3Doai%3Adiglib.hab.de%3Appn_1702127133&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=111&amp;cHash=927381287e752832a4191ee04e736652" n="31r" rend="31r"/> ligenda</w>. hoc modo <quote>quia in nobis est intellectus
							agens. quo est omnia facere</quote>
						<lb/> non <quote>quando vult se convertere supra fantasmata. et illustrare
							ea et facere</quote> ea <lb/>
						<quote>actu intelligibilia.</quote> Ex quibus patet secundum <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">D<ex>octorem</ex>
							S<ex>anctum</ex>.</rs> Quod universale tenet se ex <w>par<lb break="no"/>te</w> rei. Etiam non solum ex parte intelligentis. Nam subiungit.
							<seg xml:id="seg-s054" type="wdb">
                            <quote>sententia</quote>
							<quote>
                                <seg type="corr">
                                    <rs type="person" ref="#aristoteles">
										<w>Aris<lb break="no"/>totelis</w>
                                    </rs>
                                </seg>
                                <anchor type="crit" xml:id="ca-dr" ref="#cn-dr" n="dr"/> vera
								est.</quote>
							<quote>universale est unum in multis. et unum</quote> post
								<quote>multa.</quote> quia <lb/>
							<quote>tangitur in hoc duplex esse universalis. unum secundum quod est
								in rebus.</quote> Et <quote>aliud <lb/> quod est in anima.</quote>
							Et subiungit quod <quote>una et eadem natura que singularis erat <lb/>
								et individuatur per materiam in singularibus hominibus. efficitur
								postea universalis per <lb/> actionem intellectus depurantis ipsam a
								condicionibus que sunt hic et nunc<supplied>.</supplied>
								<lb/> Unde rationem universalis et predicabilis accipit ab ipso
								intellectu.</quote>
                        </seg>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a374" ref="#n374" n="374"/> Hoc idem <lb/>
                        <note place="margin">
                            <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">B<ex>eatus</ex>
								Tho<ex>mas</ex>
                            </rs>.</note>habes contra gen<ex>tiles</ex> li. 2 ca.
							75<anchor type="footnote" xml:id="a375" ref="#n375" n="375"/> quia
						intellectus non dicitur aliter abstrahere res quam <lb/> quod intelligit
						unam et aliam. Non ita abstrahit quasi res abstracta ad <w>in<lb break="no"/>tellectum</w> intelligatur procedere. nec repugnant illa duo. quod
						universalia non <lb/> sunt extra intellectum subsistentia. et quibus
						intellectus intelligens universalia <w>intel<lb break="no"/>ligat</w> res
						extra animam. quia intelligere naturam generis et speciei est naturam
								<w>ip<lb break="no"/>sam</w> intelligere. non intelligendo principia
							individuantia<supplied>.</supplied> Et hoc contingit ex <lb/> conditione
						speciei intelligibilis in intellectu recepte. Et dicitur notantur <w>na<lb break="no"/>tura</w> speciei vel generis in genitivo. quia ipsa
						natura recipit ab intellectu <lb/> rationem universalis. in quo tamen non
						est secundum essentiam. sed similitudinem et speciem. que est <w>sin<lb break="no"/>gularis</w> in anima. et universalis secundum quod
						comparatur ad multa singularia. prout equaliter <lb/> est similitudo omnium
						ut patet supra de ente et essentia. ¶ <w>Conside<lb break="no"/>ra</w> quod
						aliud est dicere animal inquantum animal. et animal inquantum universale.
						quia <lb/> animal inquantum animal. est animal solum. et significat
						essentiam simplicem. que de se <lb/> nec est una. nec multa. nec existens in
						his sensibilibus. nec in anima. <lb/> Unde significat quandam essentiam.
						quia nec est universalis nec particularis. et ideo dicit <lb/>
						<rs type="person" ref="#avicenna">Avicenna</rs>
						<quote>rationalitas non est differentia</quote>. animalitas non est genus.
						nec <w>humani<lb break="no"/>tas</w> species.<anchor type="footnote" xml:id="a376" ref="#n376" n="376"/> et hoc modo nihil est de ea verum
						dici in se quod convenit sibi secundum <lb/> quod huiusmodi. Unde quicquid
						aliorum sibi attribuitur falsa est attributio <lb/> verbi gratia homini ut
						homo convenit animal rationale. ergo natura hominis absolute <w>con<lb break="no"/>siderata</w> abstrahit a quolibet esse. ita tamen quod
						non fiat preciso alicuius <w>eo<lb break="no"/>rum</w>. et ideo ratio
						speciei non convenit homini secundum suam absolutam <w>considerati<lb break="no"/>onem</w>. Sed oportet quod sit de accidentibus que
						consequuntur ipsam secundum quod habet esse <lb/> in hoc intellectu. vel
						illo. Et ideo nomen speciei non predicatur de <rs type="person" ref="#sokrates">Socrate</rs>. ut <lb/> dicatur <rs type="person" ref="#sokrates">Socrates</rs> est species. quod tamen de necessitate
						accideret. si conveniret <lb/> homini secundum esse. quod habet in <rs type="person" ref="#sokrates">Socrate</rs>. vel secundum suam absolutam
						considerationem secundum <lb/> quod est homo. Ex quo textu clarissimum est.
						quod ratio speciei vel generis. que est <lb/> in anima subiective convenit
						homini vel animali secundum accidentia que sequuntur <w>ip<lb break="no"/>
							<pb facs="https://dfg-viewer.de/show?tx_dlf%5Bdouble%5D=0&amp;tx_dlf%5Bid%5D=http%3A%2F%2Foai.hab.de%2F%3Fverb%3DGetRecord%26metadataPrefix%3Dmets%26identifier%3Doai%3Adiglib.hab.de%3Appn_1702127133&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=112&amp;cHash=2a17dc6d17dfc1eccfe26b39a4004b22" n="31v" rend="31v"/> sam</w> secundum esse. quod habent in anima. sicut est
						esse intellectum. esse abstractum. ergo <lb/> ratio generis vel speciei
						convenit huic esse. Nota ergo quod esse abstractum est <lb/> unum ens
						rationis obiective in anima existens. quod intellectus intelligit in
								<w>ratio<lb break="no"/>ne</w> vel generis vel speciei secundum
						proprietatem nature. et oportet hec caute <w>intel<lb break="no"/>ligere</w>
                        <anchor type="crit" xml:id="ca-ds" ref="#cn-ds" n="ds"/>
						<rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>anctum</ex>
							Tho<ex>mam</ex>
                        </rs> quia intentionem universalis quandoque vocat
						naturam. quandoque rem illam <lb/> vocat naturam.<anchor type="footnote" xml:id="a377" ref="#n377" n="377"/> cui talis intentio attribuitur. quia
						permixtim vel vicissim <lb/> de intentione in intellectu. qui est in re
						quarum una est alterius similitudo. Alio <lb/> modo etiam potest considerari
						natura. secundum esse. quod habet in hoc vel illo. et sic de <lb/> ipso
						aliquid predicatur per accidens ratione eius in quo est. sic dicitur quod
						homo est albus quia <lb/>
						<rs type="person" ref="#sokrates">Socrates</rs> est albus.<anchor type="footnote" xml:id="a378" ref="#n378" n="378"/> hoc autem modo habet
						duplex esse. unum in singularibus. <lb/> et aliud in anima. et secundum
						utrumque esse consequuntur hanc naturam accidentia <lb/> nam in singularibus
						habet multiplex esse secundum diversitatem singularium. secundum <lb/> autem
						hoc esse quod habet in singularibus. non potest dici quod ratio alicuius
						generis <lb/> vel speciei accidit alicui nature. quia non invenitur in
						individuis secundum <w>uni<lb break="no"/>tatem</w>. ut sit unum quid
						omnibus conveniens quod ratio universalis existit. <w>Relinqui<lb break="no"/>tur</w> ergo quod ratio generis vel speciei accidit alicui nature
						secundum esse quod habet in <lb/> anima. quod est esse abstractum. ab
						omnibus individuis. Ex quo interum <w>pa<lb break="no"/>tula</w> veritas
						splendescit. scilicet quod ratio generis que est similitudo una <w>nu<lb break="no"/>mero</w> in intellectu existens. non accidit nature
						extra animam. sed convenit <w>il<lb break="no"/>li</w> quod accidit nature
						secundum esse in anima. quod est esse intellectum. ¶ <w>No<lb break="no"/>ta</w>
                        <note place="margin">
                            <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">B<ex>eatus</ex> Tho<ex>mas</ex>
                            </rs>
                        </note> tenaciter cum dicit
							<rs type="person" ref="#thomas_aquinas">Doc<ex>tor</ex>
							S<ex>anctus</ex>
                        </rs>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a379" ref="#n379" n="379"/> quod ratio universalis existit in hoc quod sit unum <lb/> quid
						omnibus conveniens per similitudinem vel representationem. et hoc formaliter
								<w>lo<lb break="no"/>quendo</w> de ratione generis. Sed radicaliter
						loquendo. et correspondenter <lb/> genus est illud ens rationis quod
						sequitur intelligentiam animalis quod convenit <lb/> rei concepte. <seg xml:id="seg-s055" type="wdb">Patet igitur finaliter quod ratio generis
							vel speciei non convenit <w>natu<lb break="no"/>re</w> secundum esse
							absolutum. <quote>nec est de accidentibus</quote> naturam consequentibus
								<quote>secundum <lb/> esse</quote>
							<quote>extra animam</quote>. <quote>Sed est de accidentibus que
								consequuntur eam secundum esse quod habet in</quote>
							<lb/> anima.</seg>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a380" ref="#n380" n="380"/> Hec ille solidus et immobilis <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">doctor</rs> fere formaliter. ¶ <w>Argu<lb break="no"/>itur</w> sic. Omni similitudini aliquid respondet. sed
						ratio generis vel speciei est <w>si<lb break="no"/>militudo</w> in
						intellectu existens. ergo ei aliquid respondet. ¶
							Preterea<supplied>.</supplied>
						<w>Quic<lb break="no"/>quid</w> intellectus concipit illius similitudinem
						format. sed accidentia rationis concipit <lb/> ergo illorum similitudines
						format. Maior patet. quia ratio et similitudo idem <lb/> sunt patet ex
						prioribus. sed ratio est illud quod intellectus concipit de re. <w>Mi<lb break="no"/>nor</w> nota. ¶ Pro intellectu intentionum logicalium
						vel secundarum. Nota secundum <lb/>
						<note place="margin">
                            <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">B<ex>eatus</ex>
									Tho<ex>mas</ex>
                            </rs>
						</note>
                        <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">Angelicum Thomam</rs> de
							po<ex>tentia</ex> q. 1 ar. 1 ad decimum. <seg xml:id="seg-s056" type="wdb">
                            <quote>Quod intellectui <w>re<lb break="no"/>spondet</w>
								aliquid in re dupliciter. Uno modo immediate.</quote> quia
								<quote>videlicet <w>intel<lb break="no"/>lectus</w> concipit formam
								rei alicuius extra animam existentis. ut hominis vel <w>la<lb break="no"/>
									<pb facs="https://dfg-viewer.de/show?tx_dlf%5Bdouble%5D=0&amp;tx_dlf%5Bid%5D=http%3A%2F%2Foai.hab.de%2F%3Fverb%3DGetRecord%26metadataPrefix%3Dmets%26identifier%3Doai%3Adiglib.hab.de%3Appn_1702127133&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=113&amp;cHash=7bd89ddf4f78d9833c60bb857379ca58" n="32r" rend="32r"/> pidis</w>. Alio modo mediate. quando scilicet
								aliquid sequitur actum intelligendi. <lb/> et intellectus reflexus
								supra ipsum considerat illud. Unde res respondet <w>con<lb break="no"/>siderationi</w> illius rei mediate id est
								mediante intelligentia rei. <w>Ver<lb break="no"/>bi</w> gratia.
								Intellectus intelligit. naturam animalis in homine et equo et multis
								aliis <lb/> speciebus. Ex hoc sequitur quod intelligit eam ut genus.
								hinc intellectui quo <lb/> intellectus intelligit non respondet
								aliqua res extra immediate. que sit genus <lb/> sed intelligentie ex
								qua sequitur ista intentio respondet aliqua
							res.</quote>
                        </seg>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a381" ref="#n381" n="381"/> Hec <w>il<lb break="no"/>le</w> formaliter et
							egregie<supplied>.</supplied> Ex quibus sequitur primo. quod cum omni
						intentioni, <lb/> respondeat aliqua res extra hoc est mediate vel immediate.
						Mediate <lb/> ergo respondet intentioni natura subiecta. Immediate autem
						unum ens <w>ratio<lb break="no"/>nis</w> quod solum esse habet in intellectu
						scilicet id quod consequitur actum intelligendi<supplied>.</supplied>
						<lb/> ergo est aliqua intentio secunda ex parte rei. et non solum ex parte
						intellectus. ¶ <w>Se<lb break="no"/>quitur</w> secundo quod actus reflexus
						super id secundarium intelligibile format <w>in<lb break="no"/>tentiones</w>
						vel rationes encium rationis. ¶ Sequitur tercio quod intellectus <w>capi<lb break="no"/>tur</w> hic dupliciter. Uno modo pro forma speculari.
						vel pro ydolo. cum dicitur quo <w>in<lb break="no"/>tellectus</w>
						intelligit. Alio modo pro potentia anime. cum dicitur intellectus
							intelligit<supplied>.</supplied>
                    </p>
					<p xml:id="p23">
						<lb/>Pro ampliori declaratione tam <w>in<lb break="no"/>tentionum</w>
						primarum quam secundarum. Nota quod dicit B<ex>eatus</ex> Tho<ex>mas</ex> de
							poten<ex>tia</ex> q. 7 <lb/> ar. 9 in cor. Quod duplicia sunt
						intellecta. Quedam sunt prima <quote>in quas <lb/> primo intellectus
							intelligendo fertur. Secunda autem intellecta dicuntur <w>inten<lb break="no"/>tiones</w> consequentes modum
							intelligendi.</quote>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a382" ref="#n382" n="382"/> Et subiungit quod secundum opinionem <lb/> dicentium
						relationem esse de secundo ordine intelligibilium. sequeretur quod
								<w>rela<lb break="no"/>tio</w> non sit in rebus extra animam. sed in
						solo intellectu. Sicut intentio generis <lb/> vel speciei. Ex illis patet
						quod intentio secunda. tam quo ad esse firmitatis tam <lb/> quo ad esse
						radicis vel veritatis est in intellectu. licet non eodem
							modo<supplied>.</supplied>
						<lb/> Probatur primum. quia intentio secunda est in intellectu nostro
						subiective <lb/> capiendo ipsam formaliter etiam ut est in ente rationis. ut
						in causa veritatis. que <lb/> est solum in intellectu nostro. et nunquam
						extra animam. quia consequitur <w>intelli<lb break="no"/>gentiam</w>. patet
						ergo utramque intentionem esse in intellectu<supplied>.</supplied> Sed prime
								<w>inten<lb break="no"/>tiones</w> solum sunt in anima primo modo
						hoc est subiective. non secundo modo <w>pro<lb break="no"/>batur</w>
							primum<supplied>.</supplied> Omnis similitudo existens in anima
						subiective representans rem <lb/> que in anima est semper obiective. et
						nunquam extra ipsam. est in sola anima. Sed <w>inten<lb break="no"/>tio</w>
						generis et spetiei est huiusmodi. ergo. Maior patet a simili. quia si aliqua
								<w>figu<lb break="no"/>ra</w> representaret subiectum in quo est.
						tunc esset totaliter in eo. ut patet de <lb/> veste stulti. vel de pictura
						stulti in suo corpore. Luculentissimum <w>hu<lb break="no"/>ius</w>
						<note place="margin">
                            <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">B<ex>eatus</ex>
									Tho<ex>mas</ex>
                            </rs>
                        </note>sententie apud <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>anctum</ex> Tho<ex>mam</ex>
                        </rs> habes
						testimonium de po<ex>tentia</ex> q. 7 ar. 6 in cor. <pb facs="https://dfg-viewer.de/show?tx_dlf%5Bdouble%5D=0&amp;tx_dlf%5Bid%5D=http%3A%2F%2Foai.hab.de%2F%3Fverb%3DGetRecord%26metadataPrefix%3Dmets%26identifier%3Doai%3Adiglib.hab.de%3Appn_1702127133&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=114&amp;cHash=2d30c309d1dc4686b711345d3c415fdd" n="32v" rend="32v"/>
						<lb/>Ubi sic inquit. <quote>Sunt autem quedam rationes quibus in re
							intellecta nihil <lb/> respondet. sed ea quorum sunt huiusmodi rationes
							intellectus non attribuit <lb/> rebus prout in seipsis sunt. sed solum
							prout intellecte sunt. Sicut patet <lb/> de ratione generis et speciei.
							et huiusmodi intentionum intellectualium. Nam <w>ni<lb break="no"/>hil</w> est in rebus. que extra sunt animam. cuius similitudo sit
							ratio generis vel <lb/> speciei<supplied>.</supplied>
                        </quote>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a383" ref="#n383" n="383"/> ¶ Ex quo celeberrimo
							testimonio<anchor type="crit" xml:id="ca-dt" ref="#cn-dt" n="dt"/>
							arguo<anchor type="crit" xml:id="ca-du" ref="#cn-du" n="du"/> sic. Ratio
						generis vel <w>spe<lb break="no"/>ciei</w> est alicuius quod intellectus
						attribuit rebus. prout sunt intellecte. sed <w>il<lb break="no"/>lud</w>
						cuius est ratio nihil quod <seg type="corr">attribuit</seg>
                        <anchor type="crit" xml:id="ca-dv" ref="#cn-dv" n="dv"/> rebus intellectis
						inquantum <w>hu<lb break="no"/>iusmodi</w> non est prima intentio. cum hoc
						sit de primis intellectibus. Nec est <lb/> nihil. Quia attribuitur rei
						intellecte ob aliquam proprietatem. Ideo <w>inten<lb break="no"/>tio</w>
						secunda tenet se ex parte rei obiective intellecte.<anchor type="footnote" xml:id="a384" ref="#n384" n="384"/> et ex parte intellectus <lb/> non
						quod sit una res. immo plus differunt quam homo et color. quia ratio generis
						in <lb/> anima subiectata est res realis. Nec efficitur ab intentione
						obiectata <lb/> sed ab intellectu intelligente. Nota quod secunda intentio.
						Sicut exempli <lb/> gratia genus species attribuitur animali intellecto ut
						huiusmodi. ergo quod <w>natu<lb break="no"/>ra</w> vel res attribuitur. non
						est principalis causa intentionis. quia nihil est in <lb/> animali extra
						animam cuius similitudo dicatur. Quapropter non est illa radix <lb/>
						ponenda. Nec tamen intellectus est falsus. quia ea quorum sunt huiusmodi
						<lb/> rationes. scilicet genus et species intellectus non attribuit rebus
						secundum quod sunt extra <lb/> animam. Sed solum secundum quod sunt in
						intellectu. ¶ Preterea conceptioni generis vel <lb/> speciei respondet solum
						res intellecta. Sed nulla res dicitur solum intellecta. ergo res <lb/>
						nature non respondet conceptioni illi. Minor probatur. quia hoc accidit rei.
						<lb/> ¶ Preterea per hoc differunt rationes primorum intellectuum vel rerum
						extra animam. et rerum <lb/> in anima prout in intellectu sunt. quia illis
						aliqua res extra respondet. Istis vero <lb/> solum res in anima. ergo illud
						est esse reale. Istud esse rationis. Veritati <w>il<lb break="no"/>li</w>
						<note place="margin">
                            <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">B<ex>eatus</ex>
									Tho<ex>mas</ex>
                            </rs>
						</note>non dissonat quod de natura generis. ca. 5 <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>anctus</ex> Tho<ex>mas</ex>
                        </rs> disseruit
						cum dixit<supplied>:</supplied>
						<lb/>
						<seg xml:id="seg-s057" type="wdb">
                            <quote>Actus intellectus potest ferri in
								intelligibile.</quote>
							<quote>prout est obiectum in natura <lb/> obiecti.</quote>
							<quote>inquantum terminat eius actionem. Et sic nihil sibi</quote>
							attribuit. <lb/>
							<quote>Sed solum considerat quid natura obiecti habeat. Unde possit
								aliquid <lb/> formari. quod naturam illius subiecti</quote>
							insinuat. <quote>utputa <w>diffini<lb break="no"/>tionem</w>.</quote>
							<quote>Alio modo potest</quote> actus <quote>intellectus ferri in
								obiectum. non in <w>natu<lb break="no"/>ra</w> sua. sed prout est
								abstractum</quote>
							<quote>a conditionibus materialibus.</quote> Si <quote>sic accipitur ut
								<lb/> in anima et sic anima attribuit sibi non considerans quid sibi
								debetur in <w>natu<lb break="no"/>ra</w> obiecti. sed quid sibi per
								actum anime convenire possit. Et illud attributum <lb/> est ratio
								universalitatis.</quote>
                        </seg>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a385" ref="#n385" n="385"/> Ex quibus disertissime dictis colligo primum
						scilicet quod ens <w>re<lb break="no"/>ale</w> est primum obiectum quod
						primo representatur per speciem in intellectu. Et hoc <w>appel<lb break="no"/>lant</w> alii per primam intentionem ex parte rei. quod verum est.
						quia res intenditur <pb facs="https://dfg-viewer.de/show?tx_dlf%5Bdouble%5D=0&amp;tx_dlf%5Bid%5D=http%3A%2F%2Foai.hab.de%2F%3Fverb%3DGetRecord%26metadataPrefix%3Dmets%26identifier%3Doai%3Adiglib.hab.de%3Appn_1702127133&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=115&amp;cHash=f7a5d964d25009b262a5f57f32bfc87e" n="33r" rend="33r"/>
						<lb/>quod ego quoque dicere cogor. Nam volentem disputare contra quem piam
						<lb/> oportet aut illius principiis aut nominibus utatur. quod <rs type="person" ref="#aristoteles">Aristoteli</rs> multis <lb/> in locis
						gratum fuisse contra adversarios disputanti non ignoro. Quapropter <lb/>
						secundum vel secundarium obiectum. vel in quod fertur intellectus reflexus
						supra illud quod <lb/> intelligentiam sequitur. vel quod non est natura
						obiecti. sed conveniens <w>na<lb break="no"/>ture</w> per actum anime
						secundum intentionem cum<anchor type="crit" xml:id="ca-dw" ref="#cn-dw" n="dw"/>
						<rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>ancto</ex> Tho<ex>ma</ex>
                        </rs>
						voco quod etiam estimo <lb/> alios Thomastros observare. Probatum est ex
						superioribus omnibus <lb/> iamiam memoratis. quod esse abstractum. esse
						universale. ens consequens <w>ac<lb break="no"/>tum</w> intelligendi.
						secundarium intelligibile. secundum intellectum esse idem cum <lb/> secunda
						intentione et hoc ex parte rei. Dico notanter esse abstractum. quia si
								<w>vo<lb break="no"/>lumus</w> considerare illud quod abstrahitur
						vel cui convenit esse abstractum<supplied>.</supplied>
						<lb/>
						<note place="margin">
                            <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">B<ex>eatus</ex>
									Tho<ex>mas</ex>
                            </rs>
						</note>Sic interdum esse dicitur prima intentio. Nam par<ex>te</ex> 1 q. 85.
						ar. 1 dicitur<supplied>.</supplied> Quod <seg xml:id="seg-s058" type="wdb">
                            <quote>
								<w>abstra<lb break="no"/>here</w>
                            </quote> speciem <quote>a
								particulari. vel speciem intelligibilem a fantasmatibus</quote> est <quote>
								<w>con<lb break="no"/>siderare</w>. scilicet naturam speciei absque
								individualium consideratione <w>principio<lb break="no"/>rum</w> que
								per fantasmata representantur.</quote>
                        </seg>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a386" ref="#n386" n="386"/> Quod eadem q. ar. 2 ad secundum
						clarius <lb/> dicit. quia <seg xml:id="seg-s059" type="wdb">
                            <quote>cum
								dicitur universale abstractum duo intelliguntur. scilicet ipsa
								natura</quote>
							<quote>et <w>ab<lb break="no"/>stractio</w> seu universalitas.
								Ipsa</quote>
							<quote>natura cui accidit vel intelligi. vel <w>abstra<lb break="no"/>hi</w>. vel intentio universalitatis non est nisi in
								singularibus. Sed hoc ipsum quod est <lb/> intelligi vel abstrahi.
								vel intentio universalitatis est in intellectu.</quote>
                        </seg>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a019" ref="#n019" n="387"/> Ex quibus <lb/>
						patet quod intentio aliqua est ex parte rei. Aliqua ex parte intellectus.
						Ita scilicet quod <lb/> universalitas vel intentio convenit rei. secundum
						esse in intellectu obiective et non tantum <lb/> subiective. ¶ Contra. Ipsum
						intelligi est verbum cordis. ut patet ex <w>supe<lb break="no"/>rioribus</w>. Sed <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>anctus</ex>
								Tho<ex>mas</ex>
                        </rs> vocat universalitatem ipsum intelligi.<anchor type="footnote" xml:id="a388" ref="#n388" n="388"/> ergo universalitas
						est <w>sem<lb break="no"/>per</w> subiective in intellectu. Dico quod
						dupliciter dicitur aliquod ipsum intelligi<supplied>.</supplied>
						<lb/> Uno modo quia eius esse solum consistit in actu intelligendi quo amoto
								<w>re<lb break="no"/>movetur</w> esse eius. Hoc modo secunda
						intentio vel universalitas<anchor type="crit" xml:id="ca-dx" ref="#cn-dx" n="dx"/> vel secundum intellectum <lb/> dicitur ipsum intelligi. quia si
						nullus intellectus intelligeret esse universale non esset <lb/> hoc etiam
						modo verbum dicitur ipsum intelligi. Alio modo dicitur aliquod ipsum
						intelligi <lb/> quod est terminus actionis intellectus. et primum
						intellectum in quo intelligit alia <lb/> hoc modo universalitas ex parte rei
						non dicitur ipsum intelligi<supplied>,</supplied> sed<anchor type="crit" xml:id="ca-dy" ref="#cn-dy" n="dy"/> conceptio vel verbum <w>cor<lb break="no"/>dis</w>. quod probatur. quia actio immanens non terminat
						ad aliquod extra <w>subie<lb break="no"/>ctum</w> eius. Probo etiam per
						exemplum eius. quia visus videt colorem pomi <lb/> sine eius odore. Sed
						manifestum est quod color qui videtur non est sine eius <lb/> odore. Si
						queritur ubi sit color quid videtur sine odore manifestum est <lb/> quod est
						in pomo. Sed quod sit sine odore perceptus hoc accidit ex parte <lb/> visus.
						inquantum in visu est similitudo coloris. et non saporis. Similiter <lb/>
						humanitas que intelligitur. non est sine hoc vel illo homine. sed quod
						humanitas <pb facs="https://dfg-viewer.de/show?tx_dlf%5Bdouble%5D=0&amp;tx_dlf%5Bid%5D=http%3A%2F%2Foai.hab.de%2F%3Fverb%3DGetRecord%26metadataPrefix%3Dmets%26identifier%3Doai%3Adiglib.hab.de%3Appn_1702127133&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=116&amp;cHash=3c731fb5c6fada03a49fabfacbbd1fbc" n="33v" rend="33v"/>
						<lb/>apprehendatur fine individualibus conditionibus quod est ipsum abstrahi
						ad <lb/> quod sequitur intentio universalitatis. accidit humanitati
						inquantum precipitur <lb/> ab intellectu in quo est similitudo nature
						speciei. et non individualium principium<supplied>.</supplied>
						<lb/> ¶ Sequitur primo quod cum esse universalis sit in solo intellectu et
						natura <w>intel<lb break="no"/>lecta</w> sit extra in singularibus. quod non
						sit ea subiective accidens rationis. quia <lb/> alias esset extra animam in
						singularibus. ¶ Sequitur secundo cum teneat se <lb/> accidens ex parte
						illius cui accidit quod universalitas teneat se ex parte rei cui <w>ac<lb break="no"/>cidat</w>. ¶ Sequitur tercio quod hoc scilicet esse
						intellectum accidit rebus. secundum <w>di<lb break="no"/>versitatem</w>
						similitudinum earum<anchor type="crit" xml:id="ca-dz" ref="#cn-dz" n="dz"/>
						ex qua sequela ambigo cum species et similitudo <lb/> sit huius et illius
						intentionis causa. Utrum ab una specie numero possunt <w>pro<lb break="no"/>duci</w> diversa verba. Et videtur quod sic. quia per speciem hominis
						habemus <w>no<lb break="no"/>ticiam</w> animalis et rationalis. ergo.</p>
					<!--</div>
			<div type="section">-->
					<p xml:id="p24">
						<lb/>Quoniam questionem an est. presupponit <lb/> questio quid est. Ideo
						exploravimus in primis intentiones secundas <w>es<lb break="no"/>se</w>.
							<note place="margin">1 elencorum.</note>Nunc vero de quiditate earum
						differemus. Patet etiam predictum 1 <w>elen<lb break="no"/>corum</w>. ubi
						dicit. secundum accidens igitur paralogismi sunt.<anchor type="footnote" xml:id="a389" ref="#n389" n="389"/> quando similiter <w>quodli<lb break="no"/>bet</w> assignatum fuerit rei subiecte. et accidenti. Ex
						quo textu patet <w>pri<lb break="no"/>mo</w> quod affignatum superiori non
						debet attribui inferiori. ergo est aliquid <w>faci<lb break="no"/>ens</w>
						diversitatem inter ea. Sed illud est accidens rationis. ergo est aliqua
						secunda <w>in<lb break="no"/>tentio</w>
                        <supplied>.</supplied> Secundo patet
						quod medium vel superius dicitur accidere inferiori et hoc non <lb/> est
						secundum reale. igitur secundum esse rationis. ¶ Intentio que presentis res
								<w>speculati<lb break="no"/>onis</w>
                        <note place="margin">
                            <rs type="person" ref="#armandus_bellovisu">Armandus</rs>
                        </note>
						dicitur. ut ait <rs type="person" ref="#armandus_bellovisu">Armandus</rs>.
							<seg xml:id="seg-s060" type="wdb">
                            <quote>ipsa res que intenditur
								inquantum intellectus <w>ten<lb break="no"/>dit</w> in ipsam</quote>
							<quote>per actum intelligendi.</quote> et hec intentio capitur
							dupliciter. <quote>Uno modo <lb/> formaliter et tunc significatur in
								abstracto. ut hoc nomen intentionalitas. et tunc <w>in<lb break="no"/>tentio</w> dicitur</quote>
							<quote>illud quod resultat ex</quote>
							<quote>tendentia intellectus per actum suum in rem <lb/> ipsam.</quote>
							que <quote>habitudo in abstracto significat precise ens
									rationis<supplied>.</supplied> Alio modo</quote> capitur <lb/>
							<quote>materialiter et tunc significatur in concreto.</quote> et
								<quote>significat et dicit illud quod intelligitur. quicquid sit
								<lb/> illud.</quote> quia <quote>intentio</quote> est
								<quote>concretum. intentionalitas abstractum. Et quamvis in <lb/>
								concreto res intellecta dicatur materialiter intentio. Que aliquando
								est ens <lb/> reale. tamen per illud quod</quote> formaliter
								<quote>importatur nomine intentionis</quote>
							<quote>in concreto</quote> non <lb/>
							<quote>semper est ens rationis.</quote>
                        </seg>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a390" ref="#n390" n="390"/>
						<seg xml:id="seg-s061" type="wdb">
                            <quote>Dicitur autem</quote>
							<quote>intentio in concreto significare materialiter</quote>
							<quote>pro <w>tan<lb break="no"/>to</w>.</quote>
							<quote>quia significat illud quod intelligitur in abstracto aut<anchor type="crit" xml:id="ca-ea" ref="#cn-ea" n="ea"/> ipsam
								habitudinem <w>for<lb break="no"/>maliter</w> que rem intellectam
								consequitur. scilicet nomine intentionalitatis. Quia nomine <lb/>
								intentionis in concreto ipsum subiectum habitudinis non est
								principale <lb/> significatum. sed magis ipsa habitudo. Sed quia
								concreta in accidentalibus <w>form<lb break="no"/>liter</w>
                            </quote>
							<quote>principaliter significant accidens et formam. Materialiter autem
								subiectum <w>acciden<lb break="no"/>
									<pb facs="https://dfg-viewer.de/show?tx_dlf%5Bdouble%5D=0&amp;tx_dlf%5Bid%5D=http%3A%2F%2Foai.hab.de%2F%3Fverb%3DGetRecord%26metadataPrefix%3Dmets%26identifier%3Doai%3Adiglib.hab.de%3Appn_1702127133&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=117&amp;cHash=e28fc498619cf3bd0bc48184349a9a22" n="34r" rend="34r"/> tis</w> significant. in quo subiecto est forma
								accidentalis. sicut hoc concretum album <lb/> significat formaliter
								albedinem. quia album solam qualitatem significat.</quote>
							<quote>Secundario autem et <lb/> materialiter dat intelligere ipsam rem
								in qua est albedo. quia album dicitur res <w>al<lb break="no"/>ba</w>. Ita etiam intentio cum sit concretum materialiter
								significat ipsam rem intellectam <lb/> in qua fundatur habitudo
								ipsum consequens. in qua est intellecta. sed formaliter <lb/>
								significat ipsam habitudinem que est ad modum forme.</quote>
							<quote>nomine igitur intentionis <lb/> formaliter et quantum ad formale
								significatum importatur habitudo rei <w>intellec<lb break="no"/>te</w> ad actum intelligendi. Sed quantum ad materiale
								significatum intentio dicitur res <w>in<lb break="no"/>tellecta</w>
								quecumque. sive ens reale vel rationis sit.</quote>
                        </seg>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a391" ref="#n391" n="391"/>
						<seg xml:id="seg-s062" type="wdb">
                            <quote>Hec autem res intellecta <lb/>
								quando est verum ens reale circumscripto omni actu intellectus
								potest <w>dupli<lb break="no"/>citer</w> considerari.</quote> Primo
								<quote>absolute. ut est res precise non habendo <w>respe<lb break="no"/>ctum</w> ad intellectum.</quote>
							<quote>sic nulla res dicitur intentio.</quote>
							<quote>Alio modo potest considerari <lb/> cum habitudine ad actum
								intelligendi inquantum est res intellecta. et sic <lb/> quedam
								habitudo ipsam consequitur que dicitur formaliter intentio. et ideo
								supra rem <lb/> absolute addit habitudinem rei ad
								intellectum.</quote>
                        </seg>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a392" ref="#n392" n="392"/> Sic res dicitur intentio <lb/> materialiter et
						habitudo formaliter. Ex quibus patet quod illa habitudo est <w>ali<lb break="no"/>quid</w> superius ad primam et secundam intentionem. Nam
						non solum res reales <lb/> considerantur ab intellectu. sed<anchor type="crit" xml:id="ca-eb" ref="#cn-eb" n="eb"/> etiam res rationis.
						sicut est genus et species <lb/> dicimus enim genus est
							concretum<supplied>,</supplied> generalitas abstractum.<anchor type="footnote" xml:id="a393" ref="#n393" n="393"/> Sed quicquid <lb/>
						ab intellectu cognoscitur (ut tale) habet illam habitudinem ad intellectum
							ergo<supplied>.</supplied>
						<lb/> Nota quod intentiones important ordinem. quia primum non dicitur sine
						ordine <lb/> ad secundum<supplied>.</supplied> Sed intentio aliqua dicitur
						prima. aliqua secunda. ergo. Ubi nota quod ille <w>or<lb break="no"/>do</w>
						<seg xml:id="seg-s063" type="wdb">
                            <quote>non sumitur ex parte intelligentis.
								quia sic species intelligibilis</quote>
							<quote>esset <lb/> prima intentio. et actus intelligendi</quote>
							<quote>esset secunda intentio. et verbum mentale <w>ter<lb break="no"/>cia</w>.</quote>
							<quote>Nec potest sumi ex parte actus intelligendi. quia</quote>
							<quote>sic. <rs type="person" ref="#sokrates">Socrates</rs> primo
										<w>in<lb break="no"/>tellectus</w>
                            </quote>
							<quote>esset prima intentio. et <rs type="person" ref="#platon">Plato</rs> esset secunda</quote> intentio. <quote>Et ideo
								oportet <lb/> quod ordo intentionum accipiatur ex parte rei
								intellecte. inquantum</quote>
							<w>huius<lb break="no"/>modi</w> secundum quod <quote>duplex est genus
								intelligibilium.</quote>
							<quote>Nam quedam <w>intelli<lb break="no"/>gibilia</w> sunt</quote>
							<quote>vera entia realia. que conveniunt rebus. non ex opere
										<w>specula<lb break="no"/>tivi</w> intellectus. prout
								scilicet habent esse</quote> obiective in intellectu. Immo <w>cir<lb break="no"/>cumscripto</w> omni tali esse obiective. sunt res
							vere. sicut animal albedo <lb/> scientie. et privatio. sicut surdum
							cecum. Que et si non sunt res vere tum <w>re<lb break="no"/>aliter</w>
							et veraciter rebus conveniunt. Ubi nota quod veritas est adequatio rei
							<lb/> ad intellectum divinum. vel secundum mensuram sic non sunt res
							vere. vel <w>se<lb break="no"/>cundum</w> cognitionem et sic sunt res
							vere etc. <quote>Hec omnia que sic rebus <w>con<lb break="no"/>veniunt</w> dicuntur intentiones prime.</quote>
                        </seg>
						<quote>Alia sunt</quote> intelligibilia <quote>que conveniunt <lb/> rebus
							secundum quod sunt obiective in intellectu et non</quote> realiter.
							<quote>Sicut est</quote>
						<quote>
                            <seg type="corr">
                                <w>ge<lb break="no"/>
									<pb facs="https://dfg-viewer.de/show?tx_dlf%5Bdouble%5D=0&amp;tx_dlf%5Bid%5D=http%3A%2F%2Foai.hab.de%2F%3Fverb%3DGetRecord%26metadataPrefix%3Dmets%26identifier%3Doai%3Adiglib.hab.de%3Appn_1702127133&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=118&amp;cHash=e9e3af12e1334e7eb49ee03e7ed84801" n="34v" rend="34v"/> nus</w>
                            </seg>
                            <anchor type="crit" xml:id="ca-ec" ref="#cn-ec" n="ec"/> species</quote> individuum etc. Et ista
						dicuntur secunde intentiones.<anchor type="footnote" xml:id="a394" ref="#n394" n="394"/> quia <w>intelle<lb break="no"/>ctus</w> secundario
						tendit in ea. Subiungit laudabiliter preclarus <rs type="person" ref="#armandus_bellovisu">
							<w>Arman<lb break="no"/>dus</w>
                        </rs> quod secundum duplicem modum
						essendi summitur duplex ordo <w>intelligibi<lb break="no"/>lium</w>. Nam
						quedam habent esse secundum rem. et ab illis primus ordo sumitur. quedam
						<lb/> secundum rationem a quibus secundus. in quo ordine sunt secunde
							intentiones<supplied>.</supplied>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a395" ref="#n395" n="395"/>
						<lb/> ¶ Conveniunt autem tam prima quam secunda intentio quantum ad illud
						quod <w>im<lb break="no"/>portatur</w> formaliter nomine intentionis. quod
						est habitudo quam formaliter significat <lb/> intentio que est ens rationis.
						probatur. quia dependens ab opere nostri <w>intelle<lb break="no"/>ctus</w>
						speculativi non existens in ea subiective est ens rationis. Et ergo
								<w>diffe<lb break="no"/>runt</w> dupliciter. Primo. Quia prima
						intentio concretive capta significat <w>materiali<lb break="no"/>ter</w> ens
							reale.<anchor type="footnote" xml:id="a396" ref="#n396" n="396"/> sed
						secunda intentio nullo modo. Secundo differunt. quia secunda <w>inten<lb break="no"/>tio</w> significat illud quod nunquam est extra
						intellectum. sed quod solum habet esse in <w>intelle<lb break="no"/>ctu</w>
						obiective. Sed prima intentio materialiter capta est obiective in
								<w>intelle<lb break="no"/>ctu</w> et existenter in re extra animam.
						ut lapis albedo. etc. quandoque autem <w>si<lb break="no"/>mul</w> obiective
						et subiective ut scientia<supplied>.</supplied> ¶ Nota hoc nomen
						intentionale venit <lb/> ab intentione et capitur dupliciter. essentialiter
						et denominative. ut <w>li<lb break="no"/>gnum</w> album. Ita intentionale
						per essentiam alicui convenit. quod est intentio <lb/> ipsa enim intentio
						est intentionalis per essentiam. Aliquando convenit alicui <lb/>
						denominative et participative. capiendo intentionale essentiale. sic <lb/>
							intentiones<anchor type="crit" xml:id="ca-ed" ref="#cn-ed" n="ed"/> in
						intellectu subiectate dicuntur essentialiter intentionalia <lb/> vel
						intentionata. Quia sunt intentiones rerum. sicut sunt actus <w>intelligen<lb break="no"/>di</w>. conceptus formatus. illa autem quorum sunt
						intentiones et representativa <lb/> dicuntur esse intentionalia denominative
						(pape fidum <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">sancti
							Tho<ex>me</ex>
                        </rs>
						<w>asse<lb break="no"/>clam</w>
						<note place="margin">
                            <rs type="person" ref="#armandus_bellovisu">Armandus</rs>
                        </note>intelligo et nunc exilio ob illum meum <rs type="person" ref="#armandus_bellovisu">Armandum</rs> quem eiusdem esse
						<lb/> opinionis arbitror)<supplied>.</supplied> Qui prudentissime subiungit
						quod <quote>ille intentiones <lb/> possunt esse alicuius ut subiecti</quote>
						et illud non denominant. <quote>Alio modo</quote>
						<quote>ut <w>obie<lb break="no"/>cti</w> representati</quote> et illud
							<quote>denominant.</quote>
						<quote>ut dicimus</quote> homo bos lapis sunt <w>in<lb break="no"/>tentionaliter</w> in anima.<anchor type="footnote" xml:id="a397" ref="#n397" n="397"/> Quia similitudo magis importat habitudinem <lb/>
						ad obiectum representatum. quam ad subiectum. ut patet de imagine in
								<w>spe<lb break="no"/>culo</w>. etiam intentio ex parte rei
						intellecte formaliter capte dicitur intentionale per essentiam eo modo quo
						ens rationis habet essentiam. Sicut dicimus quod <w>ceci<lb break="no"/>tas</w> est privatio essentialiter. sed oculus habet esse privatum
						denominative. Et <lb/> sic intentionale denominative potest dici respectu
						secunde intentionis. Prima <lb/> intentio supra quam secunda fundatur
						quantum ad illud quod materialiter importat <w>in<lb break="no"/>tentio</w>
						prima. quod est res intellecta. et ipsa res denominatur ab illo quod
								<w>formali<lb break="no"/>ter</w> significatur per intentionem
						primam. <seg xml:id="seg-s065" type="wdb">
                            <quote>Et sic prima
								intentio</quote>
							<quote>est fundamentum <pb facs="https://dfg-viewer.de/show?tx_dlf%5Bdouble%5D=0&amp;tx_dlf%5Bid%5D=http%3A%2F%2Foai.hab.de%2F%3Fverb%3DGetRecord%26metadataPrefix%3Dmets%26identifier%3Doai%3Adiglib.hab.de%3Appn_1702127133&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=119&amp;cHash=7ba03550dfdb940422bdd0b093f5bd44" n="35r" rend="35r"/>
								<lb/>secunde sicut homo respectu speciei potest dici denominative
								intentionale. Et ipsa <lb/> res intellecta potest dici intentionalis
								ab habitudine quam formaliter prima <lb/> intentio dicit. Sed isti
								modi denominationis non sunt multum usitati.</quote>
                        </seg>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a398" ref="#n398" n="398"/> Hec <w>il<lb break="no"/>le</w>
						<note place="margin">
                            <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">B<ex>eatus</ex>
									Tho<ex>mas</ex>
                            </rs> u<ex>niversalibus</ex>
                        </note>prefatus et
						honore dignissimus <rs type="person" ref="#armandus_bellovisu">Armandus</rs>. Sed pro testimonio <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>ancti</ex>
							<lb/> Tho<ex>me</ex>
                        </rs> nota quod dicit in opus<ex>culo</ex> de
						universalibus. <seg xml:id="seg-s066" type="wdb">
                            <quote>Secundam intentionem
								appello illud <lb/> quod intellectus</quote> secundario
								<quote>intelligit de re.</quote> Cum enim <quote>intellectus</quote>
							intelligit <quote>naturam <lb/> lapidis</quote> mediante specie
							intelligibili.</seg>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a399" ref="#n399" n="399"/> quia non repugnat sibi esse <lb/> in pluribus. Secundo
						intelligit eam ut est participabilis a <w>plu<lb break="no"/>ribus</w>. et
						secundum diversum participationis modum diversimode intelligit. <lb/> Nam in
						quantum est participabilis a pluribus specie differentibus intelligit <lb/>
						eam sub intellectu generis. Sed si solum participabilis est a pluribus
								<w>nu<lb break="no"/>mero</w> differentibus intelligit sub
						intellectu speciei. Et sic patet quod alius <lb/> intellectus est
						intelligere lapidem secundum quod lapis et alius intellectus cum <lb/>
						intelligit lapidem secundum quod participatur universaliter vel
						particulariter. Quod sic est <w>in<lb break="no"/>telligendum</w>. Alia est
						intentio essentialiter in intellectu hominis <w>subie<lb break="no"/>ctata</w> (que quandoque dicitur verbum cordis vel ratio) lapidis cum
						secundum suam naturam <lb/> cognoscitur. Et est alius intellectus id est
						conceptio vel intentio que est <w>sub<lb break="no"/>iective</w> et realiter
						in intellectu. In qua conceptione intellectus intelligit <w>universali<lb break="no"/>tatem</w> lapidis. Probatio. Quia omnia appellari a fine
						iustum est. <lb/> Sed obiecta suorum verborum sunt fines. ergo. Sed aliud
						est esse obiecti <w>pri<lb break="no"/>mo</w> modo. Aliud secundo modo sub
						cuius ratione cognoscentur res. ergo est alia et <lb/> alia conceptio. ¶
						Contra quod<supplied>.</supplied> est in subiecto reali est reale. sed
						intentio <lb/> essentialiter capta est subiective in anima.
							ergo<supplied>.</supplied> secunda intentio est ens
							rationis<supplied>.</supplied>
						<lb/> ergo etc. Dico pro exempli causa. Species capitur dupliciter. Uno modo
						<lb/> prout est quedam ratio vel verbum in quo intellectus universalitatem
						intelligit. sic est <lb/> ens reale in anima. Alio modo capitur pro ipsa
						plurificatione universalis vel <w>spe<lb break="no"/>cialitate</w>. ut ita
						dicam. Sic est ens rationis solum. nam subiective est in <w>intelle<lb break="no"/>ctu</w>. <note place="margin">
                            <rs type="person" ref="#armandus_bellovisu">Armandus</rs>
                        </note>Denominatur tamen
						intentio. ut ait meus <rs type="person" ref="#armandus_bellovisu">Armandus</rs>.<anchor type="footnote" xml:id="a400" ref="#n400" n="400"/> ab <w>intelle<lb break="no"/>ctus</w> intentione. ¶ Sed
							contra<supplied>.</supplied> obiectum est prius actu circa ipsum. sed
						secunda <w>inten<lb break="no"/>tio</w> sequitur actum a quo
							dependet<supplied>.</supplied> Dicitur. Verum est de ente reali non
						autem rationis. <lb/> Et verum est de illo obiecto. quod non dependet ab
						actu intellectus<supplied>.</supplied>
						<lb/> Dicitur quod procedit in intentione. sed sequitur in executione et
						esse. Dicitur <lb/> verum de obiecto cognito non autem reflexo. Dico etiam
						quod hoc ens <w>ratio<lb break="no"/>nis</w> precedit formationem prime
						intentionis. sed sequitur actum intelligendi <w>pri<lb break="no"/>me</w>
						intentionis. que omnia vera esse possunt. Nota quod abilitas <w>essen<lb break="no"/>di</w> in pluribus non est de essentia hominis. quia
						tunc homo qui est in <rs type="person" ref="#sokrates">Socrate</rs>
						<w>es<lb break="no"/>set</w> abilis ad participationem plurium quod est
						impossibile. Et quia <pb facs="https://dfg-viewer.de/show?tx_dlf%5Bdouble%5D=0&amp;tx_dlf%5Bid%5D=http%3A%2F%2Foai.hab.de%2F%3Fverb%3DGetRecord%26metadataPrefix%3Dmets%26identifier%3Doai%3Adiglib.hab.de%3Appn_1702127133&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=120&amp;cHash=500a760d6adc733e940533ad04b59770" n="35v" rend="35v"/>
						<lb/>unumquodque potest abstrahi ab eo quod non est de essentia eius. Ideo
						potest <lb/> intelligi absque hoc quod fit participabilis a pluribus. Homo
						enim secundum quod <lb/> homo<anchor type="crit" xml:id="ca-ee" ref="#cn-ee" n="ee"/> nec est universalis nec particularis. ergo illa obiecta
						separantur ab invicem<supplied>.</supplied>
						<lb/> Sed debes scire quod homo non dicitur universalis. nisi quia
						consideratur. Quapropter <lb/> consideratio hominis precedit esse
						universale. Sed hec consideratio accidit esse <lb/> hominis secundum esse
						quod habet in anima. Ex illis liquide constat quod intentio <w>pri<lb break="no"/>ma</w> convenit rei secundum esse in anima. Similiter
							secunda<anchor type="crit" xml:id="ca-ef" ref="#cn-ef" n="ef"/> igitur
						intentio formaliter <lb/> significat habitudinem. materialiter vero
							rem<supplied>.</supplied> Constat etiam loquendo de <w>se<lb break="no"/>cundario</w> significato quod intentio prima est res in natura
						considerata. sed <lb/> secunda intentio est ens rationis attributum vel
						assignatum rebus secundum esse <lb/> intelligibile. Hec autem intentio sumit
						a rebus principium. quia sequitur <lb/>
                        <note place="margin">1 de
							anima</note>cognitionem illarum. Nam dicit <rs type="person" ref="#aristoteles">Aristoteles</rs> primo de anima. <quote>Animal
							universale <lb/> nihil est aut posterius</quote> suis
							singularibus.<anchor type="footnote" xml:id="a001" ref="#n001" n="401"/>
						quia ratio universalitatis in re nihil est<supplied>.</supplied>
						<lb/> Universale autem est unum et plura. Plura inquantum in pluribus est.
						Alioquin <lb/> non possit predicari de pluribus. ut homo in re est plura.
						quia de pluribus <lb/> predicatur. Est autem unum in cognitione. Illa autem
						plura constituunt unum <lb/> intellectum inquantum sunt similia. Nam
						intellectus illa que in re sunt <lb/> plura per modum unius comprehendit.
						sicut hominem et asinum. inquantum <lb/> conveniunt in una operatione
						sensitiva. ¶ Sed erit dubitatio. <seg xml:id="seg-q013" type="wdb">Utrum
								<lb/>
                            <note place="margin">
                                <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">B<ex>eatus</ex> Tho<ex>mas</ex>
                                </rs>
                            </note>universale sit
							substantia vel accidens.</seg>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a402" ref="#n402" n="402"/> Ad quam respondet <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>anctus</ex> Tho<ex>mas</ex>
                        </rs> per
						distinctionem <seg xml:id="seg-s067" type="wdb">
                            <quote>loquendo <lb/> de
								universali secundum quod</quote>
							<quote>solum est in anima</quote>
							<quote>est</quote> semper <quote>accidens.</quote>
                        </seg>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a403" ref="#n403" n="403"/> quod potest
						intelligi etiam <lb/> ex parte essentialis intentionis. sic est reale
						accidens. vel ex parte <w>habitu<lb break="no"/>dinis</w> rei. sic est
						accidens non reale sed rationis. quod probo per <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>anctum</ex> Tho<ex>mam</ex>
                        </rs>
						<w>dicen<lb break="no"/>tem</w> quod universale per participationem quam
						habet ad animam est accidens.<anchor type="footnote" xml:id="a404" ref="#n404" n="404"/> et est <w>di<lb break="no"/>spositio</w> quedam in
						anima. et unum de individuis scientiarum vel <w>forma<lb break="no"/>tionum</w>. Alio modo possumus loqui de universali quantum ad illud
						quod subiicitur <lb/> intentioni. sicut est res subiecta vel significatum
						materiale. Sic quandoque est <lb/> substantia quandoque accidens secundum
						diversitatem universalium. quia homo est <w>substan<lb break="no"/>tia</w>.
						albedo accidens. Sed universale primo modo captum phisice et <w>methaphi<lb break="no"/>sice</w> loquendo. nec est substantia. nec accidens. qua
						phisicus et <w>metha<lb break="no"/>phisicus</w> non habent medium inter
						substantiam et accidens loquendo de essentia <lb/> rerum. sed logice
						loquendo non est inconveniens esse medium inter substantiam et <lb/>
                        <note place="margin">7 metaphi<ex>sice</ex>
                        </note>accidens. probo. quia
						secundum <rs type="person" ref="#aristoteles">Philosophum</rs> 7
						metaphisice. <quote>Substantia dicitur que non de <lb/> subiecto</quote>
							dicitur.<anchor type="footnote" xml:id="a405" ref="#n405" n="405"/> Sed
						universale de aliquo dicitur. igitur universale non est substantia. potest
								<w>argumen<lb break="no"/>tum</w> formari in cesare.<anchor type="footnote" xml:id="a406" ref="#n406" n="406"/> hinc videtur
						repugnare dictum <rs type="person" ref="#aristoteles">Aristotelis</rs> in
						<lb/> predicamento substantie cum inquit. Omnis secunda substantia de
						subiecto <lb/> dicitur.<anchor type="footnote" xml:id="a407" ref="#n407" n="407"/> sed tamen non est repugnantia. igitur sicut non est
						inconveniens. quod aliquid <pb facs="https://dfg-viewer.de/show?tx_dlf%5Bdouble%5D=0&amp;tx_dlf%5Bid%5D=http%3A%2F%2Foai.hab.de%2F%3Fverb%3DGetRecord%26metadataPrefix%3Dmets%26identifier%3Doai%3Adiglib.hab.de%3Appn_1702127133&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=121&amp;cHash=8e42d6f5af62f498b7a0284b48f4b8c8" n="36r" rend="36r"/>
						<lb/>est substantia logica et non metaphisica. ita non est inconveniens quod
						sit aliquod <lb/> accidens apud logicum. et non apud methaphisicum. et hoc
						ideo fit quia logicus <lb/> considerat res secundum quod sunt in ratione. et
						ideo considerat substantias <w>pro<lb break="no"/>ut</w> secundum
						acceptionem intellectus subsunt intentioni universalitatis. et ideo <lb/>
						quantum ad predicationem que est actus rationis predicantur de subiecto
							i<ex>d est</ex>
						<lb/> substantia subsistente extra animam. Sed Methaphisicus
							<quote>considerat</quote> res <lb/> prout <quote>sunt entia. et ideo
							apud eius considerationem non</quote> dicuntur <quote>esse in <w>sub<lb break="no"/>iecto</w>.</quote> et dici <quote>de subiecto. Hic
							enim accipit dici de subiecto</quote> inquantum <lb/> est res aliqua et
						modo <quote>alicui rei subiecto existenti in actu. et hoc <w>impossibi<lb break="no"/>le</w>
                            <note place="margin">7 metaphi<ex>sice</ex> 1
								de anima.</note> est esse substantiam.</quote> hec 7 <seg type="corr">methaphisice</seg>
                        <anchor type="crit" xml:id="ca-eg" ref="#cn-eg" n="eg"/>. lectione 13.<anchor type="footnote" xml:id="a408" ref="#n408" n="408"/> Dicitur etiam 1 de <lb/> anima quod diffinitiones
						dialectice sunt casse et vane.<anchor type="footnote" xml:id="a409" ref="#n409" n="409"/> quod si intelligitur <lb/> quo ad usum verissimum
						est. Nam diffinitiones logice de rebus sunt per <lb/> accidentalia et
						extrinsica. quia si essent vere diffinitiones in logica et <w>in<lb break="no"/>trinsice</w>. tunc usus demonstrationis conveniret
						logice scientie. quod non <lb/> placet <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>ancto</ex> Tho<ex>me</ex>
                        </rs> 4
							metaphisice.<anchor type="footnote" xml:id="a410" ref="#n410" n="410"/>
						nec <rs type="person" ref="#aristoteles">Aristoteli</rs> dicenti quod non
								<w>contin<lb break="no"/>git</w> cognoscere. secundum quascumque
						diffinitiones accidentia convenit in eodem <lb/> textu patet. intelligitur
						de accidentibus propriis et ergo diffinitiones dialectice <lb/> sunt vane.
						quia per eas non cognoscimus illa. que rebus naturaliter <w>conveni<lb break="no"/>unt</w>. sed secundum quod sunt in intellectu. et hoc
						loquendo de usu non autem de <w>do<lb break="no"/>ctrina</w>.<note place="margin">1 et 2 poste<ex>riorum</ex>. 6 topicorum.</note> quia 1
						et 2 posteriorum et 6 topicorum.<anchor type="footnote" xml:id="a020" ref="#n020" n="411"/> docemur quoniam debemus <w>forma<lb break="no"/>re</w> bonas diffinitiones. mavult etiam dialectica aliis scientiis
								<w>ancil<lb break="no"/>lari</w>
                        <note place="margin">Bohetius</note>
						quam sibiipsi ut supra <rs type="person" ref="#boethius">Boe<ex>tius</ex>
                        </rs> habetur de trinitate.<anchor type="footnote" xml:id="a412" ref="#n412" n="412"/> quod autem aliquid <w>pos<lb break="no"/>set</w> alicui logice competere. et non phisice vel
						metaphisice precisit. q. viii <lb/> de anima ar. 7 ad 17.<anchor type="footnote" xml:id="a413" ref="#n413" n="413"/> Considero etiam quod
						illa diffinitio secunde intentionis <lb/> cum dicitur quod est relatio sive
						respectus rationis causatus ab actu <w>comparati<lb break="no"/>vo</w>
						nostri intellectus speculativi est de mente. <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>anctus</ex> Tho<ex>mas</ex>
                        </rs> de potentia
						q. 7 ar. 11 <lb/> in cor. ubi inquit <seg xml:id="seg-s004" type="wdb">
                            <quote>quod sicut realis relatio consistit in ordine rerum ad rem
								<lb/> ita relatio rationis consistit in ordine intellectuum. quod
								quidem potest <w>dupli<lb break="no"/>citer</w> contingere. Uno modo
								quod ille ordo est adinventus per intellectum <lb/> et attributus ei
								quod relative. dicitur et huiusmodi sunt relationes que
										<w>attribu<lb break="no"/>untur</w> ab intellectu rebus
								intellectis. prout intellecte sunt. sicut</quote> est <quote>
								<w>re<lb break="no"/>latio</w> generis et speciei. Has enim
								relationes ratio adinvenit considerando <lb/> ordinem eius. quod est
								in intellectu. ad res que sunt extra. vel</quote>
							<quote>ordinem <w>intelle<lb break="no"/>ctuum</w> adinvicem. Alio modo
								secundum quod huiusmodi relationes consequuntur <lb/> modum
								intelligendi videlicet quod intellectus intelligit aliquid in ordine
								<lb/> ad aliud. Licet illum ordinem intellectus non adinveniet. sed
								magis ex <w>qua<lb break="no"/>dam</w> necessitate</quote>
							consequitur <quote>modum intelligendi. Et huiusmodi relationes <pb facs="https://dfg-viewer.de/show?tx_dlf%5Bdouble%5D=0&amp;tx_dlf%5Bid%5D=http%3A%2F%2Foai.hab.de%2F%3Fverb%3DGetRecord%26metadataPrefix%3Dmets%26identifier%3Doai%3Adiglib.hab.de%3Appn_1702127133&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=122&amp;cHash=b263e17eb5cd9090c6c7af0ee3a76ffe" n="36v" rend="36v"/>
								<lb/>intellectus non attribuit ei. quod est in intellectu.
								sed</quote>
                            <quote> quod est in</quote> ratione.</seg>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a414" ref="#n414" n="414"/> Hec <lb/> ille
						immobilis <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">doctor</rs>. Ex quibus
						patet quod relationes rationis primo <lb/> attribuuntur solum illis que sunt
						in intellectu et quod tales respectus <lb/> adinventi sunt principaliter
						fundamentaliter proximo saltu ab <w>intelle<lb break="no"/>ctu</w>. Quia res
						intellecta est fundamentum. Sed hoc esse in intellectu <lb/> est ab
						intellectu principaliter. Quia homo secundum se nec est universalis nec
								<w>parti<lb break="no"/>cularis</w>. Sed omnis intentio aut est
						universalis aut particularis<supplied>.</supplied>
						<lb/> igitur non convenit rebus secundum se intentio
							secunda<supplied>.</supplied> Falsa est igitur <w>opi<lb break="no"/>nio</w>
                        <note place="margin">Secunda intentio.</note> dicentium. Quia
						intentio secunda fundatur in prima capientes primam secundum <lb/> esse
						naturale. Quia solum fundatur in prima per actum nostri intellectus. <lb/> ¶
						Preterea ex predictis secunda intentio potest ita diffiniri. Est relatio
						rationis <lb/> adinventa in rebus comparatis per actum nostri intellectus.
						Que descriptio est <w>bo<lb break="no"/>na</w>. Quia per genus datur cum
						dicitur relatio rationis. per differentiam cum dicitur in rebus <lb/>
						consideratis. Diffinitiones enim accidentium in abstracto dantur per
						subiecta <lb/> in obliquo posita 7 metaphi<ex>si</ex>ce.<anchor type="footnote" xml:id="a415" ref="#n415" n="415"/> Similiter ponitur
						causa efficiens in aliis <w>parti<lb break="no"/>bus</w>. Sed sane tamen
						intelligendum est cum dicitur secunda intetio diffinitur per naturam <lb/>
						subiectam. Quia videtur sequi quod ipsa ex parte rei sit in subiecto
							aliquo<supplied>.</supplied> Pro <lb/> cuius discrimine questiunculam
						hanc moveo.</p>
					<p xml:id="p25">
						<lb/>
                        <seg xml:id="seg-q014" type="wdb">Utrum Secunda intentio ex parte rei
									<w>intel<lb break="no"/>lecte</w> sit in aliquo subiective per
							modum actionis.</seg>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a416" ref="#n416" n="416"/> ¶ Prima opinio dicit quod sic <lb/> scilicet. quod secunda
						intentio est in re obiective concepta id est in obiecto <w>pri<lb break="no"/>mario</w> ipsius intellectus. sive in prima secunda tercia operatione
						intellectus. <lb/> probatur sic. Unicuique rei secundum suum esse conveniunt
						proprietates rei ad extra. <lb/> reales rei concepte rationis tantum. Sed
						ille intentiones sunt proprietates rerum <lb/> non ad
							extra<supplied>.</supplied> ergo conceptarum. ¶
							Preterea<supplied>.</supplied> secunda intentio attribuitur prime <lb/>
						propter aliquam proprietatem in ea repertam<supplied>.</supplied> ergo est
						in ea subiective<supplied>.</supplied>
						<lb/> ¶ Preterea. non sunt in <seg type="corr">intellectu</seg>
                        <anchor type="crit" xml:id="ca-eh" ref="#cn-eh" n="eh"/> subiective. ergo in re.
						probatur antecedens <lb/> Quia non dicimus intellectus est <seg type="corr">genus</seg>
                        <anchor type="crit" xml:id="ca-ei" ref="#cn-ei" n="ei"/> vel
						species. ¶ Secunda opinio dicit <lb/> quod tam prima quam secunda intentio
						est verus actus intelligendi. sed omnis actus <w>in<lb break="no"/>telligendi</w> est subiective in intellectu. ¶ Contra primum arguo
						sic. Idem <lb/> sunt secundum te obiectum primarium. et res ad extra
						realiter. ergo habent idem esse. sed <lb/> rei ad extra non potest attribui
						secunda intentio. ergo nec rei concepte. ¶ <w>Prete<lb break="no"/>rea</w>
						res naturalis intellecta non est nisi in rebus extra animam. Sicut color
						<lb/> visus non est nisi extra oculum. Sed secunda intentio non potest esse
						in re ad extra <lb/> ergo non in re intellecta. ¶ Preterea prima operatio
						intellectus 3 de anima est <lb/>
						<note place="margin">
                            <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">B<ex>eatus</ex>
									Tho<ex>mas</ex>
                            </rs>.</note>simplicium quiditatum
							comprehensio.<anchor type="footnote" xml:id="a417" ref="#n417" n="417"/>
						Sed quiditatibus rerum non <w>attribuun<lb break="no"/>
							<pb facs="https://dfg-viewer.de/show?tx_dlf%5Bdouble%5D=0&amp;tx_dlf%5Bid%5D=http%3A%2F%2Foai.hab.de%2F%3Fverb%3DGetRecord%26metadataPrefix%3Dmets%26identifier%3Doai%3Adiglib.hab.de%3Appn_1702127133&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=123&amp;cHash=510b3db63a773dbbc1256d44151a9d53" n="37r" rend="37r"/>tur secunde intentiones. ergo nec obiecto primario quod est
							quiditas</w> rei. <lb/>
                        <note place="margin">
                            <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">B<ex>eatus</ex>
						Tho<ex>mas</ex>
                            </rs>.</note>¶Preterea. <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>anctus</ex> Tho<ex>mas</ex>
                        </rs> de
							poten<ex>tia</ex> q. 7 ar. 10.<anchor type="footnote" xml:id="a418" ref="#n418" n="418"/>
						<quote>Res</quote>
						<quote>ipsa</quote>
						<quote>que est extra animam <lb/> omnino non attingitur ab</quote>
						intellectus <quote>actu. cum actus</quote> eius <quote>non sit <w>transi<lb break="no"/>ens</w> in exteriorem materiam.</quote>
						<quote>et propter hoc relatio que consequitur ipsum actum <lb/> intellectus
							non potest esse in ea.</quote> Sed secunda intentio est relatio rationis
								<w>con<lb break="no"/>sequens</w> actum intellectus. ergo non potest
						esse in re. sicut scientia non est in <lb/> scibili. ita nec secunda
						intentio est in prima pro connotato. ¶ Preterea<supplied>.</supplied> de
						<lb/> ente et essentia dicit quod <seg xml:id="seg-s069" type="wdb">
                            <quote>natura</quote>
							<quote>vel essentia</quote>
							<quote>accepta</quote> per modum totius <lb/>
							<quote>potest dupliciter considerari. Uno modo secundum rationem</quote>
							et naturam <quote>propriam et <lb/> hec est absoluta
								consideratio</quote>. <quote>hoc modo nihil est verum de ea</quote>
							predicare <lb/>
							<quote>nisi</quote> que conveniunt <quote>sibi secundum quod
								huiusmodi</quote> sicut homini convenit animal <w>ratio<lb break="no"/>nale</w>. et <quote>quidquid aliorum</quote> ei
							attribuitur <quote>falsa est attributio.</quote>
                        </seg>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a419" ref="#n419" n="419"/> Talis <w>natu<lb break="no"/>ra</w> sic considerata nec est una nec multa. ergo male
						dicitur quod secunda intentio sit <lb/> subiective in obiecto
							primario<supplied>.</supplied> Ex natura enim rei est. quod sit primo
								<w>conside<lb break="no"/>rabilis</w> secundum esse proprium quam
						secundum esse quod habet in alio. Hinc est quod <lb/> dicitur aliqua esse
						priora secundum naturam. non autem quo ad nos. 6 topicorum.<anchor type="footnote" xml:id="a420" ref="#n420" n="420"/>
						<lb/> 1. posteri<ex>orum</ex>.<anchor type="footnote" xml:id="a421" ref="#n421" n="421"/> Probatio. Quia esse proprium et naturale primo
								<w>conve<lb break="no"/>nit</w> rei. Alio modo consideratur essentia
						secundum esse quod habet in hoc vel illo <lb/> sic per accidens ei aliqua
						conveniunt ratione eius in quo est. Ex illo patet falsitas <lb/> dicentis
						quod ex natura sua homo habeat quod sit in pluribus numero <w>differenti<lb break="no"/>bus</w>. et quod hoc habeat a quadam radice. in qua
						intellectus tanquam in principio <lb/> intrinsico fundat speciem. quia hoc
						accidit ei ratione individuorum. et non <lb/> convenit ei quod sit in
						pluribus. Hec autem natura habet duplex esse. Unum in <lb/> singularibus.
						aliud in anima. et secundum utrumque consequuntur dictam naturam <w>ac<lb break="no"/>cidentia</w>. ratio enim speciei accidit nature.
						secundum illud esse quod habet in <w>intel<lb break="no"/>lectu</w>. ergo
						non convenit homini primario concepto. ¶ Preterea<supplied>.</supplied>
						consideratio <lb/> nature absoluta prius convenit quam per accidens in
						ratione sua. sed natura <w>abso<lb break="no"/>lute</w> considerata et
						primarie abstrahit a quolibet esse in anima. et <w>suppo<lb break="no"/>sitis</w>. igitur non convenit primario obiecto. Taceo quod sit
						subiective in eo. <lb/> ¶ Preterea<supplied>.</supplied> esse in anima ex
						parte obiecti non est reale. igitur non est <w>subie<lb break="no"/>ctum</w>
						accidentis. ¶ Contra secundam opinionem arguo<anchor type="crit" xml:id="ca-ej" ref="#cn-ej" n="ej"/> sic primo quia est <w>in<lb break="no"/>sufficiens</w> quia assumit solum de intentione ex parte
						intellectus. et non ponit <lb/> aliam intentionem secundam quod est falsum.
						quia intentio importat ordinem <lb/> intendentis ad intentum. sed ordo ille
						est in extremis. ergo utrumque <w>extre<lb break="no"/>morum</w> potest dici
						intentio. ¶ Preterea<supplied>.</supplied> relatio signi ad signatum non
								<w>sol<lb break="no"/>um</w> est in signo. sed etiam in signato ad
						minus secundum rationem. ergo intentio non est <lb/> solum actus
						intelligendi significans conceptum quantum ad secundam vel rem <w>inquan<lb break="no"/>tum</w> ad primam intentionem. Sed est etiam res
						signata. ¶ Preterea<supplied>.</supplied> secunda <w>in<lb break="no"/>
							<pb facs="https://dfg-viewer.de/show?tx_dlf%5Bdouble%5D=0&amp;tx_dlf%5Bid%5D=http%3A%2F%2Foai.hab.de%2F%3Fverb%3DGetRecord%26metadataPrefix%3Dmets%26identifier%3Doai%3Adiglib.hab.de%3Appn_1702127133&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=124&amp;cHash=95ce822cac84db8b29a9da50168713fd" n="37v" rend="37v"/> tentio</w> est signum illius quod accidit rebus
						intellectis. sed tale non est res <lb/> nature. sed rationis. igitur vel
						erit forma vel secunda intentio. ¶ Preterea<supplied>.</supplied> secundo
						<lb/> phisicorum dicitur abstrahentium non est mendacium. Quidquid est in
						intellectu <lb/> per speciem vel actum intelligitur.<anchor type="footnote" xml:id="a422" ref="#n422" n="422"/> sed esse abstractum (quod convenit
						rebus dum <w>con<lb break="no"/>ceptus</w> concipit unam sine alia)
						cognoscitur ab intellectu per aliquem actum <lb/> non primum. quia esse
						abstractum non est res extra. nec per secundum. quia non significat
								<w>pri<lb break="no"/>mum</w> actum significatum. ¶
							Preterea<supplied>.</supplied> quando tam signum quam signatum sunt in
						anima <lb/> tunc scientia considerans huiusmodi vel est metaphisica vel
							naturalis<supplied>.</supplied> ergo <lb/> intentiones logice
						negliguntur. ¶ Argumenta prime opinionis<supplied>.</supplied> Ad <w>pri<lb break="no"/>mum</w> dico quod intentiones secunde conveniunt rebus
						ut sunt concepte. sed hoc esse <lb/> est aliud ab esse nature. Dico etiam ad
						maiorem si intelligitur de esse <w>natura<lb break="no"/>li</w> vel de omni
						esse rei. quod est falsum. Ad secundum negatur consequentia. nam species
						<lb/> intelligibilis hominis attribuitur homini propter aliquam proprietatem
						in eo <lb/> et tamen non est in eo subiective. similiter rationes in nostro
						intellectu subiectate <lb/> de proprietatibus divinis
							sunt<supplied>,</supplied> non tamen subiectantur in deo. simile est de
								<w>man<lb break="no"/>co</w> homine picto representante pauperes. Ad
							tercium<anchor type="crit" xml:id="ca-ek" ref="#cn-ek" n="ek"/> dico
						quod hoc telum <lb/> proprium perfodit domum. nam species intelligibilis vel
						actus intelligendi sunt <lb/> subiective in intellectu. a quibus non
						denominatur. Dico etiam quod imago non <lb/> verificatur de subiecto suo in
						recto tamen in obliquo. licet illa sit falsa speculum <lb/> est imago vel
						imaginatum. et illa vera homo est imaginatus<supplied>.</supplied> Verum
						tamen <w>dici<lb break="no"/>mus</w> quod homo vel imago eius sit in
						speculo. ¶ Tercia opinio quam teneo <lb/> est quod secunda intentio ex parte
						rei intellecte nullibi est subiective. probo <lb/>
                        <note place="margin">
                            <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">B<ex>eatus</ex>
								Tho<ex>mas</ex>
                            </rs>.</note>autoritate et ratione. autoritate<anchor type="crit" xml:id="ca-el" ref="#cn-el" n="el"/>
						<rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>ancti</ex> Tho<ex>me</ex>
                        </rs>
						in opus<ex>culo</ex> de universalibus dicentis<supplied>.</supplied>
						<lb/>
						<seg xml:id="seg-s070" type="wdb">
                            <quote>sed</quote>
							<quote>advertendum</quote>
                            <supplied>:</supplied>
							<quote>cum dicitur<supplied>,</supplied> res subiecta intentioni secunde
								predicatur. non est <w>in<lb break="no"/>telligendum</w> quod res
								illa ita sit subiecta intentioni quod sit in ea</quote> ut
								<quote>accidens <lb/> in subiecto<supplied>.</supplied> sicut
								subiectum scientie non dicitur hoc modo subiectum. ut <w>scien<lb break="no"/>tia</w> sit in eo tanquam in subiecto.
								sed</quote> sicut <quote>in obiecto. scientia enim non est <lb/> in
								scibili. sed</quote>
							<supplied>in</supplied>
							<quote>sciente<supplied>.</supplied>
                            </quote>
                        </seg>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a423" ref="#n423" n="423"/> de poten<ex>tia</ex>
						q. 5 ar. 9.<anchor type="footnote" xml:id="a424" ref="#n424" n="424"/> quod
						ad hoc quod aliqua relatio sit <lb/> que in neutro extremorum aliquid ponit
						non facit distantia creaturarum<supplied>.</supplied>
						<lb/> sed quod illa relatio non attenditur secundum ordinem aliquem qui sit
						in rebus. sed secundum <lb/> ordinem qui est in intellectu tantum. sed
						secunda intentio est relatio rationis qui <lb/> attenditur secundum ordinem
						in intellectu tantum et non rerum. igitur in neutro <w>extre<lb break="no"/>morum</w> quibus attribuitur sicut sunt res. probo etiam autoritate
							<rs type="person" ref="#armandus_bellovisu">
							<w>Ar<lb break="no"/>mandi</w>
                        </rs>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a425" ref="#n425" n="425"/> et verorum Thomistarum. Ratione sic. Nullum
						accidens est in aliquo <lb/> quod est incapax ipsius. sed omne obiectum
						primarum est incapax secunde <w>in<lb break="no"/>tentionis</w>. igitur
						nulla secunda intentio est in obiecto primario. Minor <lb/> probatur. quia
						obiectum primarium solum recipit predicationem illorum. que ei per <pb facs="https://dfg-viewer.de/show?tx_dlf%5Bdouble%5D=0&amp;tx_dlf%5Bid%5D=http%3A%2F%2Foai.hab.de%2F%3Fverb%3DGetRecord%26metadataPrefix%3Dmets%26identifier%3Doai%3Adiglib.hab.de%3Appn_1702127133&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=125&amp;cHash=b40e48f174bf758438a81f62ebae0010" n="38r" rend="38r"/>
						<lb/>essentiam convenit. ¶ Preterea<supplied>.</supplied> Illud in quo
						ponitur universalitas subiective <lb/> vel est ens reale vel rationis. si
						primum tunc erit accidens reale. si secundum <lb/> tunc non est in obiecto
						primario. ¶ Preterea. si specialitas subiective <lb/> est in homine concepto
						vel esse conceptum propter quod inest. est ens <w>rea<lb break="no"/>le</w>.
						vel rationis. Si primum sequitur quod prius. Si secundum erit processus in
								<w>infi<lb break="no"/>nitum</w>. quia <seg type="corr">illud</seg>
                        <anchor type="crit" xml:id="ca-em" ref="#cn-em" n="em"/>
						esse conceptum iterum inerit per aliud ens rationis. ¶ <w>Con<lb break="no"/>firmo</w>. quia universale non est unum in substantia cum aggregat in
						se accidens. scilicet <w>inten<lb break="no"/>tionem</w> secundam et rem
						extram animam. que quandoque est accidens quandoque substantia. sed <lb/>
						tantum existens in intellectu sicut et secunda intentio non potest esse in
						illo <w>sub<lb break="no"/>iective</w>. quod est extra. ¶ Contra homo
						dicitur species animal genus. sed <w>denominati<lb break="no"/>vum</w> est
						in denominato. Dico quod extrinsice denominatur. sicut aliquis dicitur
								<w>hono<lb break="no"/>ratus</w> non ab honore qui est in eo
						subiectatus. ergo sicut non sequitur. ille <lb/> honoratur propter virtutem.
						ergo honor est in eo. ita non sequitur. species <w>attri<lb break="no"/>buitur</w> homini propter aliquod inventum in eo. ergo species est in
						homine. sunt <lb/> enim aliqua accidentia que extrinsice denominant et non
						sunt ut sic in <w>denomina<lb break="no"/>to</w> ut scibile dicitur non a
						scientia. quia est in eo. patet per <rs type="person" ref="#aristoteles">Philosophum</rs> 4 topicorum <lb/> ubi sic dicit. <seg xml:id="seg-s071" type="wdb">
                            <quote>quoniam autem eorum que ad que
								dicuntur.</quote>
							<quote>ut dispositio <supplied>et</supplied> habitus</quote>. <quote>in
								<lb/> alio enim nullo possibile est</quote> ea esse <quote>ad que
								dicuntur. alia autem non <w>neces<lb break="no"/>se</w>
                            </quote> est
								<quote>esse in illis. ad que dicuntur. contingit autem ut</quote>
							dum <quote>scibile est in anima</quote>
                        </seg>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a426" ref="#n426" n="426"/>
						<lb/> similiter murus dicitur mihi dexter non a virtute que est in eo. sed
						que est in me. <lb/>¶ Contra<supplied>.</supplied> intellectus adinvenit
						intentiones in rebus ergo est in rebus. <w>Di<lb break="no"/>co</w> quod est
						in rebus. non secundum esse proprium. sed abstractum. Et hoc est non
							<lb/>
                        <note place="margin">
                            <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">B<ex>eatus</ex> Tho<ex>mas</ex>
                            </rs>.</note>esse in rebus quia
						esse abstractum non est in rebus. Nam dicit<anchor type="crit" xml:id="ca-en" ref="#cn-en" n="en"/>
						<rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>anctus</ex>
							Tho<ex>mas</ex>
                        </rs> 4. <lb/> metaphisice ex qua sumitur argumentum.
							<seg xml:id="seg-s072" type="wdb">
                            <quote>Ens</quote>
							<quote>rationis dicitur proprie de</quote>
							<quote>
								<w>intentio<lb break="no"/>nibus</w> quas ratio adinvenit in rebus
								consideratis. sicut</quote> est <quote>intentio generis</quote> et <lb/>
							<quote>speciei. et similium. que quidem non inveniuntur in rerum natura.
								sed</quote>
							<w>sequun<lb break="no"/>tur</w>
							<quote>considerationem rationis.</quote>
                        </seg>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a427" ref="#n427" n="427"/> Ex qua aurea sententia veritas
							splendescit<supplied>.</supplied>
						<lb/> Primo dicitur quod non inveniuntur in rerum natura. igitur illa radix
						non est <w>ponen<lb break="no"/>da</w>
                        <supplied>.</supplied> Secundo dicitur
						quod sequuntur considerationem rationis. igitur talis <w>considera<lb break="no"/>tio</w> est causa principalis intentionis secunde. Nam
						dicit idem <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">Doctor<anchor type="crit" xml:id="ca-eo" ref="#cn-eo" n="eo"/> S<ex>anctus</ex>
                        </rs>
						<lb/> de natura generis<anchor type="crit" xml:id="ca-ep" ref="#cn-ep" n="ep"/> ca. <seg type="corr">10</seg>
                        <anchor type="crit" xml:id="ca-eq" ref="#cn-eq" n="eq"/>. Nihil <quote>vero in natura rerum fuit super quod
							<lb/> intellectus fundaret intentiones universales.</quote>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a428" ref="#n428" n="428"/> ergo tale principium
						super quod <w>intel<lb break="no"/>lectus</w> se fundaret non est ponendum
						extra in natura rei. ¶ Contra dicit <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>anctus</ex>
							<lb/> Tho<ex>mas</ex>
                        </rs> de universalibus quod <quote>secunde
							intentiones principaliter accipiuntur a <w>proprieta<lb break="no"/>tibus</w> rerum.</quote>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a429" ref="#n429" n="429"/> Intellectus enim meus non potest homini vere
						attribuere genus <lb/> nec <rs type="person" ref="#petrus_apostel">Petro</rs> speciem. Dico primo quod dicit notantis a proprietatibus
						rerum et <pb facs="https://dfg-viewer.de/show?tx_dlf%5Bdouble%5D=0&amp;tx_dlf%5Bid%5D=http%3A%2F%2Foai.hab.de%2F%3Fverb%3DGetRecord%26metadataPrefix%3Dmets%26identifier%3Doai%3Adiglib.hab.de%3Appn_1702127133&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=126&amp;cHash=9d86656f8d1942d024e2c85c9aee4c03" n="38v" rend="38v"/>
						<lb/>non a rebus. Quia huiusmodi proprietates etiam conveniunt rebus
						quandoque <lb/> per accidens. Nam quod homo sit in pluribus numero
						differentibus et sit in illis <w>multi<lb break="no"/>plicatis</w> convenit
						ei propter individua. non ex natura absolute. Dico <lb/> quod exempli gratia
						in universali sunt duo<supplied>.</supplied> scilicet unitas<anchor type="crit" xml:id="ca-er" ref="#cn-er" n="er"/> que est principalis. et
								<w>multi<lb break="no"/>tudo</w> que materialis. primum
						principaliter ab intellectu. Secundum a rerum <w>pro<lb break="no"/>prietatibus</w>
						<note place="margin">
                            <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">B<ex>eatus</ex>
									Tho<ex>mas</ex>
                            </rs>.</note>causatur<supplied>.</supplied>
						Probatio. Quia dicit <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>anctus</ex> Th<ex>omas</ex>
                        </rs> de
							universalibus<supplied>,</supplied> cum dicitur <seg xml:id="seg-s073" type="wdb">
                            <quote>universale est <lb/> quod</quote> predicatur <quote>de
									pluribus)<anchor type="crit" xml:id="ca-es" ref="#cn-es" n="es"/> quod secunda intentio quam universale concludit formaliter <lb/>
								solum est in anima. Illud autem quod est in anima non predicatur de
								re extra <w>ani<lb break="no"/>mam</w> cum oporteat predicatum
								inesse subiecto. Sed universale predicari potest secundum <lb/>
								naturam realem quam includit materialiter. ita quod quando
									dicitur<supplied>.</supplied> universale</quote> est quod <quote>
								<w>predica<lb break="no"/>tur</w> de pluribus. sensus
									<supplied>est</supplied>.</quote>
							<quote>quod res subiecta universalitati predicatur de pluribus. ut <lb/>
								homo</quote> et <quote>asinus. Quod patet<supplied>.</supplied> Quia
								si homo predicaretur de <seg type="corr">pluribus</seg>
                                <anchor type="crit" xml:id="ca-et" ref="#cn-et" n="et"/>
                            </quote>
							<quote>secundum quod universale <lb/> tunc <rs type="person" ref="#sokrates">Socrates</rs> esset universale. relinquitur ergo
								quod sola</quote> ipsa <quote>natura subiecta universaliter
										<w>pre<lb break="no"/>dicetur</w>. Nam</quote> sic
								<quote>dictum est licet homo sit in re extra</quote> singularis.
								<quote>tamen hoc accidit sibi <lb/> secundum quod homo poterit
								considerari absque hoc quod est particularis. et</quote> predicatur
							<lb/> de <quote>pluribus. non tamen unus homo</quote>
							<quote>numero. sed</quote>
							<quote>specie. Nam homo qui predicatur de <lb/>
								<rs type="person" ref="#sokrates">Socrate</rs>
                            </quote>
							<quote>est</quote>
							<quote>idem. quod <rs type="person" ref="#sokrates">Socrates</rs>. et
								qui predicatur de <rs type="person" ref="#platon">Platone</rs>
                            </quote>
							<quote>est</quote>
							<quote>idem</quote>
							<quote>quod <rs type="person" ref="#platon">
									<w>Pla<lb break="no"/>to</w>
                                </rs>. cum predicatum insit subiecto
								et impossibile est unam rem numero esse <lb/> in pluribus numero
								differentibus. licet homo non predicetur de <rs type="person" ref="#sokrates">Socrate</rs> secundum quod <lb/> est
								particularis. Cuius ratio est. Quia terminus idem predicat quod
								significat. ergo <lb/> qualiter significat taliter predicat. Modo
								iste terminus homo significat naturam humanam <lb/> absque omni
								participatione et particulari ratione. ergo sic predicabit
									eam<supplied>.</supplied> non tamen <w>pre<lb break="no"/>dicat</w> eam sic universaliter. quia<supplied>.</supplied>
								sicut supra dictum est. intellectus hominis<anchor type="crit" xml:id="ca-eu" ref="#cn-eu" n="eu"/> secundum quod <lb/>
								homo</quote>
                            <supplied>.</supplied>
							<quote>est</quote>
							<quote>alius a sua universalitate.</quote>
                        </seg>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a430" ref="#n430" n="430"/> Idem habes 1 pa<ex>rte</ex>. 7
							meta<ex>phisice</ex>.<anchor type="footnote" xml:id="a431" ref="#n431" n="431"/> ergo<supplied>.</supplied> Patet igitur ex <lb/> his quod
						natura subiecta est minus principale intentionis. Et quod aliud est in
						logica <lb/> quod diffinitur et cui attribuitur vel convenit diffinitio.
						Probatur. Quia aliud <lb/> est esse universale aliud esse
							nature<supplied>.</supplied> Sed ratio generis vel speciei est ipsius
						esse abstracti <lb/> vel universalis vel secunde intentionis. et tamen
						attribuiter rebus conceptis. igitur aliud est <lb/>
						<note place="margin">
                            <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">B<ex>eatus</ex>
									Tho<ex>mas</ex>
                            </rs> .</note>quod diffinitur et aliud cui
						attribuitur. Maior ex<anchor type="crit" xml:id="ca-ev" ref="#cn-ev" n="ev"/>
						<rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>ancto</ex> Tho<ex>ma</ex>
                        </rs>
						de ente et <w>es<lb break="no"/>sentia</w>. de natura generis 1
							op<ex>usculum</ex> de universalibus.<anchor type="footnote" xml:id="a432" ref="#n432" n="432"/> Minor patet de poten<ex>tia</ex> q.
						7 ar. <lb/> 6.<anchor type="footnote" xml:id="a433" ref="#n433" n="433"/>
						Pro quo nota quod communiter dicitur tam a Thomistis quam ab aliis. Cum
						dicitur quod <w>spe<lb break="no"/>cies</w> est quod predicatur etc. Quia
						est duplex predicatio. Exercita et <w>signa<lb break="no"/>ta</w>. Signata
						dicitur illa que convenit illis que diffiniuntur. sicut est secunda
								<w>inten<lb break="no"/>tio</w>. Exercita dicitur que exercetur in
						contentis sub secunda intentione. sicut est homo <lb/> asinus. et per hanc
						distinctionem. solvitur argumentum. cum dicitur secunda intentio <lb/>
						predicatur de pluribus. ergo non diffinitur. Hoc argumentum non minus contra
						illos <lb/> qui ponunt primas intentiones diffiniri in logica pugnat quam
						contra nos<supplied>.</supplied>
						<lb/> Nam dicunt ipsi species<anchor type="crit" xml:id="ca-ew" ref="#cn-ew" n="ew"/> prout in <seg type="corr">logica</seg>
                        <anchor type="crit" xml:id="ca-ex" ref="#cn-ex" n="ex"/> diffinitur est communis ad
						albedinem <pb facs="https://dfg-viewer.de/show?tx_dlf%5Bdouble%5D=0&amp;tx_dlf%5Bid%5D=http%3A%2F%2Foai.hab.de%2F%3Fverb%3DGetRecord%26metadataPrefix%3Dmets%26identifier%3Doai%3Adiglib.hab.de%3Appn_1702127133&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=127&amp;cHash=aa3790bb801e668656454d67cab97fd5" n="39r" rend="39r"/>
						<lb/>paternitatem et hominem. quando tunc obiicitur eis. tunc species non
						predicatur de <w>plu<lb break="no"/>ribus</w> numero differentibus. De
						specie dicunt quod duplex est predicatio ut supra<supplied>.</supplied>
						<lb/> ¶ Contra<supplied>.</supplied> diffinitio est de essentia diffiniti.
						ergo est impossibile quod <w>diffini<lb break="no"/>tio</w> convenit alicui
						a quo distinguitur diffinitum. Dico primo quod in logica <lb/> non est
						inconveniens. quia logicus per extrinsica diffinit. et ad <rs type="person" ref="#aristoteles">Aristo<ex>telem</ex>
                        </rs> dico <lb/>
						<note place="margin">6 topicorum</note>quod cum nos diffinire docet 6
							topi<ex>corum</ex>. quod magis illic de usu diffinitionis <w>ve<lb break="no"/>re</w> loquitur cum dicitur quod diffinitio est esse
						diffiniti. Usus autem ad <w>logi<lb break="no"/>cam</w> non pertinet ut
						supra dixi.<anchor type="footnote" xml:id="a434" ref="#n434" n="434"/> Etiam
						sunt multe diffinitiones descriptive<supplied>.</supplied>
						<lb/>
						<note place="margin">2 posterio<ex>rum</ex>
                        </note>Item 2 posteriorum per
						accidentia docetur diffiniri.<anchor type="footnote" xml:id="a435" ref="#n435" n="435"/> probo autem quod necesse <lb/> sit quod aliud
						diffiniatur et quod alii attribuatur. Nam exempli gratia. Ille <lb/> cui
						propter aliquid in eo inventum. scilicet proprietatem. intellectus attribuit
						<lb/> speciem. sicut homini vel animali. significat substantias rerum. Homo
						enim dicitur <w>substan<lb break="no"/>tia</w> illius de quo predicatur. sed
						illud quod attribuitur rebus consideratis. et quod facit <lb/> unitatem. et
						quod est species. vel etiam accipiendo ipsam naturam sub intentione <lb/>
						<note place="margin">7 metaphi<ex>sice</ex>
                        </note>universalitatis. et sic
						accidens significat et predicat 7 metaphi<ex>si</ex>ce.<anchor type="footnote" xml:id="a436" ref="#n436" n="436"/> Videtur enim
								<w>impos<lb break="no"/>sibile</w> esse substantiam quodcunque
						universale dictorum. Dico secundo quod cum universale diffinitur <lb/> tunc
						duo simul coniuncta diffiniuntur. et ergo diffinitio nulli seorsum
								<w>conve<lb break="no"/>nit</w>. sed ambobus simul tota diffinitio
						convenit. Sicut lii<anchor type="crit" xml:id="ca-ey" ref="#cn-ey" n="ey"/>
						diffiniretur <lb/> homo albus. tunc ratio hominis albi non esset ipsius
						albi. nec ipsius hominis<supplied>.</supplied>
						<lb/>
						<note place="margin">1 phisicorum</note>ut patet 1 phisicorum in textu.
							quotli<ex>betum</ex> 2 ar. 2.<anchor type="footnote" xml:id="a437" ref="#n437" n="437"/> ¶ Pro quo nota primo quod <w>quam<lb break="no"/>vis</w> aliquid sit alicuius accidens. tamen si subiectum cum
						accidente simul accipiter <lb/> accidens fit de ratione eius. Exemplum.
						Album accidit homini. sed non homini <lb/> albo. ut probabiliter potest
						sustineri. Ita etiam logice loquendo. quamvis <lb/> universalitas accidat
						rebus consideratis tamen inquantum res stant sub <w>inten<lb break="no"/>tione</w> universalitatis. sic eis potest convenire una diffinitio. ¶
						Nota secundo <lb/>
                        <note place="margin">3 topicorum.</note>quod album non
						ponitur in genere propter duplex significatum<supplied>.</supplied> 3
						Topicorum. quia <lb/> significat naturam alteri permixtam.<anchor type="footnote" xml:id="a438" ref="#n438" n="438"/> ¶ Et Preterea <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>anctus</ex>
							Tho<ex>mas</ex>
                        </rs> dicit quod <w>concre<lb break="no"/>ta</w>
						accidentium per se non sunt in genere. sed reductive.<anchor type="footnote" xml:id="a439" ref="#n439" n="439"/> ut album musicum. et ut <lb/>
                        <note place="margin">
                            <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">B<ex>eatus</ex>
									Tho<ex>mas</ex>
                            </rs>.</note> dicit supra <rs type="person" ref="#boethius">Bohetium</rs> in heb<ex>domadibus</ex>.<anchor type="footnote" xml:id="a440" ref="#n440" n="440"/> quod abstracta
						universaliter hoc habent. quod <w>ni<lb break="no"/>hil</w> admittunt
						extraneum. quod scilicet sit preter essentiam suam<supplied>.</supplied> Sed
						concreta non <lb/> prohibenter habere aliquid quod non pertinet ad rationem
						ipsorum. <lb/> nisi solum quod est oppositum<supplied>.</supplied> Exemplum.
						Album dicitur quod <w>ha<lb break="no"/>bet</w> albedinem. et hoc bene
						potest habere aliquid quod non est de <w>ra<lb break="no"/>tione</w> albi. ¶
						Ex illis breviter respondeo. quod cum universale sit concretum duo <w>com<lb break="no"/>prehendit</w>. naturam et intentionem. quod diffinitio
						universalis sit una ratio suo <lb/> modo composita. et quod ratio eius nulli
						earum ex quibus componitur seorsum et <w>to<lb break="no"/>taliter</w>
						convenit. Sed aliquid nature scilicet pluralitas. et aliquid <w>intentio<lb break="no"/>
							<pb facs="https://dfg-viewer.de/show?tx_dlf%5Bdouble%5D=0&amp;tx_dlf%5Bid%5D=http%3A%2F%2Foai.hab.de%2F%3Fverb%3DGetRecord%26metadataPrefix%3Dmets%26identifier%3Doai%3Adiglib.hab.de%3Appn_1702127133&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=128&amp;cHash=1c1c377333d0053641dda0e360c1abe6" n="39v" rend="39v"/> ni</w> scilicet unitas. Si autem diffiniretur
						universalitas. tunc abstraheret a <w>natu<lb break="no"/>ra</w>
							subiecta<supplied>.</supplied> Et hoc provenit ex eo. quia secunda
						intentio concretive <w>sum<lb break="no"/>pta</w> dicit ens rationis in
						subiecto suo modo. et ergo in ratione eius aliquid <w>ad<lb break="no"/>mittitur</w> non pertinens ad rationem eius in abstracto.
							Exemplum<supplied>.</supplied> Illa <w>diffi<lb break="no"/>nitio</w>
						genus est quod etc. non convenit animali extra. cum tot sunt animalia quot <lb/>
						<note place="margin">1 de anima</note>species eius 1 de anima.<anchor type="footnote" xml:id="a441" ref="#n441" n="441"/> nec convenit
						totaliter intentioni generice. Tum quia <lb/> non plurificatur. Tum quia non
						est in subiecto vel in speciebus<supplied>.</supplied> Tum quia <lb/> non
						significat substantiam ut patet. igitur illa est diffinitio totius animalis
						et generis <lb/> que sunt unum cognitione. et intentio facit unitatem
						rationis propter quam genus <lb/> ambit omne predicatum. Ultima tamen pars
						et minus principalis et materialis <lb/> convenit nature. Prima. que est
						principalis convenit intentioni. Nec <lb/> tamen obstat quod dictum est
						scilicet quod sicut est una ratio hominis. ita una speciei. <lb/> Quia
						species potest capi pro formali vel per se significato. et pro materiali et
							connotato<supplied>.</supplied>
						<lb/> Dictum est nunc de intentione ex parte intellectus voluntatis. quoniam
						intentio <lb/> intellectus est formaliter intentio et essentialiter. et quod
						est subiective in eo <lb/> in rebus radicaliter. De intentione vero
						presertim secunda que nostre est <w>spe<lb break="no"/>culationis</w> ex
						parte rei intellecte. quid sit. ubi sit. unde causetur <w>hacte<lb break="no"/>nus</w> dictum est. Nunc ad secundam partem secundi
						articuli respondeo.</p>
					<head level="1">
						<supplied>Pars prima articuli tercii</supplied>
						<anchor type="footnote" xml:id="a442" ref="#n442" n="442"/>
					</head>
					<p xml:id="p26">
						<lb/>
                        <seg xml:id="seg-q015" type="wdb">Logica est principaliter de secundis
									<w>in<lb break="no"/>tentionibus</w>.</seg> Quamvis multa
						possunt hic dici de principalitate <w>considerati<lb break="no"/>onis</w>.
						et quoniam subiectum se habeat ad habitum. aut de unitate <w>habi<lb break="no"/>tus</w> et scientie. quodve sit
							logica<supplied>.</supplied> Tamen ne terminus canicularium dierum me
						etiam <lb/> aliis occupatum litteris alcioribus preveniat. dimitto hec
						indiscussa <w>de<lb break="no"/>terminaturus</w> vita comite. deo duce. <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">Thoma</rs> patrocinante. in veteri <lb/>
						<note place="margin">
                            <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">B<ex>eatus</ex>
									Tho<ex>mas</ex>
                            </rs> .</note>arte. ¶ Considerandum igitur quod
						illa conclusio est <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>ancti</ex>
								Tho<ex>me</ex>
                        </rs> formaliter in opu<ex>sculo</ex>
						<lb/> suo de intentionibus cum sic deducit virtualiter. Omnis scientia est
						de uno. sed universale <lb/> non est unum. igitur nulla scientia est de
						universali. et per consequens de intellectione. maior probatur <lb/> quia
						scientia est de ente<supplied>.</supplied> Sed ens et unum convertuntur. 4
							metha<ex>phisice</ex>.<anchor type="footnote" xml:id="a443" ref="#n443" n="443"/> minor patet quia universale <lb/> congregat in se accidens
							i<ex>d est</ex> intentionem secundam et rem extra animam. que quandoque
						<lb/> est substantia ut homo. nec est unum accidentaliter. cum accidens sit
						in subiecto<supplied>.</supplied>
						<w>Universali<lb break="no"/>tas</w> vel secunda intentio non est in
						subiecto i<ex>d est</ex> natura. sed multe scientie sunt de <w>universali<lb break="no"/>bus</w>. igitur universale est unum. minor subsillogismi
						patet. 1. poste<ex>riorum</ex>.<anchor type="footnote" xml:id="a444" ref="#n444" n="444"/> sed non est <lb/> unum ex precedentibus unitatum
						modis. Igitur tercio modo scilicet quod est <seg xml:id="seg-s074" type="wdb">
                            <quote>unum <w>unita<lb break="no"/>te</w> cognitionis. ita
								quod de ratione universalis non requiretur. nisi illa unitas</quote>
							rationis <quote>et <lb/> propter hoc dicit <rs type="person" ref="#aristoteles">Aristoteles</rs>. quod est unum in multis
								scilicet cognitum<supplied>.</supplied>
                            </quote>
                        </seg>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a445" ref="#n445" n="445"/> Unde non potest
						<lb/> aliquis dicere quod universale sit unum relatione. cum secunde
						intentiones non referantur ad <pb facs="https://dfg-viewer.de/show?tx_dlf%5Bdouble%5D=0&amp;tx_dlf%5Bid%5D=http%3A%2F%2Foai.hab.de%2F%3Fverb%3DGetRecord%26metadataPrefix%3Dmets%26identifier%3Doai%3Adiglib.hab.de%3Appn_1702127133&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=129&amp;cHash=07c1a6265cd9fab831edf61cc656868d" n="40r" rend="40r"/>
						<lb/>res. sed potius ad se invicem. ut species dicitur species respectu
						generis et non <lb/> respectu nature obiecte. Ex quo patet quod est
						impossibile unam scientiam et <lb/> eandem determinare de universali per se
						quantum ad illas duas naturas quas <w>inclu<lb break="no"/>dit</w> de
						essentiali intentione et de natura subiecta. sed quod dicitur de signo ut
						<lb/> huiusmodi intelligentiam de per se signato quod est secunda intentio
						ex parte rei. et <lb/> sic pocius una scientia est de uno per se et de alio
						per accidens. ergo logica cum <lb/> considerat universale non considerat
						ipsum quantum ad naturam subiectam per se. non <lb/> enim considerat hominem
						in eo quod homo. sed in eo quod species. et sic de aliis animalibus. <lb/>
						Et ideo logica principaliter est de secundis intentionibus. Sed <lb/> quia
						secunde intentiones accipiuntur principaliter a proprietatibus <lb/> rerum
						mediantibus primis. sicut species sumitur ab hominis <w>proprie<lb break="no"/>tate</w> mediante tamen prima intentione i<ex>d est</ex>
						mediante forma speculari que dicitur <w>pri<lb break="no"/>ma</w> intentio
						cum sit simulitudo rei ad extra. et hoc est quod dicit de potentia q. 1
						<lb/> ar. 1 <seg xml:id="seg-s075" type="wdb">
                            <quote>ad decimum <seg type="corr">dicendum</seg>
                                <anchor type="crit" xml:id="ca-ez" ref="#cn-ez" n="ez"/>. Quod</quote>
							<quote>aliquid</quote>
							<quote>respondet</quote>
							<quote>intellectui</quote> mediate. quia <lb/> scilicet <quote>aliquid
								sequitur actum intelligendi et intellectus reflexus</quote> super
							istud <quote>
								<w>conside<lb break="no"/>rat</w> illud. Unde res respondet</quote>
							isti <quote>considerationi</quote>
							<quote>mediante <w>intelligen<lb break="no"/>tia</w>
                            </quote>
                        </seg>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a446" ref="#n446" n="446"/> quam hoc vocat primam intentionem. ita quod sit sensus secunda
						intentio <w>ac<lb break="no"/>cipitur</w> mediante prima intentione i<ex>d
							est</ex> mediante actu intellectus <w>for<lb break="no"/>mato</w>
						principaliter a proprietatibus rerum. i<ex>d est</ex> a communicabilitate
						illa vel <lb/> illa. vel ab incommunicabilitate sicut est proprietas
						individui per se. <quote>et <lb/> ideo dicit <rs type="person" ref="#avicenna">Avicenna</rs> 1 sue methaphisice quod logica est de
							secundis <w>inten<lb break="no"/>tionibus</w>
                            <note place="margin">
                                <rs type="person" ref="#avicenna">Avicenna</rs>.</note> adiunctis
							primis.</quote>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a447" ref="#n447" n="447"/> sic patet quod logicus non considerat rem <w>subie<lb break="no"/>ctam</w> per se. nec sequitur quod sit scientia per accidens. quia
						considerat intentiones <lb/> principaliter. res autem inquantum possunt
						subici. Nam scientia quamvis hoc <lb/> modo diceretur per accidens. quia
						considerat unum scilicet subiectum per se. et partes <w>sub<lb break="no"/>iecti</w> per accidens i<ex>d est</ex> per alterum. sicut metaphisica
						per se considerat ens per se <lb/> sicut est substantia. accidentia vero
						inquantum habent ordinem ad substantiam. nam <lb/> 4 metaphisice scientia
						non solum est unius. sed illorum que ad unum dicuntur.<anchor type="footnote" xml:id="a448" ref="#n448" n="448"/> hoc <lb/> enim
						sufficit ad unitatem scientie. quod ratio formalis sit una. sic est hec in
								<w>pro<lb break="no"/>posito</w>. Nam ens rationis est ratio
						formalis. <seg xml:id="seg-s076" type="wdb">
                            <quote>Alie autem scientie
										<w>conside<lb break="no"/>rant</w> universale. quantum ad
								rem subiectam<supplied>.</supplied> Nam <rs type="person" ref="#aristoteles">Ph<ex>ilosophu</ex>s</rs> naturalis non
								considerat corpus <lb/> mobile inquantum genus sed inquantum mobile
								corpus.</quote>
							<quote>Musica non <w>conside<lb break="no"/>rat</w> sonum inquantum
								accidens. sed inquantum sic. Ex quo patet quod huiusmodi scientie
								<lb/> non considerat universale sub ratione prima universalis. cum
								non considerent</quote> id <quote>quod facit <lb/> formaliter
								universale. sed dicuntur considerare universale. quia considerant
								res non <lb/> ut</quote> res. <quote>sed ut</quote>
							universales.</seg>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a449" ref="#n449" n="449"/> Hec ille quasi formaliter. probo autoritate <rs type="person" ref="#aristoteles">
							<w>Aris<lb break="no"/>totelis</w>
                        </rs> 1 elencorum. ubi dicit quod
						disputatio doctrinalis procedit ex <w>pro<lb break="no"/>
							<pb facs="https://dfg-viewer.de/show?tx_dlf%5Bdouble%5D=0&amp;tx_dlf%5Bid%5D=http%3A%2F%2Foai.hab.de%2F%3Fverb%3DGetRecord%26metadataPrefix%3Dmets%26identifier%3Doai%3Adiglib.hab.de%3Appn_1702127133&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=130&amp;cHash=e19db1d497048b1a198cee6a3a615cf2" n="40v" rend="40v"/> priis</w>. dialectica ex probabilibus.<anchor type="footnote" xml:id="a450" ref="#n450" n="450"/> sed probabilitas ex
						intentionibus que <w>ac<lb break="no"/>cidunt</w>
						<note place="margin">1 elencorum</note>rebus et non ex principiis rerum
						sumitur. igitur dialectica est de <w>se<lb break="no"/>cundis</w>
						intentionibus. dialecticus enim. ut huiusmodi. nunquam procedit ex prioribus
						<lb/> igitur dialecticus. ut talis. non considerat primas intentiones. sed
						principia <lb/>
                        <note place="margin">1 topicorum.</note>ipsarum. antecedens
							patet<anchor type="crit" xml:id="ca-fa" ref="#cn-fa" n="fa"/> 1
							topicorum.<anchor type="footnote" xml:id="a451" ref="#n451" n="451"/> ¶
							Preterea<supplied>.</supplied> dialectica procedit <lb/> ex probabilibus
						vel illa probabilitas prout distinguitur a materia <w>necessa<lb break="no"/>rio</w> sumitur ab accidentibus rationis. vel rerum extra. secundum
						non dicitur. quia non est <lb/> artifex realis. ergo primum et
						principaliter. quia omnis artifex ex propria <w>mate<lb break="no"/>ria</w>
						<note place="margin">4 metaphisice</note>sillogisat. Autoritate <rs type="person" ref="#aristoteles">Aristotelis</rs> 4 methaphisice lec. 4.
						ubi <lb/> dicit sed differunt dialectica et methaphisica <quote>modo
							potestatis. et <w>subiun<lb break="no"/>git</w>. est autem dialectica
							tentativa de quibus philosophia est sciens.</quote>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a452" ref="#n452" n="452"/> sed non <lb/> potest
						dici quod dialectica principaliter considerat primas intentiones. quia si
						sic <lb/> tunc non esset tentativa. ¶ Preterea<supplied>.</supplied>
						quicumque procedit ex propriis et primis <lb/> ille est sciens. dialectica
						procedit ex propriis et primis. ergo dialectica est <lb/> sciens. conclusio
						falsa et in Darii<anchor type="footnote" xml:id="a453" ref="#n453" n="453"/>. ergo aliqua premissarum. non prima. quia patet <lb/>
						<note place="margin">1. poste<ex>riorum</ex>. 1 et 2 meta<ex>phisice</ex>. 1
							phisicorum.</note>1 poste<ex>riorum</ex>. 1 et 2 metaphisice. 1
							phisicorum.<anchor type="footnote" xml:id="a454" ref="#n454" n="454"/>
						ergo minor est falsa. sed illa <lb/> est opinio adversariorum dicentium.
						quod est unum primum intrinsicum. ut <lb/> in homine ratione cuius attribuit
						ei intellectus speciem. et non genus. Conclusio <lb/> autem huius sillogismi
						est contra <rs type="person" ref="#aristoteles">Philosophum</rs>. nam per
						hoc differunt philosophia et <w>metha<lb break="no"/>phisica</w>. Autoritate
						inclyti <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">Tho<ex>me</ex>
                        </rs> ibidem
						inquientis. <quote>Ens est <w>du<lb break="no"/>plex</w> scilicet ens
							rationis et ens nature. Ens autem rationis dicitur proprie de illis
									<w>in<lb break="no"/>tentionibus</w> quas ratio adinvenit in
							rebus consideratis.</quote>
						<quote>et huiusmodi</quote>
						<quote>ens <lb/> rationis est proprie subiectum logice.</quote>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a455" ref="#n455" n="455"/> Dicitur quod <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>anctus</ex>
							Tho<ex>mas</ex>
                        </rs> non distinguit <lb/> subiectum a passione. sed unum
						per reliquum circumloquitur quasi tale ens <w>ra<lb break="no"/>tionis</w>
						sit passio entis nature. Contra. <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>anctus</ex> Tho<ex>mas</ex>
                        </rs> distinguit unum <lb/> ens ab
						alio dicens ens nature est subiectum ph<ex>ilosoph</ex>ie et ens rationis
								<w>subie<lb break="no"/>ctum</w> logice.<anchor type="footnote" xml:id="a456" ref="#n456" n="456"/> igitur fictio est. ¶
							Preterea<supplied>.</supplied> ens rationis accidit rebus <w>intel<lb break="no"/>lectus</w>. igitur non est passio ipsarum. ¶
							Preterea<supplied>.</supplied> Omnis passio fluit <lb/> ex principiis
						subiecti. sed nulla secunda intentio fluit ex <w>prin<lb break="no"/>cipiis</w> subiecte. igitur. minor patet in de ente et essentia. de
								<w>na<lb break="no"/>tura</w> generis. Item quia sequitur actum
						intellectus. ergo non est passio. nec potest <lb/> habere modum passionis.
						Dicitur quod secunda intentio est subiectum speciale<supplied>.</supplied>
							ergo<supplied>.</supplied>
						<lb/> Contra. Si speciale ergo proprium. Dicitur quod ens rationis est
						subiectum <w>considerati<lb break="no"/>onis</w> sed non attributionis.
						Contra. idem est subiectum per se <w>considera<lb break="no"/>tionis</w> et
						attributionis. igitur male seperantur. ¶ Preterea<supplied>.</supplied>
						omnia entia que <w>consi<lb break="no"/>derantur</w> a logico habent ordinem
						ad esse rationis vel sunt. quia non ad <lb/> reale esse ergo rationis cum
						inter ea non sit medium. probatio. quia scientie <w>rea<lb break="no"/>
							<pb facs="https://dfg-viewer.de/show?tx_dlf%5Bdouble%5D=0&amp;tx_dlf%5Bid%5D=http%3A%2F%2Foai.hab.de%2F%3Fverb%3DGetRecord%26metadataPrefix%3Dmets%26identifier%3Doai%3Adiglib.hab.de%3Appn_1702127133&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=131&amp;cHash=7b41d6f5389edb6a390735c1f2d76f8c" n="41r" rend="41r"/> les</w> res secundum esse reale considerant. sed esse
						rationis est esse secundum<anchor type="crit" xml:id="ca-fb" ref="#cn-fb" n="fb"/> quod ens <lb/> rationis non est existens in rebus extra. igitur
						solutio nulla. ¶ Preterea<supplied>.</supplied> proprium est <lb/>
						dialectici ex extraneis procedere. sed esse primarum intentionum non est
						<lb/> extraneum eis secundum te. igitur. ¶ Preterea. <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>anctus</ex> Tho<ex>mas</ex>
                        </rs> dicit quod
						dialetica <w>pro<lb break="no"/>cedit</w> ad consideranda accidentia entis
						communia <quote>ex intentionibus rationis <lb/> que sunt extranea a natura
							rerum.</quote>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a457" ref="#n457" n="457"/> igitur non utitur uno pro alio. probo ulterius sic. <lb/> ¶ Sicut se
						habet <rs type="person" ref="#aristoteles">ph<ex>ilosoph</ex>us</rs> ad
						principia intrinsica entis. ita se habet logicus <lb/> ad intentiones
						extraneas a rebus. Sed <rs type="person" ref="#aristoteles">ph<ex>ilosoph</ex>us</rs> principaliter considerat <lb/> principia
						entis nature. igitur logicus principaliter intentiones enti <w>na<lb break="no"/>ture</w>
						<note place="margin">
                            <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">B<ex>eatus</ex>
									Tho<ex>mas</ex>
                            </rs> .</note>extraneas considerat. maior est
						comparatio <rs type="person" ref="#aristoteles">ph<ex>ilosoph</ex>i</rs> et
							<rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>ancti</ex>
							Tho<ex>me</ex>
                        </rs> minor <lb/> patet similiter quarto
							metaphisice.<anchor type="footnote" xml:id="a458" ref="#n458" n="458"/>
							Pre<ex>terea</ex>
                        <supplied>.</supplied> illud quod est proprie subiectum
						est <w>extra<lb break="no"/>neum</w> enti nature. sed prima intentio et
						fundamentum. vel formale. ut <lb/> utar tuis verbis. non sunt extranea enti
						nature secundum<anchor type="crit" xml:id="ca-fc" ref="#cn-fc" n="fc"/> te
						igitur. Pre<ex>terea</ex>
						<w>ni<lb break="no"/>hil</w> est in rebus cuius similitudo in anima sit
						ratio generis vel speciei. sed <w>conside<lb break="no"/>rata</w>
						principaliter sunt genus et species in logica. ergo principaliter
								<w>conside<lb break="no"/>ratum</w> in logica non est res extra.
						cuius ratio est similitudo. ¶ Preterea <lb/> dicit <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>anctus</ex> Tho<ex>mas</ex>
                        </rs> quod
						diffinitiones sunt intentionum et attribuuntur rebus <w>pro<lb break="no"/>ut</w> intellecta sunt.<anchor type="footnote" xml:id="a459" ref="#n459" n="459"/> ¶ Preterea<supplied>.</supplied> illud quod in
						logica principaliter <w>consi<lb break="no"/>deratur</w> et per se omnino et
						solum in intellectu est. sed prima intentio non <lb/> est omnino et solum in
						intellectu. quia est extra animam subsistenter pro <seg type="corr">
                            <w>connota<lb break="no"/>to</w>
                        </seg>
                        <anchor type="crit" xml:id="ca-fd" ref="#cn-fd" n="fd"/>. sed secunda intentio quo ad
						similitudinem et quo ad signatum est in anima semper <lb/>
							igitur<supplied>.</supplied> ¶ Argumentum commune. diffinitum debet esse
						proprie quod unum et univocum <lb/> sed prima intentio in logica non est
						huiusmodi. igitur non diffinitur. minor <lb/> probatur quia species
						predicatur de homine albedine numero et paternitate que non <lb/> conveniunt
						in aliquo univoco reali. ut concedis. Dicitur quod species <w>acce<lb break="no"/>pta</w> pro signato propinquo qui est confusus conceptus
						cui attribuitur <w>inten<lb break="no"/>tio</w> speciei. sic non est quid
						univocum. sed analogum. et tamen potest <w>diffini<lb break="no"/>ri</w>
						secundum illam equivocam rationem. Alio modo accipitur species pro
						significatis <w>re<lb break="no"/>motis</w> et secundariis per primam
						intentionem. sicut est homo locus <lb/> calor et sic est univocum ad eam de
						quibus dicitur. quia tunc habet conceptum <lb/> affirmativum precedentem
						suas species. qui est in genere predicamentali. <lb/> ¶
							Contra<supplied>.</supplied> species prout dicit conceptum est equalis
						similitudo omnium specierum <w>om<lb break="no"/>nium</w> predicamentorum.
						Igitur non est analogica vel equivoca similitudo. <w>Di<lb break="no"/>citur</w> quod non est similitudo in intellectu existens. sed est
						aliquod confusum <lb/> conceptum cui potest attribui intentio generis. ¶
							Contra<supplied>.</supplied> quero vel illud <lb/> confuse conceptum est
						res nature hoc est prima intentio vel secunda <w>inten<lb break="no"/>tio</w>. Si primum tunc erit abstrahibilis alius conceptus realis ab
								<w>omni<lb break="no"/>
							<pb facs="https://dfg-viewer.de/show?tx_dlf%5Bdouble%5D=0&amp;tx_dlf%5Bid%5D=http%3A%2F%2Foai.hab.de%2F%3Fverb%3DGetRecord%26metadataPrefix%3Dmets%26identifier%3Doai%3Adiglib.hab.de%3Appn_1702127133&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=132&amp;cHash=2224c3ddf2768089a54fb3eb81a4b72b" n="41v" rend="41v"/> bus</w> predicamentis. Qui non est alicuius
						transcendentis. Sed est contra communem <lb/> et usitatam doctrinam
							Ph<ex>ilosoph</ex>orum et contra veritatem. Quia conceptus <w>com<lb break="no"/>munis</w> omnibus predicamentis est conceptus
							transcendentis<supplied>.</supplied> ¶ Preterea sequitur <lb/> quod
						diffinitio generis non conveniet equaliter et eodem modo omni generi
								<w>cu<lb break="no"/>iuscumque</w> predicamenti quod est falsum.
						quia non magis animal est genus quam <lb/> color et numerus. Cum unumquoque
						horum de pluribus speciebus <w>predi<lb break="no"/>cetur</w>. Nec est verum
						quod de per se significato generis dicitur. Cum illud sit etiam <lb/>
						secundum te ens rationis. ¶ Preterea<supplied>.</supplied> si ponitur tale
						confuse conceptum tunc erunt <lb/> duodecim conceptus transcendentes reales.
						scilicet generis. speciei. individui <lb/> generis subalterni. speciei
						subalterne. Et in aliquibus differentia vel <lb/> proprium similiter
						conceptus enti unius generis. vel ergo hoc confuse conceptum <lb/> erit ens
						rationis i<ex>d est</ex> secunda intentio. Si sic tunc secunda intentio
						diffinitur et per <lb/> se consideratur quod placet mihi. Dicit alius quod
						natura generica <w>capi<lb break="no"/>tur</w> dupliciter.<anchor type="footnote" xml:id="a460" ref="#n460" n="460"/> Uno modo pro
						materiali quod materiale est natura absolute <w>concep<lb break="no"/>ta</w>
						et est quid equivocum. Alio modo capitur pro formali quod est conceptum
						<lb/> comparative vel respective. et tale est univocum.
							Contra<supplied>.</supplied> ex illa solutione <w>se<lb break="no"/>quitur</w> quod prius. ¶ Preterea<supplied>.</supplied> Hoc
						comparativum conceptum vel est prima <lb/> intentio vel secunda. Sed prima.
						ergo erit aliquid in presento absolute. Cuius <lb/> ratio est esse
						comparatum quod inplicat et imaginatur illud quod homo comparatur <lb/> ad
						inferiora quasi natura humana sit aliquod unum. quod ad multa <w>pos<lb break="no"/>sit</w> comparari. Si est secunda intentio habebo
						propositum. ¶ Aliud argumentum <lb/> commune. scientia considerans materiam
						et formam. principaliter formam <w>conside<lb break="no"/>rat</w>. Sed
						intentiones secunde sunt forme primarum. igitur. Dicunt quod maior<anchor type="crit" xml:id="ca-fe" ref="#cn-fe" n="fe"/>
						<lb/> est vera de materia et forma substantiali. non autem accidentali. Tunc
								<w>sta<lb break="no"/>bit</w> argumentum cum dicitur albedo est
						species color est genus. ¶ Preterea<supplied>.</supplied>
						<lb/> perspectiva considerat lineam visualem et tamen linea habet se ut
						materia <lb/> et contractum visuale. ut forma
							contrahens<supplied>.</supplied> ¶ Aliud Argumentum
							commune<supplied>.</supplied>
						<lb/> ratio formalis principaliter consideratur in scientia. Secunda
						intentio est <w>ra<lb break="no"/>tio</w> formalis prime. cum prime nunquam
						considerentur sine illis. Dicitur quod <w>ma<lb break="no"/>ior</w>
                        <anchor type="crit" xml:id="ca-ff" ref="#cn-ff" n="ff"/> sit vera de ratione
						formali que sumitur ex principiis scientie. sed huius non <lb/> sunt secunde
						intentiones. sed magis passiones primarum et proprietates. Sed <lb/> quam
						extraneum sit hoc a <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>ancto</ex>
								Tho<ex>ma</ex>
                        </rs> ex superioribus patet. et arguo<anchor type="crit" xml:id="ca-fg" ref="#cn-fg" n="fg"/>
						<lb/> sic. Si prima intentio secundum <seg type="corr">principium</seg>
                        <anchor type="crit" xml:id="ca-fh" ref="#cn-fh" n="fh"/> formale esset prima intentio. <w>seque<lb break="no"/>retur</w> quod
						logicus possit considerare speciem non considerando secundam <w>inten<lb break="no"/>tionem</w>. Sicut naturalis potest stare in principiis
						entis non considerando <lb/> passionem eius. sed illud implicat. quia sic
						considerat speciem simul et non <lb/> speciem. ¶ Preterea sequeretur hoc
						primum esset de essentia eius et sic prima <w>in<lb break="no"/>
							<pb facs="https://dfg-viewer.de/show?tx_dlf%5Bdouble%5D=0&amp;tx_dlf%5Bid%5D=http%3A%2F%2Foai.hab.de%2F%3Fverb%3DGetRecord%26metadataPrefix%3Dmets%26identifier%3Doai%3Adiglib.hab.de%3Appn_1702127133&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=133&amp;cHash=164d50c2a8b9204c4cded33fbe6134ee" n="42r" rend="42r"/> tentio</w> et sic animal esset unum unitate reali in
						multis. igitur <w>opposi<lb break="no"/>tum</w> est verum. Sed fundat se in
						hoc quod res concepta ut concepta sit <w>pri<lb break="no"/>ma</w> intentio.
						¶ Contra<supplied>.</supplied> homo conceptus ut conceptus non est homo
								<w>natura<lb break="no"/>lis</w> vel ens nature. Sed prima intentio
						est ens nature. igitur homo <w>conce<lb break="no"/>ptus</w> ut conceptus
						non est prima intentio. Maior patet. quia arguitur a <w>di<lb break="no"/>cto</w> secundum quid ad simpliciter. esse enim in opinione vel
						conceptione est esse <lb/> secundum quid 1 elenco<ex>rum</ex>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a461" ref="#n461" n="461"/> et
							peri<ex>armeneias</ex>.<anchor type="footnote" xml:id="a462" ref="#n462" n="462"/> Minor est <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>ancti</ex> Tho<ex>me</ex>
                        </rs>
                        <supplied>.</supplied> Alia
						plura in eos <lb/> argumenta in principio questi<ex>ionis</ex> loco
						instantiarum posui. ¶ Preterea<supplied>.</supplied>
						<lb/> Quicquid convenit homini inquantum homo hoc convenit <rs type="person" ref="#petrus_apostel">Petro</rs> et <rs type="person" ref="#paulus">Paulo</rs>. sed <lb/> homini inquantum homo convenit radix vel
						principium intentionis prime ratione cuius <lb/> intellectus fundat super
						eum speciem. et non genus vel individuum. ergo illud <w>prin<lb break="no"/>cipium</w> intrinsicum vel ratio formalis convenit <rs type="person" ref="#paulus">Paulo</rs>. Sed cuicunque <lb/> convenit principium
						speciei vel radix. illi intellectus vere potest attribuere <lb/> speciem ut
						patet ex dictis. igitur species potest ei vere
							attribui<supplied>.</supplied> Totus <lb/>
						<note place="margin">
                            <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">B<ex>eatus</ex>
									Tho<ex>mas</ex>
                            </rs>.</note>ille discursus potest formari
							ex<anchor type="crit" xml:id="ca-fi" ref="#cn-fi" n="fi"/>
						<rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>ancto</ex> Tho<ex>ma</ex>
                        </rs>
						in de ente et essen<ex>tia</ex> similiter in <lb/> de natura generis. in
						opusculo de universalibus.<anchor type="footnote" xml:id="a463" ref="#n463" n="463"/> Nota ergo quod illa proprietas non <lb/> est unum principium
						conveniens homini secundum se. sed per accidens. ut patet <w>decla<lb break="no"/>ranti</w> de hac prima intentione homo. et illa
						proprietas dicitur aliquid inventum<supplied>.</supplied>
						<lb/> Nota quandocunque in subiecto ponitur causa quare sibi inest. tunc
								<w>predi<lb break="no"/>catum</w> vere predicatur de subiecto. Sed
						ipsi dicunt (quod nos negabimus) homini <lb/> secundum quod homo convenit
						hoc principium. vel illa radix in qua intellectus per <w>conside<lb break="no"/>rationem</w> suam fundat speciem. ergo illa semper est
						vera. et in quarto modo per se <lb/> homo est species. quod est falsum
						loquendo de specie logica et <w>impossibi<lb break="no"/>le</w>
                        <supplied>.</supplied> Dicit ergo fidelis tomaster secunda
						intentio non oritur ex intrinsecis <w>princi<lb break="no"/>piis</w> rerum.
						sed attribuitur rebus conceptis propter aliquam proprietatem in ea <lb/>
						inventam ergo sive dicat species est.<anchor type="footnote" xml:id="a464" ref="#n464" n="464"/> que supponitur generi sive predicatur de <lb/>
						pluribus numero differentibus. semper convenit intentio rei per accidens.
						<lb/> ¶ Preterea<supplied>.</supplied> Notandum quod secunde intentiones
						potius referuntur ad se <w>invi<lb break="no"/>cem</w> quam ad res sicut
						species est generis species. quapropter dixit <rs type="person" ref="#porphyrius">
							<w>Pur<lb break="no"/>phirius</w>
                        </rs>. Oportet <quote>in utrorumque
							utrisque rationibus uti</quote>.<anchor type="footnote" xml:id="a465" ref="#n465" n="465"/> nam relativa per se <lb/> invicem diffiniri non
						prohibentur. immo unum de intellectu <lb/> alterius est. sed accedit emula
						solutio dicens quod non est etiam <lb/> inconveniens in absolutis. cuius
						tamen oppositum dixit ut credo ille <lb/> idem. 1 phi<ex>si</ex>corum ubi
						inquit <rs type="person" ref="#aristoteles">Arist<ex>oteles</ex>
                        </rs> de
						absolutis quorum unum per alterum <w>diffi<lb break="no"/>niri</w> non
							potest.<anchor type="footnote" xml:id="a466" ref="#n466" n="466"/> sed
						non de relatis disserit enim <rs type="person" ref="#aristoteles">Aris<ex>toteles</ex>
                        </rs> sic amplius quecumque <lb/> in
						diffinitiva ratione insunt alicuius tocius diffiniti in ipsis ediverso non
						<lb/> est totum. Igitur genus et species vel male diffiniuntur a logico vel
						sunt <pb facs="https://dfg-viewer.de/show?tx_dlf%5Bdouble%5D=0&amp;tx_dlf%5Bid%5D=http%3A%2F%2Foai.hab.de%2F%3Fverb%3DGetRecord%26metadataPrefix%3Dmets%26identifier%3Doai%3Adiglib.hab.de%3Appn_1702127133&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=134&amp;cHash=f0604269f953bb0163fc0f186de8f5d7" n="42v" rend="42v"/>
						<lb/>encia respectiva rationis tantum<supplied>.</supplied> ¶ Notandum quod
						cum huc longa via venissem <lb/>
                        <note place="margin">
                            <rs type="person" ref="#nigri_petrus">Petrus Ni<ex>gri</ex>
                            </rs>
                        </note>mihi vela
						complicare volenti huius secundi articuli cupido<anchor type="crit" xml:id="ca-fj" ref="#cn-fj" n="fj"/> lectionis <rs type="person" ref="#nigri_petrus">
							<w>Pe<lb break="no"/>tri</w> Nigri</rs> incessit. Quem cum revolverem
						mee opinioni emulum <w>conside<lb break="no"/>ravi</w>. Quapropter ne
						indicula sollicite ignorantie notarer. ut fieri <lb/> solet non pignit
						aliqua recensere. Nota quod prefatus <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">doctor</rs> in clipeo suo <lb/> thomistarum ques<ex>tione</ex>
                        <anchor type="crit" xml:id="ca-fk" ref="#cn-fk" n="fk"/> 38.<anchor type="footnote" xml:id="a467" ref="#n467" n="467"/> Qua querit utrum in
						diffinitione in qua dicitur <quote>genus <lb/> est quod predicatur de
							pluribus etc. Diffiniatur intentio per se vel natura subiecta <lb/>
							intentioni</quote> ponit duas opiniones. Prima tenet in precedenti
						diffinitione <lb/> quod non diffinitur res subiecta intentioni sed intentio.
						et dicunt isti de hac <w>opi<lb break="no"/>nione</w> utputa <seg type="corr">Scotiste</seg>
                        <anchor type="crit" xml:id="ca-fl" ref="#cn-fl" n="fl"/> quod sit diffinitio quiditativa talis. et probant
						<lb/> primum sic. Illud per se diffinitur in logica quod logicus per se
							considerat<supplied>.</supplied>
						<lb/> Sed logicus per se considerat intentionem<supplied>.</supplied> ergo.
						maior probatur quia quod diffinitur in <lb/> aliqua scientia (cum quiditas
						primo cognoscatur) per se cognoscitur. minor universaliter <w>no<lb break="no"/>ta</w>. ¶ Secundo sic illud quod hic diffinitur convenit
						univoce rebus omnium <w>ge<lb break="no"/>nerum</w>. secundum idem nomen et
						secundum eandem rationem. sed impossibile est aliquam <lb/> rem qualemcumque
						sub intentione positam convenire univoce rebus omnium <w>ge<lb break="no"/>nerum</w>. ergo<supplied>.</supplied> minor patet. quia hoc maxime
						esset ens. sed ens non est genus. <lb/> ¶ Tercio<supplied>.</supplied> Si
						res sub intentione diffiniretur tunc res per accidens <w>diffini<lb break="no"/>retur</w>. quia per hoc quod intentio sibi accidit. Sed
						omne per accidens reducitur ad per se <lb/> a quo illud per accidens
						dicitur. ¶ Preterea<supplied>.</supplied> res diffinitur propter
						intentionem. ergo<supplied>.</supplied>
						<lb/> res magis<supplied>.</supplied> Volens sustinere oppositum. quia
						utrumque est sustinibile. potest <lb/> dicere ad primum. quod per se capitur
							dupliciter<supplied>.</supplied> Uno modo sine alio. Alio modo <lb/>
						quod est propter alterum. Secundo modo minor potest esse vera. sed non primo
						modo <lb/> capiendo per se. quia genus non diffiniretur sine re subiecta.
						res autem <w>consi<lb break="no"/>deratur</w> sub intentione stans. vel
							dic<ex>endum</ex> ut supra ad secundum. quod res sub intentione <lb/>
						est aliquod unum commune ad omnem naturam genericam cuiuscumque
								<w>predicamen<lb break="no"/>ti</w>. sed solum intentio que est in
						intellectu obiective per suam rationem que est <lb/> in intellectu
						subiective attribuitur rebus omnium predicamentorum. sufficit <lb/> enim
						quod formale intentionis sit commune ad omnia multiplicatis materialibus
						<lb/> per hoc nullum est inconveniens in huiusmodi intentionibus sicut est
						una forma <w>sil<lb break="no"/>logismi</w> omnium terminorum cuiuscumque
						materie. ¶ Ad tercium. Dic<ex>endum</ex> res <lb/> sub intentione non est
						res per accidens. quia inquantum intentio stat attribuitur <lb/> rei et res
						suiicitur ipsi. sit unum de ratione alterius sicut de ratione hominis
								<w>al<lb break="no"/>bi</w>. quia utrumque. ¶ Dic<ex>endum</ex>
						secundo tale per accidens bene diffiniri unde dicit <lb/>
						<rs type="person" ref="#aristoteles">Aris<ex>toteles</ex>
                        </rs> 1
							Phi<ex>sicorum</ex>. ratio hominis albi etc.<anchor type="footnote" xml:id="a468" ref="#n468" n="468"/> ¶ Dic<ex>endum</ex> tercio quod
						intentio accidit rebus <lb/> quia est eis extrinsica. ad probationem
							dic<ex>citur</ex>
                        <anchor type="crit" xml:id="ca-fm" ref="#cn-fm" n="fm"/> ens per accidens reducitur ad ens <lb/> per se non idemptitate sed quo ad
						determinationem eius. quia sub una scientia <pb facs="https://dfg-viewer.de/show?tx_dlf%5Bdouble%5D=0&amp;tx_dlf%5Bid%5D=http%3A%2F%2Foai.hab.de%2F%3Fverb%3DGetRecord%26metadataPrefix%3Dmets%26identifier%3Doai%3Adiglib.hab.de%3Appn_1702127133&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=135&amp;cHash=a53e3b1257aaa60b4c43478f20a9d740" n="43r" rend="43r"/>
						<lb/>cadunt cum sint opposita. ¶ Ad quartum
							dic<ex>endum</ex>
                        <supplied>:</supplied> res diffinitur sub <w>inten<lb break="no"/>tione</w>. nec illa valet autoritas in omnibus. non
						sequitur homo est albus <w>al<lb break="no"/>bedine</w> igitur albedo alba.
						sic non valet res propter intentionem diffinitur <lb/> ergo intentio magis.
						ita intelligitur quod non sit ratio eius quia res <w>diffi<lb break="no"/>nitur</w> nisi stet sub intentione.</p>
					<head level="1">
						<supplied>Secunda opinio</supplied>
						<anchor type="footnote" xml:id="a469" ref="#n469" n="469"/>
					</head>
					<p xml:id="p27">
						<lb/>
                        <seg xml:id="seg-q017" type="wdb">Alia Opinio huic contraria tenet quod
							<lb/> diffinitur res subiecta intentioni</seg> et non intentio et dicit
						quod sit diffinitio <w>de<lb break="no"/>scriptiva</w> non quiditativa
						probacio. Quia diffinitio generis convenit <w>na<lb break="no"/>ture</w> et
						non intentioni. quia ens rationis non predicatur. quiditative de ente <lb/>
						reali. hanc opinionem nullo modo teneo quia alias logica esset <w>scien<lb break="no"/>tia</w> realis. Ad secundum dicunt scotiste quod
						intentio generis non predicatur de <lb/> specie secundum actum exercitum.
						sed <seg type="corr">signatum</seg>
                        <anchor type="crit" xml:id="ca-fn" ref="#cn-fn" n="fn"/> tantum. vel ut supra. quod natura <w>pre<lb break="no"/>dicatur</w> non intentio. ¶ Contra<supplied>.</supplied>
						eodem modo diffinitur genus quo partes <w>diffini<lb break="no"/>tionis</w>
						sibi conveniunt. sed diffinitio convenit intentioni solum secundum actum
						<lb/> signatum. igitur solum hoc modo diffinitur. Respondet <rs type="person" ref="#nigri_petrus">Petrus Nigri</rs>.<anchor type="footnote" xml:id="a470" ref="#n470" n="470"/> Quod <lb/>
						diffinitio generis non convenit intentioni essentialiter. quia sic omnes
						partes eius <lb/> de ipso in recto predicarentur. sed convenit generi solum
						quo ad <w>notificati<lb break="no"/>onem</w>. et igitur genus non predicatur
						de pluribus specie differentibus secundum <lb/> predicationem. sed
						notificationem tenendo quod res sub intentione <w>diffini<lb break="no"/>tur</w>. dic<ex>itur</ex> quod partim convenit rei partin intentioni.
						nam nature subiecte <w>con<lb break="no"/>venit</w> predicari in quid.
						intentioni vero unitas rationis. ¶ Contra <w>ar<lb break="no"/>guit</w> idem
							<rs type="person" ref="#burleigh_walter">Burleus</rs> autor secunde
							intentionis.<anchor type="footnote" xml:id="a471" ref="#n471" n="471"/>
						unum desperatum non <w>predica<lb break="no"/>tur</w> de alio. sed intentio
						generis et intentio speciei opponuntur desperate <lb/> igitur una non
						predicatur de alia pro intentionibus capta. sed tamen dicimus homo <lb/> est
						animal. ¶ Preterea<supplied>.</supplied>
						<rs type="person" ref="#porphyrius">Purphirius</rs> diffiniendo genus
						exemplificat de re <lb/> subiecta. quia dicit ut homo est
							animal<supplied>.</supplied>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a472" ref="#n472" n="472"/> ¶ Ad primum<anchor type="crit" xml:id="ca-fo" ref="#cn-fo" n="fo"/> dicit <rs type="person" ref="#nigri_petrus">Pe<ex>trus</ex> Ni<ex>gri</ex>
                        </rs> quod dicunt <lb/> Scotiste
						scilicet quod natura de natura predicatur. et non intentio de
							intentione<supplied>.</supplied>
						<lb/> dum aiunt quod genus predicatur de specie non secundum actum
						exercitum. sed <w>so<lb break="no"/>lum</w> signatum. Unde licet predicari
						de inferiori quiditative non conveniat <w>in<lb break="no"/>tentioni</w>
						secundum predicationem tamen secundum notificationem<supplied>.</supplied>
						Respondet <rs type="person" ref="#tartaretus_petrus">
							<w>Tar<lb break="no"/>taretus</w>
                        </rs> quod <seg xml:id="seg-s005" type="wdb">
                            <quote>in respectu universalium disparatum bene potest
								diffiniri per suum <w>ter<lb break="no"/>minum</w> seu per
								fundamentum alterius disparati et hoc saltem <w>diffini<lb break="no"/>tione</w> data per additamentum.</quote> Ad
							secundum respondet idem <quote>quod processus <rs type="person" ref="#porphyrius">
                                    <w>Pur<lb break="no"/>phirii</w>
                                </rs> datur de
								manifestioribus nobis. Ideo exemplificat per primas <lb/>
								intentiones. non quia de ipsis dederit diffinitiones. sed quia per
								eas exercentur <lb/> que per secundas intentiones
								importantur.</quote>
                        </seg>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a473" ref="#n473" n="473"/> Respondet <rs type="person" ref="#nigri_petrus">Pe<ex>trus</ex> Nigri</rs>. quod ideo <lb/>
						<rs type="person" ref="#porphyrius">Purphi<ex>rius</ex>
                        </rs>
                        <anchor type="crit" xml:id="ca-fp" ref="#cn-fp" n="fp"/> dat exemplum de animali
						quod predicatur de homine non quod animal <w>diffi<lb break="no"/>
							<pb facs="https://dfg-viewer.de/show?tx_dlf%5Bdouble%5D=0&amp;tx_dlf%5Bid%5D=http%3A%2F%2Foai.hab.de%2F%3Fverb%3DGetRecord%26metadataPrefix%3Dmets%26identifier%3Doai%3Adiglib.hab.de%3Appn_1702127133&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=136&amp;cHash=3f2dba385f8eab0eec98daf0c9245007" n="43v" rend="43v"/> niisset</w>. sed quia illud quod diffinitum existit
						fundatur in animali. et aliquo modo <lb/> noticia eius dependet ex
						fundamento suo ideo dat exemplum de <lb/> animali quod est prima intentio. ¶
						Utrum autem illa diffinitio sit quiditativa <lb/> vel
							non<supplied>.</supplied> Respondet quod non sit quiditativa. sed solum
						descriptiva. quia non omnia <lb/> que ponuntur in diffinitione predicantur
						de diffinito. Item datur per <w>addita<lb break="no"/>mentum</w>. ergo etc.
						rationes non adduco brevitatis causa. et est ille sensus <lb/>
						diffinitionis. Genus est unus respectus rationis. vel consequens <w>natu<lb break="no"/>ram</w> rei intellecte. ut intellecta est. que
						multiplicatur realiter secundum species <lb/> in quibus est
						essentialiter.</p>
					<head level="1">
						<supplied>Opinio tercia</supplied>
					</head>
					<p xml:id="p28">
						<lb/>Opinio Tercia est <rs type="person" ref="#nigri_petrus">Petri
							Nigri</rs> quod <lb/> in hac et omnibus diffinitionibus logicis. secunda
						intentio per se diffinitur <w>acci<lb break="no"/>piendo</w> ly<anchor type="crit" xml:id="ca-fq" ref="#cn-fq" n="fq"/> per se prout determinat
						diffinitum. reprobat primo <w>argumen<lb break="no"/>tum</w>
						<rs type="person" ref="#duns_scotus">Scoti</rs> et secundo. Sed tercio sic.
						quia ista diffinitio data est per entia <lb/> rationis. scilicet per
						universale et per predicatur quod non competit prime intentioni nisi <lb/>
						per ens rationis. sed ens reale non potest notificari per entia
							rationis<supplied>.</supplied> Volens <lb/> tenere oppositum dicat quod
						intentio non solum. nec res sola. sed res sub <lb/> intentione. ¶ Contra.
						Noticia prime intentionis hic non inquiritur nisi <lb/> per accidens i<ex>d
							est</ex> pro quanto secunda intentio fundatur in ea. Ideo nullo <w>mo<lb break="no"/>do</w> per se diffinitur. Tum secundo quia perfectius et
						citius potest acquiri <lb/> noticia prime intentionis sine secunda quam cum
						secunda. quia cognitio <w>absolu<lb break="no"/>ta</w> est prior et
						perfectior cognitione respectiva. Dicitur quod argumentum <lb/> solum probat
						intentionem primam sine secunda. non diffiniri. Sed non ediverso <lb/>
						probatur. quia de natura intentionis est. quod rei ut intellecta est
						attribuatur. <lb/> igitur intentioni per se convenit diffiniri cum natura. ¶
						Preterea cuius <w>no<lb break="no"/>ticia</w> perfecta non potest haberi
						sine prima intentione hoc per se facit ad <w>diffi<lb break="no"/>nitionem</w> hoc est ad noticiam diffiniti. sed secunda intentio non
						potest perfecte <w>no<lb break="no"/>tificari</w> sine prima. igitur per se
						facit ad notificationem. consideratur tamen <lb/> per accidens prima
						intentio. quia non est per se sed per secundam intentionem <w>logi<lb break="no"/>ce</w> speculationis. ¶ Preterea<supplied>.</supplied>
						diffinitio generis est partim intentionis et <lb/> partim rei. igitur est
						diffinitio data per <seg type="corr">additamentum</seg>
                        <anchor type="crit" xml:id="ca-fr" ref="#cn-fr" n="fr"/>. Et ideo patet <lb/> quod secunda
						intentio perfecte cognoscitur non sine prima. Sed prima bene potest <lb/>
						perfecte cognosci sine secunda. Et notabit studiosus lector que hic de <lb/>
						genere dicuntur ad alias intentiones logicas posse applicari. <w>conside<lb break="no"/>rabitque</w> quod <rs type="person" ref="#duns_scotus">Scotus</rs> et <rs type="person" ref="#nigri_petrus">Pe<ex>trus</ex>
								Ni<ex>gri</ex>
                        </rs> bene dicunt. et ex <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>ancto</ex> Tho<ex>ma</ex>
                        </rs> probatur. quia
						<lb/> sicut est una ratio rei extra. ita est una ratio illius quod attribuit
						rei <lb/> intellecte. ut huiusmodi. que ratio non est similitudo rei extra
						animam ergo<supplied>.</supplied>
						<lb/> ¶ Tamen alterum etiam est probabile. et elici potest ex
							opus<ex>culo</ex>
						<rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>ancti</ex> Tho<ex>me</ex>
                        </rs>
						<pb facs="https://dfg-viewer.de/show?tx_dlf%5Bdouble%5D=0&amp;tx_dlf%5Bid%5D=http%3A%2F%2Foai.hab.de%2F%3Fverb%3DGetRecord%26metadataPrefix%3Dmets%26identifier%3Doai%3Adiglib.hab.de%3Appn_1702127133&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=137&amp;cHash=376c13e011a7641263273b33920e7c8c" n="44r" rend="44r"/>
						<lb/>ut patuit supra. Teneat igitur tenera iuventus utram libet <w>senten<lb break="no"/>tiam</w>. que ei verisimilior videtur. Sed opinionem <rs type="person" ref="#burleigh_walter">Burlei</rs> bonus <w>Tho<lb break="no"/>mista</w> relinquat.<anchor type="footnote" xml:id="a474" ref="#n474" n="474"/> Quoniam autem aliquibus genus vel
						species. vel differentie. <lb/> vel proprium. vel accidens. vel individuum.
						et quibus non sunt <w>attribuen<lb break="no"/>da</w>. Nunc non valeo
						singula discutere. sed hec notaturum me in <w>pre<lb break="no"/>dicabilibus</w> (que in tertio huius magisterii anno interpretari
								<w>cona<lb break="no"/>bor</w>) spero confidoque dei
							auxilio<supplied>.</supplied>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a475" ref="#n475" n="475"/> Sed prochdolor. quia aliis <w>maledi<lb break="no"/>cendi</w> occasionem ille meus labor quem ut iuventuti prodessem
								<w>per<lb break="no"/>petior</w> forte affert. sed nunquam
						obloquendi petulantia vel <w>detrahen<lb break="no"/>di</w> me a profutura
						hominibus diligentia disturbabit.</p>
					<head level="1">
						<supplied>Pars secunda articuli tercii</supplied>
					</head>
					<p xml:id="p29">
						<lb/>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a476" ref="#n476" n="476"/>
                        <seg xml:id="seg-q016" type="wdb">Finitis itaque prioribus articulis iam
							<lb/> iam ultimum aggredior in quo argumenta principalis questionis
									<w>dis<lb break="no"/>solverim</w>.</seg> Dicoque ad primum
						argumentum quod universale de quo <rs type="person" ref="#aristoteles">Aristoteles</rs>
						<lb/> loquitur .2. poste<ex>riorum</ex>.<anchor type="footnote" xml:id="a477" ref="#n477" n="477"/> i. metaphisice<anchor type="footnote" xml:id="a478" ref="#n478" n="478"/> est una similitudo
						in anima que est <w>princi<lb break="no"/>pium</w> artis et scientie. non
						autem est universale prout est ens rationis quod sequitur actum <lb/>
						intellectus. ¶ Pro quo nota quod universale capitur tripliciter. Uno modo
						pro <lb/> specie intelligibili que est similitudo
							universalis<supplied>.</supplied> intellectus <seg type="corr">natura</seg>
                        <anchor type="crit" xml:id="ca-fs" ref="#cn-fs" n="fs"/>
						est universalium. 3 de <lb/> anima.<anchor type="footnote" xml:id="a479" ref="#n479" n="479"/> 1 poste<ex>riorum</ex>.<anchor type="footnote" xml:id="a480" ref="#n480" n="480"/> 2 phisi<ex>corum</ex>.<anchor type="footnote" xml:id="a481" ref="#n481" n="481"/> sed nihil potest
						exire in actum aliquem nisi per <w>for<lb break="no"/>mam</w> qua fit in
						actu. Cum igitur dicitur quod intellectus intelligit universalia <w>in<lb break="no"/>telligendum</w> est sic. quod intellectus per unam
						speciem intelligibilem que est <w>simili<lb break="no"/>tudo</w> universalis
						intelligit universalem naturam. et quando dicitur quod universale generatur.
						et quod sit <lb/> principium artis et scientie. optime et vere intelligi
						potest de habitibus quo <lb/> scilicet modo habitus per quos intellectus
						cognoscit universalia generantur in nobis <lb/> nam .2.
							poste<ex>riorum</ex>.<anchor type="footnote" xml:id="a482" ref="#n482" n="482"/> hoc facit principaliter. ut sciamus quis sit habitus
								<w>princi<lb break="no"/>piorum</w>. Alio modo capitur universale
						pro natura que convenit multis vel pro <lb/> illo quod non est singulare ex
						natura sua. sic dicimus quod omnis scientia est universalium <lb/> et quod
						universalia sunt incorruptibilia. Tercio modo capitur universale pro ente
								<w>ra<lb break="no"/>tionis</w> quod <seg type="corr">sequitur</seg>
                        <anchor type="crit" xml:id="ca-ft" ref="#cn-ft" n="ft"/>
						intelligentiam rerum sic dicit <rs type="person" ref="#aristoteles">ph<ex>ilosophu</ex>s</rs> quod <seg xml:id="seg-s077" type="wdb">
                            <quote>animal universale</quote>
							<quote>nihil est aut <lb/> posterius</quote>
                        </seg>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a002" ref="#n002" n="483"/> suis singularibus
						sic dicit. 10 metaphi<ex>sice</ex>. quod universale non significat <w>sub<lb break="no"/>stantiam</w> neque est principium.<anchor type="footnote" xml:id="a484" ref="#n484" n="484"/> patet illa
						distinctio ex 3. de anima.<anchor type="footnote" xml:id="a485" ref="#n485" n="485"/> et <seg type="corr">2.</seg>
                        <anchor type="crit" xml:id="ca-fu" ref="#cn-fu" n="fu"/>
						<w>po<lb break="no"/>ste</w>
                        <ex>riorum</ex>.<anchor type="footnote" xml:id="a486" ref="#n486" n="486"/> ubi dicitur de habitibus
						universalium. et hoc modo dicitur quod universale generatur. Sed <lb/>
						secundo modo non generatur neque corrumpitur universale 1.
							poste<ex>riorum</ex> item 3. metaphi<ex>sice</ex>. <lb/> 4.
							topico<ex>rum</ex>.<anchor type="footnote" xml:id="a487" ref="#n487" n="487"/> dicit quod universale est principium <seg type="corr">singularitatis</seg>
                        <anchor type="crit" xml:id="ca-fv" ref="#cn-fv" n="fv"/>.<anchor type="footnote" xml:id="a488" ref="#n488" n="488"/> sed
						pro tercio modo dicitur <lb/> quod universale est extraneum et quod sit
						attributum 1. elenchorum<anchor type="footnote" xml:id="a489" ref="#n489" n="489"/> quod clarius patet <lb/> apud <rs type="person" ref="#porphyrius">Porphi<ex>rium</ex>
                        </rs> et in predicamentis.<anchor type="footnote" xml:id="a490" ref="#n490" n="490"/> Ad argumentum dico
						quod de universali primo modo <lb/> est metaphisica et naturalis philosophia
						si est immobile. De universali secundo modo est omnis <lb/> scientia realis
						et metaphisica etc. De universali tercio modo tanquam de per se <w>consi<lb break="no"/>
							<pb facs="https://dfg-viewer.de/show?tx_dlf%5Bdouble%5D=0&amp;tx_dlf%5Bid%5D=http%3A%2F%2Foai.hab.de%2F%3Fverb%3DGetRecord%26metadataPrefix%3Dmets%26identifier%3Doai%3Adiglib.hab.de%3Appn_1702127133&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=138&amp;cHash=a05e88a7a7f3ea395e969380ddfb0cd7" n="44v" rend="44v"/> derato</w> est logica et hoc est falsum quia <rs type="person" ref="#aristoteles">Arist<ex>oteles</ex>
                        </rs> semper
						loquitur de <lb/> universali logico. quia sic esset una scientia. sic patet
							solutio<supplied>.</supplied> ¶ Ad secundum etiam <lb/> quia universale
						logicum quod est formalis ratio considerandi est res speculata. hoc <lb/>
						est per solam speculationem habens esse in intellectu. Vel tale ens rationis
						<lb/> solum convenit rebus speculatis inquantum consideratur et de illo
						universali est <seg type="corr">
                            <w>lo<lb break="no"/>gica</w>
                        </seg>
                        <anchor type="crit" xml:id="ca-fw" ref="#cn-fw" n="fw"/> principaliter. ¶ Ad
						tercium dico quod exempli gratia genus hoc nomen <lb/> secunde impositionis
						significat conceptum illius secunde intentionis genus. et per illum <lb/>
						conceptum significat ens rationis. nomina enim sunt signa
							intellectuum.<anchor type="footnote" xml:id="a491" ref="#n491" n="491"/>
						formaliter <lb/> ergo loquendo secunda intentio que est essencialiter
						conceptus secundarius. est <lb/> principaliter de consideratione logici ut
						in arti<ex>culo</ex> secundo patet. ¶ Ad <w>quar<lb break="no"/>tum</w>
						dico. admissa maiore distinguo minorem. quia subiectum dicitur <lb/> proprie
						illud in quo est aliquid subiective. sed tale non habent secunde <w>inten<lb break="no"/>tiones</w> que sunt entia rationis tantum. igitur
						probatio nihil facit. Dico quod <lb/> subiectum proprium logice est secunda
						intentio. sed prima intentio est <w>subie<lb break="no"/>ctum</w> per
						accidens i<ex>d est</ex> per alterum quod est ens rationis pro tanto quia
						aliquid facit <lb/> ad cognitionem eius. ¶ Ad quintum dico admisso quod ens
						rationis <lb/> quod est secunda intentio non tamen concesso quod habeat
						aliquas passiones que sunt <lb/> predicari subici. non tamen ipsum est
						passio prime intentionis quapropter <lb/> concludit argumentum pro hac
						opinione. quod ens rationis sit<anchor type="crit" xml:id="ca-fx" ref="#cn-fx" n="fx"/> principaliter <lb/> consideratum non prima
						intentio. ¶ Preterea<supplied>.</supplied> illa est inpropria subiectum
						<lb/> rationis<supplied>.</supplied> Nam ratio ut in plurimum capitur pro
						diffinitione ut patet 4 <w>me<lb break="no"/>taphi</w>
                        <ex>si</ex>ce.<anchor type="footnote" xml:id="a492" ref="#n492" n="492"/> si autem sic
						subsumitur. ens reale subiectum existens principalius <lb/> quam passio eius
						consideratur. ergo ens rationis subiectum existens principalius <lb/> eius
						passione consideratur. et petitur. quod ens rationis habeat passionem et
						<lb/> non probatur. etc. ¶ Ad sextum negatur consequentia. quia non est
						simile. tum quia <lb/> passiones rationis terminorum sequuntur placitum
						instituentis. tum secundo <lb/> quia secunda intentio non est passio proprie
						capta. si tamen ab aliquibus <w>poni<lb break="no"/>tur</w> significatio
						terminorum esse passio. Dicitur etiam quod est specialis pars <lb/>
						grammatice de genere et casu. que sunt principia congruitatis. et propterea
						<lb/> principaliter considerantur. Dicitur quod terminus capitur. uno modo
						pro voce <lb/> sicut et nomen potest capi. sic est phisice considerationis.
						quia <rs type="person" ref="#aristoteles">ph<ex>ilosophu</ex>s</rs> 2 de
						<lb/> anima docet quomodo formatur vox.<anchor type="footnote" xml:id="a493" ref="#n493" n="493"/> Alio modo capitur terminus pro significatione
						<lb/> propter quam instituitur vel imponitur. sic universaliter de termino
						loquendo tunc est <lb/> grammatice scientie. et est ens rationis a voluntate
						factum. sic habet rationes <lb/> passionis. Dicitur etiam quod antecedens
						est falsum loquendo de <w>con<lb break="no"/>sideratione</w> grammatica. Ad
						probationem dicitur quod partes orationis<anchor type="crit" xml:id="ca-fy" ref="#cn-fy" n="fy"/> ut ipsi <w>capi<lb break="no"/>unt</w> passionem
						etiam sunt passiones terminorum. quia significatio est ens <w>ratio<lb break="no"/>nis</w> que diversificat secundum modum partes
							orationis<anchor type="crit" xml:id="ca-fz" ref="#cn-fz" n="fz"/>.
						Dicitur etiam quod genus et <pb facs="https://dfg-viewer.de/show?tx_dlf%5Bdouble%5D=0&amp;tx_dlf%5Bid%5D=http%3A%2F%2Foai.hab.de%2F%3Fverb%3DGetRecord%26metadataPrefix%3Dmets%26identifier%3Doai%3Adiglib.hab.de%3Appn_1702127133&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=139&amp;cHash=0d2ae2db34a6b9832cd7e9eed305b67a" n="45r" rend="45r"/>
						<lb/>casus sunt principia congruitatis. Item dicitur quod secunda intentio
						non est <w>pas<lb break="no"/>sio</w> rei concepte. sed attribuitur ei
						propter proprietatem in ea inventam. et omnia <lb/> argumenta illa procedunt
						secundum non causam ut causam. quia presupponunt <lb/> quod secunda intentio
						causetur ex natura rei sicut accidens a subiecto <lb/> quod est erroneum.
						Dico ultimo quod non est simile. quia passiones terminorum fuerunt <lb/>
						simul cum terminis institute. sed res concepte et intentiones secunde non
						simul <lb/> producuntur. immo res precedunt esse in anima esse abstractum
						quod est <lb/> esse secundarium. et hoc esse abstractum est secunda intentio
						secundum esse <w>intelligi<lb break="no"/>bile</w> non conveniens rebus nisi
						per operationem intellectus. Potest etiam res <lb/> concipi quantum ad
						proprietates que ei in individuis conveniunt. sic non habet <lb/> esse
						abstractum. Dico finaliter non esse simile. quia significatio nominum est
						<lb/> ipsorum essentialis forma. sed esse universale non est de essentia
						rerum conceptarum<supplied>.</supplied>
						<lb/> ¶ Ad septimum. admissa maiore que tamen potest distingui. quia
								<w>dupli<lb break="no"/>citer</w> inquiritur diffinitio alicuius.
						Uno modo quo ad doctrinam. Alio <lb/> modo quo ad usum. vel sic diffinitio
						alicuius inquiritur. uno modo in <lb/> generali quo ad formationem
						diffinitionis. Alio modo quo ad <w>applicatio<lb break="no"/>nem</w> illius
						formationis universalis ad particularem essentiam. Dico ad propositum <lb/>
						si maior intelligitur primo modo tunc est falsa. quia <rs type="person" ref="#aristoteles">Ph<ex>ilosoph</ex>us</rs> 6 topicorum <w>do<lb break="no"/>cet</w> in universali quoniam diffinitiones omnium
						essentiarum differunt <seg type="corr">formali</seg>
                        <anchor type="crit" xml:id="ca-ga" ref="#cn-ga" n="ga"/>.<anchor type="footnote" xml:id="a494" ref="#n494" n="494"/> sed non omnes <lb/> rerum essentie
						sunt logice considerationis alias esset scientia una <lb/> et plures et
						esset realis. etiam patet quia <rs type="person" ref="#aristoteles">Aristoteles</rs> 6 topicorum <w>destru<lb break="no"/>it</w>
						diffinitionem flegmatis et concupiscentie et aliarum rerum quo ad
								<w>commu<lb break="no"/>nem</w> formam diffinitionis.<anchor type="footnote" xml:id="a495" ref="#n495" n="495"/> et tamen manifestum
						est. quod logica non est <w>prin<lb break="no"/>cipaliter</w> de flegmate et
						concupiscentia. Secundo modo dico quod scientia hoc <lb/> modo diffiniens
						principaliter considerat. probatio. quia inquirit naturam et <lb/>
						quiditatem rei quid sit et quid ei secundum quod huiusmodi conveniat. quod
						est <lb/> principaliter intendere. Ad minorem dico quod est falsa et
						superius <w>suffi<lb break="no"/>cienter</w> soluta. sed tamen converso telo
						suum autorem cruentat<supplied>.</supplied> Nam si secunda <lb/> intentio
						genus predicaretur de animali in quo esset subiective et animal <w>inquan<lb break="no"/>tum</w> prima intentio logica predicaretur de homine.
						consequens esset per regulam <lb/> antepredicamentalem quod homo esset
						genus. probatio. quia genus predicatur de <w>anima<lb break="no"/>li</w>
						inquantum prima intentio logica. et animal ut est huiusmodi predicatur de
						<lb/> homine. ergo genus de homine. hoc autem ex nostra opinione non
						sequitur. quia <lb/> secunda intentio est in prima subiective. Dico etiam
						tenendo aliam <w>opi<lb break="no"/>nionem</w> quam tenet <rs type="person" ref="#herveus_natalis">Herpheus</rs> et post eum <rs type="person" ref="#nigri_petrus">Petrus Nigri</rs> quod aliud <w>dif<lb break="no"/>finitur</w> sicut solvitur in argumento ad replicam. Dico concedo
								<w>seque<lb break="no"/>lam</w> scilicet quod diffinitio esset
						extranea hoc modo videlicet quod genus <w>dif<lb break="no"/>finitum</w> est
						extraneum animali. Dico etiam quod diffinitio non esset extranea <pb facs="https://dfg-viewer.de/show?tx_dlf%5Bdouble%5D=0&amp;tx_dlf%5Bid%5D=http%3A%2F%2Foai.hab.de%2F%3Fverb%3DGetRecord%26metadataPrefix%3Dmets%26identifier%3Doai%3Adiglib.hab.de%3Appn_1702127133&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=140&amp;cHash=7f907a86bf4e6d5f58a3cf7e6cf772d3" n="45v" rend="45v"/>
						<lb/>proprio diffinito quod scilicet significat predicationem generis vel
						notificat. esset tamen <lb/> extranea diffinitio exercenti predicationem
						generis. sicut est animal. <w>dicen<lb break="no"/>do</w> homo est
							animal.<anchor type="footnote" xml:id="a496" ref="#n496" n="496"/> Dico
						secundo tenendo aliam opinionem. quod tota <lb/> diffinitio convenit uni
						parti ex qua cum altera resultat quedam composita <lb/> ratio. extranea. Nam
						intentioni convenit esse unum. esse universale. Nature <lb/> autem convenit
						predicari in quid. sicut albedini convenit facere album. <w>sub<lb break="no"/>iecto</w> vero sustentare. Cum autem dicitur. quod
						diffinitio dicat essentiam. <w>Di<lb break="no"/>co</w> capiendo essentiam
						communissime. tam scilicet pro essentia simplici. et <lb/> etiam capiendo
						hoc modo diffinitionem. quod diffinitiones in logica sunt <lb/> essentiales.
						sed hoc est quasi abuti essentia igitur. Dico quod diffinitiones <lb/> in
						logica sunt notificative et descriptive non essentiales. ¶ Ad <seg type="corr">
                            <w>octa<lb break="no"/>vum</w>
                        </seg>
                        <anchor type="crit" xml:id="ca-gb" ref="#cn-gb" n="gb"/> dico quod secunde intentiones non
						sunt proprietates primarum adeo quod <lb/> causarentur ex eis. Dico secundo
						quod si essent proprietates tamen non <w>conside<lb break="no"/>rarentur</w>
						minus principaliter. quia quamvis color et alia accidentia sunt
								<w>proprieta<lb break="no"/>tes</w> substantie. tamen de illis
						potest esse specialis scientia. in qua <w>principali<lb break="no"/>ter</w>
						considerantur. et ergo committitur quasi fallacia figure
							dictionis<supplied>.</supplied> Nam in <w>ma<lb break="no"/>iore</w>
						assumitur de subiecto et proprietate. in minore vero obmittitur <w>sub<lb break="no"/>iectum</w> quasi sit scientia considerans proprietatem
						et passionem et absolute <w>di<lb break="no"/>cta</w> scientia considerat
						proprietatem.</p>
					<!-- Auffällig: Absatz; sonst sind in der Aufzählung ad Secundum, ad Tercium etc. nur Capitulumzeichen -->
					<p xml:id="p30">
						<lb/>¶ Ad Nonum dico ad minorem quod prime intentiones in logica <seg type="corr">non</seg>
                        <anchor type="crit" xml:id="ca-gc" ref="#cn-gc" n="gc"/>
						<w>diri<lb break="no"/>gunt</w> rationem nisi sub secundis. homo enim non
						dirigit rationem in prima operatione <lb/> intellectus sed diffinitio que
						est intentio secunda. similiter homo est animal ille res <lb/> non dirigunt
						rationem. hoc non ostendit an bene sit formata propositio vel<anchor type="crit" xml:id="ca-gd" ref="#cn-gd" n="gd"/> non. sed <lb/> secunda
						intentio similiter. Syllogismus non est prima sed secunda intentio <w>di<lb break="no"/>rigens</w> rationem in tercia operatione intellectus.
						quod modo scilicet debeat <w>forma<lb break="no"/>ri</w> sillogismus. et
						ideo logica debet esse prima in acquisitione scientiarum. quia docet <lb/>
						modum diffiniendi. enunciandi. syllogisandi quo cetere scientie utuntur.
						<lb/> unde logica ut habet <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>anctus</ex> Tho<ex>mas</ex>
                        </rs> de Tri<ex>nitate</ex> supra
							<rs type="person" ref="#boethius">Boe<ex>thium</ex>
                        </rs> q. 5. ar. 1.
						est modus <w>scien<lb break="no"/>di</w> aliarum scientiarum et hoc revera
						per totam logicam patet.<anchor type="footnote" xml:id="a497" ref="#n497" n="497"/> nam in predicamentis et <w>pre<lb break="no"/>dicabilibus</w>
						nihil alud docet quam modum cognoscendi quiditates quo <lb/> ad magis
						commune et minus commune et sic de aliis<supplied>.</supplied> In secunda
							operatione<anchor type="crit" xml:id="ca-ge" ref="#cn-ge" n="ge"/> dat
						modum <lb/> recte formandi et utendi propositionibus. Ad probationem minoris
						dico quod <w>re<lb break="no"/>cte</w> per hoc logicus distat ab aliis. cum
						vero dicis quod docet nos alium <lb/> et alium esse conceptum albedinis
						alium hominis. dico quod non solum logicus docet <lb/> sed phisicus et
						metaphisicus. ut patet .1. phisicorum. ubi dicitur quod <rs type="person" ref="#parmenides">
							<w>Perme<lb break="no"/>nides</w>
                        </rs> non dum senserit albedinem esse
						distinctam ab homine.<anchor type="footnote" xml:id="a498" ref="#n498" n="498"/> sed <w>lo<lb break="no"/>gicus</w> docet hoc per secundas
						intentiones. quia albo attribuitur accidentis <w>in<lb break="no"/>tentio</w> non hominis. ¶ Ad aliam minorem dico quod logica docet nos
						esse <pb facs="https://dfg-viewer.de/show?tx_dlf%5Bdouble%5D=0&amp;tx_dlf%5Bid%5D=http%3A%2F%2Foai.hab.de%2F%3Fverb%3DGetRecord%26metadataPrefix%3Dmets%26identifier%3Doai%3Adiglib.hab.de%3Appn_1702127133&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=141&amp;cHash=b5a38dfe46033dfd3067c09ddeea5e08" n="46r" rend="46r"/>
						<lb/>distinguibiles primarios conceptus non proprio modo. sed communi et
						solum <lb/> secundo modo. ¶ Ad decimum dicit <rs type="person" ref="#nigri_petrus">Petrus Nigri</rs> quod predicamenta capiuntur
								<w>du<lb break="no"/>pliciter</w>
                        <supplied>.</supplied> Uno modo
						secundum ordinem inferiorum et superiorum. propter quem in <w>logi<lb break="no"/>ca</w> considerantur. sic sunt entia rationis et
						principaliter considerantur. Alio <lb/> modo capiuntur pro ipsis rebus que
						stant sub ordine et ex quarum <w>proprieta<lb break="no"/>tibus</w>
						causantur intentiones suo modo. tunc dicit quod solum gratia exempli
								<w>consi<lb break="no"/>derantur</w> in logica et omnium per
							accidens.<anchor type="footnote" xml:id="a499" ref="#n499" n="499"/> ¶
						Sed contra<supplied>.</supplied> ex illa solutione <w>vi<lb break="no"/>detur</w> sequi quod logicus non haberet considerare decem res. quia
						de genere et <lb/> specie et de superiori et inferiori satis posset patere
						exemplum in predicamento <lb/> substantie. <seg type="corr">Dico</seg>
                        <anchor type="crit" xml:id="ca-gf" ref="#cn-gf" n="gf"/> ergo
						quod logicus principaliter considerat ens rationis. vel <lb/> secundas
						intentiones sed non potest cognoscere perfecte eas cui scilicet sunt
								<w>at<lb break="no"/>tribuende</w> et quibus conveniunt et quibus
						non. igitur ponit logicus decem <w>ordi<lb break="no"/>nes</w> qui tum solum
						habent esse in intellectu et non conveniunt rebus secundum quod <lb/> sunt
						extra. sed secundum quod sunt in anima. et ergo cum argumento. dico quod <rs type="person" ref="#aristoteles">ph<ex>ilosoph</ex>us</rs>
						<lb/> rationalis ponit primas et principales proprietates substantie esse
						encia <w>ratio<lb break="no"/>nis</w>.<anchor type="footnote" xml:id="a500" ref="#n500" n="500"/> vel secundas intentiones minus autem principaliter
						consideratas dicit esse <lb/> entia realia tamen sub intentione logica. ad
						illud dico quod intentio <w>forma<lb break="no"/>liter</w> significat. quod
						etiam supra patet. Cum autem dicit quod omnis scientia considerat <w>na<lb break="no"/>turam</w> universalem absolute consideratam. Sed logica
						considerat naturam universalem <lb/> comparatam. ¶ Contra te est proximum
						argumentum quia logicus non comparat <lb/> proprietates accidentalium
						predicamentorum ad inferiora sed magis ad <w>subie<lb break="no"/>ctum</w>.
						igitur aut illas non considerat aut non est hoc dicendum. ¶
							Pre<ex>terea</ex>. illa <lb/> natura comparative concepta non esse
						logice speculationis nisi esset <lb/> comparata. hoc patet ex distinctione
						tua. igitur illa comparatio est ratio <w>principa<lb break="no"/>lis</w> et
						formalis considerandi naturam absolute consideratam in logica. <w>re<lb break="no"/>ductive</w> tamen et sub modo quo ad intentiones
						logicales. Sed talis <w>com<lb break="no"/>paratio</w> non est prima
						intentio. ergo secunda. igitur secunda intentio est formalis ratio
								<w>consi<lb break="no"/>derandi</w>. et sic principaliter
						considerata. minor patet ex distinctione. ¶ Pre<ex>terea</ex>. <lb/>
						universale inquantum universale est per se consideratum in logica. sed
						universale inquantum universale <lb/> est secunda intentio. igitur secunda
						intentio est per se considerata in logica. <w>ma<lb break="no"/>ior</w> nota
						ab omnibus logicis admissa. minorem probo quia universale formaliter <lb/>
						loquendo est ens rationis loquendo ex parte rei. ¶ Preterea. in omni
								<w>sci<lb break="no"/>entia</w> denominans habet se ad denominatum.
						ut formale ad materiale. sed universale pro <lb/> secunda intentione est
						denominans et prima intentio est denominatum. maior patet. <lb/> quia
						denominans dat alicui rationem considerationis. minor patet. quia prima
								<w>in<lb break="no"/>tentio</w> dicitur universalis denominative
						sicut homo. dicitur species vel universalis. nec potest dici quod <lb/>
						principium intrinsicum rerum denominat. quia non dicimus quod homo sit
						universalis vel <w>spe<lb break="no"/>cies</w> nisi stet sub universalitate.
						ceteras rationes relinquo. igitur accedo <pb facs="https://dfg-viewer.de/show?tx_dlf%5Bdouble%5D=0&amp;tx_dlf%5Bid%5D=http%3A%2F%2Foai.hab.de%2F%3Fverb%3DGetRecord%26metadataPrefix%3Dmets%26identifier%3Doai%3Adiglib.hab.de%3Appn_1702127133&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=142&amp;cHash=48c8ff7cd57b068f699277e90add3acd" n="46v" rend="46v"/>
						<lb/>ad solvendum eas rationes quibus tum essem illius <seg type="corr">opinionis</seg>
                        <anchor type="crit" xml:id="ca-gg" ref="#cn-gg" n="gg"/>
						etc.</p>
					<p xml:id="p31">
						<lb/>
                        <note place="margin">Scientia acquiritur.</note>Pro intelligentia
						future solutionis <lb/> ad articulum undecimum. nota primo secundum <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>anctum</ex>
							Tho<ex>mam</ex>
                        </rs> contra gen<ex>tiles</ex> li. 2 ca 75 quod <lb/>
						<seg xml:id="seg-s078" type="wdb">
                            <quote>scientia dupliciter
								acquiritur</quote>
							<quote>
                                <seg type="corr">sine</seg>
                                <anchor type="crit" xml:id="ca-gh" ref="#cn-gh" n="gh"/> doctrina. per inventionem et per
								doctrinam. docens</quote> ergo <lb/>
							<quote>hoc modo incipit docere sicut inveniens incipit invenire
								offerendo <lb/> scilicet considerationi discipuli principia ab eo
								nota. quia</quote> omnis doctrina et <quote>omnis <lb/> disciplina
								ex preexistente fit cognitione. et illa principia sunt
								conclusiones</quote>
							<lb/> docendo <quote>proponendo exempla sensibilia ex quibus in anima
								discipuli <w>for<lb break="no"/>mentur</w> fantasmata necessaria ad
								intelligendum. Et quia</quote>
							<quote>operatio</quote>
							<quote>
								<w>exte<lb break="no"/>rior</w>
                            </quote>
							<quote>docentis nihil</quote> operatur <quote>nisi adesset principium
								intrinsicum scientie. quod</quote> est <lb/> in <quote>nobis
								divinitus.</quote>
                        </seg>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a501" ref="#n501" n="501"/> ex quibus patet quod scientia potest in aliquo
						generari per quandam <lb/> manudictionem magistri apud discipulum cooperante
							<seg type="corr">intellectu</seg>
                        <anchor type="crit" xml:id="ca-gi" ref="#cn-gi" n="gi"/> agente <lb/> qui est lumen. Si etiam posito quod
						logica sit. scientia generari potest per <w>ma<lb break="no"/>nuductionem</w> non per demonstrationem. Nam nullius habemus scientiam
						nisi <lb/> eius quod quodammodo per sensum cognoscitur. et hoc intelligit
						per <w>demonstati<lb break="no"/>onem</w>. quia in demonstratione sunt
						principia que per sensum memoriam et <w>experi<lb break="no"/>mentum</w>
						deinde per intellectum cognoscimus. sed clarus est quod secunde
								<w>intentio<lb break="no"/>nes</w> non cognoscuntur per sensum. sed
						per solum intellectum. igitur oportet <lb/> quod sit alius modus
						acquisitionis logice scientie quam per demonstrationem <lb/> factam ex
						principiis logice. et ille modus potest esse quod preceptor <w>osten<lb break="no"/>dit</w> quid species. quid universale. quid dicendo huic
						nature que solum est <w>multi<lb break="no"/>plicabilis</w> per plura numero
						differentia est species. si multiplicatur per species <lb/> est genus. et
						hoc modo per longam advertentiam generatur habitus logice per <lb/>
                        <note place="margin">Principium scientie</note>quem aliquis non potest
						perfecte procedere ad actum secundum. nisi habitus <w>per<lb break="no"/>fecte</w> habeatur. ¶ Pro maiori intelligentia nota <seg xml:id="seg-s006" type="wdb">
                            <quote>quod cuiuslibet <w>scien<lb break="no"/>tie</w> principium est intellectus
								semper</quote> quid <quote>primum. sed non semper proximum. <w>im<lb break="no"/>mo</w> aliquando fides est proximum principium
								scientie. sicut patet in scientiis <lb/> subalternatis. quia earum
								conclusiones sicuti ex principio proximo procedunt <lb/> ex fide
								eorum que</quote> presupponuntur <quote>in superiori
								scientia</quote>
                            <supplied>.</supplied>
                        </seg>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a502" ref="#n502" n="502"/> hec <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>ancti</ex> Tho<ex>me</ex>
                        </rs> de <w>tri<lb break="no"/>nita</w>
                        <ex>te</ex> q. 2 ar. 2 ad septimum. ¶ Arguo.
						ubicumque est dabile proximum <lb/> et primum <seg type="corr">principium</seg>
                        <anchor type="crit" xml:id="ca-gj" ref="#cn-gj" n="gj"/> scientie ibi potest dari scientia et acquiri absque alio <lb/> tertio.
						sed logica in aliquo diligenti discipulo habet principium primum scilicet
								<w>intelle<lb break="no"/>ctum</w> et fidem. si credit magistro.
						quoniam oportet omnem addiscentem credere<supplied>.</supplied>
						<lb/> 1 posteriorum. 1 elencorum.<anchor type="footnote" xml:id="a503" ref="#n503" n="503"/> ergo est aliquo in discipulo adminiculo
								<w>precepto<lb break="no"/>ris</w> quod est generari logicam. non
						adhibita demonstratione. ¶ Contra<supplied>.</supplied>
						<w>scien<lb break="no"/>tia</w> est habitus conclusionis per demonstrationem
							acquisitus<supplied>.</supplied> Dico quod hoc <lb/> modo logica non est
						scientia. quia demonstratio non pertinet ad hanc <w>sci<lb break="no"/>
							<pb facs="https://dfg-viewer.de/show?tx_dlf%5Bdouble%5D=0&amp;tx_dlf%5Bid%5D=http%3A%2F%2Foai.hab.de%2F%3Fverb%3DGetRecord%26metadataPrefix%3Dmets%26identifier%3Doai%3Adiglib.hab.de%3Appn_1702127133&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=143&amp;cHash=f313c818aafe962d630a732092c985f2" n="47r" rend="47r"/> entiam</w>
                        <note place="margin">Logica incerta.</note>
						logicalem. ¶ Sciendum tercio quod logica inter omnes alias scientias <lb/>
						esse incertior. <seg xml:id="seg-s007" type="wdb">
                            <quote>quia certitudo
								scientie dependet a certitudine <w>sub<lb break="no"/>iecti</w>.
								dicitur enim metaphisica certissima. quia habet subiectum
								certissimum quod <lb/> est ens et prima principia etiam nota sunt.
								Sed inter omnia subiecta <w>scien<lb break="no"/>tiarum</w>
								debilissimum et incertissimum est subiectum logice. quia unumquodque
								<lb/> quantum habet de entitate. tantum habet de veritate et
								certitudine. ut dicit <lb/>
								<rs type="person" ref="#aristoteles">Aristoteles</rs> 2
									metaphi<ex>si</ex>ce. nunc autem secunde intentiones solum
								habent esse <lb/> in anima et ab anima. ex quo sequitur quod habent
								debilissimum esse. Nam inter <lb/> omnia genera entium entia que
								sunt in anima minus participant de entitate. ut <lb/> patet</quote>
							per <rs type="person" ref="#aristoteles">philosophum</rs> 2 phisicorum.
							et primo elencorum. et 4 metaphisice.<anchor type="footnote" xml:id="a504" ref="#n504" n="504"/>
							<quote>ergo minus <lb/> participant de veritate. et quia eorum certitudo
								est veritas</quote> ea <quote>ad plenum <w>sci<lb break="no"/>ri</w>
								non potest nisi per primas intentiones. Nam nunquam cognita fuisset
										<w>ho<lb break="no"/>minis</w> intentio que est species nisi
								cognito quod homo secundum quod intellectus</quote>
							<quote>erat a <lb/> pluribus differentibus solo numero. a quo accepit
								anima hanc <w>intentio<lb break="no"/>nem</w> que est species. Ideo
								impossibile est scire logicam nisi fuerit sciens <lb/> et expertus
								in aliis scientiis. et specialiter in metaphi<ex>si</ex>ca. que in
								quolibet <lb/> ente inquantum huiusmodi facit demonstrationem ad
								quam logicus <w>inquan<lb break="no"/>tum</w> huiusmodi
								demonstrationem non attingit. verumtamen quia huiusmodi <lb/>
								secunde intentiones communes sunt</quote>
							<quote>omnibus entibus.</quote> Igitur <quote>logica est <lb/> communis
								omnibus scientiis. et potest arguere in qualibet scientia. nam
								secunde <lb/> intentiones ducunt in cognitionem primarum inquantum
								fundate sunt in eis<supplied>.</supplied>
								<lb/> Ita quod per istam intentionem que est species</quote> possum
								<quote>cognoscere hominem. non <lb/> inquantum</quote> est
								<quote>homo. sed inquantum de pluribus differentibus numero
								predicatur. <lb/> et sic per alias intentiones. alias species
								aliarum scientiarum. Sed quia <w>huius<lb break="no"/>modi</w>
								secunde intentiones applicantur rebus ab extrinsico. quia ab anima
								et <lb/> accidunt rebus. ideo per eas potest arguere</quote> solum
								<quote>probabiliter. nam sicut <w>pa<lb break="no"/>tebit</w> in
								topicis arguere probabiliter est notificare</quote>
							<quote>per accidentalia et per <lb/> proprietates
							communes.</quote>
                        </seg>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a505" ref="#n505" n="505"/> Hec <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>anctus</ex>
								Tho<ex>mas</ex>
                        </rs> in opus<ex>culo</ex> de universalibus finaliter
						et <w>forma<lb break="no"/>liter</w> recensuit quibus assentiri volo donec
						contrarium in partibus vel scriptis eius <lb/> legero. Declaro sic una
						queque scientia tantum habet de certitudine quantum <lb/> habet de entitate
						scientie. quia 1 de anima. 1 posteriorum<anchor type="footnote" xml:id="a506" ref="#n506" n="506"/> essentie <w>scienti<lb break="no"/>arum</w> ex certitudine obiectorum vel subiectorum ordinantur. ordo
						autem in <lb/> essentialiter distinctis essentias variat. sed logica habet
						incertissimum <w>sub<lb break="no"/>iectum</w>. igitur est ultimo ordine
						scientiarum. ¶ Pre<ex>terea</ex> omnis demonstratio ex primis <lb/> i<ex>d
							est</ex> certioribus procedit. quia idem sunt primum et certum. 6
							topi<ex>corum</ex>.<anchor type="footnote" xml:id="a507" ref="#n507" n="507"/> reddendo <lb/> paribus paria. sed logica habet obiectum quod
						est ultimum in entitate <w>ul<lb break="no"/>timum</w> certudine. igitur ex
						principiis logicis non potest vere formari
							demonstratio<supplied>.</supplied>
						<lb/> ¶ Sequitur correlarium quod non omnino cautum est dicere quod illa
						pars <pb facs="https://dfg-viewer.de/show?tx_dlf%5Bdouble%5D=0&amp;tx_dlf%5Bid%5D=http%3A%2F%2Foai.hab.de%2F%3Fverb%3DGetRecord%26metadataPrefix%3Dmets%26identifier%3Doai%3Adiglib.hab.de%3Appn_1702127133&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=144&amp;cHash=ed65811c3c9105438a84bc8bbd7b6257" n="47v" rend="47v"/>
						<lb/>logice acquiriuntur per demonstrationem. ¶ Preterea idem est medium in
								<w>de<lb break="no"/>monstratione</w> propter quid et diffinitio.
						sed secunde intentiones non vere <w>dif<lb break="no"/>finiuntur</w>. igitur
						ipsarum diffinitiones non possunt esse causa vel medium <w>demon<lb break="no"/>strationis</w>. ¶ Preterea nullum ens rationis potest
						esse causa entis <seg type="corr">
                            <w>rea<lb break="no"/>lis</w>
                        </seg>
                        <anchor type="crit" xml:id="ca-gk" ref="#cn-gk" n="gk"/>. sed omnes
						diffinitiones in logica similiter si modo sunt <w>demonstratio<lb break="no"/>nis</w> componuntur ex entibus rationis. igitur demonstratio in illis
						non est <lb/> causa habitus realis. ¶ Preterea nulla scientia precedit esse
						sui <lb/> obiecti. quia obiecta sunt priora habitibus. primo de
							anima.<anchor type="footnote" xml:id="a508" ref="#n508" n="508"/>
						<w>secun<lb break="no"/>do</w> ethicorum.<anchor type="footnote" xml:id="a509" ref="#n509" n="509"/> sed secunda intentio sequitur
						actionem intellectus <lb/> que procedit a quodam habitu speciali.
						igitur.</p>
					<p xml:id="p32">
						<lb/>¶ Notandum ergo quod logica generatur in nobis vel in discipulo aliquo
						per <w>docto<lb break="no"/>rem</w> vel vivum vel inanimatum. discipulus
						vero habita logica. format <lb/> consimiles intentiones secundarum rerum de
						logices intentione. dicitur quod <w>pri<lb break="no"/>mus</w> parum habuit.
						et unumquisque granum ad dialecticum granarium <lb/> afferens illud auxit.
						ut habet <rs type="person" ref="#aristoteles">Aristotelis</rs> 2
							methaphi<ex>si</ex>ce. secunda intentio <lb/> in doctore precedit. sed
						semper sequitur actum intellectus in eodem quapropter <lb/> cum sit res
							rationis.<anchor type="footnote" xml:id="a510" ref="#n510" n="510"/>
						tantum ab anima et in anima habens esse. minimum <lb/> habet entitatis. ¶
						Nota quarto circa textum quod prime intentiones per <w>acci<lb break="no"/>dens</w> et propter alterum sunt logice considerationis. quia perfecte
						sciri non <lb/> possunt secunde incognitis primis. sicut totum perfecte et
						distincte non <w>sci<lb break="no"/>mus</w> nisi partes sciantur et tamen
						partes non sunt per se in consideratione scientie de <lb/> toto. sed per
							totum<supplied>.</supplied> Et ideo superius aliam opinionem
							annexi<supplied>.</supplied> ¶ Nota quinto <lb/> circa textum quod
						impossibile est aliquem perfecte scire logicam sine <lb/> aliis scientiis.
						probatur. quia alie scientie considerant primas intentiones. sed <lb/>
						secunde intentiones in logica considerate non possunt plene haberi sine
						<lb/> primis. igitur ex illo textu videtur posse elici scilicet quod logica
						acquiratur <lb/> per species intelligibiles primarum intentionum. sed loquor
						hec solum <w>opinati<lb break="no"/>ve</w>. motus tamen ex principiis <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>ancti</ex> Tho<ex>me</ex>
                        </rs>
						dicentis de potentia.<anchor type="footnote" xml:id="a511" ref="#n511" n="511"/> quod per actum <w>intelle<lb break="no"/>ctus</w> relinquitur
						aliquod et intellectus reflectens se supra illud considerat illud. <lb/> ¶
						Arguo intentiones secunde causantur per actum reflexum. sed talis non habet
						<lb/> in principio propriam speciem a qua procedit. igitur habent eandem
						speciem cum <lb/> primarum specie. Minor patet. quia actus reflexus et
						rectus ab una <w>spe<lb break="no"/>cie</w> procedunt. ¶ Preterea secunda
						intentio sequitur actum intellectus. qui procedit <lb/> a specie prime
						intentionis. igitur non distinguitur a specie prime. Videtur <lb/> ergo
						dicendum (quamquam neminem vel audiverim vel legeri. qui suffragaretur <lb/>
						mihi) quod logicam intellectus causet ex speciebus intelligibilibus primarum
						<lb/> intentionum que in aliis scientiis considerantur. quia secundas non
						possunt <lb/> sine aliis scientiis intelligere perfecte. et hoc non est
						inconveniens. quia anima <pb facs="https://dfg-viewer.de/show?tx_dlf%5Bdouble%5D=0&amp;tx_dlf%5Bid%5D=http%3A%2F%2Foai.hab.de%2F%3Fverb%3DGetRecord%26metadataPrefix%3Dmets%26identifier%3Doai%3Adiglib.hab.de%3Appn_1702127133&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=145&amp;cHash=8692d385eb81fea3f6415fe1cec552d9" n="48r" rend="48r"/>
						<lb/>facit speciem suiipsius in se ipsa. sed relinquo. ¶ Sciendum sexto quod
								<w>lo<lb break="no"/>gica</w> inquantum huiusmodi non attingit
						denominationem. quod non potest <w>intel<lb break="no"/>ligi</w> de logica
						docente. quia oppositum habemus in 1 et 2
							posteriorum<supplied>.</supplied>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a512" ref="#n512" n="512"/>
						<lb/> ideo dicit <rs type="person" ref="#aristoteles">Philosophus</rs> 4
							metaphi<ex>si</ex>ce quod metaphi<ex>si</ex>ca est sciens. sed
						dialectica <lb/> tentativa.<anchor type="footnote" xml:id="a513" ref="#n513" n="513"/> sophistica apparens. Quod <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">angelicus Doctor</rs> ita declarat <lb/> inquiens.
							<seg xml:id="seg-s008" type="wdb">
                            <quote>licet autem dicatur quod
								philosophia est <seg type="corr">scientia</seg>
                                <anchor type="crit" xml:id="ca-gl" ref="#cn-gl" n="gl"/>. non autem dialectica et
										<w>so<lb break="no"/>phistica</w>. non tamen per hoc
								removetur quin dialectica et sophistica sint <lb/> scientie.
								Dialectica enim potest considerari secundum quod est docens et
								secundum quod est <lb/> utens. Secundum quod est docens habet
								considerationem de intentionibus</quote> constituens <lb/>
							<quote>modum quo modo per eas procedi posset ad conclusiones in singulis
										<w>sci<lb break="no"/>entiis</w> probabiliter
								ostendendas.</quote>
							<quote>Utens vero est secundum quam modo</quote> adiuncto
								<lb/>
                            <quote>utitur ad <seg type="corr">concludendum</seg>
                                <anchor type="crit" xml:id="ca-gm" ref="#cn-gm" n="gm"/> aliquid
								probabiliter in singulis scientiis. et sic <w>rece<lb break="no"/>dit</w> a modo scientie et similiter dicendum</quote>
							<quote>de sophistica. quia prout est docens tradit <lb/> per necessarias
								et demonstrativas rationes modum arguendi
									apparenter<supplied>.</supplied>
								<lb/> Sed in parte logice quae dicitur demonstrativa solum doctrina
								pertinet ad</quote>
							<w>lo<lb break="no"/>gicum</w>. <quote>usus vero ad philosophiam et ad
								alias particulares scientias. que sunt de <w>re<lb break="no"/>bus</w> nature. et hoc ideo quia usus demonstrative consistit
								in utendo <w>prin<lb break="no"/>cipiis</w> rerum de quibus fit
								demonstratio que ad scientias reales pertinet non <lb/> utendo
								intentionibus logicis. et sic apparet quod quedam partes logice
								habent <lb/> in</quote> seipsis <quote>scientiam et doctrinam et
								usum. sicut dialectica tentativa et <w>so<lb break="no"/>phistica</w>. quedam autem doctrinam et non usum sicut
								demonstrativa.</quote>
                        </seg>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a031" ref="#n031" n="514"/> hec ille <lb/> formaliter. Ex quibus satis claret
						logicam non habere demonstrationem quo ad <lb/> usum. sed usus demonstrative
						est facere scientiam. non doctrine autem. nam per <lb/> hoc quod aliquis
						docet quomodo formantur argumenta sophistica per hoc <lb/> non dicitur
						sophista. ita est in proposito. logicus docens formare bonas <w>de<lb break="no"/>monstrationes</w> ob id non dicitur sciens per
						demonstrationem. Sed notandum est <lb/> illud cum inquit dialectica secundum
						quod docens est est scientia.<anchor type="footnote" xml:id="a515" ref="#n515" n="515"/> quod non potest <w>intel<lb break="no"/>ligi</w>
						de vera scientia ex prioribus argumentis. quia scientia dialectice et
								<w>sophi<lb break="no"/>stice</w> generantur per hoc quod discipulus
						audit modum arguendi <w>diale<lb break="no"/>ctice</w>. qui cum frequenter
						audierit acquirit unum habitum sine <w>demonstra<lb break="no"/>tione</w>
						proprie dicta. ¶ Contra dicit quod sophistica docens tradi per <w>neces<lb break="no"/>sarias</w> et demonstrativas rationes modum arguendi.
						igitur vera est scientia <w>so<lb break="no"/>phistica</w>. Dico quod non
						omnis propositio necessaria que dicitur demonstrativa est <w>suffi<lb break="no"/>ciens</w> principium scientie. sed oportet quod sit de
						rebus realibus. patet primum <lb/> quia illa est necessaria. nihil est
						nihil. falsum est falsum. et tamen habemus <lb/> 1 poste<ex>riorum</ex> quod
						de non ente non est scientia.<anchor type="footnote" xml:id="a516" ref="#n516" n="516"/> quod enim non est non contingit scire. igitur.
						<lb/> ¶ Contra <rs type="person" ref="#aristoteles">ph<ex>ilosoph</ex>us</rs> dicit 1. metaphisice contra <rs type="person" ref="#platon">Platonem</rs> quod de falso est scientia <lb/> igitur
						contra solutionem datam.<anchor type="footnote" xml:id="a517" ref="#n517" n="517"/> Dico quod dicit sic quod sine sicut demonstrationes <pb facs="https://dfg-viewer.de/show?tx_dlf%5Bdouble%5D=0&amp;tx_dlf%5Bid%5D=http%3A%2F%2Foai.hab.de%2F%3Fverb%3DGetRecord%26metadataPrefix%3Dmets%26identifier%3Doai%3Adiglib.hab.de%3Appn_1702127133&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=146&amp;cHash=a87076c86fb73c1d6f3253029c9657df" n="48v" rend="48v"/>
						<lb/>concludentes affirmative ita alique concludentes negative. et hoc
						similiter dicit <lb/> 1. poste<ex>riorum</ex> dato quod ita esset. non
						potest tandem ex puris negationibus fieri <w>de<lb break="no"/>monstratio</w> cum sit ex veris primis causis. sed negatio nullius est
						causa <lb/> immo defectus. sic patet solutio ad superius argumentum. ¶
								<w>Conside<lb break="no"/>randum</w> est diligenter quod cum
						demonstratio sit syllogismus appoteticon<anchor type="footnote" xml:id="a518" ref="#n518" n="518"/> i<ex>d est</ex>
						<lb/> faciens scire quo ad usum debet referri. quia sciens ex quibus debet
						fieri <w>ta<lb break="no"/>lis</w> demonstratio nisi applicaverit ad aliquam
						materiam entis <w>na<lb break="no"/>ture</w>. non causat scientiam in aliquo
						de aliqua re. sed in dialectica non <lb/> sunt entia nature. ut patet.
						igitur. ¶ Notandum septimo diligenter quod <lb/> pars logice est
						demonstrativa solum quo ad doctrinam. non autem quo ad <w>refer<lb break="no"/>re</w> usum. usus autem demonstrationis generat
						scientiam. igitur in logica <lb/> nulla est demonstratio. ¶ Notandum octavo
						quod diffinitiones in logica <lb/> bene possunt dici notificationes (ut
						dicit <rs type="person" ref="#nigri_petrus">Petrus Nigri</rs>) primarum
						intentionum <lb/> quia dum cognosco intentionem secundam hominis. que est
							species.<anchor type="footnote" xml:id="a519" ref="#n519" n="519"/>
						quasi hominem per <lb/> quoddam extrinsicum ipsi notifico. est ergo logica
						habitus non per demonstrationem <lb/> acquisitus. Ad hoc tamen quod <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>anctus</ex>
							Tho<ex>mas</ex>
                        </rs> assumit de demonstratione dicit ut <lb/> habet idem
						.5. metaphi<ex>si</ex>ce. lec. quarta quod <seg xml:id="seg-s079" type="wdb">
                            <quote>demonstratio</quote>
							<quote>dicitur</quote>
							<quote>simpliciter</quote> et <quote>ad <w>ali<lb break="no"/>quem</w>
                            </quote>.</seg>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a520" ref="#n520" n="520"/> ¶ Nota Nono quod <rs type="person" ref="#nigri_petrus">Petrus Nigri</rs> dicit quod ens rationis proprie
						non <lb/> est scibile. secundo dicit quod logica proprie non est
							scientia.<anchor type="footnote" xml:id="a521" ref="#n521" n="521"/>
						Probatio. quia <w>mo<lb break="no"/>dus</w> sciendi non est scientia. logica
						est huiusmodi. ergo. maior patet. quia si modus <lb/> sciendi esset scientia
						tunc idem esset modus suiipsius. minor patet autoritate <lb/>
						<rs type="person" ref="#aristoteles">ph<ex>ilosoph</ex>i</rs> .2.
							metap<ex>hisice</ex>. <quote>absurdum est simul querere scientiam et
							modum</quote> sciendi<anchor type="footnote" xml:id="a522" ref="#n522" n="522"/> quod fere <lb/> exponunt de logica. ¶ Dicitur quod logica
						utens non est scientia sed docens. <w>Con<lb break="no"/>tra</w>. nullus
						negat quin ipsa metaphi<ex>si</ex>ca utamur in omni scientia etiam in ipsa
								<w>lo<lb break="no"/>gica</w>. et tandem propter hoc nullus dicit
							meta<ex>phisicam</ex> esse modum sciendi. ergo sequitur quod <w>lo<lb break="no"/>gica</w> eo modo non dicitur modus sciendi. quia ea
						utimur in omni scientia. Dicitur quod <lb/> in phi<ex>losophi</ex>a et
						artibus practicum et speculativum sumitur ex fine ut practicum dicatur id
						<lb/> quod ordinatur ad operationem theoricam<supplied>.</supplied> Et
						theoricum quod ordinatur ad solam <lb/> cognitionem in artibus sumitur
						practicum penes respectus ad speciales fines ut <lb/> si dicamus
						agriculturam esse practicam artem. dialecticam theoricam. ¶ <w>No<lb break="no"/>tandum</w> quod dupliciter cognoscitur scientia an sit
						theorica an practica. vel <w>acti<lb break="no"/>va</w> quod pro practica
						capio. ut patet per <rs type="person" ref="#aristoteles">ph<ex>ilosophu</ex>m</rs> 6 topi<ex>corum</ex>.<anchor type="footnote" xml:id="a523" ref="#n523" n="523"/> Uno modo dicitur speculativa que
						<lb/> non est propter aliquem usum. et hoc modo probat <rs type="person" ref="#aristoteles">philosophus</rs> 1 metha<ex>phisice</ex> sapientiam
						esse <lb/> theoricam<anchor type="footnote" xml:id="a524" ref="#n524" n="524"/> que est solum propter scire et inde dicitur quod scientie que
						non sunt invente ad usum i<ex>d est</ex>
						<lb/> utilitatem sunt nobiliores his que ad utilitatem sunt adinvente.
						Secundo <lb/> dicitur speculativa cuius finis est veritas. practica cuius
						finis est opus. quia quamvis <lb/> practici cognoscant veritatem non tamen
						querunt eam tanquam ultimum finem et hoc in 2 <lb/>
							meta<ex>phisice</ex>.<anchor type="footnote" xml:id="a525" ref="#n525" n="525"/> Vel dic<ex>endum</ex> secundum <rs type="person" ref="#dominicus_flandrinus">Dominicum de flan<ex>dria</ex>
                        </rs> 2
							meta<ex>phisice</ex>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a526" ref="#n526" n="526"/> quia tripliciter aliqua scientia dicitur <!-- ab hier keine Bogensignatur am Fußende mehr, also in [] setzen? -->
						<pb facs="https://dfg-viewer.de/show?tx_dlf%5Bdouble%5D=0&amp;tx_dlf%5Bid%5D=http%3A%2F%2Foai.hab.de%2F%3Fverb%3DGetRecord%26metadataPrefix%3Dmets%26identifier%3Doai%3Adiglib.hab.de%3Appn_1702127133&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=147&amp;cHash=b3cd62a7b50f0084965c9e98a2e216c6" n="49r" rend="49r"/>
						<lb/>speculativa<supplied>.</supplied> Uno modo ex parte rerum sanctarum.
						quia scilicet considerat res que non sunt <w>opera<lb break="no"/>biles</w>.
						ut scientie de rebus naturalibus 6 meta<ex>phisice</ex> dicitur
							theorica<anchor type="crit" xml:id="ca-gn" ref="#cn-gn" n="gn"/>
							naturalis.<anchor type="footnote" xml:id="a527" ref="#n527" n="527"/>
						Secundo ex <lb/> modo considerandi. ut dum domificat considerator domum
						diffiniendo et <w>consi<lb break="no"/>derando</w> ultima ipsius. Tertio ex
						parte finis. quia theorica<anchor type="crit" xml:id="ca-go" ref="#cn-go" n="go"/> non ordinat <lb/> veritatem ad opus. Considera etiam quod
						scientia speculativa est de his quorum <w>cog<lb break="no"/>nitio</w>
						queritur propter se. <seg xml:id="seg-s009" type="wdb">
                            <quote>res autem de
								quibus est logica non queruntur ad <w>cognoscen<lb break="no"/>dum</w> propter se ipsas sed</quote> sunt municulum
								<quote>quoddam ad alias scientias. Et ideo logica <lb/> non
								continetur sub speculativa philosophia que est principalis pars. sed
								quasi quoddam <w>redu<lb break="no"/>ctum</w> ad eam. prout
								ministrat speculationi sua instrumenta. scilicet sillogismos et
										<w>dif<lb break="no"/>finitiones</w>
                            </quote>
							<quote>quibus in speculatis scientiis indigemus.</quote>
                        </seg>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a528" ref="#n528" n="528"/> Sequitur ergo ex
						illis quod <w>lo<lb break="no"/>gica</w> potest dici aliquo modo practica
						aliquo modo speculativa quod nunc relinquo. <lb/> Sed ad hoc quod dicit <rs type="person" ref="#nigri_petrus">Pe<ex>trus</ex> Nigri</rs> de illo in
						2. metaphi<ex>sice</ex>
						<seg type="corr">dicens</seg>
                        <anchor type="crit" xml:id="ca-gp" ref="#cn-gp" n="gp"/> quod logica docet <lb/> modum omnium scientiarum.<anchor type="footnote" xml:id="a529" ref="#n529" n="529"/> igitur ante omnes
						alias debet quis eam addiscere ad quam <w>perti<lb break="no"/>net</w>
						trivium hec <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>anctus</ex>
								Tho<ex>mas</ex>
                        </rs> super <rs type="person" ref="#boethius">Bo<ex>hetii</ex>
                        </rs> de tri<ex>nitate</ex> q. 5. ar. 1. ad<anchor type="crit" xml:id="ca-gq" ref="#cn-gq" n="gq"/> secundum tercium et
						quartum <lb/> argu<ex>mentum</ex>.<anchor type="footnote" xml:id="a530" ref="#n530" n="530"/> Dicit igitur quod logica docens docet modum
						sciendi. sed non est modus <lb/> sciendi. et hoc dicit <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>anctus</ex> Tho<ex>mas</ex>
                        </rs> 2.
							meta<ex>phisice</ex> quod <seg xml:id="seg-s080" type="wdb">
                            <quote>logica tradit communem</quote> et generalem <quote>modum
								<lb/> procedendi in omnibus scientiis. Modus autem proprius
								singularum scientiarum in scientiis <lb/> singularis circa
								principium tradi debet.</quote>
                        </seg>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a531" ref="#n531" n="531"/> applica ergo rationem tuam de logica
						<lb/> factam ad scientias particulares et videbis oppositum. Non est enim
						traditio <lb/> artis de modo sciendi de logica solum. sed de omni. nam
						aliqua possumus ex <lb/>
                        <seg type="corr">certitudine</seg>
                        <anchor type="crit" xml:id="ca-gr" ref="#cn-gr" n="gr"/> scire. aliqua ex
						persuasione ut patet<anchor type="crit" xml:id="ca-gs" ref="#cn-gs" n="gs"/>
						1. ethi<ex>corum</ex>.<anchor type="footnote" xml:id="a532" ref="#n532" n="532"/> Item sicut consuevimus <lb/> ita dignamur loqui. ergo
						consuetudo loquendi est modus premittendus. similiter in <lb/> aliquibus per
						examen in aliquibus per autores. in aliquibus per acribologiam <w>mate<lb break="no"/>maticam</w> i<ex>d est</ex> diligentem et certam
						rationem est procedendum.<anchor type="footnote" xml:id="a533" ref="#n533" n="533"/> quod autem assumit de ente <lb/> rationis bene probat quod non
						habetur per demonstrationem vel quod acquiritur per res <w>lo<lb break="no"/>gicas</w> virtute propria<supplied>.</supplied> Tum similiter nihil
						probat de modo sciendi cum dicit quod omnis <lb/> scientia theorica est
						triplex. et nulla illarum est logica cum illa divisio detur de <lb/>
						theoricis scientiis realibus. Sed illa causa brevitatis omitto et pono <lb/>
						duas conclusiones. ¶ Prima logica non est scientia acquisita per veram
							demonstrationem<supplied>.</supplied>
						<lb/>¶ Secunda logica non est modus sciendi. prima patet ex superioribus.
						secundam <w>pro<lb break="no"/>bo</w>. quia logica est noticia sed nulla
						noticia potest bene acquiri sine modo <w>ali<lb break="no"/>quo</w> quo modo
						sit procedendum ad acquisitionem noticie. igitur modus sciendi <w>ha<lb break="no"/>bebitur</w> per alium modum sciendi. patet minor. nam
						propter hoc dicit <rs type="person" ref="#boethius">Boe<ex>tius</ex>
                        </rs>
						quod <seg xml:id="seg-s081" type="wdb">
                            <quote>in <w>naturali<lb break="no"/>bus</w> rationabiliter. in mathematicis disciplinabiliter. in
								divinis <w>intellectua<lb break="no"/>liter</w>
                            </quote>
							<quote>versari</quote> oportet etc.</seg>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a534" ref="#n534" n="534"/> ¶ Pre<ex>terea</ex>. nulla scientia
						universalis dat modum per rem scientie. patet <lb/> primo secundo et 6.
							meta<ex>phisice</ex>.<anchor type="footnote" xml:id="a535" ref="#n535" n="535"/> sed logica est scientia communis quarto
							meta<ex>phisice</ex>.<anchor type="footnote" xml:id="a536" ref="#n536" n="536"/> ergo sed in omni <lb/> scientia particulari premittitur
						specialis modus procedendi. ergo in omni scientia <lb/> erit specialis
						logica. si ipsa est modus sciendi ad argumentum in <w>limi<lb break="no"/>
							<pb facs="https://dfg-viewer.de/show?tx_dlf%5Bdouble%5D=0&amp;tx_dlf%5Bid%5D=http%3A%2F%2Foai.hab.de%2F%3Fverb%3DGetRecord%26metadataPrefix%3Dmets%26identifier%3Doai%3Adiglib.hab.de%3Appn_1702127133&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=148&amp;cHash=37152f6b46ff6f8023606175905b4284" n="49v" rend="49v"/> nari</w> pagina quasi positum dico quod maior intelligitur
						de scientia proprie <lb/> capta prout est habitus conclusionis etc. sed
						minor accipitur strictius in sua <w>communita<lb break="no"/>te</w>. et ergo
						non est idem medium et per consequens malus sillogismus. ad minorem
						subsillogismi <lb/> dico quod non sunt proprie capte demonstrationes in
						logica quo ad usum sed communiter <lb/> capiendo demonstrationem pro quodam
						modo demonstrationis. ¶ Ad<anchor type="crit" xml:id="ca-gt" ref="#cn-gt" n="gt"/> 12. dico quod <w>li<lb break="no"/>cet</w> nullum ens
						intentionale in propria virtute potest concurrere ad effectum realem <lb/>
						et nobiliorem cum in virtute principalioris agentis ut patet de calore in
						animali <lb/> qui si virtute anime nutrit scilicet propria virtute
						incineraret. Simile habes de <lb/> fantasmate quod concurrit ad speciem
						intelligibilem. ¶ Ad<anchor type="crit" xml:id="ca-gu" ref="#cn-gu" n="gu"/>
						13. dico quod <lb/> minor est falsa. immo prime stant sub consideratione
						logicali sub primis. ad <lb/> probationem dico quod est de secundis
						principaliter et de primis ut de adiunctis<supplied>.</supplied>
						<lb/> Dato etiam quod maior habet veritatem quando utrumque consideratum in
						logica est per <lb/> se consideratum. sed sic non est in proposito. exempli
						gratia in scientia naturali <w>conside<lb break="no"/>ratur</w> motus ut
						proprietas et principia motus. ut cause considerantur. sed motus <lb/>
						propter principia. ergo principia magis. Item naturalis potest motum
						secundum se <w>considera<lb break="no"/>re</w> inquantum proprietas aliqua.
						vel res aliqua dicitur. sed logicus non considerat <lb/> primam. exempli
						gratia hominem ut homo sed prout est species. ¶ Ad<anchor type="crit" xml:id="ca-gv" ref="#cn-gv" n="gv"/> 14. dico <w>prin<lb break="no"/>cipaliter</w> intelligitur primo sed si proxime tunc actus
						intelligendi est causa. patet <lb/> quia intellectus non attribuit homini
						speciem nisi prius fuerit consideratus. et <lb/> nisi videat quod sit in
						multis etc. ideo principaliter sed proxima intelligentia <lb/> est
						fundamentum et causa speciei. Secundo dico ad consequentiam ipsam negando.
						<lb/> Nam illud non consideratur super in scientia quod est aliquo modo
						proprietas obiecti <lb/> patet enim esse scientia de calore quo ad eius
						species absque hoc quod proprietates <lb/> specierum consideratur. nam
						disgregare convenit albedini et eius proprietas in <lb/> quantum est in
						subiecto sine qua proprietate bene potest considerari. nec est proprietas
						<lb/> primarum intentionum proprietas secundarum sed ab illa sumitur talis
						et <lb/> talis intentio. ¶ Ad<anchor type="crit" xml:id="ca-gw" ref="#cn-gw" n="gw"/> 15. et ad maiorem dico. quod proprie si dicit causam
								<w>consi<lb break="no"/>derationis</w> tunc est vera. quia causa est
						principalior inesse quam effectus ita ex natura <lb/> sua principalioris
						considerationis. si autem proprie non didicit modum <w>inten<lb break="no"/>tionis</w> vel considerationis sed occasionis sive quo non. tunc non
						est vera sicut <lb/> a simili dicimus ille est dives propter divicias. et
						tamen divicie non sunt <w>forma<lb break="no"/>liter</w> divites. cum queris
						quare ille risit heri et hodie non ridet. etiam si <w>quere<lb break="no"/>ret</w> quare album disgregat et non albedo. cum queris quare animali
						attribuitur <lb/> genus et non homini<supplied>.</supplied> Respondeo quod
						hoc non est propter aliquod primum de essentia animalis <lb/> vel hominis
						sed est ideo quia intellectus animalis proprietatem esse cognoscit quod
						<lb/> est in pluribus speciebus et non hominis ideo attribuit animali genus
						et non homini<supplied>.</supplied>
						<lb/> Ad convenientiam quod conveniat animali et non homini dico quod non
						est ex natura sed <lb/> proprietate. et ad minorem dico negatur ad
						intellectum prius positum de <pb facs="https://dfg-viewer.de/show?tx_dlf%5Bdouble%5D=0&amp;tx_dlf%5Bid%5D=http%3A%2F%2Foai.hab.de%2F%3Fverb%3DGetRecord%26metadataPrefix%3Dmets%26identifier%3Doai%3Adiglib.hab.de%3Appn_1702127133&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=149&amp;cHash=e9c616ebbc0c8ad29d50b7d4f6cfa25d" n="50r" rend="50r"/>
						<lb/>natura. logicus enim non considerat intentionem hominis propter
						essentiam eius cum ipse <lb/> nihil habeat de essentiis rerum dicere. sed
						proprietatibus. immo <w>ediver<lb break="no"/>so</w> logicus considerat
						proprietates illas propter primas. maior etiam habet <w>in<lb break="no"/>stantiam</w> de fundamento. nam potest esse specialis consideratio de
						relationibus <lb/> sine fundamento earum. Ad confirmationem dico ut dicit
							<rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>anctus</ex>
							Tho<ex>mas</ex>
                        </rs>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a537" ref="#n537" n="537"/> quod illa <lb/> natura que substantiam significat in quid
						predicatur et est materialilter considerata in logica <lb/> nec est
						subiectum logice sed reducitur ad scientiam secundarum
							intentionum<supplied>.</supplied>
						<lb/> ¶ Ad argumenta non dicimus dissolvendo ea sed magis ad <w>confir<lb break="no"/>mandum</w>. Nam per totum logice discursum <rs type="person" ref="#porphyrius">Purphi<ex>rius</ex>
                        </rs> non dicit de
						homine <w>anima<lb break="no"/>li</w> quid sunt sed quid eis apud rationem
						convenire possit et hoc quod eis <w>at<lb break="no"/>tribuit</w> tanquam
						principaliter consideratum est secunda intentio.<anchor type="footnote" xml:id="a538" ref="#n538" n="538"/> sicut omnia in <w>perspe<lb break="no"/>ctiva</w> communi considerata sub ratione visibilitatis
						considerantur. ¶ <w>Du<lb break="no"/>bitavi</w> superius an fantasia possit
						etiam privare verbum interius <w>sen<lb break="no"/>sitivum</w> iam vero ex
							<rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>ancti</ex>
							Tho<ex>me</ex>
                        </rs> lectione 1. q. 11. arti. nono ad secundum. Dico
						<lb/> quod sunt <seg xml:id="seg-s082" type="wdb">
                            <quote>alique
								potentie</quote> cognitive <quote>que ex speciebus primo</quote>
							concepte <quote>alias <w>for<lb break="no"/>mare</w>
                            </quote> possent
								<quote>sicut imaginatio ex preconceptis speciebus montis et auri
										<w>for<lb break="no"/>mat</w> speciem montis aurei. Et
								intellectus ex preconceptis speciebus <w>ge<lb break="no"/>neris</w>
								et differentie format rationem speciei.</quote>
							<quote>Similiter ex similitudine <w>imagi<lb break="no"/>nis</w>
                            </quote>
							<quote>possumus</quote>
							<quote>nobis</quote>
							<quote>formare</quote>
							<quote>similitudinem eius cuius est imago.</quote>
                        </seg>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a539" ref="#n539" n="539"/> Similiter <lb/> hoc
						confirmat <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>ancti</ex>
								Tho<ex>me</ex>
                        </rs> acerrimus<anchor type="crit" xml:id="ca-gx" ref="#cn-gx" n="gx"/> tutor et defensor <rs type="person" ref="#capreolus_johannes">Capreolus</rs> in <lb/>quarto di. 49. quod
						fantasia imaginativa et sensus communis formant etiam <lb/>
							similitudines.<anchor type="footnote" xml:id="a540" ref="#n540" n="540"/>
                    </p>
					<p xml:id="p33">
						<lb/>¶ <seg xml:id="seg-q004" type="wdb">Finis huius opelli de intentionibus
								<rs type="person" ref="#thomas_aquinas">S<ex>ancti</ex>
									Tho<ex>me</ex>
                            </rs>.</seg>
                    </p>
					<p xml:id="p34">
						<lb/>¶ Laus deo et pentagrammato nomini super omnia
							benedictissimo<supplied>.</supplied>
                        <anchor type="footnote" xml:id="a541" ref="#n541" n="541"/>
						<lb/> Datum <rs type="place" ref="#wittenberg">Vittenburge</rs> in edibus
						nostris. Anno domini. M. D. vii. <lb/> in festo Laurencii quod fuit x.
						Augusti.</p>
					<head level="1">
                        <lb/>Liber ad lectorem</head>
					<p xml:id="p35">
						<lb/>¶ Sum sub estuanti congestus cane. sum menstruum ac subitarium <lb/>
						opus. non lento finitum gradu. sed incepi cursum instar gradarii <lb/> et
						desii. non sperabis in me aliquod novi esse aut aliquid quod non sit <lb/>
						ab aliis vel expressum vel excogitatum. quapropter nec metuo nec <lb/> timeo
						pallidam et proclivem faciem. Nam gaudio sunt mihi osores. <lb/> risui
						detractores. solatio est impugnator. nihil me maiore <w>vo<lb break="no"/>luptate</w> quam celeberrimorum concertatio virorum efficiet. cum me
						suis <lb/> dignum pugnis estiment. nec aliquod ignavius videri potest quam
								<w>ineru<lb break="no"/>ditorum</w> notam diluere. hanc ob rem
						susque deque fero nec magni <lb/> fatio quod mihi accidit. <lb/> Vale.</p>
					<closer rend="center">
                        <lb/> Impressum <rs type="place" ref="#leipzig">Liptzk</rs> per <rs type="person" ref="#lotter_melchior">Melchiarem
							Lotter</rs>.</closer>
					<head level="2">
						<pb facs="https://dfg-viewer.de/show?tx_dlf%5Bdouble%5D=0&amp;tx_dlf%5Bid%5D=http%3A%2F%2Foai.hab.de%2F%3Fverb%3DGetRecord%26metadataPrefix%3Dmets%26identifier%3Doai%3Adiglib.hab.de%3Appn_1702127133&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=150&amp;cHash=c02af57643d2799bb83c74b76d5217b4" n="50v" rend="50v"/>
						<lb/>Extemporale <rs type="person" ref="#sbrulius_richardus">Ricardi
							Sbrulii</rs> Hexasticon.</head>
					<lg>
						<l xml:id="l37">Undique multa meret divus preconia <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">Thomas</rs>
                        </l>
						<l xml:id="l38">Ingenio: sophia: moribus: ore: fide</l>
						<l xml:id="l39">Ast hac precipua nobis ratione probatur</l>
						<l xml:id="l40">Quod logice cultum condidit artis opus</l>
						<l xml:id="l41">Hoc pueri. hoc iuvenes. hoc sacra capescite turba</l>
						<l xml:id="l42">Si cupitis docti. nomen habere. viri</l>
					</lg>
					<head level="2">
                        <lb/>Eiusdem Tetrasticon ad M<ex>agistrum</ex>
						<lb/>Andream Ro<ex>dolphum</ex> Carlstatensem.</head>
					<lg>
						<l xml:id="l43"> Quantum debebat pubes romana <rs type="person" ref="#m_furius_camillus">Camillo</rs>
                            <anchor type="footnote" xml:id="a542" ref="#n542" n="542"/>
                        </l>
						<l xml:id="l44"> Restituit patrie. cum pia signa.<anchor type="footnote" xml:id="a543" ref="#n543" n="543"/> sue </l>
						<l xml:id="l45">
							<rs type="person" ref="#karlstadt_andreas">Andree</rs> tantum debet
							studiosa iuventus </l>
						<l xml:id="l46"> Hoc <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">Thome</rs>
							amissum cum sibi tradat opus.</l>
					</lg>
				</div>
			</div>
		</body>
		<back>
			<div type="crit_app">
				<note type="crit" xml:id="cn-a" ref="#ca-a" n="a">vom Editor verbessert für
						<orig>Lenicinio</orig>
                </note>
				<note type="crit" xml:id="cn-b" ref="#ca-b" n="b">vom Editor verbessert für
						<orig>segniuscule</orig>
                </note>
				<note type="crit" xml:id="cn-c" ref="#ca-c" n="c">vom Editor verbessert für
						<orig>pervipendam</orig>
                </note>
				<note type="crit" xml:id="cn-d" ref="#ca-d" n="d">vom Editor verbessert für
						<orig>liguis</orig>
                </note>
				<note type="crit" xml:id="cn-e" ref="#ca-e" n="e">Im Orginal Großscheibung</note>
				<note type="crit" xml:id="cn-f" ref="#ca-f" n="f">vom Editor verbessert für
						<orig>secunda</orig>
                    <seg type="comment">Richtige handschriftliche Korrektur
						durch den Leipziger Magistranden Bartholomaeus Wolffart Austensis im
						Exemplar der UB Tübingen</seg>
                </note>
				<note type="crit" xml:id="cn-g" ref="#ca-g" n="g">vom Editor verbessert für
						<orig>natura</orig>
                </note>
				<note type="crit" xml:id="cn-h" ref="#ca-h" n="h">vom Editor verbessert für
						<orig>absolute</orig>
                </note>
				<note type="crit" xml:id="cn-i" ref="#ca-i" n="i">Großschreibungen zur Kennzeichnung
					der Quaestio belassen.</note>
				<note type="crit" xml:id="cn-j" ref="#ca-j" n="j">vom Editor verbessert für
						<orig>insufcifienter</orig>
                </note>
				<note type="crit" xml:id="cn-k" ref="#ca-k" n="k">Im Original Großschreibung zur
					Kennzeichnung des kleinen Syllogismus</note>
				<note type="crit" xml:id="cn-l" ref="#ca-l" n="l">vom Editor verbessert für
						<orig>inentio</orig>
                </note>
				<note type="crit" xml:id="cn-m" ref="#ca-m" n="m">vom Editor verbessert für
						<orig>impopositionis</orig>
                </note>
				<note type="crit" xml:id="cn-n" ref="#ca-n" n="n">vom Editor verbessert für
						<orig>conveuire</orig>
                </note>
				<note type="crit" xml:id="cn-o" ref="#ca-o" n="o">vom Editor verbessert für
						<orig>intentionts</orig>
                </note>
				<note type="crit" xml:id="cn-p" ref="#ca-p" n="p">vom Editor verbessert für
						<orig>fundatur</orig>
                </note>
				<note type="crit" xml:id="cn-q" ref="#ca-q" n="q">Seltsame Schreibweise, mit
						<orig>z</orig> einsetzend</note>
				<note type="crit" xml:id="cn-r" ref="#ca-r" n="r">Im Original Punkt gesetzt</note>
				<note type="crit" xml:id="cn-s" ref="#ca-s" n="s">vom Editor verbessert für
						<orig>convenies</orig>
                </note>
				<note type="crit" xml:id="cn-t" ref="#ca-t" n="t">Im Original Großschreibung,
					vermutlich um die Einführung eines neuen Beispiels zu kennzeichnen</note>
				<note type="crit" xml:id="cn-u" ref="#ca-u" n="u">Im Original Punkt gesetzt</note>
				<note type="crit" xml:id="cn-v" ref="#ca-v" n="v">Im Original Punkt gesetzt</note>
				<note type="crit" xml:id="cn-w" ref="#ca-w" n="w">Das Fragezeichen direkt beim
					Fragewort wurde als Besonderheit des Interpunktionsgebrauchs beibehalten.</note>
				<note type="crit" xml:id="cn-x" ref="#ca-x" n="x">Im Original folgt ein an
						<quote>primi</quote> herangerückter Punkt</note>
				<note type="crit" xml:id="cn-y" ref="#ca-y" n="y">Im Original Punkt gesetzt</note>
				<note type="crit" xml:id="cn-z" ref="#ca-z" n="z">vom Editor verbessert für
						<orig>olium</orig>
                </note>
				<note type="crit" xml:id="cn-aa" ref="#ca-aa" n="aa">Im Original
					Großschreibung</note>
				<note type="crit" xml:id="cn-ab" ref="#ca-ab" n="ab">Im Original Punkt
					gesetzt</note>
				<note type="crit" xml:id="cn-ac" ref="#ca-ac" n="ac">Im Original Punkt
					gesetzt</note>
				<note type="crit" xml:id="cn-ad" ref="#ca-ad" n="ad">Im Original
					Großschreibung</note>
				<note type="crit" xml:id="cn-ae" ref="#ca-ae" n="ae">vom Editor verbessert für
						<orig>sbiecta</orig>
                </note>
				<note type="crit" xml:id="cn-af" ref="#ca-af" n="af">Im Original Punkt
					gesetzt</note>
				<note type="crit" xml:id="cn-ag" ref="#ca-ag" n="ag">vom Editor verbessert für
						<orig>accūs</orig>
                </note>
				<note type="crit" xml:id="cn-ah" ref="#ca-ah" n="ah">Im Original ist ein Punkt
					gesetzt</note>
				<note type="crit" xml:id="cn-ai" ref="#ca-ai" n="ai">Im Original Punkt
					gesetzt</note>
				<note type="crit" xml:id="cn-aj" ref="#ca-aj" n="aj">vom Editor verbessert für
						<orig>terminatine</orig>
                </note>
				<note type="crit" xml:id="cn-ak" ref="#ca-ak" n="ak">vom Editor verbessert für
						<orig>reallter</orig>
                </note>
				<note type="crit" xml:id="cn-al" ref="#ca-al" n="al">Vermutlich ausgefallenes
					Wort</note>
				<note type="crit" xml:id="cn-am" ref="#ca-am" n="am">Im Original Punkt
					gesetzt</note>
				<note type="crit" xml:id="cn-an" ref="#ca-an" n="an">Im Original Punkt
					gesetzt</note>
				<note type="crit" xml:id="cn-ao" ref="#ca-ao" n="ao">Im Original Punkt
					gesetzt</note>
				<note type="crit" xml:id="cn-ap" ref="#ca-ap" n="ap">Im Original Großschreibung, um
					die Einleitung des eigenen Arguments zu kennzeichnen</note>
				<note type="crit" xml:id="cn-aq" ref="#ca-aq" n="aq">Im Original Großschreibung, um
					die Einleitung des eigenen Arguments zu kennzeichnen</note>
				<note type="crit" xml:id="cn-ar" ref="#ca-ar" n="ar">Im Original Punkt
					gesetzt</note>
				<note type="crit" xml:id="cn-as" ref="#ca-as" n="as">vom Editor verbessert für
						<orig>diffidemim</orig>
                </note>
				<note type="crit" xml:id="cn-at" ref="#ca-at" n="at">Im Original Punkt
					gesetzt</note>
				<note type="crit" xml:id="cn-au" ref="#ca-au" n="au">vom Editor verbessert für
						<orig>manifestet</orig>
                </note>
				<note type="crit" xml:id="cn-av" ref="#ca-av" n="av">vom Editor verbessert für
						<orig>quod</orig>
                </note>
				<note type="crit" xml:id="cn-aw" ref="#ca-aw" n="aw">Bei Thomas von Aquin
						<orig>exterius</orig>
                </note>
				<note type="crit" xml:id="cn-ax" ref="#ca-ax" n="ax">Bei Thomas von Aquin
						<orig>imaginem</orig>
                </note>
				<note type="crit" xml:id="cn-ay" ref="#ca-ay" n="ay">Bei Thomas von Aquin
						<orig>imaginem</orig>
                </note>
				<note type="crit" xml:id="cn-az" ref="#ca-az" n="az">Im Original Großschreibung zur
					Kennzeichnung des kleinen Syllogismus</note>
				<note type="crit" xml:id="cn-ba" ref="#ca-ba" n="ba">Im Original
					Großschreibung</note>
				<note type="crit" xml:id="cn-bb" ref="#ca-bb" n="bb">vom Editor verbessert für
						<orig>dicem</orig>
                </note>
				<note type="crit" xml:id="cn-bc" ref="#ca-bc" n="bc">vom Editor verbessert für
						<orig>telligit</orig>
                </note>
				<note type="crit" xml:id="cn-bd" ref="#ca-bd" n="bd">vom Editor verbessert für
						<orig>corpore</orig>
                </note>
				<note type="crit" xml:id="cn-be" ref="#ca-be" n="be">Im Original
					Großscheibung</note>
				<note type="crit" xml:id="cn-bf" ref="#ca-bf" n="bf">vom Editor verbessert für
						<orig>dinersificat</orig>
                </note>
				<note type="crit" xml:id="cn-bg" ref="#ca-bg" n="bg">vom Editor verbessert für
						<orig>sbiecto</orig>
                </note>
				<note type="crit" xml:id="cn-bh" ref="#ca-bh" n="bh">vom Editor verbessert für
						<orig>qnantum</orig>
                </note>
				<note type="crit" xml:id="cn-bi" ref="#ca-bi" n="bi">vom Editor verbessert für
						<orig>et</orig>
                </note>
				<note type="crit" xml:id="cn-bj" ref="#ca-bj" n="bj">vom Editor verbessert für
						<orig>opinatineque</orig>
                </note>
				<note type="crit" xml:id="cn-bk" ref="#ca-bk" n="bk">Abbreviatur mit Fehler des
					Setzers: <orig>pūt</orig>.</note>
				<note type="crit" xml:id="cn-bl" ref="#ca-bl" n="bl">Im Original
					Großschreibung</note>
				<note type="crit" xml:id="cn-bm" ref="#ca-bm" n="bm">vom Editor verbessert für
						<orig>identas</orig>
                </note>
				<note type="crit" xml:id="cn-bn" ref="#ca-bn" n="bn">vom Editor verbessert für
						<orig>snbiective</orig>
                </note>
				<note type="crit" xml:id="cn-bo" ref="#ca-bo" n="bo">Im Original
					Großschreibung</note>
				<note type="crit" xml:id="cn-bp" ref="#ca-bp" n="bp">In der Quellenvorlage, dem
					Sentenzenkommentar des Thomas von Aquin: <orig>conformantur</orig>
                </note>
				<note type="crit" xml:id="cn-bq" ref="#ca-bq" n="bq">Satzfehler:
					<orig>Qūque</orig>
                </note>
				<note type="crit" xml:id="cn-br" ref="#ca-br" n="br">vom Editor verbessert für
						<orig>essentia</orig>
                </note>
				<note type="crit" xml:id="cn-bs" ref="#ca-bs" n="bs">Im Original ist ein Punkt
					gesetzt</note>
				<note type="crit" xml:id="cn-bt" ref="#ca-bt" n="bt">vom Editor verbessert für
						<orig>aducere</orig>
                </note>
				<note type="crit" xml:id="cn-bu" ref="#ca-bu" n="bu">Im Original
					Großschreibung</note>
				<note type="crit" xml:id="cn-bv" ref="#ca-bv" n="bv">Im Original Punkt gesetzt, der
					mit der Abkürzung zusammenfällt</note>
				<note type="crit" xml:id="cn-bw" ref="#ca-bw" n="bw">Im Original
					Großschreibung</note>
				<note type="crit" xml:id="cn-bx" ref="#ca-bx" n="bx">Im Original Punkt gesetzt, der
					mit der Abkürzung zusammenfällt</note>
				<note type="crit" xml:id="cn-by" ref="#ca-by" n="by">vom Editor verbessert für
						<orig>distingnitur</orig>
                </note>
				<note type="crit" xml:id="cn-bz" ref="#ca-bz" n="bz">Im Original ist ein Punkt
					gesetzt</note>
				<note type="crit" xml:id="cn-ca" ref="#ca-ca" n="ca">vom Editor verbessert für
						<orig>accūs</orig>
                </note>
				<note type="crit" xml:id="cn-cb" ref="#ca-cb" n="cb">Im Original ist ein Punkt
					gesetzt</note>
				<note type="crit" xml:id="cn-cc" ref="#ca-cc" n="cc">vom Editor verbessert für
						<orig>staturit</orig>
                </note>
				<note type="crit" xml:id="cn-cd" ref="#ca-cd" n="cd">Im Original Punkt
					gesetzt</note>
				<note type="crit" xml:id="cn-ce" ref="#ca-ce" n="ce">vom Editor verbessert für
						<orig>inteltectus</orig>
                </note>
				<note type="crit" xml:id="cn-cf" ref="#ca-cf" n="cf">vom Editor verbessert für
						<orig>ulterius</orig>
                </note>
				<note type="crit" xml:id="cn-cg" ref="#ca-cg" n="cg">vom Editor verbessert für
						<orig>snnt</orig>
                </note>
				<note type="crit" xml:id="cn-ch" ref="#ca-ch" n="ch">vom Editor verbessert für
						<orig>subiectie</orig>
                </note>
				<note type="crit" xml:id="cn-ci" ref="#ca-ci" n="ci">vom Editor verbessert für
						<orig>pouunt</orig>
                </note>
				<note type="crit" xml:id="cn-cj" ref="#ca-cj" n="cj">vom Editor verbessert für
						<orig>universitatis</orig>
                </note>
				<note type="crit" xml:id="cn-ck" ref="#ca-ck" n="ck">vom Editor verbessert für
						<orig>operatur</orig>
                </note>
				<note type="crit" xml:id="cn-cl" ref="#ca-cl" n="cl">vom Editor verbessert für
						<orig>et</orig>
                </note>
				<note type="crit" xml:id="cn-cm" ref="#ca-cm" n="cm">Im Original Punkt
					gesetzt</note>
				<note type="crit" xml:id="cn-cn" ref="#ca-cn" n="cn">Im Original Punkt
					gesetzt</note>
				<note type="crit" xml:id="cn-co" ref="#ca-co" n="co">Im Original ist ein Punkt
					gesetzt</note>
				<note type="crit" xml:id="cn-cp" ref="#ca-cp" n="cp">Wahrscheinlich ist das
						<orig>ī</orig> beim Druck ausgefallen</note>
				<note type="crit" xml:id="cn-cq" ref="#ca-cq" n="cq">Im Original
					Großschreibung</note>
				<note type="crit" xml:id="cn-cr" ref="#ca-cr" n="cr">Im Original Punkt
					gesetzt</note>
				<note type="crit" xml:id="cn-cs" ref="#ca-cs" n="cs">vom Editor verbessert für
						<orig>accūs</orig>
                </note>
				<note type="crit" xml:id="cn-ct" ref="#ca-ct" n="ct">vom Editor verbessert für
						<orig>superflnum</orig>
                </note>
				<note type="crit" xml:id="cn-cu" ref="#ca-cu" n="cu">Im Original
					Großschreibung</note>
				<note type="crit" xml:id="cn-cv" ref="#ca-cv" n="cv">Im Original Punkt
					gesetzt</note>
				<note type="crit" xml:id="cn-cw" ref="#ca-cw" n="cw">Im Original Punkt
					gesetzt</note>
				<note type="crit" xml:id="cn-cx" ref="#ca-cx" n="cx">Im Original Punkt gesetzt, der
					mit einer Abkürzung zusammenfällt</note>
				<note type="crit" xml:id="cn-cy" ref="#ca-cy" n="cy">Im Original
					Großschreibung</note>
				<note type="crit" xml:id="cn-cz" ref="#ca-cz" n="cz">vom Editor verbessert für
						<orig>invere</orig>
                </note>
				<note type="crit" xml:id="cn-da" ref="#ca-da" n="da">vom Editor verbessert für
						<orig>geltastam</orig>
                </note>
				<note type="crit" xml:id="cn-db" ref="#ca-db" n="db">vom Editor verbessert für
						<orig>candem</orig>
                </note>
				<note type="crit" xml:id="cn-dc" ref="#ca-dc" n="dc">Im Original
					Großschreibung</note>
				<note type="crit" xml:id="cn-dd" ref="#ca-dd" n="dd">Im Original
					Großschreibung</note>
				<note type="crit" xml:id="cn-de" ref="#ca-de" n="de">Im Original
					Großschreibung</note>
				<note type="crit" xml:id="cn-df" ref="#ca-df" n="df">Im Original
					Großschreibung</note>
				<note type="crit" xml:id="cn-dg" ref="#ca-dg" n="dg">Im Original
					Großschreibung</note>
				<note type="crit" xml:id="cn-dh" ref="#ca-dh" n="dh">Im Orginal
					Großschreibung</note>
				<note type="crit" xml:id="cn-di" ref="#ca-di" n="di">vom Editor verbessert für
						<orig>seqnitur</orig>
                </note>
				<note type="crit" xml:id="cn-dj" ref="#ca-dj" n="dj">Im Original
					Großschreibung</note>
				<note type="crit" xml:id="cn-dk" ref="#ca-dk" n="dk">Im Original Punkt
					gesetzt</note>
				<note type="crit" xml:id="cn-dl" ref="#ca-dl" n="dl">Im Original
					Großschreibung</note>
				<note type="crit" xml:id="cn-dm" ref="#ca-dm" n="dm">Im Original
					Großschreibung</note>
				<note type="crit" xml:id="cn-dn" ref="#ca-dn" n="dn">vom Editor verbessert für
						<orig>produc</orig>
                </note>
				<note type="crit" xml:id="cn-do" ref="#ca-do" n="do">vom Editor verbessert für
						<orig>destinatui</orig>
                </note>
				<note type="crit" xml:id="cn-dp" ref="#ca-dp" n="dp">Im Original ist ein Punkt
					gesetzt</note>
				<note type="crit" xml:id="cn-dq" ref="#ca-dq" n="dq">vom Editor verbessert für
						<orig>et</orig>
                </note>
				<note type="crit" xml:id="cn-dr" ref="#ca-dr" n="dr">vom Editor verbessert für
						<orig>Aristoteles</orig>
                </note>
				<note type="crit" xml:id="cn-ds" ref="#ca-ds" n="ds">Im Original Punkt
					gesetzt</note>
				<note type="crit" xml:id="cn-dt" ref="#ca-dt" n="dt">Im Original folgt ein
					Punkt</note>
				<note type="crit" xml:id="cn-du" ref="#ca-du" n="du">Im Original
					Großschreibung</note>
				<note type="crit" xml:id="cn-dv" ref="#ca-dv" n="dv">vom Editor verbessert für
						<orig>attribnit</orig>
                </note>
				<note type="crit" xml:id="cn-dw" ref="#ca-dw" n="dw">Im Original folgt ein
					Punkt</note>
				<note type="crit" xml:id="cn-dx" ref="#ca-dx" n="dx">Im Original Punkt
					gesetzt</note>
				<note type="crit" xml:id="cn-dy" ref="#ca-dy" n="dy">Im Original
					Großschreibung</note>
				<note type="crit" xml:id="cn-dz" ref="#ca-dz" n="dz">Im Original Punkt
					gesetzt</note>
				<note type="crit" xml:id="cn-ea" ref="#ca-ea" n="ea">Im Original
					Großschreibung</note>
				<note type="crit" xml:id="cn-eb" ref="#ca-eb" n="eb">Im Original
					Großschreibung</note>
				<note type="crit" xml:id="cn-ec" ref="#ca-ec" n="ec">vom Editor verbessert für
						<orig>genns</orig>
                </note>
				<note type="crit" xml:id="cn-ed" ref="#ca-ed" n="ed">Im Original Punkt
					gesetzt</note>
				<note type="crit" xml:id="cn-ee" ref="#ca-ee" n="ee">Im Original Punkt
					gesetzt</note>
				<note type="crit" xml:id="cn-ef" ref="#ca-ef" n="ef">Im Original Punkt
					gesetzt</note>
				<note type="crit" xml:id="cn-eg" ref="#ca-eg" n="eg">vom Editor verbessert für
						<orig>methaphice</orig>
                </note>
				<note type="crit" xml:id="cn-eh" ref="#ca-eh" n="eh">vom Editor verbessert für
						<orig>intelleetu</orig>
                </note>
				<note type="crit" xml:id="cn-ei" ref="#ca-ei" n="ei">vom Editor verbessert für
						<orig>genns</orig>
                </note>
				<note type="crit" xml:id="cn-ej" ref="#ca-ej" n="ej">Im Original
					Großschreibung</note>
				<note type="crit" xml:id="cn-ek" ref="#ca-ek" n="ek">Im Original
					Großscheibung</note>
				<note type="crit" xml:id="cn-el" ref="#ca-el" n="el">Im Original Punkt
					gesetzt</note>
				<note type="crit" xml:id="cn-em" ref="#ca-em" n="em">vom Editor verbessert für
						<orig>illnd</orig>
                </note>
				<note type="crit" xml:id="cn-en" ref="#ca-en" n="en">Im Original Punkt
					gesetzt</note>
				<note type="crit" xml:id="cn-eo" ref="#ca-eo" n="eo">Im Original Punkt
					gesetzt</note>
				<note type="crit" xml:id="cn-ep" ref="#ca-ep" n="ep">Im Original Punkt
					gesetzt</note>
				<note type="crit" xml:id="cn-eq" ref="#ca-eq" n="eq">vom Editor verbessert für
						<orig>19</orig>
                </note>
				<note type="crit" xml:id="cn-er" ref="#ca-er" n="er">Im Original
					Großschreibung</note>
				<note type="crit" xml:id="cn-es" ref="#ca-es" n="es">Die öffnende Klammer
					fehlt</note>
				<note type="crit" xml:id="cn-et" ref="#ca-et" n="et">vom Editor verbessert für
						<orig>pluribns</orig>
                </note>
				<note type="crit" xml:id="cn-eu" ref="#ca-eu" n="eu">Im Original Punkt
					gesetzt</note>
				<note type="crit" xml:id="cn-ev" ref="#ca-ev" n="ev">Im Original Punkt
					gesetzt</note>
				<note type="crit" xml:id="cn-ew" ref="#ca-ew" n="ew">Im Original
					Großschreibung</note>
				<note type="crit" xml:id="cn-ex" ref="#ca-ex" n="ex">vom Editor verbessert für
						<orig>longica</orig>
                </note>
				<note type="crit" xml:id="cn-ey" ref="#ca-ey" n="ey">Die Abbreviatur
						<orig>lii</orig> steht wie die Abkürzung <orig>ly</orig> oder
						<orig>λγ</orig> für den im Lateinischen fehlenden Artikel. Zur Verwendung
					bei <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">Thomas von Aquin</rs> vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!S. th.">Thomas, S. th. III q. 16 art. 1 co., ebd., III q. 16 art. 7
						co., ebd., III q. 16 art. 10 ad 2, ebd., III q. 17 art. 1 ad 1, ebd., III q.
						17 art. 1 ad 3 und ebd., III q. 17 art. 1 ad 4</ref>
                </note>
				<note type="crit" xml:id="cn-ez" ref="#ca-ez" n="ez">vom Editor verbessert für
						<orig>quintum</orig>
                </note>
				<note type="crit" xml:id="cn-fa" ref="#ca-fa" n="fa">Im Original Punkt
					gesetzt</note>
				<note type="crit" xml:id="cn-fb" ref="#ca-fb" n="fb">Im Original Punkt
					gesetzt</note>
				<note type="crit" xml:id="cn-fc" ref="#ca-fc" n="fc">Im Original ist ein Punkt
					gesetzt</note>
				<note type="crit" xml:id="cn-fd" ref="#ca-fd" n="fd">vom Editor verbessert für
						<orig>connotaro</orig>
                </note>
				<note type="crit" xml:id="cn-fe" ref="#ca-fe" n="fe">Im Original
					Großschreibung</note>
				<note type="crit" xml:id="cn-ff" ref="#ca-ff" n="ff">Im Original
					Großschreibung</note>
				<note type="crit" xml:id="cn-fg" ref="#ca-fg" n="fg">Im Original
					Großschreibung</note>
				<note type="crit" xml:id="cn-fh" ref="#ca-fh" n="fh">vom Editor verbessert für
						<orig>prencipium</orig>
                </note>
				<note type="crit" xml:id="cn-fi" ref="#ca-fi" n="fi">Im Original Punkt
					gesetzt</note>
				<note type="crit" xml:id="cn-fj" ref="#ca-fj" n="fj">Im Original
					Großschreibung</note>
				<note type="crit" xml:id="cn-fk" ref="#ca-fk" n="fk">Im Original
					Großschreibung</note>
				<note type="crit" xml:id="cn-fl" ref="#ca-fl" n="fl">vom Editor verbessert für
						<orig>Schotiste</orig>
                </note>
				<note type="crit" xml:id="cn-fm" ref="#ca-fm" n="fm">Vor- und nachgesetzter Punkt
					bezeichnen höchstwahrscheinlich die Suspension</note>
				<note type="crit" xml:id="cn-fn" ref="#ca-fn" n="fn">vom Editor verbessert für
						<orig>signatn</orig>
                </note>
				<note type="crit" xml:id="cn-fo" ref="#ca-fo" n="fo">Im Original Punkt
					gesetzt</note>
				<note type="crit" xml:id="cn-fp" ref="#ca-fp" n="fp">Im Original Punkt
					gesetzt</note>
				<note type="crit" xml:id="cn-fq" ref="#ca-fq" n="fq">Zur Abbreviatur <orig>ly</orig>
					vgl. oben den Einsatz der Abkürzung <orig>lii</orig>
                </note>
				<note type="crit" xml:id="cn-fr" ref="#ca-fr" n="fr">vom Editor verbessert für
						<orig>additametum</orig>
                </note>
				<note type="crit" xml:id="cn-fs" ref="#ca-fs" n="fs">vom Editor verbessert für
						<orig>nam</orig>
                </note>
				<note type="crit" xml:id="cn-ft" ref="#ca-ft" n="ft">vom Editor verbessert für
						<orig>sequiter</orig>
                </note>
				<note type="crit" xml:id="cn-fu" ref="#ca-fu" n="fu">vom Editor verbessert für
						<orig>20.</orig>
                </note>
				<note type="crit" xml:id="cn-fv" ref="#ca-fv" n="fv">vom Editor verbessert für
						<orig>singularis</orig>
                </note>
				<note type="crit" xml:id="cn-fw" ref="#ca-fw" n="fw">vom Editor verbessert für
						<orig>logigica</orig>
                </note>
				<note type="crit" xml:id="cn-fx" ref="#ca-fx" n="fx">Im Original Punkt
					gesetzt</note>
				<note type="crit" xml:id="cn-fy" ref="#ca-fy" n="fy">Zusammengeschrieben:
						<orig>partesorationis</orig>
                </note>
				<note type="crit" xml:id="cn-fz" ref="#ca-fz" n="fz">Zusammengeschrieben:
						<orig>partesorationis</orig>
                </note>
				<note type="crit" xml:id="cn-ga" ref="#ca-ga" n="ga">vom Editor verbessert für
						<orig>formari</orig>
                </note>
				<note type="crit" xml:id="cn-gb" ref="#ca-gb" n="gb">vom Editor verbessert für
						<orig>octanum</orig>
                </note>
				<note type="crit" xml:id="cn-gc" ref="#ca-gc" n="gc">vom Editor verbessert für
						<orig>uō</orig>
                </note>
				<note type="crit" xml:id="cn-gd" ref="#ca-gd" n="gd">Im Original Punkt
					gesetzt</note>
				<note type="crit" xml:id="cn-ge" ref="#ca-ge" n="ge">Im Original Punkt
					gesetzt</note>
				<note type="crit" xml:id="cn-gf" ref="#ca-gf" n="gf">vom Editor verbessert für
						<orig>Dito</orig>
                </note>
				<note type="crit" xml:id="cn-gg" ref="#ca-gg" n="gg">vom Editor verbessert für
						<orig>opiniois</orig>
                </note>
				<note type="crit" xml:id="cn-gh" ref="#ca-gh" n="gh">vom Editor verbessert für
						<orig>sive</orig>
                </note>
				<note type="crit" xml:id="cn-gi" ref="#ca-gi" n="gi">vom Editor verbessert für
						<orig>tellectu</orig>
                </note>
				<note type="crit" xml:id="cn-gj" ref="#ca-gj" n="gj">vom Editor verbessert für
							<orig>p<ex>re</ex>ncipium</orig>
                </note>
				<note type="crit" xml:id="cn-gk" ref="#ca-gk" n="gk">vom Editor verbessert für
						<orig>reaalis</orig>
                </note>
				<note type="crit" xml:id="cn-gl" ref="#ca-gl" n="gl">vom Editor verbessert für
						<orig>siens</orig>
                </note>
				<note type="crit" xml:id="cn-gm" ref="#ca-gm" n="gm">vom Editor verbessert für
						<orig>conclndendum</orig>
                </note>
				<note type="crit" xml:id="cn-gn" ref="#ca-gn" n="gn">Im Original
					Großschreibung</note>
				<note type="crit" xml:id="cn-go" ref="#ca-go" n="go">Im Original
					Großschreibung</note>
				<note type="crit" xml:id="cn-gp" ref="#ca-gp" n="gp">vom Editor verbessert für
						<orig>dice</orig>
                </note>
				<note type="crit" xml:id="cn-gq" ref="#ca-gq" n="gq">Im Original Punkt
					gesetzt</note>
				<note type="crit" xml:id="cn-gr" ref="#ca-gr" n="gr">vom Editor verbessert für
						<orig>certitudinem</orig>
                </note>
				<note type="crit" xml:id="cn-gs" ref="#ca-gs" n="gs">Im Original Punkt
					gesetzt</note>
				<note type="crit" xml:id="cn-gt" ref="#ca-gt" n="gt">Im Original Punkt
					gesetzt</note>
				<note type="crit" xml:id="cn-gu" ref="#ca-gu" n="gu">Im Original Punkt
					gesetzt</note>
				<note type="crit" xml:id="cn-gv" ref="#ca-gv" n="gv">Im Original Punkt
					gesetzt</note>
				<note type="crit" xml:id="cn-gw" ref="#ca-gw" n="gw">Im Original Punkt
					gesetzt</note>
				<note type="crit" xml:id="cn-gx" ref="#ca-gx" n="gx">Im Original
					Großschreibung</note>
			</div>
			<div type="footnotes">
				<note n="1" type="footnote" ref="#a1" xml:id="n1">
                    <rs type="person" ref="#schappeler_christoph">Christoph Schappeler</rs> (1472–1551) aus <rs type="place" ref="#sankt_gallen">Sankt Gallen</rs> studierte 1498–1501 oder
					bis 1503 in <rs type="place" ref="#leipzig">Leipzig</rs>, zwischen 1505 und 1510
					durchlief er ebendort eine akademische Karriere, die ihn über die Stationen des
					baccalaureus biblicus (6. 3. 1507) und des baccalaureus formatus (26. 9. 1508)
					bis zum Lizentiat der Theologie (18. 6. 1510) führte. Vgl. <rs type="bibl" ref="#matrikel_leipzig_1895"> 1, 422; 2, 18f.; 369, 384</rs>. In dieser Zeit
					las er über verschiedene Bücher des <rs type="person" ref="#aristoteles">Aristoteles</rs>, ebd., 2, 423; 433; 437; 441; 445; 451; 455. Vgl. auch <rs type="bibl" ref="#bubenheimer_muentzer_1989">, 58 Anm. 113–115.</rs> Ein
					Studienaufenthalt in <rs type="place" ref="#freiburg">Freiburg</rs>, wie von <rs type="bibl" ref="#trummer_schappeler_2000">, 273,</rs> vermutet, ist nicht
					nachweisbar. Den latinisierten Namen <quote>Sertorius</quote> scheint sich
					Schappeler selbst gegeben zu haben, denn am 6. März 1507 wurde der <quote>mgr.
						Cristophorus Sertorius de Sancto Gallo</quote> als Lektor in die
					theologische Fakultät aufgenommen. <rs type="bibl" ref="#matrikel_leipzig_1895">
						2, 18</rs>. Dabei ist <quote>Sertorius</quote> als Gleichsetzung von
						<quote>Sartorius</quote> (<quote>Schneider</quote>) ein Synonym für
						<quote>Schappeler</quote>, den <quote>Kopfputzmacher</quote>, vgl. <rs type="bibl" ref="#goetze_glossar_1920">, 185</rs> und <rs type="bibl" ref="#schweizer_idiotikon"> 8, 990–1001</rs> zum Begriff
						<quote>Schappel</quote> als <quote>Kopfbedeckung für männliche
						Personen</quote>. Zur Gleichsetzung von <quote>Sertorius</quote> und
						<quote>Sartorius</quote> im Mlat. s. <rs type="bibl" ref="#ducange"> 6,
						441.</rs>
					<rs type="person" ref="#schappeler_christoph">Schappeler</rs> wurde im Februar
					1513 an die St. Martinskirche in <rs type="place" ref="#memmingen">Memmingen</rs> zum Prediger berufen. Dort kopierte er zwei Thesenreihen
					Karlstadts, die nur auf diesem Weg der Nachwelt überliefert sind. Vgl. <rs type="bibl" ref="#hasse_tauler_1993">, 205–208</rs>. Auf Grund
					kirchenkritischer Predigten wurde <rs type="person" ref="#schappeler_christoph">Schappeler</rs> im Februar 1524 mit dem Bann belegt, doch erwirkte die
					Gemeinde im Januar 1525 eine Aufhebung. Vermutlich schrieb er die Vorrede zu den
						<term type="title">Zwölf Artikeln</term> sowie ein Gutachten zu diesen, sein
					Anteil an der Abfassung des Traktats <term type="title">An die versammlung
						gemayner pawerschafft</term> ist nicht endgültig geklärt. Im Juni 1525 floh
					er vor den einrückenden Truppen des Schwäbischen Bundes nach <rs type="place" ref="#sankt_gallen">St. Gallen</rs>, wo er als Prediger an verschiedenen
					Kirchen wirkte. Vgl. <rs type="bibl" ref="#brecht_hintergrund_1974">,
						passim</rs>; NDB 22 (2005), 563f.; <rs type="bibl" ref="#dobel_memmingen_1877"> 1, 11f.; 29f.; 75f.</rs>
                </note>
				<note n="2" type="footnote" ref="#a2" xml:id="n2">Karlstadt verbindet den von <rs type="person" ref="#schappeler_christoph">Schappeler</rs> selbst gewählten,
					latinisierten Namen mit der historischen Figur des römischen Feldherrn <rs type="person" ref="#sertorius_quintus">Quintus Sertorius</rs> (123–71 v.
					Chr.) in einer Allusion auf <rs type="person" ref="#valerius_maximus">Val. Max.
						7,3,6</rs>: <quote>Sertorius vero corporis robore atque animi consilio parem
						naturae indulgentiam expertus <gap/>.</quote> Zu Sertorius vgl. <rs type="bibl" ref="#re"> 2. R., 2.2, 1746–1753.</rs>
                </note>
				<note n="3" type="footnote" ref="#a3" xml:id="n3">Anklingend an <rs type="person" ref="#plautus">Plaut. Capt. 3,4,84:</rs>
					<quote>Nunc ego inter sacrum saxumque sto.</quote> Überliefert auch von <rs type="bibl" ref="#polydor_proverbia_1498">, fol. a6<hi rend="super">r</hi>:</rs>
					<quote>Inter saxum &amp; Sacrum sto.</quote>
                </note>
				<note n="4" type="footnote" ref="#a4" xml:id="n4">
					<rs type="person" ref="#horaz">Hor. sat. 1,4,34:</rs>
					<quote>Faenum habet in cornu, longe fuge.</quote>
				</note>
				<note n="5" type="footnote" ref="#a5" xml:id="n5">Vermutlich eine Latinisierung von
						<foreign xml:lang="grc-Grek">γραμματοκύφων</foreign>, eine schimpfliche
					Bezeichnung für Archivar, Aktenhocker, s. <rs type="person" ref="#demosthenes">Demosth. p. 297,22</rs>.</note>
				<note n="6" type="footnote" ref="#a6" xml:id="n6">Bezeichnung für die Musen, da ihr
					Zögling Homer aus Mäonien (Lydien) stammte bzw. ein Sohn Maions war. Vgl. <rs type="bibl" ref="#re"> 14.1, 581–583.</rs>
                </note>
				<note n="7" type="footnote" ref="#a7" xml:id="n7">Der Musenberg Helikon in Boiotien,
					vgl. <rs type="bibl" ref="#re"> 8.1, 1–9.</rs>
                </note>
				<note n="8" type="footnote" ref="#a8" xml:id="n8">S. <ptr type="wdb" target="kgk_001_transcript.xml#seg-q005"/>.</note>
				<note n="9" type="footnote" ref="#a9" xml:id="n9">Tatsächlich handelt es sich nicht
					um eine <term type="term">questio</term>, sondern um Verweise auf die <term type="term">opinio quarta</term> und auf die <term type="term">opinio
						quinta</term>. Vgl. die inhaltliche Übereinstimmung mit <ptr type="wdb" target="kgk_001_transcript.xml#seg-q003"/>.</note>
				<note n="10" type="footnote" ref="#a10" xml:id="n10">S. <ptr type="wdb" target="kgk_001_transcript.xml#seg-q006"/>.</note>
				<note n="11" type="footnote" ref="#a11" xml:id="n11">S. <ptr type="wdb" target="kgk_001_transcript.xml#seg-q007"/>.</note>
				<note n="12" type="footnote" ref="#a12" xml:id="n12">S. <ptr type="wdb" target="kgk_001_transcript.xml#seg-q008"/>.</note>
				<note n="13" type="footnote" ref="#a13" xml:id="n13">S. <ptr type="wdb" target="kgk_001_transcript.xml#seg-q009"/>.</note>
				<note n="14" type="footnote" ref="#a14" xml:id="n14">S. <ptr type="wdb" target="kgk_001_transcript.xml#seg-q010"/>.</note>
				<note n="15" type="footnote" ref="#a15" xml:id="n15">S. <ptr type="wdb" target="kgk_001_transcript.xml#seg-q011"/>.</note>
				<note n="16" type="footnote" ref="#a16" xml:id="n16">S. <ptr type="wdb" target="kgk_001_transcript.xml#seg-q012"/>.</note>
				<note n="17" type="footnote" ref="#a17" xml:id="n17">S. <ptr type="wdb" target="kgk_001_transcript.xml#seg-q013"/>.</note>
				<note n="18" type="footnote" ref="#a18" xml:id="n18">S. <ptr type="wdb" target="kgk_001_transcript.xml#seg-q014"/>.</note>
				<note n="19" type="footnote" ref="#a19" xml:id="n19">S. <ptr type="wdb" target="kgk_001_transcript.xml#seg-q015"/> und <ptr type="wdb" target="kgk_001_transcript.xml#seg-q016"/>.</note>
				<note n="20" type="footnote" ref="#a20" xml:id="n20">S. <ptr type="wdb" target="kgk_001_transcript.xml#seg-q017"/>.</note>
				<note n="21" type="footnote" ref="#a21" xml:id="n21">Bei dem hier erwähnten <rs type="person" ref="#trumetarius_vitus">Vitus Trumetarius</rs> handelt es
					sich mit hoher Wahrscheinlichkeit um den im Sommersemester 1503 an der
					Universität Wittenberg immatrikulierten <quote>Vitus Yepler de
						stuckardia</quote>. <rs type="bibl" ref="#foerstemann_album_1841"> 1,
						9b.</rs> Am 13. 12. 1504 wurde er als <quote>Vitus Dopler de
						Stutgardia</quote> zum Baccalaureus artium promoviert, am 21. 2. 1508 wieder
					als <quote>Vittus Jepeler Stuckardiensis</quote> zum Magister. Vgl. <rs type="bibl" ref="#koestlin_baccalaurei_1887"> 1, 4; 23</rs>. Zu dieser
					Identifikation vgl. <rs type="bibl" ref="#bubenheimer_bodenstein_1980">,
						13.</rs> Nur bei Karlstadt findet sich der Beiname
						<quote>Trumetarius</quote>, der auf einen Trompeter verweist. Vgl. <rs type="bibl" ref="#goetze_glossar_1920">, 56.</rs> Ein anderer Student aus
					Stuttgart wurde im Eröffnungssemester 1502/03 immatrikuliert: <quote>Georgius
						kornmesser de Stokardia</quote>. <rs type="bibl" ref="#foerstemann_album_1841"> 1, 6b, 12.</rs>
					<rs type="bibl" ref="#jaeger_carlstadt_1856">, 2</rs>, las fälschlich
						<quote>Frumetarius</quote> statt <quote>Trumetarius</quote> und übersetzte
					den Erwähnten als <quote>Kornmesser</quote>. Bereits korrigiert von <rs type="bibl" ref="#bauch_scholastiker_1898">, 40 Anm. 4</rs>; s. auch <rs type="bibl" ref="#barge_karlstadt_1905"> 1, 10f.</rs>
                </note>
				<note n="22" type="footnote" ref="#a22" xml:id="n22">Im <quote>Rotulus doctorum
						Vittemberge profitentium</quote>, dem Werbe- und Vorlesungsverzeichnis der
					Universität Wittenberg vom 1. Mai 1507, ist Karlstadt mit einer
					Metaphysiklektion um 3 Uhr nachmittags vermerkt: <quote>Hora tertia. <gap/>
						Magister Andreas Carlstadt metaphisicam Aristotelis.</quote> Vgl. <rs type="bibl" ref="#friedensburg_urkundenbuch_1926"> 1, 16.</rs> Der <term type="title">Catalogus illustrium virorum in Academia Lipsensi &amp;
						Witebergensi</term> von 1514 berichtet von einem Werk Karlstadts auf der
					Basis dieser Vorlesung. Vgl. <ptr type="wdb" target="kgk_003_introduction.xml"/>.</note>
				<note n="23" type="footnote" ref="#a23" xml:id="n23">Vgl. Ov. met. 4,
					266–270.</note>
				<note n="24" type="footnote" ref="#a24" xml:id="n24">Verfasst im Sternbild des
					Löwen, also zwischen Mitte Juli und Mitte August.</note>
				<note n="25" type="footnote" ref="#a25" xml:id="n25">Johannes Rühl (Ruhel) aus <rs type="place" ref="#umstadt">Umstadt</rs> im Odenwald (Dekanat <rs type="place" ref="#aschaffenburg">Aschaffenburg</rs>). Er wurde im
					Sommersemester 1505 als <quote>
                        <rs type="person" ref="#ruhel_johannes">Iohannes
							Rhul</rs> de Umstadt</quote> an der Universität <rs type="place" ref="#leipzig">Leipzig</rs> inskribiert (<rs type="bibl" ref="#matrikel_leipzig_1895"> 1, 467,37</rs>) und im Wintersemester 1505/06
					in <rs type="place" ref="#wittenberg">Wittenberg</rs> (<rs type="bibl" ref="#foerstemann_album_1841"> 1, 18</rs>). Am 15. September 1507 wurde er
					zum Baccalaureus artium promoviert (<rs type="bibl" ref="#koestlin_baccalaurei_1887"> 1, 8</rs>: <quote>Johannes Ruhel de
						Aschenburg</quote>). 1513 in <rs type="place" ref="#bologna">Bologna</rs>
					immatrikuliert, wurde Rühl im folgenden Jahr zum Syndikus der deutschen Nation
					ernannt und 1515 zum Dr. utr. iur. promoviert (<rs type="bibl" ref="#knod_bologna_1899">, 467 Nr. 3157</rs>). Später war Rühl in
					kursächsischen, gräflich Mansfeldischen und erzbischöflich Mainzischen Diensten
					tätig und in <rs type="place" ref="#eisleben">Eisleben</rs> ansässig. <rs type="person" ref="#jonas_justus">Justus Jonas</rs> und <rs type="person" ref="#agricola_johannes">Johannes Agricola</rs> widmeten ihm Schriften, mit
						<rs type="person" ref="#luther_martin">Luther</rs> stand er im Briefverkehr
						(<rs type="bibl" ref="#wa_b"> 5, 100 Nr. 150</rs>).</note>
				<note n="26" type="footnote" ref="#a26" xml:id="n26">13. Juli 1507.</note>
				<note n="27" type="footnote" ref="#a27" xml:id="n27">
					<rs type="person" ref="#ovidius_publius"/>
                    <choice type="corr" xml:id="corr1">
						<corr>Ov. met. 4, 195f</corr>
						<sic>Ov. met. 4,2,195f</sic>
					</choice>. </note>
				<note n="28" type="footnote" ref="#a28" xml:id="n28">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!Met.">Thomas, Met. I lec. 1 n. 10</ref>: <quote>Memoria enim sequitur phantasiam,
						quae est motus factus a sensu secundum actum, ut habetur in secundo de
						anima.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 391</rs>);
					ebd., n. 15: <quote>Supra memoriam autem in hominibus, ut infra dicetur,
						proximum est experimentum, quod quaedam animalia non participant nisi parum.
						Experimentum enim est ex collatione plurium singularium in memoria
						receptorum.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 392</rs>);
					ebd., n. 16: <quote>Sicut autem se habet experimentum ad rationem particularem,
						et consuetudo ad memoriam in animalibus, ita se habet ars ad rationem
						universalem.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4,
					392</rs>).</note>
				<note n="29" type="footnote" ref="#a29" xml:id="n29">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, Anal. Post. II lec. 20 n. 11</ref>: <quote>Deinde cum dicit: ex
						sensu quidem igitur etc., ostendit secundum praedicta quomodo in nobis fiat
						cognitio primorum principiorum, et concludit ex praemissis quod ex sensu fit
						memoria in illis animalibus <gap/> Hoc est ergo quod dicit, quod sicut ex
						memoria fit experimentum, ita etiam ex experimento, aut etiam ulterius ex
						universali quiescente in anima <gap/> ex hoc igitur experimento, et ex tali
						universali per experimentum accepto, est in anima id quod est principium
						artis et scientiae.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 1,
						401;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 311</rs>).</note>
				<note n="30" type="footnote" ref="#a30" xml:id="n30">
                    <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas,
						Sent. de an. I lec. 1 n. 13</ref>: <quote>Aristoteles autem vult quod
						quaeratur ratio utriusque: et communis animae, et cuiuslibet speciei. Quod
						autem circa hoc dicit animal autem universale, aut nihil est, aut
						posterius<gap/>.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 45.1,
						7;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 6, 5</rs>).</note>
				<note type="footnote" n="31" ref="#a003" xml:id="n003">
                    <ref type="classical">Arist.
						De an. 1,1,402b7</ref>: <quote>
                        <gap/> animal autem universale aut etiam
						nichil est aut posterius <gap/>
                    </quote> (<rs type="bibl" ref="#arist_lat_1939"> XII 2, 3,8</rs>). Vgl. <ptr type="wdb" target="kgk_001_transcript.xml#n001"/> und <ptr type="wdb" target="kgk_001_transcript.xml#n002"/>.</note>
				<note n="32" type="footnote" ref="#a32" xml:id="n32">Gleich zu Beginn stellt die
						<term type="title">Isagoge</term> des <rs type="person" ref="#porphyrius">Porphyr</rs> die Frage, ob die Prädikamente gedachte (<term type="term">speculata</term>) oder aus der Wahrnehmung aufgenommene (<term type="term">concepta</term>) Begrifflichkeiten darstellen: <quote>
                        <gap/>omnino ad ea
						quae in divisione vel demonstratione sunt utili hac istarum rerum
						speculatione <gap/>
                    </quote> (Porph. Intr. 1,6 = <rs type="bibl" ref="#arist_lat_1939"> I 6, 5,5–7</rs>).</note>
				<note n="33" type="footnote" ref="#a33" xml:id="n33">
                    <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas,
						Perih. I lec. 2 n. 3</ref>: <quote>Sed quia logica ordinatur ad cognitionem
						de rebus sumendam, significatio vocum, quae est immediata ipsis
						conceptionibus intellectus, pertinet ad principalem considerationem
						ipsius.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 1, 11;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 327</rs>).</note>
				<note type="footnote" n="34" ref="#a033" xml:id="n033">Der <term type="term">modus
						Darii</term> gehört zu den vier perfekten Syllogismen vom Typus A—I—I, d. h.
					einem allgemein bejahendem Urteil folgen zwei partikulär bejahende. Vgl. <rs type="bibl" ref="#hwp_1971"> 10, 690f.</rs>
                </note>
				<note n="35" type="footnote" ref="#a35" xml:id="n35">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, Anal. Post. I lec. 2 n. 2</ref>: <quote>Circa primum sciendum est
						quod id cuius scientia per demonstrationem quaeritur est conclusio aliqua in
						qua propria passio de subiecto aliquo praedicatur.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 1, 142;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 274</rs>).</note>
				<note n="36" type="footnote" ref="#a36" xml:id="n36">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!Met.">Thomas, Met. I lec. 1 n. 32</ref>: <quote>Cum igitur plures artes sint
						repertae quantum ad utilitatem, quarum quaedam sunt ad vitae necessitatem,
						sicut mechanicae; quaedam vero ad introductionem in aliis scientiis, sicut
						scientiae logicales: illi artifices dicendi sunt sapientiores, quorum
						scientiae non sunt ad utilitatem inventae, sed propter ipsum scire,
						cuiusmodi sunt scientiae speculativae.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 392</rs>); ebd., II lec. 5 n. 5: <quote>Et
						propter hoc debet prius addiscere logicam quam alias scientias, quia logica
						tradit communem modum procedendi in omnibus aliis scientiis.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 408</rs>).</note>
				<note n="37" type="footnote" ref="#a37" xml:id="n37">Vgl. <ref type="classical">Arist. Top. 6,4,141b23–29</ref>: <quote>Non oportet autem latere quoniam
						sic diffinientes non contingit quid est esse diffinito indicare, nisi
						contingat idem et nobis notius esse et simpliciter notius, si quidem oportet
						per genus et differentias diffinire eum qui bene diffinit, haec autem
						simpliciter sunt evidentiora et priora quam species.</quote> (<rs type="bibl" ref="#arist_lat_1939"> V 1, 120,18–23</rs>).</note>
				<note n="38" type="footnote" ref="#a38" xml:id="n38">
                    <ref type="classical">Ps.
						Thomas, De fallaciis, pr.</ref>: <quote>Quia logica est rationalis scientia,
						et ad ratiocinandum inventa; ratiocinari autem contingit recte et non recte
						<gap/> Sed cum aliquis secum considerans ratiocinatur non recte, praeter
						intentionem hoc accidit quia nullus sui ipsius deceptionem intendit.</quote>
						(<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 6, 575</rs>). Der <term type="title">Tractatus de fallaciis</term> wurde <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">Thomas von Aquin</rs> zugeschrieben, doch ist die
					Autorschaft zweifelhaft. <ptr type="link" target="http://www.corpusthomisticum.org/dp3.html"/> Vgl. weiter <rs type="bibl" ref="#dominicus_metaphysice_1499"> IV q. 5 art. 1 ad 2</rs>
                    <rs type="person" ref="#dominicus_flandrinus">:</rs>
					<quote>Unde logicus est artifex rationis, Metaphysicus vero
					realis.</quote>
                </note>
				<note n="39" type="footnote" ref="#a39" xml:id="n39">Möglicherweise Referenz auf das
					Lehrbuch der <rs type="place" ref="#koeln">Kölner</rs> Montaner <rs type="bibl" ref="#aristoteles_logica_1500">, fol. 39<hi rend="super">v</hi>
                    </rs>:
						<quote>Scientia est realis que considerat de entibus realibus. <gap/>
						Predicamenta in logica considerata sunt res prime intentionis. sed prime
						intentiones sunt entia realia. et habent esse reale. ergo etiam
						predicamenta.</quote>
                </note>
				<note n="40" type="footnote" ref="#a40" xml:id="n40">Auf welchen thomistischen
					Montaner sich Karlstadt bezieht, ist nicht deutlich. Das vorgestellte Konzept
					scheint stark von <rs type="person" ref="#herveus_natalis">Herveus Natalis</rs>
					beeinflusst, vgl. <rs type="bibl" ref="#pinborg_begriff_1974">, 55.</rs> S. <rs type="bibl" ref="#herveus_intentionibus_2012"> d. 1 q. 1 § 17, S. 117</rs>:
						<quote>Et ista pertinent ad primam intentionem materialiter, ut dictum est,
						quia prima intentio concretive et materialiter dicit illud quod
						intelligitur. Alia sunt quae conveniunt rebus secundum quod sunt obiective
						in intellectu (sicut esse abstractum et universale et consimilia); et ista
						pertinent ad secundam intentionem, et de his magis infra patebit.</quote>
					Weiter ebd., d. 1 q. 1 § 31 (<rs type="bibl" ref="#herveus_intentionibus_2012">,
						122</rs>): <quote>Primae intentiones concretive sumptae sunt fundamenta
						secundarum intentionum.</quote>; ebd., d. 1, q. 1, § 61 (<rs type="bibl" ref="#herveus_intentionibus_2012">, 133f</rs>.): <quote>Istae secundae
						intentiones concretive dictae, scilicet universale, abstractum et
						consimilia, aut fundantur super naturas rerum secundum se acceptarum, aut
						prout ultra hoc includunt ipsam intentionalitatem.</quote>; ebd., d. 1 q. 3
					§ 100 (<rs type="bibl" ref="#herveus_intentionibus_2012">, 148</rs>): <quote>Sed
						illud quod dicitur intentio concretive, in quo scilicet ista intentionalitas
						fundatur et quod ab ea denominatur, non habet necessario fundari in alio;
						alioquin iret in infinitum.</quote> Vgl. <rs type="bibl" ref="#koridze_grundlegung_2004">, 86f.; 100</rs> sowie <rs type="bibl" ref="#prantl_logik_1855"> 3, 265f.</rs>
                </note>
				<note n="41" type="footnote" ref="#a41" xml:id="n41">Zur Definition der <term type="term">quidditas absoluta</term> vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas,
						S.c.g. III cap. 108 n. 4f.</ref> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882">
						14, 339;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 2, 96</rs>);<ref type="classical"> De
						ent. cap. 4</ref> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 43, 376;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 3, 486</rs>); siehe auch <ref type="classical">ders., S. th. I q. 3 art. 4 arg. 2</ref> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 4,42;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 2, 188</rs>).</note>
				<note n="42" type="footnote" ref="#a42" xml:id="n42">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, Anal. post. I lec. 20 n. 5</ref>: <quote>
                        <gap/> logica etiam erit
						de his, quae communia sunt omnibus, idest de intentionibus rationis, quae ad
						omnes res se habent. Non autem ita, quod logica sit de ipsis rebus
						communibus, sicut de subiectis. Considerat enim logica, sicut subiecta,
						syllogismum, enunciationem, praedicatum, aut aliquid huiusmodi.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 1, 217</rs>; <rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 283</rs>). S. auch <ref type="classical">Arist.
						APo 1,24,86a</ref>: <quote>Sed eorum que dicta sunt quedam logica sunt;
						maxime autem manifestum est quod universalis magis propria sit, quoniam
						propositionum hanc quidem priorem habentes scimus quodammodo et posteriorem
						et habemus potentia.</quote> (<rs type="bibl" ref="#arist_lat_1939"> IV 1,
						56,20</rs>). Nicht deutlich ist die Referenz auf die Topik, evtl. <ref type="classical">Arist. Top. 3,6,120a32–35</ref>: <quote>Utile autem et
						inspicere in singularia, in quibus inesse aliquid vel non dictum est,
						quemadmodum in universalibus problematibus.</quote> (<rs type="bibl" ref="#arist_lat_1939"> V 1, 62,25–27</rs>).</note>
				<note n="43" type="footnote" ref="#a43" xml:id="n43">Das <rs type="person" ref="#avicenna">Avicennazitat</rs>, das zeitgenössisch philosophisches
					Allgemeingut war, nach <ref type="classical">Ps. Thomas, De univ. quon.</ref>,
					s. unten <ptr type="wdb" target="kgk_001_transcript.xml#n004"/> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 7, 667</rs>). Wortgleich bei <rs type="person" ref="#petrus_aureoli">Petrus Aureoli</rs>, In I Sent. d. 23 art. 2 p. 530;
						<rs type="person" ref="#sutton_thomas">Thomas von Sutton, In Cat.</rs> (<rs type="bibl" ref="#conti_sutton_1985">, 185</rs>); vgl. <rs type="bibl" ref="#prantl_logik_1855"> 1, 322 Anm. 705.</rs>; <rs type="bibl" ref="#pini_categories_2002">, 36 Anm. 45.</rs>
                </note>
				<note type="footnote" n="44" ref="#a004" xml:id="n004">
                    <ref type="classical">Ps.
						Thomas, De univ. quon.</ref>: <quote>Et ideo logica principaliter est de
						secundis intentionibus. Sed quia secundae intentiones principaliter
						accipiuntur a proprietatibus rerum mediantibus primis, sicut visum est; ideo
						dicit Avicenna 1 suae Metaph., quod logica est de secundis intentionibus
						adiunctis primis: et sic patet quod logicus non considerat rem subiectam per
						se.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 7, 667</rs>).</note>
				<note type="footnote" n="45" ref="#a006" xml:id="n006">Die Autorschaft des <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">Thomas von Aquin</rs> an dieser Schrift
					ist zweifelhaft. Stattdessen vermutlich <rs type="person" ref="#sutton_thomas">Thomas de Sutton, De natura generis, cap. 4</rs>: <quote>Universale enim
						dicitur dupliciter. Uno modo ipsa natura, cui intellectus propter aliquid in
						ea inventum intentionem attribuit. Et sic universalia quae rerum naturas
						significant, praedicantur in quid. Animal namque dicitur substantia illius
						de quo praedicatur, et similiter homo.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 6, 566</rs>).</note>
				<note n="46" type="footnote" ref="#a46" xml:id="n46">
                    <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!Met.">Thomas,
						Met. VII lec. 13 n. 5</ref>: <quote>Sciendum est autem, ad evidentiam huius
						capituli, quod universale dupliciter potest accipi. Uno modo pro ipsa
						natura, cui intellectus attribuit intentionem universalitatis: et sic
						universalia, ut genera et species, substantias rerum significant, ut
						praedicantur in quid. Animal enim significat substantiam eius, de quo
						praedicatur, et homo similiter. Alio modo potest accipi universale inquantum
						est universale, et secundum quod natura praedicta subest intentioni
						universalitatis: idest secundum quod consideratur animal vel homo, ut unum
						in multis.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4,
					463</rs>).</note>
				<note type="footnote" n="47" ref="#a005" xml:id="n005">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!Met.">Thomas, Met. IV lec. 4 n. 5</ref>: <quote>Dialecticus autem circa omnia
						praedicta procedit ex probabilibus; unde non facit scientiam, sed quamdam
						opinionem. Et hoc ideo est, quia ens est duplex: ens scilicet rationis et
						ens naturae. Ens autem rationis dicitur proprie de illis intentionibus, quas
						ratio adinvenit in rebus consideratis; sicut intentio generis, speciei et
						similium, quae quidem non inveniuntur in rerum natura, sed considerationem
						rationis consequuntur. Et huiusmodi, scilicet ens rationis, est proprie
						subiectum logicae. Huiusmodi autem intentiones intelligibiles, entibus
						naturae aequiparantur, eo quod omnia entia naturae sub consideratione
						rationis cadunt. Et ideo subiectum logicae ad omnia se extendit, de quibus
						ens naturae praedicatur. Unde concludit, quod subiectum logicae aequiparatur
						subiecto philosophiae, quod est ens naturae.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 420</rs>).</note>
				<note n="48" type="footnote" ref="#a48" xml:id="n48">
                    <ref type="classical">Ps.
						Thomas, De univ. quon.</ref> s. oben <ptr type="wdb" target="kgk_001_transcript.xml#n004"/>.</note>
				<note n="49" type="footnote" ref="#a49" xml:id="n49">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!Met.">Thomas, Met. IV lec. 4 n. 5</ref>, s. <ptr type="wdb" target="kgk_001_transcript.xml#n005"/> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 420</rs>), sowie <ref type="classical">Arist.
						Metaph. 4,3,1005a19–b35</ref> (<rs type="bibl" ref="#arist_lat_1939"> XXV
						3.2, 72f.,139–189</rs>).</note>
				<note n="50" type="footnote" ref="#a50" xml:id="n50">
                    <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!De ent.">Thomas,
						De ent. cap. 5</ref>: <quote>Sed tamen inter formas substantiales et
						accidentales tantum interest, quia sicut forma substantialis non habet per
						se esse absolutum sine eo cui advenit, ita nec illud cui advenit, scilicet
						materia. Et ideo ex coniunctione utriusque relinquitur illud esse, in quo
						res per se subsistit, et ex eis efficitur unum per se; propter quod ex
						coniunctione eorum relinquitur essentia quaedam.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 43, 380;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 3, 586</rs>).</note>
				<note n="51" type="footnote" ref="#a51" xml:id="n51">Vgl. <ref type="classical">Arist. APo 1,7,75b8–11</ref>: <quote>Oportet ergo necessario quando
						demonstrator conatur permutare demonstrationem ut sint due questiones una et
						eadem; et hoc est secundum duos modos, aut absolute aut secundum partem
						aliquam; et impossibile est ut sit nisi secundum hunc modum, propterea quod
						termini demonstrationis omnes sunt essentiales et non sunt per
						accidens.</quote> (<rs type="bibl" ref="#arist_lat_1939"> IV 3,
						203,11–16</rs>); ebd., 1,13,79a12–14: <quote>Quod autem ipsa sit, considerat
						in eo naturalis; quare vero est, consideratio in illo est auctoris scientie
						aspectuum aut absolute aut secundum illud quod est in disciplinis.</quote>
						(<rs type="bibl" ref="#arist_lat_1939"> IV 3, 215,17–20</rs>).</note>
				<note n="52" type="footnote" ref="#a52" xml:id="n52">Der Bezug ist nicht sicher.
					Vgl. folgende Stellen: <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, Sent. de an. I lec. 4 n.
						1</ref>: <quote>Antiqui vero philosophi arbitrati sunt, quod oportet
						similitudinem rei cognitae esse in cognoscente secundum esse naturale, hoc
						est secundum idem esse quod habet in seipsa <gap/>.</quote>; ebd., I lec. 10
					n. 14: <quote>Minus vero proprie invenitur motus in operationibus animae
						sensitivae. In his enim non est motus secundum esse naturae, sed solum
						secundum esse spirituale, sicut patet in visu cuius operatio non est ad esse
						naturale, sed spirituale: quia est per species sensibiles secundum esse
						spirituale receptas in oculo.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 45.1, 18; 50;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 6, 7; 13</rs>). Vgl. auch <ref type="classical">Arist. de An. 4,2,415b13–15</ref>.</note>
				<note n="53" type="footnote" ref="#a53" xml:id="n53">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, De pot. q. 7 art. 6 co</ref> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 3, 244f.</rs>).</note>
				<note n="54" type="footnote" ref="#a54" xml:id="n54">Vgl.<ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">
						Thomas, S.c.g. II cap. 75 n. 16</ref>: <quote>Praeterea, cum Commentator
						praedictus ponat habitus scientiarum esse in intellectu passivo sicut in
						subiecto, unitas intellectus possibilis nihil facit ad hoc quod sit una
						scientia numero in discipulo et magistro. Intellectum enim passivum constat
						non esse eundem in diversis: cum sit potentia materialis. Unde haec ratio
						non est ad propositum, secundum eius positionem.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 13, 476;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 2, 49</rs>).</note>
				<note n="55" type="footnote" ref="#a55" xml:id="n55">
                    <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!Met.">Thomas,
						Met. I lec. 9</ref> durchwandert die Philosophiegeschichte hinsichtlich der
					Frage der <quote>unitas</quote>. (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4,
						398f.</rs>).</note>
				<note n="56" type="footnote" ref="#a56" xml:id="n56">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!Met.">Thomas, Met. III lec. 10 n. 1</ref>: <quote>Postquam philosophus inquisivit
						quae sunt principia, et utrum sint aliqua a materia separata, hic inquirit
						qualia sint principia. Et primo inquirit de unitate et multitudine ipsorum.
						Secundo inquirit, utrum sint in potentia vel in actu, ibi, his autem affine
						est quaerere et cetera. Tertio utrum principia sint universalia vel
						singularia, ibi, et utrum universalia sint et cetera.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 414</rs>).</note>
				<note n="57" type="footnote" ref="#a57" xml:id="n57">
                    <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!S. th.">Thomas,
						S. th. I q. 1 art. 7 co.</ref>: <quote>Proprie autem illud assignatur
						obiectum alicuius potentiae vel habitus, sub cuius ratione omnia referuntur
						ad potentiam vel habitum, sicut homo et lapis referuntur ad visum inquantum
						sunt colorata, unde coloratum est proprium obiectum visus.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 4, 19;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 2, 186</rs>). Karlstadt läßt die von
					Thomas erwähnte <quote>potentia</quote> aus.</note>
				<note n="58" type="footnote" ref="#a58" xml:id="n58">
                    <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas,
						Anal. Post. I lec. 20 n. 5.</ref>: <quote>Et quia circa omnia quae in rebus
						sunt habet negotiari ratio, logica autem est de operationibus rationis;
						logica etiam erit de his, quae communia sunt omnibus, idest de intentionibus
						rationis, quae ad omnes res se habent.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 1, 217;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 283</rs>).</note>
				<note n="59" type="footnote" ref="#a59" xml:id="n59">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!Met.">Thomas, Met. IV lec. 4 n. 5</ref>, s. <ptr type="wdb" target="kgk_001_transcript.xml#n005"/> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 420</rs>).</note>
				<note n="60" type="footnote" ref="#a60" xml:id="n60">
                    <rs type="person" ref="#sutton_thomas">Thomas de Sutton, De natura generis, cap. 4</rs>, s.
						<ptr type="wdb" target="kgk_001_transcript.xml#n006"/>.</note>
				<note n="61" type="footnote" ref="#a61" xml:id="n61">S. oben <ptr type="wdb" target="kgk_001_transcript.xml#n033"/>.</note>
				<note n="62" type="footnote" ref="#a62" xml:id="n62">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!S. th.">Thomas, S. th. I q. 85 art. 3 ad 1</ref>: <quote>Ad primum ergo dicendum
						quod universale dupliciter potest considerari. Uno modo, secundum quod
						natura universalis consideratur simul cum intentione universalitatis. Et cum
						intentio universalitatis, ut scilicet unum et idem habeat habitudinem ad
						multa, proveniat ex abstractione intellectus, oportet quod secundum hunc
						modum universale sit posterius.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 5, 336f.;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 2, 311</rs>).</note>
				<note n="63" type="footnote" ref="#a63" xml:id="n63">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!S. th.">Thomas, S. th. I q. 85 art. 3 ad 4</ref>: <quote>Ad quartum dicendum quod
						universale, secundum quod accipitur cum intentione universalitatis, est
						quidem quodammodo principium cognoscendi, prout intentio universalitatis
						consequitur modum intelligendi qui est per abstractionem.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 43, 271;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 2, 311</rs>).</note>
				<note n="64" type="footnote" ref="#a64" xml:id="n64">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!De ent.">Thomas, De ent. cap. 1</ref>: <quote>Sed quia individuationis principium
						materia est, ex hoc forte videtur sequi quod essentia, quae materiam in se
						complectitur simul et formam, sit tantum particularis et non universalis. Ex
						quo sequeretur quod universalia diffinitionem non haberent, si essentia est
						id quod per diffinitionem significatur.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 43, 271;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 3, 584</rs>).</note>
				<note n="65" type="footnote" ref="#a65" xml:id="n65">An dieser Stelle setzt nach der
					Einleitung mit der Erklärung des Vorhabens laut Inhaltsverzeichnis die <term type="term">Opinio prima</term> ein.</note>
				<note n="66" type="footnote" ref="#a66" xml:id="n66">
                    <rs type="person" ref="#wilhelm_von_ockham">Ockham, Quodl. IV q. 35 art. 1</rs>. Karlstadt
					zitiert unter Auslassungen und mit geringen Abweichungen <rs type="bibl" ref="#ockham_quotlibeta_1491">, fol. i3<hi rend="super">v</hi>–i4<hi rend="super">r</hi>
                    </rs>: <quote>Large dicitur intentio prima esse
						signum intelligibile existens in anima quod non significat intentionem vel
						conceptus in anima vel alia signa precise. Et hoc dico sive signum
						accipiatur pro illo quod potest supponere in propositione et esse pars
						propositionis. Sicut sunt cathegreumata. sive accipiatur signum pro illo
						quod non potest supponere nec esse extremum propositionis. quando accipitur
						significative cuiusmodi sunt sincathegreumata. Et isto modo non solum
						cathegreumata mentalia que significant res que non sunt significative. sed
						etiam sincathegreumata mentalia et verba et coniunctiones et huiusmodi
						dicuntur intentiones prime. <gap/> Sed stricte dicitur prima intentio nomen
						mentale precise natum esse extremum propositionis. Et supponere pro re que
						non est signum. sicut conceptus hominis animalis substantie. corporis. Et
						breviter omnia nomina mentalia que naturaliter significant res singulares
						que non sunt signa. Similiter large accipiendo dicitur intentio secunda
						anime conceptus qui significat non solum intentiones anime que sunt
						naturalia signa rerum cuiusmodi sunt intentiones prime stricte accepte. sed
						etiam prout signa mentalia ad placitum significantia signa
						sincathegreumatica mentalia. Et isto modo forte non habemus nisi vocale
						correspondens intentioni secunde. Stricte autem accipiendo dicitur intentio
						secunda. conceptus qui precise significat intentiones naturaliter
						significativas. cuiusmodi sunt genus. species. differentia. et alia
						huiusmodi. quia sicut de omnibus hominibus predicatur conceptus hominis. sic
						dicendo. iste homo est homo. ille homo est homo. et sic de aliis. Ita de
						intentionibus primis que supponunt pro rebus predicatur unus conceptus
						communis qui est intentio secunda. sic dicendo. homo est species. asinus est
						species. albedo est species. animal est genus. corpus est genus. Ad modum
						quo nomen predicatur de diversis nominibus. sic dicendo. albedo est nomen.
						homo est nomen. et ista intentio secunda significat ita naturaliter
						intentiones primas et potest pro eis supponere in propositione sicut
						intentio prima significat naturaliter res extra et potest pro eis
						supponere.</quote> Der Anfang des Zitats jetzt mit leichter Abweichung in
						<rs type="bibl" ref="#ockham_opera_1967"> 9, 469f.</rs>: <quote>Large
						dicitur intentio prima omne signum intentionale <gap/>.</quote>
                </note>
				<note n="67" type="footnote" ref="#a67" xml:id="n67">Vermutlich Referenz auf <ref type="classical">Arist. Cat. 12,14b20–22</ref>: <quote> est autem oratio
						quidem nequaquam causa essendi rem, res vero videtur aliquo modo causa
						essendi veram orationem; eo enim quod est res vel non est, vera oratio vel
						falsa dicitur.</quote> (<rs type="bibl" ref="#arist_lat_1939"> I 3,
						114,33–115,2</rs>).</note>
				<note n="68" type="footnote" ref="#a68" xml:id="n68">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, Sent. de an. II lec. 6 n. 6</ref>: <quote>Et si ita se habet circa
						ordinem actus et potentiae, et actibus adhuc sunt priora opposita, idest
						obiecta.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 45.1, 93;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 345</rs>).</note>
				<note n="69" type="footnote" ref="#a69" xml:id="n69">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!Met.">Thomas, Met. IV lec. 4 n. 5</ref>, s. <ptr type="wdb" target="kgk_001_transcript.xml#n005"/> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 421</rs>); ebd., lec. 2 n. 16: <quote>Illa
						vero, quae est de substantia immateriali est prior dignitate et intentione
						huius scientiae <gap/>
                    </quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4,
						419</rs>).</note>
				<note n="70" type="footnote" ref="#a70" xml:id="n70">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!Met.">Thomas, Met. VII lec. 17 n. 6</ref>: <quote>Nisi forte aliquis velit
						assignare aliam causam, dicens, quod ideo homo est homo, et musicus est
						musicus, et sic de aliis, quia unumquodque est indivisibile ad seipsum. Et
						ita non potest de seipso negari, ut dicatur homo non est homo. Unde oportet
						ut de se affirmetur. Sed haec ratio non differt a prima, quam diximus;
						scilicet quod unumquodque unum est sibiipsi. Quia hoc erat unum esse; idest
						supra posueramus, quod unum significet indivisibile. Et ideo idem est
						dicere, quod unumquodque sit unum sibi, et indivisibile ad seipsum.</quote>
						(<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 467</rs>).</note>
				<note n="71" type="footnote" ref="#a71" xml:id="n71">
                    <rs type="person" ref="#petrus_aureoli">Petrus Aureoli</rs> sah nicht die <term type="term">res ad extra</term>, sondern <term type="term">intentiones</term> in den
					Prädikamenten. Vgl. <rs type="bibl" ref="#pinborg_begriff_1974">,
					58.</rs>
                </note>
				<note n="72" type="footnote" ref="#a72" xml:id="n72">Vgl. <ref type="classical">Arist. Cat. 3,1b10</ref>: <quote>Quando alterum de altero predicatur ut de
						subiecto, quecumque de predicato dicuntur, hec omnia et de subiecto
						dicentur, puta homo de aliquo homine predicatur, animal autem de homine
						<gap/>.</quote> (<rs type="bibl" ref="#arist_lat_1939"> I 3, 86,11</rs>).
					Vgl. Thomas, S. th. I q. 32 a. 3 arg. 3: <quote>Si autem differunt ratione
						tantum, sequitur quod una earum possit de alia praedicari <gap/>.</quote>
						(<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 2, 235</rs>). Siehe auch Ockham,
					S.L. III-4, cap. 11 (<rs type="bibl" ref="#ockham_opera_1974"> 1, 818</rs>
                    <rs type="person" ref="#wilhelm_von_ockham">)</rs>.</note>
				<note type="footnote" n="73" ref="#a032" xml:id="n032">Bis auf eine Auslassung
					wörtliche Übereinstimmung mit folgendem – erst nach <title>De
						intentionibus</title> veröffentlichten – Aristoteleskommentar: <rs type="bibl" ref="#pollich_cursus_1512">, Predicamenta, fol. 13<hi rend="super">v</hi>
                    </rs>: <quote>Nam eorum que sunt alia de subiecto
						quodam dicuntur in subiecto vero nullo sunt: ut homo de aliquo
						homine.</quote> Mit leichten Abweichungen: Arist. Cat.
						2,1a120–22:<quote>Eorum quae sunt alia de subiecto quodam dicuntur, in
						subiecto vero nullo sunt, ut homo de subiecto quidem dicitur aliquo homine
						<gap/>.</quote> (<rs type="bibl" ref="#arist_lat_1939"> I 1, 5,22–24</rs>).
					So auch zitiert im Lehrbuch der Montanerburse: <rs type="bibl" ref="#aristoteles_logica_1500">, fol. 64<hi rend="super">r</hi>.</rs>
                </note>
				<note n="74" type="footnote" ref="#a74" xml:id="n74">
                    <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas,
						Perih. I lec. 3 n. 4</ref>: <quote>Sed dicendum est quod cum conceptiones
						intellectus sint similitudines rerum, ea quae circa intellectum sunt
						dupliciter considerari et nominari possunt. Uno modo, secundum se: alio
						modo, secundum rationes rerum quarum sunt similitudines.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 1, 16;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 328</rs>).</note>
				<note type="footnote" n="75" ref="#a014" xml:id="n014">Vgl. <ref type="classical">Arist. De an. 3,8,431b29–432a1</ref> (<rs type="bibl" ref="#arist_lat_1939"> XII 2, 235,12</rs>): <quote>Ipsa quidem igitur non sunt: non enim lapis in
						anima est, set species.</quote>. Vermutlich zitiert nach <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, Sent. de an. III lec. 13 n. 3</ref>: <quote>Non
						autem anima est ipsa res, sicut illi posuerunt, quia lapis non est in anima,
						sed species lapidis.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882">
						45.1, 235</rs>; <rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4,
					367</rs>).</note>
				<note n="76" type="footnote" ref="#a76" xml:id="n76">Vgl. <rs type="person" ref="#wilhelm_von_ockham">Ockham, Quodl. V q. 21 ad 4</rs>: <quote>Ita ens
						reale aliquando accipitur pro omni vera re existente in rerum natura, et sic
						ens rationis est ens reale; aliquando accipitur pro ente existente solum
						extra animam, et sic ens rationis non est ens reale.</quote>
					<rs type="bibl" ref="#ockham_opera_1967"> 9, 563.</rs> Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!Met.">Thomas, Met. IV lec. 4 n. 5</ref> zum <quote>ens
						rationis</quote> als Gegenstand der Logik und seiner Trennung vom <quote>ens
						reale</quote>, hier als <quote>ens naturae</quote>, von dem es zugleich
					abhängig ist. (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 420</rs>). Zu <ref type="classical">Thomas’</ref> Theorie des <quote>ens rationis</quote> vgl.
						<rs type="bibl" ref="#rode_prato_2004">, 18–23.</rs>
                </note>
				<note n="77" type="footnote" ref="#a77" xml:id="n77">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!Met.">Thomas, Met. IV lec. 2 n. 9</ref>: <quote>Sciendum est autem quod circa hoc
						Avicenna aliud sensit. Dixit enim quod unum et ens non significant
						substantiam rei, sed significant aliquid additum. Et de ente quidem hoc
						dicebat, quia in qualibet re quae habet esse ab alio, aliud est esse rei, et
						substantia sive essentia eius: hoc autem nomen ens, significat ipsum esse.
						Significat igitur (ut videtur) aliquid additum essentiae.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 419</rs>).</note>
				<note n="78" type="footnote" ref="#a78" xml:id="n78">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!Met.">Thomas, Met. V lec. 9 n. 11f.</ref> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 435</rs>).</note>
				<note n="79" type="footnote" ref="#a79" xml:id="n79">Vgl. <ref type="classical">Arist. Cat. 2a5–11; 13b10–20</ref> (<rs type="bibl" ref="#arist_lat_1939">
						I 1, 7,4–9; 35,20–29</rs>).</note>
				<note n="80" type="footnote" ref="#a80" xml:id="n80">Vgl. <rs type="person" ref="#wilhelm_von_ockham">Ockham, Quodl. IV q. 35 art. 1</rs>:
						<quote>Stricte autem accipiendo, dicitur intentio secunda conceptus qui
						praecise significat intentiones primas naturaliter significantes
						<gap/>.</quote> (<rs type="bibl" ref="#ockham_opera_1967"> 9, 471.</rs>) S.
						auch<rs type="person" ref="#wilhelm_von_ockham"> Ockham, S.L. I cap.
					12</rs>.</note>
				<note n="81" type="footnote" ref="#a81" xml:id="n81">Vermutlich Bezug zu <ref type="classical">Arist. Metaph. 5,28,1024a29–35</ref>: <quote>Genus dicitur
						hoc quidem si sit generatio continua speciem eandem habentium <gap/> Illud
						uero A quo sunt primo mouente ad esse; sic enim dicuntur Ellines genere et
						Iones, quia hii ab Elline et illi a Ione primo generante.</quote> (<rs type="bibl" ref="#arist_lat_1939"> XXV 3.2, 121,829–834.</rs>). Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!Met.">Thomas, Met. V lec. 22. n 2</ref>: <quote>Secundo modo
						dicitur genus illud a quo primo movente ad esse, idest a generante procedunt
						aliqua; sicut dicuntur Hellenes genere, quia descendunt a quodam Hellene
						nomine, et aliqui dicuntur Iones genere, quia descendunt a quodam Ione,
						sicut a primo generante.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980">
						4, 444</rs>); sowie ebd., V lec. 22 n. 21: <quote>Nam in primo exemplo
						sumebatur accidens quantum ad fieri; in secundo vero quantum ad
						esse.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 444</rs>). S.
					ebd., lec. 5 n. 9: <quote>Si enim principium motus rerum naturalium natura
						dicitur, principium autem motus rerum naturalium quibusdam videbatur esse
						materia, consequens fuit ut materia natura diceretur, quae quidem est
						principium rei, et quantum ad esse et quantum ad fieri. Ipsa etiam absque
						omni forma consideratur, nec a seipsa movetur, sed ab alio. Et ideo dicit
						quod natura dicitur ex quo aliquod entium primo est aut fit.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 431</rs>). Unklarer ist der Bezug
					zum achten Buch der Physik. Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!Phys.">Thomas, Phys. VIII lec.
						14 n. 1</ref> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4,
					134</rs>).</note>
				<note n="82" type="footnote" ref="#a82" xml:id="n82">Vgl. <ref type="classical">Arist. Cat. 7b31–32</ref> (<rs type="bibl" ref="#arist_lat_1939"> I 1,
						21,14f.</rs>): <quote>ut circuli quadratura si est scibile, scientia quidem
						eius nondum est, illud vero scibile est.</quote>
                </note>
				<note n="83" type="footnote" ref="#a83" xml:id="n83">Vgl. <ref type="classical">Arist. Metaph. 4,7–8,1011b24–1012b32</ref> (<rs type="bibl" ref="#arist_lat_1939"> XXV 3.2, 88,593–91,673</rs>).</note>
				<note n="84" type="footnote" ref="#a84" xml:id="n84">Vgl. <rs type="person" ref="#wilhelm_von_ockham">Ockham, Quodl. V q. 12 art. 1</rs> zur Frage:
						<quote>Utrum universale sit singulare</quote>.</note>
				<note n="85" type="footnote" ref="#a85" xml:id="n85">Vgl. <rs type="person" ref="#wilhelm_von_ockham">Ockham, Quodl. II q. 12 art. 1</rs>: <quote>Sed
						accipiuntur ista improprie, quia vocatur actus rectus quo intelligimus
						obiectum extra animam, et actus reflexus quo intelligitus ille actus
						rectus.</quote>
					<rs type="bibl" ref="#ockham_opera_1967"> 9, 165.</rs>
                </note>
				<note n="86" type="footnote" ref="#a86" xml:id="n86">
					<rs type="bibl" ref="#nigri_clypeus_1504"> I q. 4, fol. 7<hi rend="super">r</hi>:</rs>
					<quote>
                        <gap/> quod secunda intentio est actus intelligendi non secundus sumptus:
						sed inquantum accipitur loco rei intellecte. unde asinus dicitur habere esse
						intentionale. pro quanto stans sub actu intelligendi habet esse intentum
						sive intellectum.</quote>
				</note>
				<note n="87" type="footnote" ref="#a87" xml:id="n87">Vgl. <rs type="bibl" ref="#nigri_clypeus_1504"> I q. 4, fol. 7<hi rend="super">r</hi>:</rs>
					<quote>per nihil extrinsecum potest sibi aufferri: sed esse ens reale competit
						ipsi actui intelligendi per naturam.</quote>
                </note>
				<note n="88" type="footnote" ref="#a88" xml:id="n88">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!Phys.">Thomas, Phys. I lec. 1 n. 8f.; VI lec. 1 n. 4; VI lec. 7 n. 7</ref> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 2, 5f.; 268; 296;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 59; 107; 112</rs>).</note>
				<note n="89" type="footnote" ref="#a89" xml:id="n89">
                    <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!Met.">Thomas,
						Met. IV lec. 1 n. 11</ref>: <quote>Unde dicimus quod non ens est non
						ens.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 418</rs>).</note>
				<note type="footnote" n="90" ref="#a009" xml:id="n009">
                    <ref type="classical">Arist.
						Cat. 5,4b9f.</ref> (<rs type="bibl" ref="#arist_lat_1939"> I 1,
					13,9f.</rs>): <quote>Eo enim quo res est vel non est, eo oratio vel vera vel
						falsa dicitur <gap/>.</quote> Vgl. dagegen <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!Met.">Thomas,
						Met. II lec. 2 n. 10</ref>: <quote>Verum enim et falsum non est in rebus,
						sed in mente, ut dicetur in sexto huius.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 407</rs>).</note>
				<note n="91" type="footnote" ref="#a91" xml:id="n91">Vgl. <rs type="bibl" ref="#nigri_clypeus_1504"> I q. 4, fol. 7<hi rend="super">r</hi>:</rs>
					<quote>
                        <gap/> quod ens proprium dividitur in decem predicamenta
					<gap/>.</quote>
                </note>
				<note n="92" type="footnote" ref="#a92" xml:id="n92">Zum <quote>signum
						intentionis</quote> vgl. <ref type="classical">Capreolus, In I Sent. d. 23 q. 1
						art. 2 B § 1 ad 1</ref> (<rs type="bibl" ref="#capreolus_defensiones_1900">
						2, 182</rs>): <quote>Non enim conceptio intellectus dicitur intentio ex hoc
						quod est signum intentionis quae sit in obiecto <gap/>.</quote>
                </note>
				<note n="93" type="footnote" ref="#a93" xml:id="n93">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, Perih. I lec. 3 n. 7</ref>: <quote>Comparantur autem ad intellectum
						voces quidem sicut signa, res autem sicut ea quorum intellectus sunt
						similitudines.</quote>; ebd., n. 9: <quote>Et quia voces sunt signa
						intellectuum, erit vox vera quae significat verum intellectum, falsa autem
						quae significat falsum intellectum.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 1, 16f.;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 328</rs>).</note>
				<note n="94" type="footnote" ref="#a94" xml:id="n94">Vielleicht Bezug auf: <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, Q. de an. art. 2 co.</ref>: <quote>Per hanc
						philosophi demonstrationem excluditur positio philosophorum antiquorum, qui
						ponebant intellectum non differre a potentiis sensitivis; vel quicumque alii
						posuerunt principium quo intelligit homo, esse aliquam formam vel virtutem
						permixtam corpori, sicut aliae formae aut virtutes materiales. Sed hoc
						quidam fugientes, in contrarium dilabuntur errorem.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 24.1, 16f.;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 3, 371</rs>).</note>
				<note n="95" type="footnote" ref="#a95" xml:id="n95">
					<rs type="bibl" ref="#nigri_clypeus_1504"> I q. 4, fol. 7<hi rend="super">r</hi>:</rs>
					<quote>Contra. si intelligas universaliter quod omnis 2a intentio sit terminus
						2e impositionis. tunc falsum dicis. Tunc quia relatio rationis de qua
						tractat logicus est 2a intentio et tunc non est terminus 2e impositionis.
						Tum quia terminus 2e impositionis est vox ad placitum instituentis
						significans: sed 2e intentiones logicales non significant ad placitum
						instituentis: quia non sunt voces quarum solum est significare: sed sunt
						respectus rationis: igitur non omnis 2a intentio est terminus 2e
						impositionis licet terminus 2e impositionis sit ens rationis
						grammaticale.</quote>
				</note>
				<note type="footnote" n="96" ref="#a008" xml:id="n008">Bis auf wenige Ausnahmen
					zitiert Karlstadt wörtlich <rs type="bibl" ref="#tartaretus_logices_1504">, pr.
						q. 3 art. 2, fol. 6<hi rend="super">r</hi>
                    </rs>. Allerdings setzt <rs type="person" ref="#tartaretus_petrus">Tartaretus</rs> gar nicht mit seiner
					eigenen Meinung – wie es bei Karlstadt erscheint – ein. Folgende Abweichungen
					sind festzuhalten: <quote>Alia est opinio scotisantium dicentium secundas
						intentiones non esse <gap/> actus intellectus scilicet <gap/> absolute
						cognoscitur non in ordine <gap/> nata est attribui aliqua secunda intentio
						<gap/> nec veriori modo neque perfectiori habent <gap/> Sed illa quibus
						<gap/> verificari istud verbum <gap/> Ista enim non <gap/> aliquo habeamus
						scientiam <gap/> quod habeat esse <gap/> diminute nec sunt <gap/> subiective
						proprie: oportet quod sit. et illud <gap/>.</quote>
                </note>
				<note n="97" type="footnote" ref="#a97" xml:id="n97">Die Ergänzung des grammatisch
					fehlenden Wortes erfolgt auf Grund der vorherigen Argumentation.</note>
				<note n="98" type="footnote" ref="#a98" xml:id="n98">Vgl. <rs type="bibl" ref="#herveus_intentionibus_1489"> q. 2 art. 1, fol. 16<hi rend="super">rb</hi>
                    </rs>
                    <rs type="person" ref="#herveus_natalis">:</rs>
					<quote>Intentionalitas qua dicitur prima et secunda intentio non est ipsa res
						intellecta nec actus intelligendi, sed habitudo rei intellecti ad actum
						intelligendi prout scilicet terminat tendentiam intellectus sive ipsum actum
						intelligendi et est habitudo rationis.</quote> S. <rs type="bibl" ref="#koridze_grundlegung_2004">, 101</rs>; <rs type="bibl" ref="#herveus_intentionibus_1489"> q. 1 art. 2, fol. 7<hi rend="super">vb</hi>
                    </rs>
                    <rs type="person" ref="#herveus_natalis">:</rs>
					<quote>Sed intentio in abstracto accepta ipsa scilicet intentionalitas dicit
						habitudinem rei intellecte ad actum intelligendi ut ipsum terminat et est
						habitudo rationis et ens tantum secundum rationem.</quote> S. <rs type="bibl" ref="#koridze_grundlegung_2004">, 87.</rs>
                </note>
				<note type="footnote" n="99" ref="#a007" xml:id="n007">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!Phys.">Thomas, Phys. II lec. 8 n. 8</ref>: <quote>Sicut enim effectus per se
						causae naturalis est quod consequitur secundum exigentiam suae formae, ita
						effectus causae agentis a proposito est illud quod accidit ex intentione
						agentis: unde quidquid provenit in effectu praeter intentionem, est per
						accidens.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 2, 80;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 29</rs>).</note>
				<note n="100" type="footnote" ref="#a100" xml:id="n100">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!Met.">Thomas, Met. V lect. 1 n. 3</ref>: <quote>Nam hoc nomen principium ordinem
						quemdam importat; hoc vero nomen causa, importat influxum quemdam ad esse
						causati.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 428</rs>).
					Vgl. ebd., lec. 2 n. 2: <quote>Alio autem modo dicitur causa, species et
						exemplum, id est exemplar; et haec est causa formalis, quae comparatur
						dupliciter ad rem. Uno modo sicut forma intrinseca rei; et haec dicitur
						species. Alio modo sicut extrinseca a re, ad cuius tamen similitudinem res
						fieri dicitur; et secundum hoc, exemplar rei dicitur forma. <gap/> Et, quia
						unumquodque consequitur naturam vel generis vel speciei per formam suam,
						natura autem generis vel speciei est id quod significat definitio
						<gap/>
                    </quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4,
					429</rs>).</note>
				<note n="101" type="footnote" ref="#a101" xml:id="n101">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!Phys.">Thomas, Phys. I lec. 13 n. 2f.</ref> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 2, 45;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 10</rs>).</note>
				<note n="102" type="footnote" ref="#a102" xml:id="n102">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!Met.">Thomas, Met. V lec. 2 n. 2</ref>, s. oben <ptr type="wdb" target="kgk_001_transcript.xml#n007"/> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 429</rs>).</note>
				<note n="103" type="footnote" ref="#a103" xml:id="n103">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, Sent. de an. III lec. 8 n. 20</ref>: <quote>Non enim est species
						intelligibilis, ipsum intellectum, sed similitudo eius in anima: et ideo si
						sunt plures intellectus habentes similitudinem unius et eiusdem rei, erit
						eadem res intellecta apud omnes.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 45.1, 213;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 364</rs>). Vgl. auch ebd., lec. 7
					n. 5: <quote>Primo proponit similitudinem intellectus ad sensum. Secundo ex
						huiusmodi similitudine concludit naturam intellectus possibilis, ibi,
						necesse est itaque.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 45.1,
						202;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 362</rs>).</note>
				<note n="104" type="footnote" ref="#a104" xml:id="n104">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, Anal. Post. I lec. 5 n. 7; ebd., lec. 37 n. 9</ref> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 1, 158f.; 293;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 276; 294</rs>).</note>
				<note n="105" type="footnote" ref="#a105" xml:id="n105">Paraphrase der obigen
					Aussagen nach <rs type="bibl" ref="#tartaretus_logices_1504">, fol. 6<hi rend="super">r</hi>
                    </rs>
                    <rs type="person" ref="#tartaretus_petrus">.</rs> S. oben <ptr type="wdb" target="kgk_001_transcript.xml#n008"/>.</note>
				<note n="106" type="footnote" ref="#a106" xml:id="n106">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!Met.">Thomas, Met. IV lec. 7 n. 3–5; 10</ref> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 422</rs>).</note>
				<note n="107" type="footnote" ref="#a107" xml:id="n107">
                    <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, Anal. Post. I lec. 20 n. 5</ref> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 1, 217f.;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 283</rs>).</note>
				<note n="108" type="footnote" ref="#a108" xml:id="n108">Dieses dazwischen geschobene
					Gedicht lobt Karlstadts Werk, da es den komplexen Gegenstand klarer erhellt als
					andere. Die Ansprache in der 2. Person Singular (<quote>tua scripta</quote>)
					deutet auf einen anderen Autoren als Karlstadt.</note>
				<note n="109" type="footnote" ref="#a109" xml:id="n109">Die Redewendung, aus einem
					Fluss zu trinken (<quote>bibisse Tagum</quote>), zeigt im poetischen Kontext
					einen längeren Aufenthaltsort oder die Herkunft des Beschriebenen an. S. <rs type="bibl" ref="#thll_1900"> 2, 1964.</rs> Vom spanischen Tagus (Tajo) hieß
					es, dass er Goldsand mit sich führe. Wenn also Karlstadt oft aus dem Tagus des
					Thomas von Aquin getrunken habe, bedeutet dies, dass er sich mit dessen Werk
					sehr gut auskenne.</note>
				<note n="110" type="footnote" ref="#a110" xml:id="n110">Aoniden, dichterische
					Bezeichnung der Musentöchter seit der alexandrinischen Dichterschule. Vgl. <rs type="bibl" ref="#re"> 1.2, 2657.</rs>
                </note>
				<note n="111" type="footnote" ref="#a111" xml:id="n111">Vgl. <ref type="classical" cRef="albertus_magnus!">Albertus Magnus, Eth. I tract. 5, cap. 8</ref>: <quote>Videtur enim honor
						magis esse in honorantibus quam in honorato. Sive autem honor dicatur
						collatio dignitatis sive exhibitio reverentiae, semper est procedens ab
						honorante in honoratum.</quote> (<rs type="bibl" ref="#albertus_opera_1890">
						7, 68a</rs>).</note>
				<note n="112" type="footnote" ref="#a112" xml:id="n112">Karlstadt zitiert nicht aus
					der <term type="term">obiectio</term>, sondern aus dem Korollarium.</note>
				<note n="113" type="footnote" ref="#a113" xml:id="n113">
                    <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!Quodl.">Thomas, Quodl. X q. 6 art. 1 co.</ref>: <quote>Alius honor alicui debetur
						secundum statum quem habet in republica: sic enim in persona respublica
						honoratur.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 25.1,
						142;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 3, 497</rs>). Nach der alten
					Bucheinteilung Quodl. X art. 12 co. Vgl. <rs type="bibl" ref="#thomas_quodlibeta_1501">, fol. 66<hi rend="super">r</hi>.</rs>
                </note>
				<note n="114" type="footnote" ref="#a114" xml:id="n114">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, Anal. Post. I lec. 1 n. 8</ref>: <quote>Et similiter ponit quod
						scientia fit in nobis actu per aliquam scientiam in nobis
						praeexistentem.</quote>; ebd., n. 9: <quote>Omnis autem disciplinae acceptio
						ex praeexistenti cognitione fit. Nomen autem doctrinae et disciplinae ad
						cognitionis acquisitionem pertinet.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 1, 140;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 273</rs>).</note>
				<note n="115" type="footnote" ref="#a115" xml:id="n115">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!Met.">Thomas, Met. I lec. 1 n. 17–25</ref> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 392</rs>).</note>
				<note n="116" type="footnote" ref="#a116" xml:id="n116">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, Anal. Post. II lec. 1 n. 1</ref>: <quote>Quia enim in primo libro
						habitum est quod omnis doctrina et omnis disciplina fit ex praeexistenti
						cognitione <gap/>
                    </quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 1,
						326;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 299</rs>).</note>
				<note n="117" type="footnote" ref="#a117" xml:id="n117">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, Anal. Post. I lec. 30 n. 4</ref>: <quote>Si ergo universalia, ex
						quibus procedit demonstratio, cognosci possent absque inductione, sequeretur
						quod homo posset accipere scientiam eorum, quorum non habet sensum.</quote>;
					ebd., n. 7: <quote>Quod si esset verum, universalia fierent nobis nota absque
						inductione; et ita possemus acquirere scientiam eorum, quorum sensum non
						habemus.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 1, 259f.;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 288</rs>).</note>
				<note type="footnote" n="118" ref="#a017" xml:id="n017">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!Met.">Thomas, Met. II lec. 2 n. 10</ref>: <quote>Et hoc ideo, quia esse rei est
						causa verae existimationis quam mens habet de re. Verum enim et falsum non
						est in rebus, sed in mente, ut dicetur in sexto huius.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 407</rs>); ebd., V lec. 3 n. 18:
						<quote>Sed causae secundum potentiam non semper removentur cum effectibus;
						sicut domus et aedificator non simul corrumpuntur. In quibusdam tamen
						contingit, quod remota actione efficientis tollitur substantia effectus,
						sicut in his quorum esse est in fieri, vel quorum causa non solum est
						effectui causa fiendi sed essendi.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 430</rs>).</note>
				<note n="119" type="footnote" ref="#a119" xml:id="n119">Vgl. <ref type="classical">Arist. Cat. 5,4b9f.</ref> (<rs type="bibl" ref="#arist_lat_1939"> I 1,
						13,9f.</rs>), s. oben <ptr type="wdb" target="kgk_001_transcript.xml#n009"/>.</note>
				<note n="120" type="footnote" ref="#a120" xml:id="n120">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!Met.">Thomas, Met. IX lec. 11 n. 3</ref>: <quote>Quod sic considerandum est. Non
						enim ideo tu es albus, quia nos vere existimamus te esse album; sed e
						converso, ideo existimamus te album, quia tu es albus. Unde manifestum est,
						quod dispositio rei est causa veritatis in opinione et oratione.</quote>
						(<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 477</rs>).</note>
				<note n="121" type="footnote" ref="#a121" xml:id="n121">Vgl. <ref type="classical">Aristoteles, Metaph. 2,2,994b</ref>: <quote>Sed utrumque impossibile in
						infinitum ire; nam infra existentia necesse est finem esse, quedam vero ad
						invicem reflectuntur <gap/>
                    </quote> (<rs type="bibl" ref="#arist_lat_1939">
						XXV 2, 38, 16f.</rs>). Vgl. Thomas, Met. II lec. 2 n. 11 (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 406f.</rs>).</note>
				<note n="122" type="footnote" ref="#a122" xml:id="n122">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!Met.">Thomas, Met. I lec. 15 n. 13</ref>: <quote>Posita causa ponitur effectus:
						sed existentibus speciebus non propter hoc fiunt entia particularia sive
						individua participantia species, nisi sit aliquid motivum quod moveat ad
						speciem. Quod ex hoc patet, quia species semper eodem modo sunt secundum
						Platonem. Si igitur eis positis essent vel fierent individua participantia
						eas, sequeretur quod semper essent huiusmodi individua, quod patet esse
						falsum: ergo non potest dici quod species sint causae fieri et esse rerum;
						et praecipue cum non poneret species causas esse motivas, ut supra dictum
						est. Sic enim a substantiis separatis immobilibus ponit Aristoteles
						procedere et fieri et esse inferiorum <gap/>.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 403</rs>).</note>
				<note n="123" type="footnote" ref="#a123" xml:id="n123">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, Anal. Post. I lec. 5 n. 5</ref>: <quote>Quamvis enim in privatione
						et habitu, et in contrariis immediatis non sit medium circa determinatum
						subiectum, tamen est medium simpliciter <gap/> Et hoc etiam quod habent de
						immediatione circa determinatum subiectum, habent in quantum aliquid
						participant contradictionis: nam privatio est negatio in subiecto
						determinato.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 1,
						157f.;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 276</rs>). Dagegen fallen die
					Universalien im Gegensatz zum Singulären als Gegenstände der Wissenschaft nicht
						<quote>sub sensu</quote>. Ebd., I lec. 42 n. 5f.; lec. 44 n. 2 (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 1, 311; 319;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 297f.</rs>).</note>
				<note n="124" type="footnote" ref="#a124" xml:id="n124">An verschiedenen Stellen
					behandelt <rs type="person" ref="#duns_scotus">Scotus</rs> die Problematik der
					Abhängigkeit der Erkenntnis vom verstandenen Gegenstand und vom intellektuellen
					Akt. Vgl. <ref type="classical">Scotus, In I Sent. prol. q. 4</ref>: <quote>Sed notitia
						est causata ab intellectu, et ab obiecto <gap/>
                    </quote> (<rs type="bibl" ref="#scotus_opera_1639"> 5, 128</rs>); ders., In I Sent. d. 3 q. 6:
						<quote>
                        <gap/> notitia ac cognitio obiecti dicitur produci, et gigni ab
						obiecto et intellectu <gap/>
                    </quote> (<rs type="bibl" ref="#scotus_opera_1639"> 5, 562</rs>).</note>
				<note n="125" type="footnote" ref="#a125" xml:id="n125">
                    <ref type="classical">Scotus, Ord.
						prol. q. 3 q. 1–3</ref> (Oxon. prol. q. 3 n. 4). Allerdings sei der Text
					schon von Scotus gestrichen worden, vgl. <rs type="bibl" ref="#scotus_opera_1950"> 1, 96f.</rs> Als <quote>opinio Scoti</quote> auch
					überliefert von <rs type="person" ref="#wilhelm_von_ockham">Ockham, Ord. I prol.
						q. 9</rs> (<rs type="bibl" ref="#ockham_opera_1967"> 1, 228</rs>) und <rs type="person" ref="#gregor_von_rimini">Greg. Arim., In I Sent. prol. q. 4
						art. 1</rs> (<rs type="bibl" ref="#gregor_ariminensis_lectura_1979"> 1,
						123</rs>).</note>
				<note n="126" type="footnote" ref="#a126" xml:id="n126">Vgl. <rs type="person" ref="#plautus">Plaut. Poen. 332</rs>.</note>
				<note n="127" type="footnote" ref="#a127" xml:id="n127">Möglicherweise bezieht sich
					Karlstadt auf <rs type="person" ref="#capreolus_johannes">Johannes
						Capreolus</rs>.</note>
				<note n="128" type="footnote" ref="#a128" xml:id="n128">Zum Gegensatz von abstrakter
						<term type="term">praedicatio signata</term> und tatsächlicher <term type="term">praedicatio exercita</term> vgl. <rs type="bibl" ref="#nuchelmans_distinction_1988">, bes. 74</rs>; <rs type="bibl" ref="#pini_categories_2002">, 134.</rs>
                </note>
				<note n="129" type="footnote" ref="#a129" xml:id="n129">Vgl. Karlstadts eigenhändige
					Notiz in seinem persönlichen Exemplar von <rs type="person" ref="#herveus_natalis">Herveus Natalis’</rs> Sentenzenkommentar (I q. 1 art.
					2 p. 1): <quote>inferiora per superiora</quote> sowie in seiner dortigen
					Sammlung von <term type="term">loci communes</term>: <quote>Superiora probantur
						inferiora.</quote>
					<rs type="bibl" ref="#herveus_sententiae_1505"> I q. 1 art. 2 p. 1, fol. 2<hi rend="super">r</hi>; IV, fol. 23<hi rend="super">r</hi>
                    </rs>.<ptr type="link" target="http://digital.bibliothek.uni-halle.de/hd/content/pageview/2356182"/>
                </note>
				<note n="130" type="footnote" ref="#a130" xml:id="n130">Dieser Punkt im Sinne eines
					Doppelpunktes zur Kennzeichnung der folgenden zusammenhängenden
					Sinneinheit.</note>
				<note n="131" type="footnote" ref="#a131" xml:id="n131">Dieser und die beiden
					folgenden Punkte grenzen Sinneinheiten als zusammenhängende Objekte nach den
					Demonstrativpronomen ab.</note>
				<note type="footnote" n="132" ref="#a024" xml:id="n024">Ein langes Zitat mit
					geringen Auslassungen bzw. Hinzufügungen aus<rs type="person" ref="#tartaretus_petrus"> Tartaretus’</rs> Kommentar zu <term type="title">De predicabilibus</term>. <rs type="bibl" ref="#tartaretus_logices_1504">,
						fol. 10<hi rend="super">r</hi>.</rs> Karlstadts einleitende <term type="term">questio</term> folgt der von <rs type="person" ref="#tartaretus_petrus">Tartaretus</rs> gestellten Frage: <quote>Quantum ad
						secundum dubitatur primo utrum hec diffiniatur intentio generis sive res
						subiecta intentioni.</quote> Signifikant und in den Sinn eingreifend ist
					Karlstadts Veränderung von <quote>secunda intentio</quote> in <quote>una
						intentio</quote>. Folgende Abweichungen sind festzuhalten: <quote>
                        <gap/>
						quantitas et sic de aliis. Sed <gap/> reliquum. Si dicas <gap/> est secunda
						intentio <gap/> logices supponant pro <gap/> scilicet ex exercita <gap/> Ex
						hoc infertur <gap/> ut predicabile <gap/> concretive designata
						<gap/>.</quote>
                </note>
				<note type="footnote" n="133" ref="#a030" xml:id="n030">Das Verb
						<quote>contendo</quote> ist, einem Lemma in einem Wörterbuch gleich, mit den
					Formen der ersten und zweiten Person Singular sowie dem Infinitiv aufgeführt.
					Diese Art der Lemmabildung findet sich bei <rs type="bibl" ref="#altenstaig_vocabularius_1509"/>, u. a.: <quote>Cano is. ere</quote>,
						<quote>Fugio is. ere</quote> und <quote>Pario is ere</quote> (ebd., fol.
						72<hi rend="super">v</hi>; 78<hi rend="super">r</hi>; 79<hi rend="super">r</hi>), nicht jedoch für <quote>Contendo</quote>, das dem Lemma
						<quote>Tendo</quote> zugeordnet ist (fol. 67<hi rend="super">r</hi>). Zudem
					erschien <rs type="person" ref="#altenstaig_johann">Altenstaigs</rs> Werk
					erstmals zwei Jahre nach <term type="title">De intentionibus</term>. Die
					zeitgenössisch vorliegenden Wörterbücher setzen die Lemmata meist mit Infinitiv
					und Perfektformen an, vgl. <rs type="bibl" ref="#gemma_gemmarum_1504">, fol.
							B4<hi rend="super">v</hi>:</rs>
					<quote>contendere di tum</quote>.</note>
				<note n="134" type="footnote" ref="#a134" xml:id="n134">
                    <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!Met.">Thomas, Met. VI lec. 4 n. 12</ref>: <quote>Sicut ergo bonum et malum
						designant perfectiones, quae sunt in rebus: ita verum et falsum designant
						perfectiones cognitionum.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980">
						4, 449</rs>); ebd., VI lec. 4 n. 18: <quote>Bonum vero et malum, quae sunt
						obiecta appetitus, sunt in rebus.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 449</rs>); s. auch ebd., VI lec. 4 n. 8:
						<quote>Posset autem aliquis credere, quod verum et falsum sint etiam in
						rebus sicut bonum et malum <gap/>
                    </quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 449</rs>).</note>
				<note n="135" type="footnote" ref="#a135" xml:id="n135">Tatsächlich gibt Karlstadt
					vier Formen an, wie die <term type="term">intentio</term> gefasst werden
					kann.</note>
				<note n="136" type="footnote" ref="#a136" xml:id="n136">Bezug auf die oben zitierten
					Aussagen von <rs type="person" ref="#tartaretus_petrus">Petrus Tartaretus</rs>,
						<ptr type="wdb" target="kgk_001_transcript.xml#n030"/>.</note>
				<note n="137" type="footnote" ref="#a137" xml:id="n137">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!De ver.">Thomas, De ver. q. 4 art. 1 co</ref> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 22.1, 119f.;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 3, 24f.</rs>); ebd., ad 1 (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 22.1, 120;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 3, 25</rs>).</note>
				<note n="138" type="footnote" ref="#a138" xml:id="n138">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!Quodl.">Thomas, Quodl. V q. 5 art. 2 co.</ref>: <quote>Est autem duplex operatio
						intellectus <gap/>. Una quidem quae vocatur indivisibilium intelligentia,
						per quam intellectus format in seipso definitionem, vel conceptum alicuius
						incomplexi. Alia autem operatio est intellectus componentis et dividentis,
						secundum quam format enuntiationem. Et utrumque istorum per operationem
						intellectus constitutorum vocatur verbum cordis, quorum primum significatur
						per terminum incomplexum, secundum vero significatur per orationem. <gap/>
						Unde necesse est quod species intelligibilis, quae est principium
						operationis intellectualis, differat a verbo cordis, quod per operationem
						intellectus formatur.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882">
						25.2, 375;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 3, 467</rs>). Nach alter Buchzählung
					Quodl. V art. 9 co. Vgl. <rs type="bibl" ref="#thomas_quodlibeta_1501">, fol.
							33<hi rend="super">r</hi>.</rs>
                </note>
				<note n="139" type="footnote" ref="#a139" xml:id="n139">
                    <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!Quodl.">Thomas, Quodl. VIII art. 4</ref> (nach der alten Zählung) befasst sich mit
					der Möglichkeit der <quote>cognitio caritatis per speciem</quote> und streift
					die intellektuellen Erkenntnisvermögen. Vgl. <rs type="bibl" ref="#thomas_quodlibeta_1501">, fol. 51<hi rend="super">r–v</hi>.</rs> In
					moderner Ausgabe s. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!Quodl.">Thomas, Quodl. VIII q. 2 art. 2
						co.</ref>: <quote>Et similiter etiam in intellectu insunt nobis naturaliter
						quedam conceptiones ab omnibus note, ut entis, unius, boni et huiusmodi, a
						quibus eodem modo procedit intellectus ad cognoscendum quidditatem
						uniuscuique rei <gap/>.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882">
						25.1, 58;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 3, 484</rs>). Vgl. auch <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!Quodl.">Thomas, Quodl. VIII q. 2 art. 1 co.</ref>:
						<quote>Phantasmata autem quae a rebus exterioribus accipiuntur, sunt quasi
						agentia instrumentalia: intellectus enim possibilis comparatur ad res quarum
						notitiam recipit, sicut patiens quod cooperatur agenti: multo enim magis
						potest intellectus formare quidditatem rei quae non cecidit sub sensu, quam
						imaginatio.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 25.1,
						57;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 3, 483</rs>).</note>
				<note n="140" type="footnote" ref="#a140" xml:id="n140">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, De pot. q. 7 art. 5 co.</ref>: <quote>Intellectus autem noster cum
						a rebus creatis cognitionem accipiat, informatur similitudinibus
						perfectionum in creaturis inventarum, sicut sapientiae, virtutis, bonitatis
						et huiusmodi. Unde sicut res creatae per suas perfectiones aliqualiter,-
						licet deficienter,- Deo assimilantur, ita et intellectus noster harum
						perfectionum speciebus informatur. Quandocumque autem intellectus per suam
						formam intelligibilem alicui rei assimilatur, tunc illud quod concipit et
						enuntiat secundum illam intelligibilem speciem verificatur de re illa cui
						per suam speciem similatur: nam scientia est assimilatio intellectus ad rem
						scitam.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 3,
					243</rs>).</note>
				<note n="141" type="footnote" ref="#a141" xml:id="n141">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!S. th.">Thomas, S. th. I–II q. 12 art. 1 co.</ref>: <quote>Unde intentio primo et
						principaliter pertinet ad id quod movet ad finem, unde dicimus
						architectorem, et omnem praecipientem, movere suo imperio alios ad id quod
						ipse intendit. Voluntas autem movet omnes alias vires animae ad finem, ut
						supra habitum est. Unde manifestum est quod intentio proprie est actus
						voluntatis.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 6, 94;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 2, 372</rs>); ebd., art. 2 co.:
						<quote>Respondeo dicendum quod, sicut dictum est, intentio respicit finem
						secundum quod est terminus motus voluntatis.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 6, 95;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 2, 372</rs>).</note>
				<note n="142" type="footnote" ref="#a142" xml:id="n142">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!Quodl.">Thomas, Quodl. VII q. 1 art. 2 co.</ref>: <quote>Et similiter in intellectu
						in habitu sunt similitudines intelligibilium ut dispositiones; sed quando
						sunt actu intellectae, sunt in eo ut formae perficientes, et tunc
						intellectus fit omnino res intellecta; et hoc contingit per intentionem,
						quae coniungit intellectum intelligibili, et sensum sensibili, ut dicit
						Augustinus.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 25.1,
						11;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 3, 475</rs>). Nach alter Zählung
					Quodl. VII art. 2. Vgl. <rs type="bibl" ref="#thomas_quodlibeta_1501">, fol.
							42<hi rend="super">r</hi>.</rs>
                </note>
				<note n="143" type="footnote" ref="#a143" xml:id="n143">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!De ver.">Thomas, De ver. q. 8 art. 14 co.</ref>: <quote>Omnes enim eamdem potentiam
						intellectivam respiciunt. Et ideo in potentia omnes simul esse possunt in
						intellectu, et similiter in actu incompleto, qui est medius inter potentiam
						et actum perfectum. Et hoc est species esse in habitu, qui est medius inter
						potentiam et operationem; sed in actu perfecto plurium specierum intellectus
						simul esse non potest.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882">
						22.2, 265;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 3, 55</rs>).</note>
				<note n="144" type="footnote" ref="#a144" xml:id="n144">S. unten <ptr type="wdb" target="kgk_001_transcript.xml#seg-q001"/>.</note>
				<note type="footnote" n="145" ref="#a015" xml:id="n015">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!De ent.">Thomas, De ent. cap. 2</ref>: <quote>Natura autem vel essentia sic accepta
						potest dupliciter considerari: uno modo, secundum rationem propriam, et haec
						est absoluta consideratio ipsius. Et hoc modo nihil est verum de ea nisi
						quod convenit sibi secundum quod huiusmodi. <gap/> Haec autem natura duplex
						habet esse, unum in singularibus et aliud in anima, et secundum utrumque
						consequuntur dictam naturam accidentia. Et in singularibus etiam habet
						multiplex esse secundum singularium diversitatem et tamen ipsi naturae
						secundum suam primam considerationem, scilicet absolutam, nullum istorum
						esse debetur.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 43,
						374</rs>; <rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 585</rs>).</note>
				<note n="146" type="footnote" ref="#a146" xml:id="n146">Bei dem <term type="title">opusculum 55</term> handelt es sich entsprechend der Auflistung der
					Thomas-Werke durch <rs type="person" ref="#petrus_bergamo">Petrus von
						Bergamo</rs> um die ps. thomasischen Schriften <term type="title">De
						universalibus</term>. Vgl. <rs type="bibl" ref="#kruitwagen_summa_1924">,
						55.</rs> Karlstadt bezieht sich auf: <ref type="classical">Ps. Thomas, De
						univ. circa</ref>: <quote>
                        <gap/> quantum vero ad aliud esse, est quaedam
						natura, et non est universale actu, sed potentia, quia potentia habet, ut
						talis natura fiat universalis per actionem intellectus. Et ideo dicit
						Boetius universale dum intelligitur, singulare dum sentitur, quia una et
						eadem natura quae singularis erat et individuatur per materiam in
						singularibus hominibus, efficitur postea universalis per actionem
						intellectus depurantis ipsam a conditionibus quae sunt hic et nunc
						<gap/>.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 7,
					665</rs>).</note>
				<note n="147" type="footnote" ref="#a147" xml:id="n147">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!S. th.">Thomas, S. th. I q. 119 art. 1 co.</ref>: <quote>Sed natura dupliciter
						considerari potest, uno modo, in communi, secundum rationem speciei; alio
						modo, secundum quod est in hoc individuo. Ad veritatem igitur naturae
						alicuius in communi consideratae, pertinet forma et materia eius in communi
						accepta, ad veritatem autem naturae in hoc particulari consideratae,
						pertinet materia individualis signata, et forma per huiusmodi materiam
						individuata.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 5, 571;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 2, 353</rs>). S. auch ebd., III q. 17
					art. 1 co.: <quote>Respondeo dicendum quod natura, secundum se considerata,
						prout in abstracto significatur, non vere potest praedicari de supposito seu
						persona nisi in Deo, in quo non differt quod est et quo est, ut in prima
						parte habitum est.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 11,
						219;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 2, 798</rs>).</note>
				<note n="148" type="footnote" ref="#a148" xml:id="n148">Referenz auf <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, De pot. q. 1 art. 1 ad 10</ref>: <quote>Huic
						intellectui quo intellectus intelligit genus, non respondet aliqua res extra
						immediate quae sit genus; sed intelligentiae, ex qua consequitur ista
						intentio, respondet aliqua res.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 3, 186</rs>).</note>
				<note n="149" type="footnote" ref="#a149" xml:id="n149">Vgl. Thomas, <ref type="classical">Met. VII lec. 2 n. 4</ref>: <quote>Dicitur autem subiectum
						de quo alia dicuntur, vel sicut superiora de inferioribus, ut genera et
						species et differentiae; vel sicut accidens praedicatur de subiecto, ut
						accidentia communia et propria; sicut de Socrate praedicatur homo, animal,
						rationabile, risibile et album <gap/>
                    </quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 450</rs>). S. <rs type="bibl" ref="#lee_wirklichsein_2006">, 153f.</rs>
                </note>
				<note n="150" type="footnote" ref="#a150" xml:id="n150">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!S. th.">Thomas, S. th. I q. 12 art. 1 co.</ref>: <quote>Respondeo dicendum quod
						intentio, sicut ipsum nomen sonat, significat in aliquid tendere. In aliquid
						autem tendit et actio moventis, et motus mobilis.</quote>
                </note>
				<note n="151" type="footnote" ref="#a151" xml:id="n151">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!S. th.">Thomas, S. th. I q. 12 art. 5 co.</ref>: <quote>Respondeo dicendum quod,
						sicut supra dictum est, intendere est in aliud tendere; quod quidem est et
						moventis, et moti.</quote>
                </note>
				<note n="152" type="footnote" ref="#a152" xml:id="n152">Vgl. <rs type="bibl" ref="#armandus_declaratione_1502">, tr. 2, cap. 267 fol. P2<hi rend="super">r</hi>
                    </rs>: <quote>Quoniam intentio conveniat voluntati et respectu
						voluntatis. et respectu rei volite</quote>. Ebd., fol. P2<hi rend="super">r</hi> heißt es: <quote>Accipiendo ergo intentionem prout se tenet ex parte
						voluntatis sic sciendum est, quod intentio accipitur dupliciter. Uno modo
						ipse actus voluntatis dicitur intentio</quote>.</note>
				<note n="153" type="footnote" ref="#a153" xml:id="n153">
                    <rs type="bibl" ref="#armandus_declaratione_1502">, tr. 2, cap. 267, fol. P2<hi rend="super">r</hi>:</rs>
					<quote>Alio modo dicitur intentio res intenta</quote>.</note>
				<note n="154" type="footnote" ref="#a154" xml:id="n154">Vgl. <rs type="bibl" ref="#armandus_declaratione_1502">, tr. 2, cap. 267, fol. P2<hi rend="super">r</hi>:</rs>
					<quote>sicut si aliquis velit ire ad ecclesiam</quote>.</note>
				<note n="155" type="footnote" ref="#a155" xml:id="n155">Vgl. <rs type="bibl" ref="#armandus_declaratione_1502">, tr. 2, cap. 267, fol. P2<hi rend="super">r</hi>
                    </rs>.</note>
				<note n="156" type="footnote" ref="#a156" xml:id="n156">
                    <rs type="bibl" ref="#nigri_clypeus_1504"> I q. 4, fol. 7<hi rend="super">r</hi>
                    </rs>:
						<quote>Quarto notandum quod intentio dupliciter potest accipi. Unomodo ex
						parte intellectus et sic dicitur omne illud intentio quo mediante
						intellectus tendit in cognitionem ipsius rei sive sit species intelligiblis
						sive actus intelligendi sive forma specularis sive habitus.</quote>
                </note>
				<note n="157" type="footnote" ref="#a157" xml:id="n157">
                    <rs type="bibl" ref="#armandus_declaratione_1502">, tr. 2, cap. 268, fol. P2<hi rend="super">v</hi>
                    </rs>: <quote>quod per modum representantis ducit intellectum in
						cognitionem cuiuscumque rei</quote>.</note>
				<note n="158" type="footnote" ref="#a158" xml:id="n158">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!S. th.">Thomas, S. th. I q. 93 art. 1 co.</ref>: <quote>Respondeo dicendum quod,
						sicut Augustinus dicit in libro octoginta trium quaest., ubi est imago,
						continuo est et similitudo; sed ubi est similitudo, non continuo est imago.
						Ex quo patet quod similitudo est de ratione imaginis, et quod imago aliquid
						addit supra rationem similitudinis, scilicet quod sit ex alio expressum,
						imago enim dicitur ex eo quod agitur ad imitationem alterius.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 5, 401;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 2, 321</rs>).</note>
				<note type="footnote" n="159" ref="#a010" xml:id="n010">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!S. th.">Thomas, S. th. I q. 93 art. 7 co.</ref>: <quote>Respondeo dicendum quod,
						sicut supra dictum est, ad rationem imaginis pertinet aliqualis
						repraesentatio speciei. <gap/> Verbum autem in anima nostra sine actuali
						cogitatione esse non potest, ut Augustinus dicit XIV de Trin. Et ideo primo
						et principaliter attenditur imago Trinitatis in mente secundum actus, prout
						scilicet ex notitia quam habemus, cogitando interius verbum formamus, et ex
						hoc in amorem prorumpimus.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 5, 409;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 2, 323</rs>).</note>
				<note n="160" type="footnote" ref="#a160" xml:id="n160">Die <rs type="person" ref="#aristoteles">aristotelische</rs> Ethik bzw. ihre Kommentare liefern
					keinen Verweis. Vgl. stattdessen <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!De ver.">Thomas, De ver. q. 4 art.
						1 co.</ref>
					<quote>Et ideo, sicut in artifice tria consideramus, scilicet finem artificii,
						et exemplar ipsius, et ipsum artificium iam productum, ita et in loquente
						triplex verbum invenitur: scilicet id quod per intellectum concipitur, ad
						quod significandum verbum exterius profertur: et hoc est verbum cordis sine
						voce prolatum; item exemplar exterioris verbi, et hoc dicitur verbum
						interius quod habet imaginem vocis; et verbum exterius expressum, quod
						dicitur verbum vocis.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882">
						22.1, 119f.;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 3, 24f.</rs>). Zum <term type="term">verbum cordis</term> vgl. auch <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!S. th.">Thomas, S. th. I q. 27
						art. 1 co.; q. 36 art. 2 ad 5; q. 42 art. 5 co.; q. 107 art. 1 co.; I–II q.
						93 art. 1 ad 2</ref>; <ref type="classical">S.c.g. III cap. 97; IV cap. 11,
						n. 13f.</ref>; <ref type="classical">In I Sent. d. 11 q. 1 art. 1 ad 4; d.
						27 q. 2 art. 1 co. und art. 2 co.</ref>; <ref type="classical">De pot. q. 1
						art. 3 ad 1 s. c.; q. 9 art. 5 co.</ref>; <ref type="classical">De ver. q. 4
						art. 1 co.</ref>; <ref type="classical">Quodl. V q. 5 art. 9
					co.</ref>
                </note>
				<note n="161" type="footnote" ref="#a161" xml:id="n161">Auf welches Werk sich
					Karlstadt hier beziehen will, bleibt unerwähnt.</note>
				<note n="162" type="footnote" ref="#a162" xml:id="n162">
                    <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!S. th.">Thomas, S. th. I q. 93 art. 7 co</ref>, s. <ptr type="wdb" target="kgk_001_transcript.xml#n010"/> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 5, 409;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 2, 323</rs>).</note>
				<note n="163" type="footnote" ref="#a163" xml:id="n163">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!Quodl.">Thomas, Quodl. V q. 5 art. 2 ad 1</ref>: <quote>Ad primum ergo dicendum,
						quod intellectus intelligit aliquid dupliciter: uno modo formaliter, et sic
						intelligit specie intelligibili qua fit in actu; alio modo sicut instrumento
						quo utitur ad aliud intelligendum: et hoc modo intellectus verbo intelligit,
						quia format verbum ad hoc quod intelligat rem.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 25.2, 375;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 3, 467</rs>). Ebd., V q. 5 art. 2 arg.
					2: <quote>Praeterea, cognitio intellectiva a sensu oritur. Sed illud quod sensus
						sentit, est species intelligibilis. Ergo verbum cordis quo intellectus
						intelligit, est species intelligibilis.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 25.2, 375;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 3, 467</rs>). Dagegen ebd., art. 2 s.
					c.: <quote>Sed contra, verbum cordis interius est quod exteriori verbo
						significatur. Sed verbum exterius non significat speciem intelligibilem.
						Ergo verbum interius non est ipsa species intelligibilis.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 25.2, 375;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 3, 467</rs>). Nach alter Zählung
					Quodl. V art. 9. Vgl. <rs type="bibl" ref="#thomas_quodlibeta_1501">, fol. 33<hi rend="super">r</hi>.</rs>
                </note>
				<note type="footnote" n="164" ref="#a011" xml:id="n011">
                    <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, S.c.g. I cap. 55 n. 4</ref>
					<quote>Item. Vis cognoscitiva non cognoscit aliquid actu nisi adsit
						intentio.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 13, 157;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 2, 14</rs>).</note>
				<note type="footnote" n="165" ref="#a012" xml:id="n012">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, S.c.g. IV cap. 11 n. 10</ref>: <quote>Est igitur coaeternum Deo
						verbum ipsius, nec accedit ei ex tempore, sicut intellectui nostro accedit
						ex tempore verbum interius conceptum, quod est intentio intellecta.</quote>
						(<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 15, 33;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 2, 119</rs>); ebd., n. 11: <quote>Cum
						ergo dicitur, Deus erat verbum, ostenditur verbum divinum non solum esse
						intentionem intellectam, sicut verbum nostrum; sed etiam rem in natura
						existentem et subsistentem.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 15, 33;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 2, 119</rs>); ebd., n. 13: <quote>Cum
						igitur in Deo intelligens, intelligere, et intentio intellecta, sive verbum,
						sint per essentiam unum, et per hoc necesse sit quod quodlibet horum sit
						Deus.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 15, 34;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 2, 120</rs>).</note>
				<note n="166" type="footnote" ref="#a166" xml:id="n166">S. oben <ptr type="wdb" target="kgk_001_transcript.xml#n011"/> und <ptr type="wdb" target="kgk_001_transcript.xml#n012"/>.</note>
				<note type="footnote" n="167" ref="#a034" xml:id="n034">Die <ref type="classical">ps. thomasische Schrift <term type="title">De intellectu et
							intelligibili</term>
                    </ref> erscheint in der Auflistung der Thomaswerke
					durch <rs type="person" ref="#petrus_bergamo">Petrus von Bergamo</rs> und in den
					frühen Thomasausgaben als <term type="term">opusculum 53</term>. Vgl. <rs type="bibl" ref="#kruitwagen_summa_1924">, 50f.</rs> Karlstadt bezieht sich
					möglicherweise auf folgende Passagen: Ps. Thomas, De int.: <quote>Nec etiam
						intellectum per se est et similitudo rei intellectae, per quam informatur
						intellectus ad intelligendum; intellectus enim non potest intelligere nisi
						secundum quod fit actu per hanc similitudinem; sicut nihil aliud potest
						operari, secundum quod est tantum in potentia; sed secundum quod fit actu
						per aliquam formam. <gap/> Sicut enim cum intelligit aliud a se, format sui
						conceptum illius rei quam voce significat; ita cum intelligit seipsum,
						format sui conceptum quem etiam voce potest exprimere.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 7, 636</rs>).</note>
				<note n="168" type="footnote" ref="#a168" xml:id="n168">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, S.c.g. I cap. 54</ref> zu der Frage: <quote>Qualiter divina
						essentia una et simplex sit propria similitudo omnium
						intelligibilium.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 13,
						154f.</rs>; <rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 2, 14</rs>).</note>
				<note n="169" type="footnote" ref="#a169" xml:id="n169">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, S.c.g. IV cap. 11 n. 6</ref>: <quote>Quae quidem in nobis neque est
						ipsa res quae intelligitur; neque est ipsa substantia intellectus; sed est
						quaedam similitudo concepta in intellectu de re intellecta, quam voces
						exteriores significant <gap/>
                    </quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 15, 32</rs>; <rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 2, 119</rs>); ebd., n. 11: <quote>Unde oportet
						quod in homine intelligente seipsum, verbum interius conceptum non sit homo
						verus, naturale hominis esse habens; sed sit homo intellectus tantum, quasi
						quaedam similitudo hominis veri ab intellectu apprehensa.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 15, 33</rs>; <rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 2, 119</rs>); ebd., n. 14: <quote>Verbum autem
						interius conceptum est quaedam ratio et similitudo rei intellectae.
						Similitudo autem alicuius in altero existens vel habet rationem exemplaris,
						si se habeat ut principium: vel habet potius rationem imaginis, si se habeat
						ad id cuius est similitudo sicut ad principium. <gap/> Quia enim similitudo
						artificiati existens in mente artificis est principium operationis per quam
						artificiatum constituitur, comparatur ad artificiatum ut exemplar ad
						exemplatum: sed similitudo rei naturalis in nostro intellectu concepta
						comparatur ad rem cuius similitudo existit ut ad suum principium, quia
						nostrum intelligere a sensibus principium accipit, qui per res naturales
						immutantur.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 15, 34</rs>;
						<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 2, 120</rs>); ebd., n. 15:
						<quote>Et quia omnis cognitio perficitur secundum similitudinem quae est
						inter cognoscens et cognitum, oportet quod in sensu sit similitudo rei
						sensibilis quantum ad eius accidentia: in intellectu vero sit similitudo rei
						intellectae quantum ad eius essentiam.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 15, 34</rs>; <rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 2, 120</rs>).</note>
				<note n="170" type="footnote" ref="#a170" xml:id="n170">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, De pot. q. 7 art. 6 co.</ref>: <quote>Sed sciendum quod
						significatio nominis non immediate refertur ad rem, sed mediante intellectu:
						sunt enim voces notae earum quae sunt in anima passionum, et ipsae
						intellectus conceptiones sunt rerum similitudines, ut patet per philosophum
						in principio Periherm. <gap/> sicut patet in ratione generis et speciei, et
						aliarum intentionum intellectualium: nam nihil est in rebus quae sunt extra
						animam, cuius similitudo sit ratio generis vel speciei. <gap/> Et ideo
						dicendum est quod omnes istae multae rationes et diversae habent aliquid
						respondens in ipso Deo, cuius omnes istae conceptiones intellectus sunt
						similitudines. <gap/> Constat enim quod unius formae non potest esse nisi
						una similitudo secundum speciem, quae sit eiusdem rationis cum ea; possunt
						tamen esse diversae similitudines imperfectae, quarum quaelibet a perfecta
						formae repraesentatione deficiat.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 3, 244</rs>).</note>
				<note n="171" type="footnote" ref="#a171" xml:id="n171">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!Quodl.">Thomas, Quodl. VII q. 1 art. 4</ref>: <quote>Vel secundum quod comparatur
						ad cognoscentem, et sic inest cognoscenti sicut accidens subiecto, et sic
						non excedit subiectum, quia nunquam invenitur inesse alicui nisi
						menti.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 25.1, 16</rs>; <rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 3, 476</rs>). Nach alter Zählung
					Quodl. VII art. 4. Vgl. <rs type="bibl" ref="#thomas_quodlibeta_1501">, fol.
							43<hi rend="super">v</hi>
                    </rs>, hier beginnend: <quote>Vel secundum quam
						<gap/>.</quote> Ein deutlicherer Bezug in <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!Quodl.">Thomas,
						Quodl. VII q. 1 art. 3 co.</ref>: <quote>Similitudo autem rei cognitae
						dupliciter est in cognoscente: uno modo sicut causata a re, sicut in his
						quae cognoscuntur per speciem abstractam a rebus; alio modo sicut causa rei,
						ut patet in artifice, qui cognoscit artificiatum per illam formam per quam
						ipsum facit.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 25.1,
						13</rs>; <rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 3, 476</rs>). Nach alter
					Zählung allerdings Quodl. VII art. 3 co. Vgl. <rs type="bibl" ref="#thomas_quodlibeta_1501">, fol. 42<hi rend="super">v</hi>.</rs>
                </note>
				<note n="172" type="footnote" ref="#a172" xml:id="n172">Vermutlich erneuter Bezug
					auf <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!Quodl.">Thomas, Quodl. V q. 5 art. 2 co.</ref>: <quote>Est
						autem duplex operatio intellectus <gap/>. Una quidem quae vocatur
						indivisibilium intelligentia, per quam intellectus format in seipso
						definitionem, vel conceptum alicuius incomplexi. Alia autem operatio est
						intellectus componentis et dividentis, secundum quam format
						enuntiationem.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 25.2,
						375</rs>; <rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 3, 467</rs>). Nach alter
					Zählung Quodl. V art. 9 co. Vgl. <rs type="bibl" ref="#thomas_quodlibeta_1501">,
						fol. 33<hi rend="super">r</hi>.</rs>
                </note>
				<note n="173" type="footnote" ref="#a173" xml:id="n173">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!S. th.">Thomas, S. th. I q. 93 art. 1 co.</ref>: <quote>Respondeo dicendum quod,
						sicut Augustinus dicit in libro octoginta trium quaest., ubi est imago,
						continuo est et similitudo; sed ubi est similitudo, non continuo est imago.
						Ex quo patet quod similitudo est de ratione imaginis, et quod imago aliquid
						addit supra rationem similitudinis, scilicet quod sit ex alio expressum,
						imago enim dicitur ex eo quod agitur ad imitationem alterius.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 5, 401</rs>; <rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 2, 321</rs>).</note>
				<note n="174" type="footnote" ref="#a174" xml:id="n174">Ungenau, wohl <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!S. th.">Thomas, S. th. I q. 35 art. 1 co.</ref>: <quote>Respondeo
						dicendum quod de ratione imaginis est similitudo. Non tamen quaecumque
						similitudo sufficit ad rationem imaginis; sed similitudo quae est in specie
						rei, vel saltem in aliquo signo speciei. <gap/> Sed neque ipsa similitudo
						speciei sufficit vel figurae; sed requiritur ad rationem imaginis origo
						<gap/>
                    </quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 4, 372</rs>; <rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 2, 238</rs>); ebd., art. 2 co.:
						<quote>Quia filius procedit ut verbum, de cuius ratione est similitudo
						speciei ad id a quo procedit; non autem de ratione amoris; quamvis hoc
						conveniat amori qui est spiritus sanctus, inquantum est amor
						divinus.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 4, 373</rs>; <rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 2, 238</rs>).</note>
				<note n="175" type="footnote" ref="#a175" xml:id="n175">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!S. th.">Thomas, S. th. I q. 14 art. 8 co.</ref>: <quote>Sed considerandum est quod
						forma naturalis, inquantum est forma manens in eo cui dat esse, non nominat
						principium actionis; sed secundum quod habet inclinationem ad effectum. Et
						similiter forma intelligibilis non nominat principium actionis secundum quod
						est tantum in intelligente, nisi adiungatur ei inclinatio ad effectum, quae
						est per voluntatem.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 4,
						179</rs>; <rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 2, 208</rs>).</note>
				<note n="176" type="footnote" ref="#a176" xml:id="n176">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, S.c.g. IV cap. 11 n. 17</ref>: <quote>Intellectus enim noster
						aliqua naturaliter cognoscit: sicut prima intelligibilium principia, quorum
						intelligibiles conceptiones, quae verba interiora dicuntur, naturaliter in
						ipso existunt et ex eo procedunt.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 15, 35</rs>; <rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 2, 120</rs>).</note>
				<note n="177" type="footnote" ref="#a177" xml:id="n177">
                    <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!De ver.">Thomas, De ver. q. 4 art. 1 co.</ref>: <quote>Dicendum, quod nomina
						imponuntur a nobis secundum quod cognitionem de rebus accipimus. <gap/> Et
						ideo, quia verbum exterius, cum sit sensibile, est magis notum nobis quam
						interius secundum nominis impositionem, per prius vocale verbum dicitur
						verbum quam verbum interius, quamvis verbum interius naturaliter sit prius,
						utpote exterioris causa et efficiens et finalis. Finalis quidem, quia verbum
						vocale ad hoc a nobis exprimitur, ut interius verbum manifestetur: unde
						oportet quod verbum interius sit illud quod significatur per exterius
						verbum. Verbum autem quod exterius profertur, significat id quod intellectum
						est, non ipsum intelligere, neque hoc intellectum qui est habitus vel
						potentia, nisi quatenus et haec intellecta sunt: unde verbum interius est
						ipsum interius intellectum. Efficiens autem, quia verbum prolatum exterius,
						cum sit significativum ad placitum, eius principium est voluntas, sicut et
						ceterorum artificiatorum; et ideo, sicut aliorum artificiatorum praeexistit
						in mente artificis imago quaedam exterioris artificii, ita in mente
						proferentis verbum exterius, praeexistit quoddam exemplar exterioris verbi.
						Et ideo, sicut in artifice tria consideramus, scilicet finem artificii, et
						exemplar ipsius, et ipsum artificium iam productum, ita et in loquente
						triplex verbum invenitur: scilicet id quod per intellectum concipitur, ad
						quod significandum verbum exterius profertur: et hoc est verbum cordis sine
						voce prolatum; item exemplar exterioris verbi, et hoc dicitur verbum
						interius quod habet imaginem vocis; et verbum exterius expressum, quod
						dicitur verbum vocis. Et sicut in artifice praecedit intentio finis, et
						deinde sequitur excogitatio formae artificiati, et ultimo artificiatum in
						esse producitur; ita verbum cordis in loquente est prius verbo quod habet
						imaginem vocis, et postremum est verbum vocis.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 22.1, 119f.</rs>; <rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 3, 24f.</rs>). Während <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">Thomas</rs> von der <quote>imago vocis</quote>
					spricht, ist es für Karlstadt die <quote>imaginatio</quote>. Einmal tauscht er
					gar das ursprüngliche <quote>verbum exterius</quote> gegen ein <quote>verbum
						interius</quote>.</note>
				<note n="178" type="footnote" ref="#a178" xml:id="n178">
                    <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!De ver.">Thomas, De ver. q. 4 art. 1 ad 7</ref>: <quote>Sed quando effectus habet a
						causa non solum quod sit, sed etiam quod significet, tunc, sicut causa est
						prius quam effectus in essendo, ita in significando; et ideo verbum interius
						per prius habet rationem significationis et manifestationis quam verbum
						exterius; quia verbum exterius non instituitur ad significandum nisi per
						interius verbum.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 22.1,
						121</rs>; <rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 3, 25</rs>).</note>
				<note n="179" type="footnote" ref="#a179" xml:id="n179">
                    <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!De ver.">Thomas, De ver. q. 4 art. 1 ad 9</ref>: <quote>Ad nonum dicendum, quod
						quantum ad rationem verbi pertinet, non differt utrum aliquid intelligatur
						per similitudinem vel essentiam. Constat enim quod interius verbum
						significat omne illud quod intelligi potest, sive per essentiam sive per
						similitudinem intelligatur; et ideo omne intellectum, sive per essentiam
						sive per similitudinem intelligatur, potest verbum interius dici.</quote>
						(<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 22.1, 122</rs>; <rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 3, 25</rs>).</note>
				<note n="180" type="footnote" ref="#a180" xml:id="n180">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!S. th.">Thomas, S. th. I q. 34 art. 1 co.</ref>: <quote>Unde oportet quod nomen
						verbi, secundum quod proprie in divinis accipitur, non sumatur
						essentialiter, sed personaliter tantum.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 4, 366</rs>; <rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 2, 237</rs>).</note>
				<note n="181" type="footnote" ref="#a181" xml:id="n181">
                    <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!De ver.">Thomas, De ver. q. 4 art. 2 co.</ref>: <quote>Unde, ad huius notitiam,
						sciendum est, quod verbum intellectus nostri, secundum cuius similitudinem
						loqui possumus de verbo divino, est id ad quod operatio intellectus nostri
						terminatur, quod est ipsum intellectum, quod dicitur conceptio intellectus;
						sive sit conceptio significabilis per vocem incomplexam <gap/>
                    </quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 22.1, 123</rs>; <rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 3, 25</rs>).</note>
				<note n="182" type="footnote" ref="#a182" xml:id="n182">Vgl. <ref type="classical">Ps. Thomas, De int.</ref>: <quote>Differt etiam conceptio ab actione
						intellectus quae est intelligere; quia praedicta conceptio consideratur ut
						terminus actionis, et quasi quidam per ipsum constitutum: intellectus enim
						sua actione format rei definitionem, vel etiam propositionem affirmativam
						seu negativam.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 7,
						636</rs>).</note>
				<note n="183" type="footnote" ref="#a183" xml:id="n183">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!De ver.">Thomas, De ver. q. 4 art. 1 ad 1</ref>: <quote>Ad primum ergo dicendum,
						quod cum verbum interius sit id quod intellectum est, nec hoc sit in nobis
						nisi secundum quod actu intelligimus, verbum interius semper requirit
						intellectum in actu suo, qui est intelligere. Ipse autem actus intellectus
						motus dicitur, non quidem imperfecti</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 22.1, 120</rs>; <rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 3, 25</rs>).</note>
				<note n="184" type="footnote" ref="#a184" xml:id="n184">
                    <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!Quodl.">Thomas, Quodl. V q. 5 art. 2 co.</ref>: <quote>Alia autem operatio est
						intellectus componentis et dividentis, secundum quam format enuntiationem.
						Et utrumque istorum per operationem intellectus constitutorum vocatur verbum
						cordis, quorum primum significatur per terminum incomplexum, secundum vero
						significatur per orationem.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 25.2, 375</rs>; <rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 3, 467</rs>). Nach alter Bucheinteilung Quodl. V
					art. 9 co. Vgl. <rs type="bibl" ref="#thomas_quodlibeta_1501">, fol. 33<hi rend="super">r</hi>.</rs>
                </note>
				<note n="185" type="footnote" ref="#a185" xml:id="n185">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!De ver.">Thomas, De ver. q. 4 art. 2 co.</ref>: <quote>Unde, ad huius notitiam,
						sciendum est, quod verbum intellectus nostri, secundum cuius similitudinem
						loqui possumus de verbo divino, est id ad quod operatio intellectus nostri
						terminatur, quod est ipsum intellectum, quod dicitur conceptio intellectus;
						sive sit conceptio significabilis per vocem incomplexam, ut accidit quando
						intellectus format quidditates rerum; sive per vocem complexam, quod accidit
						quando intellectus componit et dividit.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 22.1, 123f.</rs>; <rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 3, 25</rs>).</note>
				<note n="186" type="footnote" ref="#a186" xml:id="n186">
                    <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!De ver.">Thomas, De ver. q. 4 art. 2 co.</ref>: <quote>Omne autem intellectum in
						nobis est aliquid realiter progrediens ab altero <gap/>
                    </quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 22.1, 124</rs>; <rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 3, 25</rs>).</note>
				<note n="187" type="footnote" ref="#a187" xml:id="n187">
                    <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!De ver.">Thomas, De ver. q. 4 art. 2 ad 2</ref>: <quote>Ad secundum dicendum, quod
						notitia quae ponitur in definitione verbi est intelligenda notitia expressa
						ab alio, quae est in nobis notitia actualis.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 22.1, 124;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 3, 26</rs>). Zu dem <rs type="person" ref="#augustinus">Augustinus</rs>-Einschub in das Zitat vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!S. th.">Thomas, S. th. I q. 34 art. 1 arg. 2</ref>:
						<quote>Praeterea, secundum Augustinum, in libro de Trin., verbum est notitia
						cum amore.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 4, 365;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 2, 236</rs>). Bezug zu Aug. trin. 9,
					4; 10 (<rs type="bibl" ref="#ccsl"> 50, 297,1–5; 306,1–6; 307,29–33</rs>). S.
					hierzu <rs type="bibl" ref="#lee_wirklichsein_2006">, 107.</rs>
                </note>
				<note n="188" type="footnote" ref="#a188" xml:id="n188">
                    <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!S. th.">Thomas, S. th. I q. 34 art. 1 ad 3</ref>: <quote>Nam intelligere importat
						solam habitudinem intelligentis ad rem intellectam <gap/>
                    </quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 4, 366;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 2, 237</rs>).</note>
				<note n="189" type="footnote" ref="#a189" xml:id="n189">
                    <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!De ver.">Thomas, De ver. q. 4 art. 2 ad 5</ref>: <quote>Ad quintum dicendum, quod in
						nobis dicere non solum significat intelligere, sed intelligere cum hoc quod
						est ex se exprimere aliquam conceptionem; nec aliter possumus intelligere,
						nisi huiusmodi conceptionem exprimendo; et ideo omne intelligere in nobis,
						proprie loquendo, est dicere.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 22.1, 125;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 3, 26</rs>).</note>
				<note n="190" type="footnote" ref="#a190" xml:id="n190">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, De pot. q. 7 art. 10 ad 5</ref>: <quote>Ipsae autem res sunt causa
						et mensura scientiae nostrae. Unde sicut et scientia nostra refertur ad res
						realiter, et non e contrario: ita res referuntur realiter ad scientiam Dei,
						et non e contrario.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 3,
						247</rs>).</note>
				<note n="191" type="footnote" ref="#a191" xml:id="n191">
                    <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, Sent. de an. III lec. 8 n. 5</ref>: <quote>Et quia dixerat, quod
						quando intellectus fit quodammodo in actu, secundum singula eorum ad quae
						erat in potentia, tunc potest intelligere, respectu autem sui nullo modo
						erat in potentia, posset aliquis credere, quod factus in actu, seipsum non
						intelligeret; et ideo ad hoc excludendum subiungit quod intellectus factus
						in actu, non potest intelligere alia, sed etiam tunc potest intelligere
						seipsum.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 45.1, 209;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 363</rs>).</note>
				<note n="192" type="footnote" ref="#a192" xml:id="n192">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!De ver.">Thomas, De ver. q. 4 art. 2 co.</ref>: <quote>Omne autem intellectum in
						nobis est aliquid realiter progrediens ab altero; vel sicut progrediuntur a
						principiis conceptiones conclusionum, vel sicut conceptiones quidditatum
						rerum posteriorum a quidditatibus priorum; vel saltem sicut conceptio
						actualis progreditur ab habituali cognitione. Et hoc universaliter verum est
						de omni quod a nobis intelligitur, sive per essentiam intelligatur, sive per
						similitudinem. Ipsa enim conceptio est effectus actus intelligendi; unde
						etiam quando mens intelligit seipsam, eius conceptio non est ipsa mens, sed
						aliquid expressum a notitia mentis.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 22.1, 124;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 3, 25</rs>).</note>
				<note n="193" type="footnote" ref="#a193" xml:id="n193">Vgl. <ref type="classical">Ps. Thomas, De int.</ref>: <quote>Hoc est igitur primo et per se
						intellectus quod intellectus in seipso concipit de re intellecta: sive illud
						sit definitio, sive aliqua enuntiatio, secundum quod ponuntur duae
						operationes intellectus, ut dicitur in 3 de anima. <gap/> Quicumque enim
						intelligit, ex hoc ipso quod intelligit, procedit ad aliquid intra ipsum,
						quod est conceptio rei intellectae, ex eius notitia procedens, quam quidem
						conceptionem vox significat: et dicitur verbum cordis signatum verbo
						vocis.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 7, 636</rs>). S.
						<ptr type="wdb" target="kgk_001_transcript.xml#n034"/>.</note>
				<note n="194" type="footnote" ref="#a194" xml:id="n194">
                    <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!S. th.">Thomas, S. th. I q. 93 art. 1 co.:</ref>
					<quote>quod imago aliquid addit supra rationem similitudinis, scilicet quod sit
						ex alio expressum, imago enim dicitur ex eo quod agitur ad imitationem
						alterius. Unde ovum, quantumcumque sit alteri ovo simile et aequale, quia
						tamen non est expressum ex illo, non dicitur imago eius.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 5, 401;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 2, 321</rs>).</note>
				<note n="195" type="footnote" ref="#a195" xml:id="n195">
                    <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!S. th.">Thomas, S. th. I q. 93 art. 7 co.</ref>: <quote>Respondeo dicendum quod,
						sicut supra dictum est, ad rationem imaginis pertinet aliqualis
						repraesentatio speciei.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882">
						5, 409;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 2, 323</rs>).</note>
				<note n="196" type="footnote" ref="#a196" xml:id="n196">
                    <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!S. th.">Thomas, S. th. I q. 93 art. 8 co.</ref>: <quote>Manifestum est autem quod
						diversitas obiectorum diversificat speciem verbi et amoris, non enim idem
						est specie in corde hominis verbum conceptum de lapide et de equo, nec idem
						specie amor. Attenditur igitur divina imago in homine secundum verbum
						conceptum de Dei notitia, et amorem exinde derivatum.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 5, 410f.;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 2, 323</rs>).</note>
				<note n="197" type="footnote" ref="#a197" xml:id="n197">
                    <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!S. th.">Thomas, S. th. I q. 34 art. 3 co.</ref>: <quote>Unde in nobis sunt diversa
						verba, secundum diversa quae intelligimus.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 4, 307;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 2, 237</rs>).</note>
				<note n="198" type="footnote" ref="#a198" xml:id="n198">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, De pot. q. 7 art. 6 co.</ref>: <quote>Ex hoc enim quod intellectus
						in se ipsum reflectitur, sicut intelligit res existentes extra animam, ita
						intelligit eas esse intellectas: et sic, sicut est quaedam conceptio
						intellectus vel ratio, – cui respondet res ipsa quae est extra animam, – ita
						est quaedam conceptio vel ratio, cui respondet res intellecta secundum quod
						huiusmodi; sicut rationi hominis vel conceptioni hominis respondet res extra
						animam; rationi vero vel conceptioni generis aut speciei, respondet solum
						res intellecta.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 3,
						244</rs>).</note>
				<note n="199" type="footnote" ref="#a199" xml:id="n199">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, De pot. q. 7 art. 2 ad 10</ref> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 3, 241</rs>).</note>
				<note n="200" type="footnote" ref="#a200" xml:id="n200">
                    <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!S. th.">Thomas, S. th. I q. 34 art. 1 co.</ref>: <quote>Sic igitur primo et
						principaliter interior mentis conceptus verbum dicitur, secundario vero,
						ipsa vox interioris conceptus significativa, tertio vero, ipsa imaginatio
						vocis verbum dicitur. <gap/> Dicitur autem figurative quarto modo verbum, id
						quod verbo significatur vel efficitur, sicut consuevimus dicere, hoc est
						verbum quod dixi tibi, vel quod mandavit rex, demonstrato aliquo facto quod
						verbo significatum est vel simpliciter enuntiantis, vel etiam
						imperantis.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 4, 365;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 2, 237</rs>).</note>
				<note n="201" type="footnote" ref="#a201" xml:id="n201">
                    <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!S. th.">Thomas, S. th. I q. 34 art. 1 ad 1:</ref>
					<quote>
                        <gap/> nam verbum interius sic a dicente procedit, quod in ipso
						manet.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 4, 366</rs>; <rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 2, 237</rs>).</note>
				<note n="202" type="footnote" ref="#a202" xml:id="n202">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, S.c.g. IV cap. 11 n. 13</ref>: <quote>Est autem de ratione
						interioris verbi, quod est intentio intellecta, quod procedat ab
						intelligente secundum suum intelligere, cum sit quasi terminus
						intellectualis operationis: intellectus enim intelligendo concipit et format
						intentionem sive rationem intellectam, quae est interius verbum.</quote>
						(<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 15, 34</rs>; <rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 2, 119f.</rs>).</note>
				<note n="203" type="footnote" ref="#a203" xml:id="n203">
                    <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!S. th.">Thomas, S. th. I q. 34 art. 1 ad 2</ref>: <quote>Cum ergo dicitur quod
						verbum est notitia, non accipitur notitia pro actu intellectus cognoscentis,
						vel pro aliquo eius habitu, sed pro eo quod intellectus concipit
						cognoscendo.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 4, 366</rs>;
						<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 2, 237</rs>).</note>
				<note n="204" type="footnote" ref="#a204" xml:id="n204">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!S. th.">Thomas, S. th. I q. 77 art. 1 arg. 1</ref>: <quote>Dicit enim Augustinus,
						in IX de Trin., quod mens, notitia et amor sunt substantialiter in anima,
						vel, ut idem dicam, essentialiter.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 5, 236</rs>; <rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 2, 295</rs>). Zitiert nach <ref type="classical" cRef="augustinus!">Aug. trin. 9, 4</ref> (<rs type="bibl" ref="#ccsl"> 50,
					297,27–298,30</rs>).</note>
				<note n="205" type="footnote" ref="#a205" xml:id="n205">
                    <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!Quodl.">Thomas, Quodl. VII q. 1 art. 4 co.</ref>: <quote>Dicendum, quod notitia
						quatuor modis accipi potest.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 25.1, 15, 22f.</rs>; <rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 3, 476</rs>). Nach alter Bucheinteilung Quodl. VII
					art. 4 co. Vgl. <rs type="bibl" ref="#thomas_quodlibeta_1501">, fol. 43<hi rend="super">r</hi>.</rs>
                </note>
				<note n="206" type="footnote" ref="#a206" xml:id="n206">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, De pot. q. 2 art. 5 co.</ref>: <quote>Nec tamen sequitur quod
						quamvis paternitatem filius non habeat quam pater habet, aliquid habeat
						pater quod non habet filius: nam ipsa relatio secundum rationem sui generis,
						in quantum est relatio, non habet quod sit aliquid, sed solum quod sit ad
						aliquid. Quod sit vero aliquid secundum rem, habet ex illa parte qua inest,
						vel ut idem secundum rem, ut in divinis, vel ut habens causam in subiecto,
						sicut in creaturis.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 3,
						194f.</rs>).</note>
				<note n="207" type="footnote" ref="#a207" xml:id="n207">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, De pot. q. 8 art. 2 co.</ref>: <quote>Ad huius ergo evidentiam
						sciendum est, quod inter novem genera quae continentur sub accidente,
						quaedam significantur secundum rationem accidentis: ratio enim accidentis
						est inesse; et ideo illa dico significari per modum accidentis quae
						significantur ut inhaerentia alteri, sicut quantitas et qualitas; quantitas
						enim significatur ut alicuius in quo est, et similiter qualitas. Ad aliquid
						vero non significatur secundum rationem accidentis: non enim significatur ut
						aliquid eius in quo est, sed ut ad id quod extra est.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 3, 249</rs>).</note>
				<note n="208" type="footnote" ref="#a208" xml:id="n208">Laut Inhaltsverzeichnis ist
					dies die <term type="term">Secunda questio</term>.</note>
				<note n="209" type="footnote" ref="#a209" xml:id="n209">Laut Inhaltsverzeichnis ist
					dies die <term type="term">Tercia questio</term>.</note>
				<note n="210" type="footnote" ref="#a210" xml:id="n210">
                    <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!S. th.">Thomas, S. th. I q. 34 art. 1 ad 3</ref>: <quote>Nam intelligere importat
						solam habitudinem intelligentis ad rem intellectam; in qua nulla ratio
						originis importatur, sed solum informatio quaedam in intellectu nostro,
						prout intellectus noster fit in actu per formam rei intellectae.</quote>
						(<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 4, 366;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 2, 237</rs>).</note>
				<note n="211" type="footnote" ref="#a211" xml:id="n211">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!De ver.">Thomas, De ver. q. 4 art. 2 ad 7</ref>: <quote>Ad septimum dicendum, quod
						dupliciter aliquid potest procedere ab altero: uno modo sicut actio ab
						agente, vel operatio ab operante; alio sicut operatum ab operante. <gap/>
						Haec autem est differentia inter intellectum et voluntatem: quod operatio
						voluntatis terminatur ad res, in quibus est bonum et malum; sed operatio
						intellectus terminatur in mente, in qua est verum et falsum, ut dicitur in
						VI Metaphysic. Et ideo voluntas non habet aliquid progrediens a seipsa, quod
						in ea sit nisi per modum operationis; sed intellectus habet in seipso
						aliquid progrediens ab eo, non solum per modum operationis, sed etiam per
						modum rei operatae. Et ideo verbum significatur ut res procedens, sed amor
						ut operatio procedens; unde amor non ita se habet ad hoc ut dicatur
						personaliter, sicut verbum.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 22.1, 125;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 3, 26</rs>).</note>
				<note n="212" type="footnote" ref="#a212" xml:id="n212">
                    <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!De ver.">Thomas, De ver. q. 4 art. 5 ad 1</ref>: <quote>Verbum autem importat
						processionem intellectus; et ideo ratio non sequitur.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 22.1, 132;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 3, 27</rs>).</note>
				<note n="213" type="footnote" ref="#a213" xml:id="n213">
                    <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!S. th.">Thomas, S. th. I q. 34 art. 3 s. c.</ref>: <quote>Sed contra est quod dicit
						Augustinus, in libro octoginta trium quaest., quod in nomine verbi
						significatur non solum respectus ad patrem, sed etiam ad illa quae per
						verbum facta sunt operativa potentia.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 4, 340;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 2, 237</rs>).</note>
				<note n="214" type="footnote" ref="#a214" xml:id="n214">
                    <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!S. th.">Thomas, S. th. I q. 34 art. 3 ad 4</ref>: <quote>Sed nomen verbi
						principaliter impositum est ad significandam relationem ad dicentem, et ex
						consequenti ad creaturas, inquantum Deus, intelligendo se, intelligit omnem
						creaturam.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 4, 340;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 2, 238</rs>).</note>
				<note n="215" type="footnote" ref="#a215" xml:id="n215">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!De ver.">Thomas, De ver. q. 4 art. 4 ad 2</ref>: <quote>Si autem largo modo
						similitudinem accipiamus, sic possumus dicere, quod verbum est similitudo
						creaturae, non quasi imago eius, sed sicut exemplar; sicut etiam Augustinus
						dicit, ideas esse rerum similitudines.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 22.1, 129;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 3, 27</rs>).</note>
				<note n="216" type="footnote" ref="#a216" xml:id="n216">
                    <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, De pot. q. 8 art. 1 co.</ref>: <quote>Huiusmodi ergo conceptio,
						sive verbum, qua intellectus noster intelligit rem aliam a se, ab alio
						exoritur, et aliud repraesentat. Oritur quidem ab intellectu per suum actum;
						est vero similitudo rei intellectae.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 3, 249</rs>).</note>
				<note n="217" type="footnote" ref="#a217" xml:id="n217">Vgl. <ref type="classical">Arist. Top. 1,17,108a7–10</ref>: <quote>Similitudinem vero considerandum et
						in his que sunt in diversis generibus, quemadmodum alterum ad alterum quid,
						ita aliud ad aliud, velut quemadmodum scientia ad scibile, ita sensus ad
						sensibile <gap/>.</quote> (<rs type="bibl" ref="#arist_lat_1939"> V 3,
						206,23–26</rs>).</note>
				<note n="218" type="footnote" ref="#a218" xml:id="n218">
                    <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, De pot. q. 7 art. 6 co.</ref>: <quote>sicut est quaedam conceptio
						intellectus vel ratio, – cui respondet res ipsa quae est extra animam, – ita
						est quaedam conceptio vel ratio, cui respondet res intellecta secundum quod
						huiusmodi; sicut rationi hominis vel conceptioni hominis respondet res extra
						animam; rationi vero vel conceptioni generis aut speciei, respondet solum
						res intellecta.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 3,
						244</rs>).</note>
				<note type="footnote" n="219" ref="#a022" xml:id="n022">
                    <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, In I Sent. d. 2 q. 1 art. 3 co.</ref>: <quote>Quantum ad primum
						pertinet, sciendum est, quod ratio, prout hic sumitur, nihil aliud est quam
						id quod apprehendit intellectus de significatione alicuius nominis: et hoc
						in his quae habent definitionem, est ipsa rei definitio, secundum quod
						philosophus dicit: ratio quam significat nomen est definitio. Sed quaedam
						dicuntur habere rationem sic dictam, quae non definiuntur, sicut quantitas
						et qualitas et huiusmodi, quae non definiuntur, quia sunt genera
						generalissima.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 1,
					8</rs>).</note>
				<note n="220" type="footnote" ref="#a220" xml:id="n220">Karlstadt ergänzt das Zitat
					aus dem Sentenzenkommentar um den Nachweis aus der <rs type="person" ref="#aristoteles">aristotelischen</rs> Metaphysik auf der Grundlage des
					Thomaskommentars. Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!Met.">Thomas, Met. IV lec. 7 n. 3</ref>:
						<quote>Hoc enim unum dicitur nomen significare, quod est definitio rei
						significatae per nomen <gap/>
                    </quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 422</rs>).</note>
				<note n="221" type="footnote" ref="#a221" xml:id="n221">Fortsetzung des obigen
					Zitats, s. <ptr type="wdb" target="kgk_001_transcript.xml#n022"/>.</note>
				<note n="222" type="footnote" ref="#a222" xml:id="n222">
                    <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, In I Sent. d. 2 q. 1 art. 3 co.</ref>: <quote>Aliquando enim hoc
						quod intellectus concipit, est similitudo rei existentis extra animam, sicut
						hoc quod concipitur de hoc nomine homo; et talis conceptio intellectus habet
						fundamentum in re immediate, inquantum res ipsa, ex sua conformitate ad
						intellectum, facit quod intellectus sit verus, et quod nomen significans
						illum intellectum, proprie de re dicatur.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 1, 8</rs>).</note>
				<note n="223" type="footnote" ref="#a223" xml:id="n223">
                    <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, In I Sent. d. 2 q. 1 art. 3 co.</ref>: <quote>Aliquando autem hoc
						quod significat nomen non est similitudo rei existentis extra animam, sed
						est aliquid quod consequitur ex modo intelligendi rem quae est extra animam:
						et huiusmodi sunt intentiones quas intellectus noster adinvenit; sicut
						significatum huius nominis genus non est similitudo alicuius rei extra
						animam existentis; sed ex hoc quod intellectus intelligit animal ut in
						pluribus speciebus, attribuit ei intentionem generis; et huiusmodi
						intentionis licet proximum fundamentum non sit in re sed in intellectu,
						tamen remotum fundamentum est res ipsa. Unde intellectus non est falsus, qui
						has intentiones adinvenit.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 1, 8</rs>).</note>
				<note n="224" type="footnote" ref="#a224" xml:id="n224">Chimäre: Trugbild,
					Hirngespinst.</note>
				<note n="225" type="footnote" ref="#a225" xml:id="n225">
                    <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, In I Sent. d. 2 q. 1 art. 3 co.</ref>: <quote>Aliquando vero id
						quod significatur per nomen, non habet fundamentum in re, neque proximum
						neque remotum, sicut conceptio Chimerae: quia neque est similitudo alicuius
						rei extra animam, neque consequitur ex modo intelligendi rem aliquam
						naturae: et ideo ista conceptio est falsa.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 1, 8</rs>).</note>
				<note n="226" type="footnote" ref="#a226" xml:id="n226">
                    <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, De pot. q. 7 art. 6 co.</ref>: <quote>Et sic omnes rationes sunt
						quidem in intellectu nostro sicut in subiecto: sed in Deo sunt ut in radice
						verificante has conceptiones.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 3, 244</rs>).</note>
				<note n="227" type="footnote" ref="#a227" xml:id="n227">
                    <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, In I Sent. d. 2 q. 1 art. 3 ad 4</ref>: <quote>Ad quartum dicendum,
						quod sicut ratio hominis non dicitur esse in homine quasi res quaedam in
						ipso, sed est sicut in subiecto in intellectu, et est in homine sicut in eo
						quod praestat fulcimentum veritati ipsius.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 1, 8f.</rs>).</note>
				<note n="228" type="footnote" ref="#a228" xml:id="n228">
                    <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, In I Sent. d. 2 q. 1 art. 3 ad 5</ref>: <quote>Rationes autem
						intellectae habent duplicem firmitatem: scilicet firmitatem sui esse, et
						hanc habent ab intellectu, sicut alia accidentia a suis subiectis; et
						firmitatem suae veritatis, et hanc habent ex re cui conformantur. Ex eo enim
						quod res est vel non est locutio et intellectus veritatem vel falsitatem
						habet.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 1, 9</rs>).</note>
				<note n="229" type="footnote" ref="#a229" xml:id="n229">
                    <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, In I Sent. d. 33 q. 1 art. 1 ad 3</ref>: <quote>Sciendum est autem,
						quod ratio sumitur dupliciter: quandoque enim ratio dicitur id quod est in
						ratiocinante, scilicet ipse actus rationis, vel potentia quae est ratio;
						quandoque autem ratio est nomen intentionis, sive secundum quod significat
						definitionem rei, prout ratio est definitio, sive prout ratio dicitur
						argumentatio. Dico igitur, quod cum dicitur quod est alia ratio paternitatis
						et essentiae in divinis, non accipitur ratio secundum quod est in
						ratiocinante tantum, sed secundum quod est nomen intentionis, et significat
						definitionem rei: quamvis enim in divinis non possit esse definitio, nec
						genus nec differentia nec compositio; tamen si intelligatur ibi aliquid
						definiri, alia erit definitio paternitatis, et alia definitio essentiae. In
						omnibus autem intentionibus hoc communiter verum est, quod intentiones ipsae
						non sunt in rebus sed in anima tantum, sed habent aliquid in re respondens,
						scilicet naturam, cui intellectus huiusmodi intentiones attribuit.</quote>
						(<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 1, 86</rs>). Zitiert auch von <rs type="bibl" ref="#dominicus_metaphysice_1499"> IV q. 7 art. 4 co., fol.
							m2<hi rend="super">v</hi>
                    </rs>
                    <rs type="person" ref="#dominicus_flandrinus">.</rs>
                </note>
				<note n="230" type="footnote" ref="#a230" xml:id="n230">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, Perih. I lec. 2 n. 5</ref>: <quote>Sed nunc sermo est de vocibus
						significativis ex institutione humana; et ideo oportet passiones animae hic
						intelligere intellectus conceptiones, quas nomina et verba et orationes
						significant immediate, secundum sententiam Aristotelis.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 1, 12;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 327</rs>).</note>
				<note n="231" type="footnote" ref="#a231" xml:id="n231">
					<rs type="bibl" ref="#dominicus_metaphysice_1499"> IV q. 7 art. 4 n. 5, fol.
							m2<hi rend="super">v</hi>
                    </rs>
					<rs type="person" ref="#dominicus_flandrinus">:</rs>
					<quote>unius rei est unica diffinitio et essentia. sed unius rei possunt esse
						plures rationes sicut supra patuit de uno et de ente. ergo ratio non est
						idem quod diffinitio.</quote>
				</note>
				<note n="232" type="footnote" ref="#a232" xml:id="n232">
					<rs type="bibl" ref="#dominicus_metaphysice_1499"> IV q. 7 art. 5 n. 4, fol.
							m3<hi rend="super">r</hi>
                    </rs>
					<rs type="person" ref="#dominicus_flandrinus">:</rs>
					<quote>Intentio sive conceptio est similitudo rei ad extra: et per consequens
						species intelligibilis cum species sit similitudo rei: sed ratio non est
						species intelligiblis <gap/>.</quote>
				</note>
				<note n="233" type="footnote" ref="#a233" xml:id="n233">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, De pot. q. 7 art. 6 co.</ref>: <quote>Ex hoc enim quod intellectus
						in se ipsum reflectitur, sicut intelligit res existentes extra animam, ita
						intelligit eas esse intellectas: et sic, sicut est quaedam conceptio
						intellectus vel ratio,- cui respondet res ipsa quae est extra animam,- ita
						est quaedam conceptio vel ratio, cui respondet res intellecta secundum quod
						huiusmodi; sicut rationi hominis vel conceptioni hominis respondet res extra
						animam; rationi vero vel conceptioni generis aut speciei, respondet solum
						res intellecta.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 3,
						244</rs>).</note>
				<note n="234" type="footnote" ref="#a234" xml:id="n234">S. unten <ptr type="wdb" target="kgk_001_transcript.xml#n023"/>.</note>
				<note n="235" type="footnote" ref="#a235" xml:id="n235">
                    <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, In I Sent. d. 2 q. 1 art. 3 co.</ref>: <quote>Nec tamen hoc nomen
						ratio significat ipsam conceptionem, quia hoc significatur per nomen
						sapientiae vel per aliud nomen rei; sed significat intentionem huius
						conceptionis, sicut et hoc nomen definitio, et alia nomina secundae
						impositionis. Et ex hoc patet secundum, scilicet qualiter ratio dicatur esse
						in re. <gap/> Aliquando enim hoc quod intellectus concipit, est similitudo
						rei existentis extra animam, sicut hoc quod concipitur de hoc nomine homo;
						et talis conceptio intellectus habet fundamentum in re immediate, inquantum
						res ipsa, ex sua conformitate ad intellectum, facit quod intellectus sit
						verus, et quod nomen significans illum intellectum, proprie de re dicatur.
						<gap/> et hoc contingit proprie, quando conceptio intellectus est similitudo
						rei.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 1, 8</rs>).</note>
				<note type="footnote" n="236" ref="#a023" xml:id="n023">
                    <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, De pot. q. 1 art. 1 ad 10</ref>: <quote>Ad decimum dicendum, quod
						intellectui respondet aliquid in re dupliciter. Uno modo immediate, quando
						videlicet intellectus concipit formam rei alicuius extra animam existentis,
						ut hominis vel lapidis. Alio modo mediate, quando videlicet aliquid sequitur
						actum intelligendi, et intellectus reflexus supra ipsum considerat
						illud.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 1,
					186</rs>).</note>
				<note type="footnote" n="237" ref="#a013" xml:id="n013">
                    <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, S.c.g. I cap. 53 n. 2–4</ref>: <quote>
                        <gap/> considerandum est quod
						res exterior intellecta a nobis in intellectu nostro non existit secundum
						propriam naturam, sed oportet quod species eius sit in intellectu nostro,
						per quam fit intellectus in actu. Existens autem in actu per huiusmodi
						speciem sicut per propriam formam, intelligit rem ipsam. Non autem ita quod
						ipsum intelligere sit actio transiens in intellectum, sicut calefactio
						transit in calefactum, sed manet in intelligente: sed habet relationem ad
						rem quae intelligitur, ex eo quod species praedicta, quae est principium
						intellectualis operationis ut forma, est similitudo illius. [n. 3] Ulterius
						autem considerandum est quod intellectus, per speciem rei formatus,
						intelligendo format in seipso quandam intentionem rei intellectae, quae est
						ratio ipsius, quam significat definitio. Et hoc quidem necessarium est: eo
						quod intellectus intelligit indifferenter rem absentem et praesentem, in quo
						cum intellectu imaginatio convenit; sed intellectus hoc amplius habet, quod
						etiam intelligit rem ut separatam a conditionibus materialibus, sine quibus
						in rerum natura non existit; et hoc non posset esse nisi intellectus sibi
						intentionem praedictam formaret. [n. 4] Haec autem intentio intellecta, cum
						sit quasi terminus intelligibilis operationis, est aliud a specie
						intelligibili quae facit intellectum in actu, quam oportet considerari ut
						intelligibilis operationis principium: licet utrumque sit rei intellectae
						similitudo. Per hoc enim quod species intelligibilis quae est forma
						intellectus et intelligendi principium, est similitudo rei exterioris,
						sequitur quod intellectus intentionem formet illi rei similem: quia quale
						est unumquodque, talia operatur. Et ex hoc quod intentio intellecta est
						similis alicui rei, sequitur quod intellectus, formando huiusmodi
						intentionem, rem illam intelligat.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 13, 150f.</rs>; <rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 2, 14</rs>).</note>
				<note n="238" type="footnote" ref="#a238" xml:id="n238">Der Modus <term type="term">in ferio</term> ist die vierte Figur des Syllogismus, bei der ein A keinem
					B zukommt, B aber einigen C, sodass A einigen C nicht zukommt. Vgl. <rs type="bibl" ref="#hwp_1971"> 10, 691.</rs>
                </note>
				<note n="239" type="footnote" ref="#a239" xml:id="n239">S. oben <ptr type="wdb" target="kgk_001_transcript.xml#n033"/>.</note>
				<note n="240" type="footnote" ref="#a240" xml:id="n240">
                    <ref type="classical">Vgl.
						Thomas, S.c.g. I cap. 53 n. 3</ref>, s. oben <ptr type="wdb" target="kgk_001_transcript.xml#n013"/>. <quote>eo quod intellectus
						intelligit indifferenter rem absentem et praesentem, in quo cum intellectu
						imaginatio convenit</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 13,
						150</rs>; <rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 2, 14</rs>).</note>
				<note n="241" type="footnote" ref="#a241" xml:id="n241">
                    <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!Quodl.">Thomas, Quodl. V q. 5 art. 2 ad 2</ref>: <quote>Non autem ipse sensus
						exterior format sibi aliquam formam sensibilem: hoc autem facit vis
						imaginativa, cuius formae quodammodo simile est verbum intellectus.</quote>
						(<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 25.2, 375</rs>; <rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 3, 467</rs>). Nach alter Bucheinteilung Quodl. V
					art. 9 ad 2. Vgl. <rs type="bibl" ref="#thomas_quodlibeta_1501">, fol. 33<hi rend="super">r</hi>.</rs>
                </note>
				<note n="242" type="footnote" ref="#a242" xml:id="n242">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!S. th.">Thomas, S. th. I q. 93 art. 6 ad 4</ref>: <quote>Ad quartum dicendum quod
						tam in visione corporali quam in visione imaginaria invenitur quaedam
						Trinitas, ut Augustinus dicit in libro de Trin. In visione enim corporali
						est quidem primo species exterioris corporis <gap/>
                    </quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 5, 408</rs>; <rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 2, 323</rs>).</note>
				<note n="243" type="footnote" ref="#a243" xml:id="n243">
                    <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, S.c.g. I cap. 53 n. 4</ref>: <quote>Haec autem intentio intellecta,
						cum sit quasi terminus intelligibilis operationis <gap/>
                    </quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 13, 150–151</rs>; <rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 2, 14</rs>).</note>
				<note n="244" type="footnote" ref="#a244" xml:id="n244">Laut Inhaltsverzeichnis ist
					dies die <term type="term">Quinta questio</term>. Zur Analogie von <term type="term">intentio</term> und <term type="term">verbum cordis</term> als
					Produkt des Intellekts vgl. <rs type="bibl" ref="#tuninetti_notum_1996">,
						141.</rs>
                </note>
				<note n="245" type="footnote" ref="#a245" xml:id="n245">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!Quodl.">Thomas, Quodl. V q. 5 art. 2 co.</ref>: <quote>Dicendum, quod secundum
						Augustinum, XV de Trinit., verbum cordis importat quoddam procedens a mente,
						sive ab intellectu. Procedit autem aliquid ab intellectu, in quantum est
						constitutum per operationem ipsius. <gap/> Unde necesse est quod species
						intelligibilis, quae est principium operationis intellectualis, differat a
						verbo cordis, quod est per operationem intellectus formatur.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 25.2, 375;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 3, 467</rs>). Nach alter
					Bucheinteilung Quodl. V art. 9 ad 2. Vgl. <rs type="bibl" ref="#thomas_quodlibeta_1501">, fol. 33<hi rend="super">r</hi>.</rs>
                </note>
				<note n="246" type="footnote" ref="#a246" xml:id="n246">
                    <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!De ver.">Thomas, De ver. q. 4 art. 1 ad 1</ref>: <quote>Ipse autem actus intellectus
						motus dicitur, non quidem imperfecti, ut describitur in III Phys.; sed motus
						perfecti, qui est operatio ut dicitur in III de anima; et ideo Damascenus
						dixit, verbum interius esse motum mentis <gap/>
                    </quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 22.1, 120</rs>; <rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 3, 25</rs>).</note>
				<note n="247" type="footnote" ref="#a247" xml:id="n247">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!Phys.">Thomas, Phys. V lec. 1 n. 5</ref> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 2, 229</rs>; <rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 99</rs>), mit
					wörtlichen Anklängen an ebd., n. 6: <quote>Et dicit quod mutatio magis
						denominatur a termino ad quem, quam a termino a quo: sicut corruptio dicitur
						mutatio in non esse, quamvis illud quod corrumpitur mutetur ex esse; e
						contrario generatio est mutatio in esse, quamvis incipiat a non
						esse.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 2, 229</rs>; <rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 99</rs>). S. auch ebd., III lec. 5
					n. 5 (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 2, 245</rs>; <rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 102</rs>).</note>
				<note n="248" type="footnote" ref="#a248" xml:id="n248">
                    <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!S. th.">Thomas, S. th. I q. 93 art. 7 co.</ref>: <quote>Verbum autem in anima
						nostra sine actuali cogitatione esse non potest, ut Augustinus dicit XIV de
						Trin.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 5, 409</rs>; <rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 2, 323</rs>).</note>
				<note n="249" type="footnote" ref="#a249" xml:id="n249">
                    <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, De pot. q. 8 art. 1 co.</ref>: <quote>
                        <gap/> non tamen est
						extrinsecum ab ipso intelligere intellectus, cum ipsum intelligere compleri
						non possit sine verbo praedicto.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 3, 249</rs>).</note>
				<note n="250" type="footnote" ref="#a250" xml:id="n250">
                    <ref type="classical">Ps.
						Thomas, De int.</ref>: <quote>Differt etiam conceptio ab actione intellectus
						quae est intelligere; quia praedicta conceptio consideratur ut terminus
						actionis, et quasi quidam per ipsum constitutum: intellectus enim sua
						actione format rei definitionem, vel etiam propositionem affirmativam seu
						negativam.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 7,
					636</rs>).</note>
				<note n="251" type="footnote" ref="#a251" xml:id="n251">S. <ptr type="wdb" target="kgk_001_transcript.xml#n034"/>.</note>
				<note type="footnote" n="252" ref="#a021" xml:id="n021">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!Quodl.">Thomas, Quodl. VIII q. 2 art. 1 co.</ref>: <quote>Sed ad intellectum
						possibilem comparantur res sicut agentia insufficientia. Actio enim ipsarum
						rerum sensibilium nec etiam in imaginatione sistit; sed phantasmata ulterius
						movent intellectum possibilem. Non autem ad hoc quod ex seipsis sufficiant,
						cum sint in potentia intelligibilia; intellectus autem non movetur nisi ab
						intelligibili in actu. Unde oportet quod superveniat actio intellectus
						agentis, cuius illustratione phantasmata fiunt intelligibilia in actu, sicut
						illustratione lucis corporalis fiunt colores visibiles actu. Et sic patet
						quod intellectus agens est principale agens, quod agit rerum similitudines
						in intellectu possibili. Phantasmata autem quae a rebus exterioribus
						accipiuntur, sunt quasi agentia instrumentalia: intellectus enim possibilis
						comparatur ad res quarum notitiam recipit, sicut patiens quod cooperatur
						agenti: multo enim magis potest intellectus formare quidditatem rei quae non
						cecidit sub sensu, quam imaginatio.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 25.1, 56f.</rs>; <rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 3, 483</rs>). Nach alter Buchzählung Quodl. VIII
					art. 3 co. Vgl. <rs type="bibl" ref="#thomas_quodlibeta_1501">, fol. 51<hi rend="super">r</hi>.</rs>
                </note>
				<note n="253" type="footnote" ref="#a253" xml:id="n253">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, S.c.g. II cap. 73 n. 36</ref> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 13, 462</rs>; <rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 2, 47</rs>).</note>
				<note n="254" type="footnote" ref="#a254" xml:id="n254">
                    <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, S.c.g. IV cap. 11 n. 5</ref>: <quote>
                        <gap/> licet intentio
						intellecta sit eis omnino intrinseca, non tamen ipsa intentio intellecta est
						eorum substantia; quia non est idem in eis intelligere et esse
						<gap/>
                    </quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 15, 32</rs>; <rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 2, 119</rs>).</note>
				<note n="255" type="footnote" ref="#a255" xml:id="n255">
                    <rs type="person" ref="#wilhelm_von_ockham">Ockham</rs> vertrat diese These etwas
					differenzierter, s. <rs type="person" ref="#wilhelm_von_ockham">Ockham, Ord. 27
						q. 2</rs>: <quote>Per praedicta respondeo ad formam quaestionis quod
						accipiendo verbum, sive pro actu sive pro verbo complexo sive etiam pro actu
						intellectus cum amore voluntatis, verbum est qualitas mentis sibi inhaerens.
						Si autem accipiatur <quote>verbum</quote> pro conceptu mentis qui est
						obiectum intellectus et qui non potest esse sine mente, tunc si teneatur
						quod conceptus est aliqua qualitas subiective existens in mente, dicendum
						esset quod verbum isto modo dictum est qualitas mentis. Si autem teneatur
						quod conceptus non habet nisi esse obiectivum in anima, tunc dicendum esset
						quod verbum illo modo dictum non esset qualitas mentis.</quote> (<rs type="bibl" ref="#ockham_opera_1967"> 4, 225</rs>). Vgl. auch <rs type="person" ref="#wilhelm_von_ockham">Ockham, Expos. Perih. I § 12</rs>:
						<quote>Ultimo notandum est quod veritas et falsitas propositionis non sunt
						quaedam qualitates inhaerentes ipsi propositioni quo modo albedo inhaeret
						parieti, quia sine omni mutatione a parte propositionis, propter solam
						mutationem a parte rei, potest eadem propositio esse primo vera et postea
						falsa <gap/> Sed veritas et falsitas sunt quaedam praedicabilia de
						propositione, importantia quod ita est a parte significati sicut denotatur
						per propositionem quae est signum; unde propositionem esse veram non est
						propositionem habere aliquam talem qualitatem in se sed propositionem esse
						veram est ita esse sicut significatur per propositionem.</quote> (<rs type="bibl" ref="#ockham_opera_1974"> 2, 376</rs>).</note>
				<note n="256" type="footnote" ref="#a256" xml:id="n256">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, Perih. I lec. 2 n. 6</ref>: <quote>Unde et ipsa conceptio
						intellectus passio dici potest. Vel quia intelligere nostrum non est sine
						phantasmate: quod non est sine corporali passione; unde et imaginativam
						philosophus in III de anima vocat passivum intellectum. Vel quia extenso
						nomine passionis ad omnem receptionem, etiam ipsum intelligere intellectus
						possibilis quoddam pati est, ut dicitur in III de anima.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 1, 13</rs>; <rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 327</rs>).</note>
				<note n="257" type="footnote" ref="#a257" xml:id="n257">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, S.c.g. IV cap. 11 n. 6</ref>: <quote>Dico autem intentionem
						intellectam id quod intellectus in seipso concipit de re intellecta. Quae
						quidem in nobis neque est ipsa res quae intelligitur; neque est ipsa
						substantia intellectus; sed est quaedam similitudo concepta in intellectu de
						re intellecta, quam voces exteriores significant; unde et ipsa intentio
						verbum interius nominatur, quod est exteriori verbo significatum. Et quidem
						quod praedicta intentio non sit in nobis res intellecta, inde apparet quod
						aliud est intelligere rem, et aliud est intelligere ipsam intentionem
						intellectam, quod intellectus facit dum super suum opus reflectitur: unde et
						aliae scientiae sunt de rebus, et aliae de intentionibus intellectis. Quod
						autem intentio intellecta non sit ipse intellectus in nobis, ex hoc patet
						quod esse intentionis intellectae in ipso intelligi consistit: non autem
						esse intellectus nostri, cuius esse non est suum intelligere.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 15, 32</rs>; <rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 2, 119</rs>).</note>
				<note n="258" type="footnote" ref="#a258" xml:id="n258">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, S.c.g. IV cap. 11 n. 7</ref> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 15, 32f.</rs>; <rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 2, 119</rs>) und <ref type="classical">ders., De
						pot. q. 7 art. 6 co.</ref> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 3,
						244</rs>), allerdings in der Hinsicht differenzierend, dass die <term type="term">res intellecta prout est in se</term> von den <term type="term">res intellecta prout est intellecta</term> zu unterscheiden sind. Vgl. <rs type="bibl" ref="#lee_wirklichsein_2006">, 130.</rs>
                </note>
				<note n="259" type="footnote" ref="#a259" xml:id="n259">Vgl. <rs type="bibl" ref="#armandus_declaratione_1502">, tr. 2, cap. 266, fol. P2<hi rend="super">r</hi>
                    </rs>: <quote>ita intentio dicitur intus tentio. et ideo sicut a
						tendentia in alterum intentio convenit intellectui et etiam
						voluntati.</quote>. Diese Formulierung geht zurück auf <rs type="person" ref="#heinrich_gent">Heinrich von Gent, Quodl. V q. 6</rs> (ed. Badius,
					161L), s. <rs type="bibl" ref="#pini_categories_2002">, 30.</rs>
                </note>
				<note n="260" type="footnote" ref="#a260" xml:id="n260">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, In I Sent. d. 43 q. 2 art. 1 co.</ref> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 1, 113</rs>).</note>
				<note n="261" type="footnote" ref="#a261" xml:id="n261">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, Perih. I lec. 3 n. 5</ref>: <quote>Unde videtur quod etiam simplex
						conceptio intellectus, quae est similitudo rei, non careat veritate et
						falsitate.</quote>; ebd., n. 7 <quote>Comparantur autem ad intellectum voces
						quidem sicut signa, res autem sicut ea quorum intellectus sunt
						similitudines. Considerandum autem quod aliqua res comparatur ad intellectum
						dupliciter.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 1, 16</rs>;
						<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 328</rs>).</note>
				<note n="262" type="footnote" ref="#a262" xml:id="n262">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!S. th.">Thomas, S. th. I q. 85 art. 1 ad 4</ref> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 5, 332</rs>; <rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 2, 310</rs>).</note>
				<note n="263" type="footnote" ref="#a263" xml:id="n263">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, De pot. q. 1 art. 1 ad 10</ref>: <quote>Huic intellectui quo
						intellectus intelligit genus, non respondet aliqua res extra immediate quae
						sit genus; sed intelligentiae, ex qua consequitur ista intentio, respondet
						aliqua res. Et similiter est de relatione principii quam addit potentia
						supra essentiam: nam ei respondet aliquid in re mediate, et non immediate.
						Intellectus enim noster intelligit creaturam cum aliqua relatione et
						dependentia ad creatorem: et ex hoc ipso quia non potest intelligere aliquid
						relatum alteri, nisi e contrario reintelligat relationem ex opposito, ideo
						intelligit in Deo quamdam relationem principii, quae consequitur modum
						intelligendi, et sic refertur ad rem mediate.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 3, 186</rs>).</note>
				<note n="264" type="footnote" ref="#a264" xml:id="n264">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, De pot. q. 7 art. 6 co.</ref>: <quote>Sunt autem quaedam rationes
						quibus in re intellecta nihil respondet; sed ea quorum sunt huiusmodi
						rationes, intellectus non attribuit rebus prout in se ipsis sunt, sed solum
						prout intellectae sunt; sicut patet in ratione generis et speciei, et
						aliarum intentionum intellectualium: nam nihil est in rebus quae sunt extra
						animam, cuius similitudo sit ratio generis vel speciei.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 3, 244</rs>).</note>
				<note n="265" type="footnote" ref="#a265" xml:id="n265">
                    <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!S. th.">Thomas, S. th. III q. 25 art. 3 co.</ref>: <quote>Respondeo dicendum quod,
						sicut philosophus dicit, in libro de Mem. et Remin., duplex est motus animae
						in imaginem, unus quidem in imaginem ipsam secundum quod est res quaedam;
						alio modo, in imaginem inquantum est imago alterius. Et inter hos motus est
						haec differentia, quia primus motus, quo quis movetur in imaginem prout est
						res quaedam, est alius a motu qui est in rem, secundus autem motus, qui est
						in imaginem inquantum est imago, est unus et idem cum illo qui est in
						rem.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 11, 278</rs>; <rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 2, 808</rs>).</note>
				<note n="266" type="footnote" ref="#a266" xml:id="n266">
                    <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, De pot. q. 8 art. 1 co.</ref>: <quote>
                        <gap/> et iterum conceptio
						intellectus ordinatur ad rem intellectam sicut ad finem: propter hoc enim
						intellectus conceptionem rei in se format ut rem intellectam
						cognoscat.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 3,
					249</rs>).</note>
				<note n="267" type="footnote" ref="#a267" xml:id="n267">Vgl. bes. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!Met.">Thomas, Met. VI lec. 1 n. 16</ref> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 445</rs>); ebd., n. 18 (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 445</rs>).</note>
				<note n="268" type="footnote" ref="#a268" xml:id="n268">
                    <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, S.c.g. IV cap. 11 n. 9</ref>: <quote>Omne autem intellectum,
						inquantum intellectum, oportet esse in intelligente <gap/>
                    </quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 15, 33</rs>; <rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 2, 119</rs>).</note>
				<note n="269" type="footnote" ref="#a269" xml:id="n269">Vgl. oben <ptr type="wdb" target="kgk_001_transcript.xml#q002"/> mit <ptr type="wdb" target="kgk_001_transcript.xml#n014"/>.</note>
				<note n="270" type="footnote" ref="#a270" xml:id="n270">Dieser Punkt entspricht
					einem Doppelpunkt in moderner Interpunktion.</note>
				<note n="271" type="footnote" ref="#a271" xml:id="n271">
                    <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, S.c.g. IV cap. 11 n. 13</ref>: <quote>Est autem de ratione
						interioris verbi, quod est intentio intellecta, quod procedat ab
						intelligente secundum suum intelligere, cum sit quasi terminus
						intellectualis operationis: intellectus enim intelligendo concipit et format
						intentionem sive rationem intellectam, quae est interius verbum.</quote>
						(<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 15, 33</rs>; <rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 2, 119</rs>).</note>
				<note n="272" type="footnote" ref="#a272" xml:id="n272">
                    <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, S.c.g. IV cap. 11 n. 16</ref>: <quote>Imago autem alicuius rei est
						duplex. Est enim aliqua imago quae non communicat in natura cum eo cuius est
						imago: sive sit imago eius quantum ad exteriora accidentia, sicut statua
						aenea est imago hominis, nec tamen est homo; sive sit imago quantum ad
						substantiam rei; ratio enim hominis in intellectu non est homo, nam, ut
						philosophus dicit, lapis non est in anima sed species lapidis. Imago autem
						alicuius rei quae eandem naturam habet cum re cuius est imago, est sicut
						filius regis, in quo imago patris apparet et est eiusdem naturae cum
						ipso.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 15, 34</rs>; <rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 2, 120</rs>).</note>
				<note n="273" type="footnote" ref="#a273" xml:id="n273">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, S.c.g. I cap. 72 n. 3</ref>: <quote>Habet autem habitudinem
						sentiens et intelligens ad rem quae est extra animam per voluntatem et
						appetitum.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 13, 209</rs>;
						<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 2, 19</rs>); ders., De ent. cap.
					2: <quote>Et quamvis haec natura intellecta habeat rationem universalis secundum
						quod comparatur ad res extra animam, quia est una similitudo omnium
						<gap/>
                    </quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 43, 375</rs>; <rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 3, 585</rs>). Vgl. auch <rs type="person" ref="#heinrich_gent">Heinrich von Gent, Quodl. V q. 26</rs>
					(ed. Badius, 205r): <quote>
                        <gap/> verbum verum de re non est nisi vera notitia
						eius apud intellectum: qua res cognita sicut est in rerum natura intus
						obiective lucet in ipsa intelligentia <gap/>.</quote>
                </note>
				<note n="274" type="footnote" ref="#a274" xml:id="n274">
                    <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, S.c.g. IV cap. 11 n. 17</ref>: <quote>Intellectus enim noster
						aliqua naturaliter cognoscit: sicut prima intelligibilium principia, quorum
						intelligibiles conceptiones, quae verba interiora dicuntur, naturaliter in
						ipso existunt et ex eo procedunt. Sunt etiam quaedam intelligibilia quae non
						naturaliter intellectus noster cognoscit, sed in eorum cognitionem
						ratiocinando pertingit: et horum conceptiones in intellectu nostro
						naturaliter non existunt, sed cum studio quaeruntur.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 15, 35</rs>; <rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 2, 120</rs>).</note>
				<note n="275" type="footnote" ref="#a275" xml:id="n275">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!S. th.">Thomas, S. th. I-II q. 12 art. 1 co.</ref> Hierzu mehr bei <ref type="classical">Ps. Thomas, De univ. quon.</ref>
                </note>
				<note n="276" type="footnote" ref="#a276" xml:id="n276">Vgl. <rs type="bibl" ref="#dominicus_metaphysice_1499"> IV q. 7 art. 5 co., fol. m3<hi rend="super">r–v</hi>
                    </rs>
                    <rs type="person" ref="#dominicus_flandrinus">.</rs>
                </note>
				<note n="277" type="footnote" ref="#a277" xml:id="n277">
                    <rs type="person" ref="#seneca">Sen. epist. 6,5</rs>: <quote>Longum iter est per praecepta,
						breve et efficax per exempla.</quote>
                </note>
				<note n="278" type="footnote" ref="#a278" xml:id="n278">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, De pot. q. 7 art. 6 co.</ref>: <quote>Sed sciendum quod
						significatio nominis non immediate refertur ad rem, sed mediante intellectu:
						sunt enim voces notae earum quae sunt in anima passionum, et ipsae
						intellectus conceptiones sunt rerum similitudines, ut patet per philosophum
						in principio Periherm. <gap/> Nam non essent verae conceptiones intellectus
						quas habet de re aliqua, nisi per viam similitudinis illis conceptionibus
						res illa responderet.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 3,
						244</rs>).</note>
				<note n="279" type="footnote" ref="#a279" xml:id="n279">
                    <rs type="bibl" ref="#nigri_clypeus_1504"> I q. 4, fol. 7<hi rend="super">r</hi>
                    </rs>:
						<quote>Si ista opinio intelligat quia 2<hi rend="super">a</hi> intentio est
						secundarius conceptus obiectivus id est obiectum de 2<hi rend="super">o</hi>
						genere intelligibilium. tunc est verum. Et ita credo eos intelligere. Si
						autem intelligat quod est secundarius conceptus formalis. idest secundus
						actus concipiendi quo concipio rem per respectum ad aliud distinctum
						secundum rem vel rationem. tunc est falsa. Tum quia omnis actus intelligendi
						sive primarius sive secundarius est ens reale: sed 2<hi rend="super">a</hi>
						intentio non est ens reale. igitur etc. Tum 2<hi rend="super">o</hi>: quia
						omnis conceptus formalis ponitur in predicamento qualitatis. igitur est ens
						reale. Tum 3<hi rend="super">o</hi>: quia omnis conceptus formalis habet
						causam realem. igitur est ens reale. Tum 4<hi rend="super">o</hi>: quia
						omnis conceptus formalis habet effectum realem scilicet habitum. igitur est
						ens reale. Tum 5<hi rend="super">o</hi>: quia omnis conceptus sive primarius
						sive secundarius est intellectu subiective. igitur est ens reale. Alia
						opinio dicit quod 2<hi rend="super">a</hi> intentio nihil aliud est. nisi
						forma specularis facta per actum intelligendi infra intellectum existens in
						qua intellectus speculatur ipsam rem. Contra. quia illi qui ponunt istam
						formam specularem scilicet sanctus tho<ex>mas</ex> et sui sequentes non
						dicunt eam esse ens rationis nec secundam intentionem. sed dicunt eam esse
						verum mentale. Non tamen negant quando sit ens reale distinctum contra ens
						rationis. Tum quia illa forma specularis est in intellectu subiective.
						igitur est ens reale. Tum quia habet causam realem. scilicet actum
						intelligendi et intellectum cum obiecto. Tum etiam. quia est in genere
						qualitatis. igitur ens reale et non ens rationis vel 2<hi rend="super">a</hi> intentio.</quote> Karlstadts Verbesserung in <term type="term">verbum mentale</term> ist zuzustimmen. Vgl. auch <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, De pot. q. 8 art. 1 co.</ref>: <quote>Haec autem conceptio
						intellectus in nobis proprie verbum dicitur<gap/>
                    </quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 3, 249</rs>); ebd., q. 9 art. 5 co.: <quote>Hoc
						autem sic ab intellectu conceptum dicitur verbum interius, hoc enim est quod
						significatur per vocem <gap/>
                    </quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 3, 256</rs>). S. auch <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!De ver.">Thomas, De ver. q. 4 art. 2 co.</ref> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 22.1, 123f.</rs>; <rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 3, 25f.</rs>); <ref type="classical">ders., S.c.g.
						I cap. 53 n. 5</ref> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 13,
					151</rs>; <rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 2, 14</rs>). Dagegen <rs type="bibl" ref="#armandus_declaratione_1502">, tr. 2, cap. 271, fol. P3<hi rend="super">v</hi>
                    </rs>: <quote>Ordo iste, unde aliquae dicuntur primae
						intentiones et aliquae secundae, non potest sumi ex parte intelligentis,
						quia sic species intelligibilis, quae est primum repraesentativum
						intelligendi, esset prima intentio, et actus intelligendi, qui est secundum,
						esset secunda intentio, et verbum mentale, esset tertia; quae sunt
						falsa.</quote>. S. auch <rs type="bibl" ref="#herveus_intellectu_1965">,
						145f.</rs>
                    <rs type="person" ref="#herveus_natalis">:</rs>
					<quote>
                        <gap/> videtur mihi <gap/> quod verbum mentale non sit idem quod actus
						intelligendi. <gap/> Sic igitur videtur mihi probabiliter quod verbum
						mentale sit diversum realiter ab actu intelligendi.</quote>
                </note>
				<note n="280" type="footnote" ref="#a280" xml:id="n280">
                    <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!De ent.">Thomas, De ent. cap. 2</ref> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 43,
						375</rs>; <rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 3, 585</rs>), s. <ptr type="wdb" target="kgk_001_transcript.xml#n015"/>.</note>
				<note type="footnote" n="281" ref="#a018" xml:id="n018">
                    <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!De ent.">Thomas, De ent. cap. 2</ref>: <quote>Et quamvis haec natura intellecta
						habeat rationem universalis secundum quod comparatur ad res extra animam,
						quia est una similitudo omnium, tamen secundum quod habet esse in hoc
						intellectu vel in illo est quaedam species intellecta particularis.</quote>
						(<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 43, 375</rs>; <rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 3, 585</rs>). Karlstadt spricht von der
						<quote>ratio universalitatis</quote>, <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">Thomas</rs> dagegen von der <quote>ratio
						univeralis</quote>.</note>
				<note n="282" type="footnote" ref="#a282" xml:id="n282">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, S.c.g. IV cap. 29 n. 4</ref>: <quote>Sed licet rerum similitudines
						aequivoce rerum sibi nomina interdum assumant, non tamen competit sacrae
						Scripturae ut narrationem unius facti totam sub tali aequivocatione
						proponat, ita quod ex aliis Scripturae locis manifesta veritas haberi non
						possit.</quote>; ebd., n. 6: <quote>Quod etiam aliqua in Scripturis de rebus
						divinis per similitudinem dicuntur, errorem generare non potest. Tum quia
						similitudines sumuntur a rebus tam vilibus ut manifestum sit quod haec
						secundum similitudinem, et non secundum rerum existentiam dicuntur.</quote>
						(<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 15, 110f.;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 2, 127</rs>). S. auch <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, In I Sent. d. 35 q. 1 art. 2 co.</ref>: <quote>Si
						ergo consideretur intellectum primum, nihil aliud intelligit Deus nisi se;
						quia non recipit species rerum, per quas cognoscat; sed per essentiam suam
						cognoscit, quae est similitudo omnium rerum.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 1, 91</rs>); <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!De ver.">Thomas, De ver.
						q. 3 art. 1 arg. 3</ref>: <quote>Sed contra, species rei quae est in
						intellectu, secundum quod habet esse in eo, est particulata; secundum autem
						quod comparatur ad scitum, habet rationem universalis, quia est similitudo
						rei secundum naturam communem <gap/>
                    </quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 22.1, 97</rs>; <rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 3, 20</rs>).</note>
				<note n="283" type="footnote" ref="#a283" xml:id="n283">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, Perih. I lec. 2 n. 2; 4f.; 10; lec. 3 n. 13</ref> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 1, 11f.; 14; 18</rs>; <rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 327–329</rs>).</note>
				<note n="284" type="footnote" ref="#a284" xml:id="n284">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, De pot. q. 7 art. 6 arg. 1</ref>: <quote>Synonyma enim nomina
						dicuntur quae omnino idem significant. Sed omnia ista nomina de Deo dicta
						significant idem: quia significant divinam substantiam, quae est omnino
						simplex et una, ut ostensum est. Ergo omnia ista nomina sunt
						synonyma.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 3, 244</rs>).
					Vgl. ebd., art. 11 s. c.: <quote>Sed contra, est quod nomina significant
						rationes, sive intellectus, ut dicitur in principio Periher.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 3, 248</rs>).</note>
				<note n="285" type="footnote" ref="#a285" xml:id="n285">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, S.c.g. I cap. 35 n. 2</ref>: <quote>Secundum autem diversas
						conceptiones diversa nomina intellectus adinvenit quae Deo attribuit. Et
						ita, cum non secundum eandem rationem attribuantur, constat ea non esse
						synonyma, quamvis rem omnino unam significent: non enim est eadem nominis
						significatio, cum nomen per prius conceptionem intellectus quam rem
						intellectam significet.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882">
						13, 109;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 2, 10</rs>).</note>
				<note n="286" type="footnote" ref="#a286" xml:id="n286">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!De ver.">Thomas, De ver. q. 4 art. 2 co.</ref> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 22.1, 123f.;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 3, 25f.</rs>).</note>
				<note n="287" type="footnote" ref="#a287" xml:id="n287">
                    <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!S. th.">Thomas, S. th. I q. 85 art. 2 co.</ref>: <quote>Et secundum hoc,
						intellectus nihil intelligit nisi suam passionem, idest speciem
						intelligibilem in se receptam. Et secundum hoc, species huiusmodi est ipsum
						quod intelligitur. <gap/> Unde similitudo rei visibilis est secundum quam
						visus videt; et similitudo rei intellectae, quae est species intelligibilis,
						est forma secundum quam intellectus intelligit. Sed quia intellectus supra
						seipsum reflectitur, secundum eandem reflexionem intelligit et suum
						intelligere, et speciem qua intelligit. Et sic species intellectiva
						secundario est id quod intelligitur. Sed id quod intelligitur primo, est res
						cuius species intelligibilis est similitudo.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 5, 333f.;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 2, 310</rs>).</note>
				<note n="288" type="footnote" ref="#a288" xml:id="n288">Vgl. <rs type="person" ref="#wilhelm_von_ockham">Ockham, Rep. 2, 12–13</rs>: <quote>Item,
						repraesentatum debet esse prius cognitum, aliter repraesentans numquam
						duceret in cognitionem repraesentati tamquam simile.</quote> (<rs type="bibl" ref="#ockham_opera_1967"> 5, 274</rs>); ähnlich <rs type="person" ref="#gregor_von_rimini">Gregor Ariminensis, In 2 Sent. d. 7
						q. 3 add. 36</rs> (<rs type="bibl" ref="#gregor_ariminensis_lectura_1979">
						5, 102)</rs>.</note>
				<note n="289" type="footnote" ref="#a289" xml:id="n289">Der Bezug ist nicht
					letztgültig geklärt. Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!De ver.">Thomas, De ver. q. 1 art. 3 arg.
						2</ref>: <quote>Praeterea, verum est adaequatio rerum et intellectus. Sed
						sicut intellectus componens et dividens potest adaequari rebus, ita
						intellectus intelligens quiditates rerum. Ergo veritas non est tantum in
						intellectu componente et dividente.</quote>; ebd., q. 8 a. 2 arg. 3:
						<quote>Praeterea, efficacia actionis mensuratur secundum formam quae est
						principium agendi ex parte ipsius agentis, sicut de calore et calefactione
						patet. Sed forma qua intellectus intelligit, est principium intellectualis
						visionis.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 22.1, 10; 22.2,
						220</rs>; <rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 3, 2; 45</rs>).</note>
				<note n="290" type="footnote" ref="#a290" xml:id="n290">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!Quodl.">Thomas, Quodl. V q. 5 art. 2 ad 1</ref>: <quote>Ad primum ergo dicendum,
						quod intellectus intelligit aliquid dupliciter: uno modo formaliter, et sic
						intelligit specie intelligibili qua fit in actu; alio modo sicut instrumento
						quo utitur ad aliud intelligendum: et hoc modo intellectus verbo intelligit,
						quia format verbum ad hoc quod intelligat rem.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 25.2, 375;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 3, 467</rs>). Nach alter
					Bucheinteilung Quodl. V art. 9 ad 1. Vgl. <rs type="bibl" ref="#thomas_quodlibeta_1501">, fol. 33<hi rend="super">r</hi>.</rs>
                </note>
				<note n="291" type="footnote" ref="#a291" xml:id="n291">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!De ent.">Thomas, De ent. cap. 2</ref>: <quote>
                        <gap/> ratio speciei non convenit sibi
						secundum suam absolutam considerationem, sed est de accidentibus, quae
						consequuntur eam secundum esse, quod habet in intellectu <gap/>
                    </quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 43, 375;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 3, 585</rs>).</note>
				<note n="292" type="footnote" ref="#a292" xml:id="n292">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, S.c.g. II cap. 75 n. 3</ref>: <quote>Species autem aut formae quae
						sunt eaedem secundum speciem et diversae secundum numerum, sunt formae
						individuales. Quae non possunt esse formae intelligibiles: quia
						intelligibilia sunt universalia, non particularia. Impossibile est igitur
						intellectum possibilem esse multiplicatum in diversis individuis hominum.
						Necesse est igitur quod sit unus in omnibus.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 13, 474;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 2, 48</rs>).</note>
				<note n="293" type="footnote" ref="#a293" xml:id="n293">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!S. th.">Thomas, S. th. I q. 85 art. 3 ad 1</ref>
					<quote>Ad primum ergo dicendum quod universale dupliciter potest considerari.
						Uno modo, secundum quod natura universalis consideratur simul cum intentione
						universalitatis. Et cum intentio universalitatis, ut scilicet unum et idem
						habeat habitudinem ad multa, proveniat ex abstractione intellectus, oportet
						quod secundum hunc modum universale sit posterius.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 5, 336f.;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 2, 311</rs>).</note>
				<note type="footnote" n="294" ref="#a026" xml:id="n026">
                    <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!De ent.">Thomas, De ent. cap. 2</ref>, s. oben <ptr type="wdb" target="kgk_001_transcript.xml#n018"/>.</note>
				<note n="295" type="footnote" ref="#a295" xml:id="n295">Vgl. <ref type="classical">Arist. de An. 3,4,429a27</ref>. S. auch <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!S. th.">Thomas, S.
						th. q. 79 art. 6 ad 1</ref>: <quote>Unde philosophus dicit, in III de anima,
						quod anima est locus specierum, non tota, sed intellectus.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 5, 271</rs>; <rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 2, 311</rs>).</note>
				<note n="296" type="footnote" ref="#a296" xml:id="n296">Bezug unsicher, vermutlich
					zur gegen die Averroisten gerichteten Schrift <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, De
						un. int. cap. 4</ref>: <quote>Primo quidem, quia si intellectus possibilis
						est quo intelligimus, necesse est dicere quod homo singularis intelligens
						vel sit ipse intellectus, vel intellectus formaliter ei inhaereat, non
						quidem ita quod sit forma corporis, sed quia est virtus animae quae est
						forma corporis.</quote>; ebd., cap. 5: <quote>Est ergo dicendum secundum
						sententiam Aristotelis quod intellectum, quod est unum, est ipsa natura vel
						quidditas rei. De rebus enim est scientia naturalis et aliae scientiae, non
						de speciebus intellectis. Si enim intellectum esset non ipsa natura lapidis
						quae est in rebus, sed species quae est in intellectu, sequeretur quod ego
						non intelligerem rem quae est lapis, sed solum intentionem quae est
						abstracta a lapide. Sed verum est quod natura lapidis prout est in
						singularibus, est intellecta in potentia <gap/>
                    </quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 43, 312</rs>; <rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 3, 583</rs>).</note>
				<note type="footnote" n="297" ref="#a027" xml:id="n027">Karlstadt nimmt eine schon
					zitierte Wendung auf, die auf die Dialektik von partikularem bzw. singularem und
					universalem Gehalt der <term type="term">natura intellecta</term>
					<quote>in hoc intellectu vel in illo</quote> rekurriert: Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!De ent.">Thomas, De ent. cap. 2</ref>, s. o. <ptr type="wdb" target="kgk_001_transcript.xml#n018"/> und <ptr type="wdb" target="kgk_001_transcript.xml#n026"/>.</note>
				<note n="298" type="footnote" ref="#a298" xml:id="n298">Auf wen sich Karlstadt hier
					bezieht, konnte bisher nicht ermittelt werden. Um ein direktes <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">Thomas</rs>-Zitat, wie <quote>hec ille</quote> im
					Allgemeinen andeutet, scheint es sich nicht zu handeln.</note>
				<note n="299" type="footnote" ref="#a299" xml:id="n299">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, S.c.g. I cap. 29 n. 2</ref>: <quote>Effectus enim a suis causis
						deficientes non conveniunt cum eis in nomine et ratione, necesse est tamen
						aliquam inter ea similitudinem inveniri: de natura enim actionis est ut
						agens sibi simile agat cum unumquodque agat secundum quod actu est. Unde
						forma effectus in causa excedente invenitur quidem aliqualiter, sed secundum
						alium modum et aliam rationem, ratione cuius causa aequivoca
						dicitur.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 13, 89</rs>; <rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 2, 9</rs>).</note>
				<note n="300" type="footnote" ref="#a300" xml:id="n300">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!Met.">Thomas, Met. III lec. 4 n. 11</ref> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 410</rs>); ebd., n. 16 (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 410f.</rs>); ders., Met. VII lec. 17 n. 11–13
						(<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 467</rs>); ebd., n. 22 (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 467</rs>); ders., Met. VIII lec. 2
					n. 6 (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 469</rs>); ebd., lec. 4 n. 9
						(<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 470</rs>).</note>
				<note type="footnote" n="301" ref="#a028" xml:id="n028">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!De ent.">Thomas, De ent. cap. 2</ref>, s. o. <ptr type="wdb" target="kgk_001_transcript.xml#n018"/>, <ptr type="wdb" target="kgk_001_transcript.xml#n026"/> und <ptr type="wdb" target="kgk_001_transcript.xml#n027"/>.</note>
				<note n="302" type="footnote" ref="#a302" xml:id="n302">Vgl. <ref type="classical">Arist. SE 1,168b14f.</ref> (<rs type="bibl" ref="#arist_lat_1939"> VI 3,
						16,11f.</rs>): <quote>Si ergo dato secundum quid esse album ut simpliciter
						dictum accipit, non facit elenchum <gap/>
                    </quote>; Arist. SE 1,168b31–34:
						<quote>
                        <gap/> quod autem secundum consequens semper in puribus; nam quae uni
						et eidem eadem, et sibi invicem probamus esse eadem; propter quod fit
						secundum consequens elenchus.</quote> (<rs type="bibl" ref="#arist_lat_1939"> VI 3, 16,27–17,2</rs>).</note>
				<note n="303" type="footnote" ref="#a303" xml:id="n303">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!Met.">Thomas, Met. IV lec. 1 n. 18</ref>: <quote>Ubique vero hic ponit quod haec
						scientia principaliter considerat de substantiis, etsi de omnibus entibus
						consideret, tali ratione. Omnis scientia quae est de pluribus quae dicuntur
						ad unum primum, est proprie et principaliter illius primi, ex quo alia
						dependent secundum esse, et propter quod dicuntur secundum nomen; et hoc
						ubique est verum.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4,
						419</rs>).</note>
				<note n="304" type="footnote" ref="#a304" xml:id="n304">Vgl. <ref type="classical">Ps. Thomas, De univ. circa</ref>: <quote>Quamvis autem dictum sit quod illa
						natura quae est universalis, in quantum est in anima, sit una numero; non
						tamen oportet quod diversarum specierum, quarum est idem genus, sit una
						essentia.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 7,
					665</rs>).</note>
				<note n="305" type="footnote" ref="#a305" xml:id="n305">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!De ent.">Thomas, De ent. cap. 2</ref>, s. o. Anm. <ptr type="wdb" target="kgk_001_transcript.xml#n018"/>, <ptr type="wdb" target="kgk_001_transcript.xml#n026"/>, <ptr type="wdb" target="kgk_001_transcript.xml#n027"/> und <ptr type="wdb" target="kgk_001_transcript.xml#n028"/>.</note>
				<note n="306" type="footnote" ref="#a306" xml:id="n306">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, In I Sent. d. 2 q. 1 art. 3 co.</ref>: <quote>Quantum ad primum
						pertinet, sciendum est, quod ratio, prout hic sumitur, nihil aliud est quam
						id quod apprehendit intellectus de significatione alicuius nominis <gap/> Et
						sic patet quod ratio sapientiae quae de Deo dicitur, est id quod concipitur
						de significatione huius nominis, quamvis ipsa sapientia divina definiri non
						possit.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 1,
					8</rs>).</note>
				<note n="307" type="footnote" ref="#a307" xml:id="n307">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, De pot. q. 7 art. 2 co.</ref> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 3, 241</rs>); ebd., q. 7 art. 3 ad 1 (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 3, 242</rs>).</note>
				<note n="308" type="footnote" ref="#a308" xml:id="n308">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!De ver.">Thomas, De ver. q. 8 art. 14 co.</ref>: <quote>Et ideo in potentia omnes
						simul esse possunt in intellectu, et similiter in actu incompleto, qui est
						medius inter potentiam et actum perfectum. Et hoc est species esse in
						habitu, qui est medius inter potentiam et operationem; sed in actu perfecto
						plurium specierum intellectus simul esse non potest.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 22.2, 264</rs>; <rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 3, 55</rs>).</note>
				<note n="309" type="footnote" ref="#a309" xml:id="n309">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, Sent. de an. III lec. 7 n. 24</ref> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 45.1, 206;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 363</rs>); ebd., lec. 8 n. 20 (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 45.1, 213;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 364</rs>).</note>
				<note n="310" type="footnote" ref="#a310" xml:id="n310">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!S. th.">Thomas, S. th. I q. 85 art. 3 ad 4</ref> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 5, 337</rs>; <rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 2, 311</rs>); ebd., art. 5 co. (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 5, 341</rs>; <rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 2, 311f.</rs>).</note>
				<note n="311" type="footnote" ref="#a311" xml:id="n311">
                    <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, S.c.g. II cap. 65</ref> unter der Quästion: <quote>Quod anima non
						sit corpus</quote>. (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 13, 435</rs>;
						<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 2, 44</rs>). Näher an die hier
					gestellte Frage kommt S.c.g. II cap. 77 n. 2: <quote>Quae tamen nondum
						pervenerunt ad esse intelligibile: cum sint similitudines rerum sensibilium
						etiam secundum conditiones materiales, quae sunt proprietates individuales,
						et sunt etiam in organis materialibus. Non igitur sunt intelligibilia
						actu.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 13, 488</rs>; <rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 2, 50</rs>).</note>
				<note n="312" type="footnote" ref="#a312" xml:id="n312">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!De ver.">Thomas, De ver. q. 8 art. 14 co.</ref>: <quote>Unde possibile est idem
						subiectum simul perfici diversis formis diversorum generum: quia tunc una
						potentia non determinabitur ad diversos actus, sed diversae; sicut si
						aliquod corpus est simul album et dulce, albedo inest ei secundum quod
						participat de natura diaphani, dulcedo autem secundum naturam humidi. Formae
						vero quae sunt unius generis, unam potentiam respiciunt; sive sint
						contrariae, ut albedo et nigredo; sive non, ut triangulus et quadratum.
						<gap/> Sciendum igitur est, quod omnes formae intelligibiles sunt unius
						generis, quantumcumque res quorum sunt, sint generum diversorum.</quote>
						(<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 22.2, 264</rs>; <rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 3, 55</rs>).</note>
				<note n="313" type="footnote" ref="#a313" xml:id="n313">Laut Inhaltsverzeichnis ist
					dies die <term type="term">Octava questio</term>.</note>
				<note n="314" type="footnote" ref="#a314" xml:id="n314">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!De ent.">Thomas, De ent. cap. 1</ref>: <quote>Et quia, ut dictum est, natura speciei
						est indeterminata respectu individui sicut natura generis respectu speciei,
						inde est quod sicut id quod est genus, prout praedicabatur de specie,
						implicabat in sua significatione, quamvis indistincte, totum quod
						determinate est in specie, ita etiam et id quod est species, secundum quod
						praedicatur de individuo, oportet quod significet totum id quod est
						essentialiter in individuo, licet indistincte. Et hoc modo essentia speciei
						significatur nomine hominis, unde homo de Socrate praedicatur.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 43, 373</rs>; <rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 3, 584</rs>); ebd., cap. 2: <quote>Et haec natura
						sic considerata est quae praedicatur de individuis omnibus. Non tamen potest
						dici quod ratio universalis conveniat naturae sic acceptae, quia de ratione
						universalis est unitas et communitas.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 43, 374</rs>; <rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 3, 585</rs>). Vgl. <rs type="person" ref="#petrus_lombardus">Petrus Lombardus</rs>, I Sent. d. 29 cap. 9 (80) §
					6: <quote>
                        <gap/> quia sicut haec species <quote>homo</quote> de suis praedicatur
						individuis, velut de <rs type="person" ref="#petrus_apostel">Petro</rs> et
							<rs type="person" ref="#paulus">Paulo</rs> et aliis
					<gap/>.</quote>
                </note>
				<note n="315" type="footnote" ref="#a315" xml:id="n315">
                    <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!S. th.">Thomas, S. th. I q. 85 art. 2 ad 3</ref>: <quote>Alia operatio est
						formatio, secundum quod vis imaginativa format sibi aliquod idolum rei
						absentis, vel etiam nunquam visae.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 5, 334;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 2, 311</rs>).</note>
				<note n="316" type="footnote" ref="#a316" xml:id="n316">
                    <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!S. th.">Thomas, S. th. I q. 85 art. 2 ad 2</ref>: <quote>Et similiter cum dicitur
						universale abstractum, duo intelliguntur, scilicet ipsa natura rei, et
						abstractio seu universalitas. Ipsa igitur natura cui accidit vel intelligi
						vel abstrahi, vel intentio universalitatis, non est nisi in singularibus;
						sed hoc ipsum quod est intelligi vel abstrahi, vel intentio universalitatis,
						est in intellectu.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 5,
						334;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 2, 311</rs>).</note>
				<note n="317" type="footnote" ref="#a317" xml:id="n317">Laut Inhaltsverzeichnis ist
					dies die <term type="term">Nona questio</term>, dem Aufbau des Buches
					entsprechend aber die zweite Quästion.</note>
				<note n="318" type="footnote" ref="#a318" xml:id="n318">Nach anfänglicher
					Gleichsetzung des <term type="term">verbum mentis</term> mit den <term type="term">species intelligibiles</term> im Sentenzenkommentar, trennte es
						<rs type="person" ref="#thomas_aquinas">Thomas von Aquin</rs> vom
					intellektuellen Akt als dessen Ergebnis ab, verwendete es aber synonym mit den
					Begriffen <term type="term">intentio</term> und <term type="term">conceptio</term>. S. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, De pot. q. 8 art. 1
						co.</ref>: <quote>Conceptio a tribus <gap/> differt. A re intellecta, quia
						res est interdum extra intellectum; conceptio autem intellectus non est nisi
						in intellectu. <gap/> a specie intelligibili: nam species intelligibilis
						<gap/> consideratur ut principium actionis intellectus <gap/>.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 3, 245</rs>). Dabei folgten ihm
					Autoren des 14. und 15. Jahrhunderts wie <rs type="person" ref="#herveus_natalis">Herveus Natalis</rs>. Vgl. <rs type="bibl" ref="#meier_oeser_language_2004">, 243</rs>; <rs type="bibl" ref="#hwp_1971"> 11, 593</rs>; <rs type="bibl" ref="#panaccio_word_1992">, 127.</rs> Auf
						<rs type="person" ref="#herveus_natalis">Herveus</rs> berief sich Karlstadt
					bekanntlich.</note>
				<note type="footnote" n="319" ref="#a029" xml:id="n029">Die Partikel
						<quote>met</quote>, im klassischen Latein enklitisch an ein Pronomen
					angefügt, kann im Mittellatein in erweitertem Gebrauch auch vor ein beliebiges
					hervorzuhebendes Wort gestellt werden. Vgl. <rs type="bibl" ref="#ducange"> 5,
						368</rs>.</note>
				<note n="320" type="footnote" ref="#a320" xml:id="n320">
                    <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!De ver.">Thomas, De ver. q. 4 art. 2 co.</ref>: <quote>Ita ergo verbum intellectus
						in nobis duo habet de sua ratione; scilicet quod est intellectum, et quod
						est ab alio expressum.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882">
						22.1, 124;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 3, 25</rs>).</note>
				<note type="footnote" n="321" ref="#a016" xml:id="n016">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!De ver.">Thomas, De ver. q. 3 art. 2 co.</ref>: <quote>
                        <gap/> sicut etiam in
						intellectu speculativo videmus quod species, qua intellectus informatur ut
						intelligat actu, est primum quo intelligitur; ex hoc autem quod est effectus
						in actu, per talem formam operari iam potest formando quidditates rerum et
						componendo et dividendo <gap/>
                    </quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 22.1, 104</rs>; <rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 3, 21</rs>).</note>
				<note n="322" type="footnote" ref="#a322" xml:id="n322">S. o. <ptr type="wdb" target="kgk_001_transcript.xml#n029"/>.</note>
				<note n="323" type="footnote" ref="#a323" xml:id="n323">Vgl. <ptr type="wdb" target="kgk_001_transcript.xml#n016"/>.</note>
				<note n="324" type="footnote" ref="#a324" xml:id="n324">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, De pot. q. 9 art. 4 co.</ref>: <quote>Hoc ergo est primo et per se
						intellectum, quod intellectus in seipso concipit de re intellecta, sive
						illud sit definitio, sive enuntiatio, secundum quod ponuntur duae
						operationes intellectus, in III de anima. Hoc autem sic ab intellectu
						conceptum dicitur verbum interius, hoc enim est quod significatur per vocem
						<gap/>
                    </quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 3,
					254</rs>).</note>
				<note n="325" type="footnote" ref="#a325" xml:id="n325">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, Anal. Post. I lec. 39 n. 3</ref>: <quote>Quod autem demonstratio
						sit dignior quae paucioribus utitur, caeteris paribus ostendit dupliciter.
						Primo quidem, quia si detur quod utraeque propositiones ex quibus
						proceditur, sint aeque notae, sequitur quod velocius erit cognoscere per
						pauciores propositiones quam per plures; quia citius terminatur discursus,
						qui est per pauciores propositiones, quam qui est per plures. Hoc autem est
						eligibilius seu appetibilius, quod homo citius addiscat.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 1, 299</rs>; <rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 294</rs>).</note>
				<note n="326" type="footnote" ref="#a326" xml:id="n326">Vgl. <ref type="classical">Arist. Top. 2,2,109b14–17</ref>: <quote>Considerare autem secundum species
						et non in infinitis; via enim magis et in paucioribus consideratio. Oportet
						autem considerare et incipere a prioribus, sic deinde usque ad individua
						<gap/>
                    </quote> (<rs type="bibl" ref="#arist_lat_1939"> V 1,
					32,8–11</rs>).</note>
				<note n="327" type="footnote" ref="#a327" xml:id="n327">
                    <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!S. th.">Thomas, S. th. I q. 105 art. 3 co.</ref>: <quote>Operationis autem
						intellectus est duplex principium in intelligente, unum scilicet quod est
						ipsa virtus intellectualis, quod quidem principium est etiam in intelligente
						in potentia; aliud autem est principium intelligendi in actu, scilicet
						similitudo rei intellectae in intelligente.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 5, 473;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 2, 335</rs>).</note>
				<note n="328" type="footnote" ref="#a328" xml:id="n328">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, S.c.g. I ca. 47 n. 2</ref>: <quote>Cum enim per speciem
						intelligibilem intellectus in rem intellectam feratur, ex duobus perfectio
						intellectualis operationis dependet. Unum est ut species intelligibilis
						perfecte rei intellectae conformetur. Aliud est ut perfecte intellectui
						coniungatur: quod quidem tanto fit amplius quanto intellectus in
						intelligendo maiorem efficaciam habet.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 13, 138;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 2, 12</rs>).</note>
				<note n="329" type="footnote" ref="#a329" xml:id="n329">
                    <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!De ver.">Thomas, De ver. q. 3 art. 2 co.</ref>: <quote>
                        <gap/> ex hoc autem quod est
						effectus in actu, per talem formam operari iam potest formando quidditates
						rerum et componendo et dividendo <gap/>.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 22.1, 104</rs>; <rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 3, 21</rs>). S. oben <ptr type="wdb" target="kgk_001_transcript.xml#n016"/>.</note>
				<note n="330" type="footnote" ref="#a330" xml:id="n330">
                    <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!De ver.">Thomas, De ver. q. 3 art. 1 ad 2</ref> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 22.1, 100f.</rs>; <rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 3, 20</rs>). Allerdings weist Karlstadts Zitat
					eine signifikante Änderung vom originalen <quote>et esse spirituale</quote> zu
						<quote>ad esse spirituale</quote> auf. Für <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">Thomas</rs> gehören zur <term type="term">species
						intelligibilis</term> als <term type="term">modus cognoscendi</term> die
					Repräsentation der erkannten Sache und ein <term type="term">esse spirituale vel
						immateriale</term>. Hier erscheint es so, als wäre das <term type="term">esse spirituale</term> neben seiner Erkennbarkeit eine Folge der
					Eigenschaften des erkannten Dinges. Es ist daher ein Druckfehler zu vermuten.
					Zur weiteren Argumentation bis <quote>Hec ille</quote> hinsichtlich der <term type="term">immaterialitas</term>, die <term type="term">species in
						sensu</term>, s. ebd., art. 1 ad 3–4 (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 22.1, 101</rs>; <rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 3, 20</rs>).</note>
				<note n="331" type="footnote" ref="#a331" xml:id="n331">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!S. th.">Thomas, S. th. I q. 84 art. 1 co.</ref>: <quote>Quia etiam in ipsis
						sensibilibus videmus quod forma alio modo est in uno sensibilium quam in
						altero, puta cum in uno est albedo intensior, in alio remissior, et in uno
						est albedo cum dulcedine, in alio sine dulcedine.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 5, 314</rs>; <rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 2, 307</rs>). Vgl. auch ebd., q. 85 art. 6 co.:
						<quote>Sensus enim circa proprium obiectum non decipitur, sicut visus circa
						colorem <gap/>
                    </quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 5,
						342</rs>; <rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 2, 312</rs>).</note>
				<note n="332" type="footnote" ref="#a332" xml:id="n332">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, S.c.g. II cap. 75 n. 8</ref>: <quote>Quae enim coniuncta sunt in
						re, interdum divisim cognoscuntur: simul enim una res est et alba et dulcis;
						visus tamen cognoscit solam albedinem, et gustus solam dulcedinem.</quote>
						(<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 13, 474</rs>; <rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 2, 48</rs>).</note>
				<note n="333" type="footnote" ref="#a333" xml:id="n333">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!De ver.">Thomas, De ver. q. 8 art. 14 ad 7</ref>: <quote>Formae autem possunt esse
						plures simul in intellectu ut in habitu, non autem ut in actu perfecto, ut
						ex dictis patet; et ideo contingit simul multa scire, non autem simul multa
						intelligere.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 22.2,
						266;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 3, 55</rs>); ebd., ad 9: <quote>Ad
						nonum dicendum, quod species multae sunt simul in intellectu Angeli, sed non
						ut in actu perfecto.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882">
						22.2, 266;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 3, 55</rs>).</note>
				<note n="334" type="footnote" ref="#a334" xml:id="n334">
                    <ref type="classical">Arist.
						Int. 1,16a3–4</ref>: <quote>Sunt ergo ea quae sunt in voce earum quae sunt
						in anima passionum notae <gap/>
                    </quote> (<rs type="bibl" ref="#arist_lat_1939"> II 1, 5,4f.</rs>). Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas,
						Perih. I lec. 2 n. 3</ref>: <quote>sunt ergo ea, quae sunt in voce, notae,
						idest, signa earum passionum quae sunt in anima.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 1, 12</rs>; <rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 327</rs>).</note>
				<note n="335" type="footnote" ref="#a335" xml:id="n335">Vgl. <ref type="classical">Arist. De An. 2,7,418b12</ref>: <quote>Lumen autem ut color est dyafani
						secundum quod | actu dyafanum ab igne aut huiusmodi, ut quod sursum |
						corpus; et enim huic aliquid inest unum et idem.</quote> (<rs type="bibl" ref="#arist_lat_1939"> XII 2, 123,2f.</rs>); <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas,
						Sent. de an. II lec. 14 n. 5</ref>: <quote>Quod probat per hoc, quod omnis
						color est motivus diaphani secundum actum. Diaphanum autem est idem quod
						transparens, ut aer vel aqua; et hoc habet color de sui natura, quod possit
						movere diaphanum in actu.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882">
						45.1, 124;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 350</rs>).</note>
				<note n="336" type="footnote" ref="#a336" xml:id="n336">Vgl. <ref type="classical">Arist., Metaph. 5,6,1015b17–19</ref>: <quote>Vnum dicitur alius secundum
						accidens alius secundum se. Secundum accidens quidem ut Coriscus et Musicum,
						et Coriscus musicus <gap/> Omnia enim hec unum dicuntur accidens iustum
						quidem et musicum, quia uni substantiae acciderunt.</quote> (<rs type="bibl" ref="#arist_lat_1939"> XXV 3.2, 98f.,186–191</rs>). S. auch <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!Met.">Thomas, Met. 5, 11, 4</ref>
					<quote>ut si dicamus, musicus est homo musicus, aut e converso, quia et homini
						musico, quod est compositum, dicuntur idem per accidens et homo et musicum,
						quando haec duo de illo uno praedicantur, et e converso.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 435</rs>).</note>
				<note n="337" type="footnote" ref="#a337" xml:id="n337">
                    <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!De virt.">Thomas, De virt. q. 1 art. 1 co.</ref>: <quote>
                        <gap/> et hae potentiae
						perficiuntur ad suos actus per aliquid superinductum; quod tamen non inest
						eis sicut aliqua forma manens in subiecto, sed solum per modum passionis,
						sicut species in pupilla.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980">
						3, 401</rs>).</note>
				<note n="338" type="footnote" ref="#a338" xml:id="n338">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, Sent. de an. III lec. 8 n. 20</ref>: <quote>Ex quo patet nullam
						esse rationem quorumdam volentium ostendere, quod intellectus possibilis sit
						unus in omnibus, ex hoc, quod idem est intellectum ab omnibus, cum oporteat
						esse plures numero species intelligibiles, si sunt plures intellectus. Non
						enim est species intelligibilis, ipsum intellectum, sed similitudo eius in
						anima: et ideo si sunt plures intellectus habentes similitudinem unius et
						eiusdem rei, erit eadem res intellecta apud omnes.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 45.1, 213;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 364</rs>).</note>
				<note n="339" type="footnote" ref="#a339" xml:id="n339">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!Met.">Thomas, Met. IX lec. 1 n. 4</ref>: <quote>Sed cum dixerimus de potentia,
						quae est in rebus mobilibus, et de actu, ei correspondente, ostendere
						poterimus et de potentia et actu secundum quod sunt in rebus
						intelligibilibus, quae pertinent ad substantias separatas, de quibus postea
						agetur.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 472</rs>);
					ebd., lec. 3 n. 12: <quote>Dicimus enim non entia esse intelligibilia vel
						opinabilia, aut etiam concupiscibilia, sed non dicimus ea esse mota. Quia,
						cum moveri significet esse actu, sequeretur quod non entia actu essent actu;
						quod patet esse falsum. Etsi enim quaedam non entia sint in potentia, tamen
						ideo non dicuntur esse, quia non sunt in actu.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 473</rs>).</note>
				<note n="340" type="footnote" ref="#a340" xml:id="n340">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!Met.">Thomas, Met. II lec. 2 n. 10</ref> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 407</rs>); <ref type="classical">Arist. Cat.
						5,4b9f.</ref> (<rs type="bibl" ref="#arist_lat_1939"> I 1, 13,9f.</rs>), s.
						<ptr type="wdb" target="kgk_001_transcript.xml#n017"/> und <ptr type="wdb" target="kgk_001_transcript.xml#n009"/>.</note>
				<note n="341" type="footnote" ref="#a341" xml:id="n341">S. <ptr type="wdb" target="kgk_001_transcript.xml#n034"/>.</note>
				<note n="342" type="footnote" ref="#a342" xml:id="n342">
                    <ref type="classical">Ps.
						Thomas, De int.</ref>: <quote>Notandum quod intellectus intelligendo ad
						quatuor potest habere ordinem: scilicet ad rem quae intelligitur: secundo ad
						speciem intelligibilem qua fit intellectus in actu: tertio ad suum
						intelligere: quarto ad conceptiones intellectus. Quae quidem conceptio a
						tribus praedictis differt. A re quidem intellecta, quia res intellecta est
						interdum extra intellectum, conceptio autem intellectus non nisi in
						intellectu: et iterum conceptio intellectus ordinatur ad rem intellectam
						sicut ad finem: ipse enim intellectus conceptionem rei in se format, ut rem
						intellectam cognoscat. Differt etiam conceptio a specie intelligibili: nam
						species intelligibilis qua fit intellectus in actu, consideratur ut
						principium actionis intellectus, cum omne agens agat secundum quod est in
						actu per aliquam formam quam oportet esse actionis principium. Differt etiam
						conceptio ab actione intellectus quae est intelligere; quia praedicta
						conceptio consideratur ut terminus actionis, et quasi quidam per ipsum
						constitutum: intellectus enim sua actione format rei definitionem, vel etiam
						propositionem affirmativam seu negativam. Haec autem conceptio intellectus
						in nobis proprie dicitur verbum: hoc enim est quod verbo exteriori
						significatur: vox enim exterior neque significat ipsum intellectum, neque
						speciem intelligibilem, neque actum intellectus, sed conceptionem, qua
						mediante refertur ad rem. Huiusmodi igitur conceptio, sive verbum, quando
						intellectus noster intelligit rem aliam a se, ab alio exoritur, et aliud
						repraesentat: oritur quidem ab intellectu per suum actum, est vero
						similitudo rei intellectae ipsum repraesentans. Cum vero intellectus seipsum
						intelligit, verbum praedictum sive conceptio eiusdem est propagatio et
						similitudo, scilicet intellectus seipsum intelligentis.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 7, 636</rs>). Karlstadt vertauscht an
					einer Stelle seines Zitats das <term type="term">verbum exterior</term> durch
					das <term type="term">verbum interior</term>.</note>
				<note n="343" type="footnote" ref="#a343" xml:id="n343">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, De pot. q. 8. art. 1 co.</ref>: <quote>A re quidem intellecta, quia
						res intellecta est interdum extra intellectum, conceptio autem intellectus
						non est nisi in intellectu; et iterum conceptio intellectus ordinatur ad rem
						intellectam sicut ad finem: propter hoc enim intellectus conceptionem rei in
						se format ut rem intellectam cognoscat.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 3, 249</rs>).</note>
				<note n="344" type="footnote" ref="#a344" xml:id="n344">
                    <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, S.c.g. II cap. 75</ref>, über die Einheit des <term type="term">intellectus</term> und seine Vervielfältigung in <term type="term">species
						intelligibiles</term>. (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 13,
						473–476</rs>; <rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 2,
					48f.</rs>).</note>
				<note n="345" type="footnote" ref="#a345" xml:id="n345">Ein Fünfkämpfer, vgl. <rs type="person" ref="#plinius_secundus_maior">Plin. nat.
					34,8,19,57;68;72</rs>.</note>
				<note n="346" type="footnote" ref="#a346" xml:id="n346">Vom griechischen <quote xml:lang="grc-Grek">πελταστής</quote>, der Leichtbewaffnete. Vgl. Liv.
					28,5,11; 31,36,2.</note>
				<note n="347" type="footnote" ref="#a347" xml:id="n347">
                    <ref type="classical">Ps.
						Plat. Amat. 135e; 136a</ref> kritisiert die Vielwisserei der Peripatetiker,
					die einem Pentathleten gleich im Ganzen siegreich sein könnten, ohne in einer
					Teildisziplin den Sieg errungen zu haben. Vgl. <rs type="bibl" ref="#maennlein_inszenierung_2005">, 121 Anm. 14.</rs> Doch steht diese
					Aussage in keinem Zusammenhang mit Karlstadts Anliegen.</note>
				<note n="348" type="footnote" ref="#a348" xml:id="n348">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, Eth. I lec. 14 n. 3</ref>: <quote>Manifestum est enim quod ad
						altiorem finem aliquid perducitur ab altiori virtute; sicut ad altiorem
						finem perducit ars militaris quam frenefactiva.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 47.1, 50;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 151</rs>).</note>
				<note n="349" type="footnote" ref="#a349" xml:id="n349">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, De pot. q. 8 art. 1 co.</ref>: <quote>Differt autem ab actione
						intellectus: quia praedicta conceptio consideratur ut terminus actionis, et
						quasi quoddam per ipsam constitutum.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 3, 249</rs>).</note>
				<note n="350" type="footnote" ref="#a350" xml:id="n350">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, De pot. q. 9 art. 5 co.</ref>: <quote>Cum ergo in Deo sit
						intelligere, et intelligendo seipsum intelligat omnia alia, oportet quod
						ponatur in ipso esse conceptio intellectus, quae est absolute de ratione
						eius quod est intelligere.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 3, 256</rs>).</note>
				<note n="351" type="footnote" ref="#a351" xml:id="n351">
                    <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, De pot. q. 9 art. 5 co.</ref>: <quote>Id autem quod est per se
						intellectum non est res illa cuius notitia per intellectum habetur, cum illa
						quandoque sit intellecta in potentia tantum, et sit extra intelligentem,
						sicut cum homo intelligit res materiales, ut lapidem vel animal aut aliud
						huiusmodi: cum tamen oporteat quod intellectum sit in intelligente, et unum
						cum ipso.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 3, 255f.</rs>).
					S. auch Ps. Thomas, De int.: <quote>Id autem quod est per se intellectum, non
						est res illa cuius notitia per intellectum habetur, cum illa sit intellecta
						quandoque in potentia tantum, et sit extra intelligentem, sicut cum homo
						intelligit res naturales et lapidem vel animal, vel aliquid huiusmodi; cum
						tamen oporteat quod intellectum sit in intelligente, et unum cum
						ipso.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 7,
					636</rs>).</note>
				<note n="352" type="footnote" ref="#a352" xml:id="n352">
                    <rs type="biblical" cRef="Lc_14,16">Lk 14,16</rs> Vg: <quote>homo quidam fecit cenam magnam
						<gap/>.</quote>
                </note>
				<note n="353" type="footnote" ref="#a353" xml:id="n353">
                    <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, De pot. q. 9 art. 5 co.</ref>: <quote>Unde verbum divinum est
						perfectum, perfecte omnia repraesentans: verbum autem nostrum frequenter est
						imperfectum.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 3,
					256</rs>).</note>
				<note n="354" type="footnote" ref="#a354" xml:id="n354">Karlstadt zitiert, den
					folgenden Satz abwandelnd, <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, De pot. q. 9 art. 5
						co.</ref>: <quote>Nihil autem nobilius et perfectius in creaturis invenitur
						quam intelligere; cuius signum est quod inter ceteras creaturas,
						intellectuales substantiae sunt nobiliores, et secundum intellectum ad Dei
						imaginem factae dicuntur.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980">
						3, 244</rs>).</note>
				<note n="355" type="footnote" ref="#a355" xml:id="n355">Mit dem ersten Verweis
					bezieht sich Karlstadt auf <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">Thomas’</rs>
					Beschreibung des Status des <term type="term">verbum</term> im Intellekt und die
					Spiegelung von Sein und <term type="term">ratio</term>. Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, De pot. q. 7 art. 6 co.</ref>: <quote>Et sic omnes
						rationes sunt quidem in intellectu nostro sicut in subiecto: sed in Deo sunt
						ut in radice verificante has conceptiones.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 3, 244</rs>). Deutlicher ist der Bezug zum
					Sentenzenkommentar, wo <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">Thomas</rs>
					behauptet, dass das <term type="term">verbum</term> ein dem Intellekt inhärentes
					Akzidenz sei und diesen vervollkommne, indem es <term type="term">terminus</term> des Erkennens sei. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, In I Sent.
						d. 27 q. 2 art. 2 qc. 1 arg. 3f.</ref>: <quote>Item, verbum est terminus
						huius actus qui est dicere; nihil enim dicitur nisi verbum. <gap/> verbum
						dicit conceptionem intellectus.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 1, 74</rs>). Karlstadt scheint sich zudem –
					negativ – auf <rs type="person" ref="#petrus_aureoli">Petrus Aureoli, In I Sent.
						d. 27 p. 2, art. 2</rs> zu beziehen, der sich mit der Autorität des <rs type="person" ref="#augustinus">Augustinus</rs> gegen <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">Thomas</rs> gewandt hatte: <quote>Nusquam autem dicit
						Augustinus, quod verbum sit accidens inhaerens, immo dicit
						oppositum.</quote> S. <rs type="bibl" ref="#aureoli_sententiae_1596">, fol.
						628r.</rs> Vgl. <rs type="bibl" ref="#lee_wirklichsein_2006">, 157 Anm.
						226.</rs> Allerdings lag zu dieser Zeit der Sentenzenkommentar des <rs type="person" ref="#petrus_aureoli">Aureoli</rs> nur handschriftlich
					vor.</note>
				<note n="356" type="footnote" ref="#a356" xml:id="n356">
                    <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, De pot. q. 9 art. 5 co.</ref>: <quote>De ratione autem eius quod
						est intelligere, est quod sit intelligens et intellectum. Id autem quod est
						per se intellectum non est res illa cuius notitia per intellectum habetur,
						cum illa quandoque sit intellecta in potentia tantum, et sit extra
						intelligentem</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 3,
						255f.</rs>).</note>
				<note n="357" type="footnote" ref="#a357" xml:id="n357">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, Sent. de an. III lec. 11 n. 4</ref>: <quote>Symmetrum et diametrum
						aliquando separatim et seorsum intellectus intelligit, et tunc sunt duo
						intelligibilia: quando autem componit, fit unum intelligibile, et simul
						intelligitur ab intellectu.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 45.1, 225;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 365</rs>).</note>
				<note n="358" type="footnote" ref="#a358" xml:id="n358">
                    <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!Quodl.">Thomas, Quodl. VII q. 1 art. 2 co.</ref>: <quote>Et hoc contingit per
						intentionem, quae coniungit intellectum intelligibili, et sensum sensibili,
						ut Augustinus dicit.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882">
						25.1, 11;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 3, 475</rs>). Nach alter
					Bucheinteilung Quodl. VII art. 2 co. Vgl. <rs type="bibl" ref="#thomas_quodlibeta_1501">, fol. 42<hi rend="super">r</hi>.</rs>
                </note>
				<note n="359" type="footnote" ref="#a359" xml:id="n359">
                    <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, S.c.g. IV cap. 11 n. 6</ref>: <quote>Dico autem intentionem
						intellectam id quod intellectus in seipso concipit de re intellecta. <gap/>
						sed est quaedam similitudo concepta in intellectu de re intellecta, quam
						voces exteriores significant; unde et ipsa intentio verbum interius
						nominatur <gap/>.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 15,
						34</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 2, 119</rs>); <ref type="classical">Ps. Thomas, De int.</ref>: <quote>Hoc autem sic ab intellectu conceptum,
						dicitur verbum interius.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980">
						7, 636</rs>).</note>
				<note n="360" type="footnote" ref="#a360" xml:id="n360">
                    <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!Quodl.">Thomas, Quodl. VII q. 3 art. 1</ref> entspricht Quodl. VII art. 6 nach
					alter Zählung und beschäftigt sich mit der Frage nach der Pluralität in
					geistigen Substanzen sowie dem Ausschluss von Pluralität und <quote>immensitas
						divina</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 25.1, 17f.</rs>).
					Vgl. <rs type="bibl" ref="#thomas_quodlibeta_1501">, fol. 43<hi rend="super">v</hi>-44<hi rend="super">r</hi>.</rs> S. auch Thomas, S.c.g. IV cap. 1
					n. 6 (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 15, 3f.;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 2, 114</rs>); ebd., cap. 11 n. 9 (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 15, 33;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 2, 119</rs>); ebd., n. 11 (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 15, 33;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 2, 119</rs>).</note>
				<note n="361" type="footnote" ref="#a361" xml:id="n361">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, De pot. q. 9 art. 5 co.</ref>: <quote>Et quia quod recipit naturam
						in rebus viventibus dicitur genitum et filius, verbum divinum dicitur
						genitus et filius. Verbum autem nostrum non potest dici genitum ab
						intellectu nostro nec filius eius, nisi metaphorice. </quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 3, 256</rs>).</note>
				<note n="362" type="footnote" ref="#a362" xml:id="n362">
                    <rs type="person" ref="#pollich_martin">Martin Pollich</rs> von Mellrichstadt hatte in <rs type="place" ref="#leipzig">Leipzig</rs> bereits lange Jahre Artes und
					Medizin gelehrt, als er 1502 zum Gründungsrektor der <rs type="place" ref="#wittenberg_universitaet">Universität Wittenberg</rs> ernannt wurde.
					Dieses Amt hatte er bis 1507 inne, zugleich war er Vizekanzler, zwischen 1506
					und 1508 Dekan der theologischen Fakultät, 1507 Extraordinarius medicinae.
					Schließlich bezeichnen ihn die Statuten von 1508 als <quote>reformator</quote>.
					Vgl. <rs type="bibl" ref="#friedensburg_urkundenbuch_1926"> 1, 14f.</rs>; <rs type="bibl" ref="#worstbrock_2005"> 2, 502f.</rs> Auf dem Höhepunkt seines
					Streits mit <rs type="person" ref="#wimpina_konrad">Conrad Wimpina</rs> über den
					Vorrang der Theologie vor der Poesie – Pollich trat für deren Eigenständigkeit
					und ihren universalen Anspruch ein – wurde ihm im Januar 1503 die theologische
					Doktorwürde verliehen, ohne dass er ein Geistlicher war. <rs rend="Ebd" ref="#worstbrock_2005" type="bibl">, 502</rs>. Pollich war bis 1510
					Karlstadts wichtigster Lehrer in <rs type="place" ref="#wittenberg">Wittenberg</rs>. Sein Herkunftsort <rs type="place" ref="#mellrichstadt">Mellrichstadt</rs> unweit von <rs type="place" ref="#karlstadt">Karlstadt
						am Main</rs> gehörte zum <rs type="place" ref="#wuerzburg_hochstift">Hochstift Würzburg</rs>. Damit ist Pollich zu den Personen mit dem größten
					Einfluss auf den jungen <rs type="person" ref="#karlstadt_andreas">Karlstadt</rs> zu zählen, die zudem – wie der <rs type="place" ref="#koeln">Kölner</rs> Lehrer und Rektor der Montanerburse <rs type="person" ref="#engelhart_valentinus">Valentin Engelhardt von Geldersheim</rs> – auf
					die regionalen Verflechtungen des frühen Humanismus verweisen. Vgl. hierzu <rs type="bibl" ref="#tewes_bursen_1993">, 601–605</rs>; <rs type="bibl" ref="#tewes_nominalisten_1995">, 458–460</rs>.</note>
				<note n="363" type="footnote" ref="#a363" xml:id="n363">Angelehnt an <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, De pot. q. 9 art. 9 ad 1</ref>: <quote>Quod quidem
						inconveniens ex quatuor potest considerari: primo quidem quia cum filius in
						divinis procedat ut verbum, si filius filium generaret, sequeretur quod in
						Deo verbum ex verbo procederet, quod quidem esse non potest nisi in
						intellectu inquisitivo et discursivo in quo verbum ex verbo procedit, dum ex
						consideratione unius veritatis in alterius veritatis considerationem
						procedit; quod nullo modo convenit perfectioni et simplicitati intellectus
						divini, qui uno intuitu omnia simul videt.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 3, 260</rs>).</note>
				<note n="364" type="footnote" ref="#a364" xml:id="n364">Kontextuell scheint sich
					Karlstadt auf <rs type="person" ref="#pollich_martin">Martin Pollich</rs> zu
					beziehen, dessen logische Schriften erst 1512 herausgegeben wurden: <rs type="bibl" ref="#pollich_cursus_1512"/>. Die hier zitierten Textstellen
					konnten dort aber nicht nachgewiesen werden. Vgl. die überraschende wörtliche
					Übereinstimmung mit der Textvariante bei Pollich in <ptr type="wdb" target="kgk_001_transcript.xml#n032"/>.</note>
				<note type="footnote" n="365" ref="#a025" xml:id="n025">Scheinbar plante Karlstadt,
					einen Vorlesungskommentar zu <rs type="person" ref="#aristoteles">Aristoteles</rs>’ Interpretationslehre <ref type="classical">
                        <term type="title">Peri hermeneias</term>
                    </ref> zu veröffentlichen, die an der
						<rs type="place" ref="#wittenberg_universitaet">Universität</rs> Lehrstoff
					der <term type="title">Logica maior</term> war. Vgl. <rs type="bibl" ref="#scheible_fakultaet_2010">, 96f.</rs> S. <ptr type="wdb" target="kgk_003_introduction.xml"/>.</note>
				<note n="366" type="footnote" ref="#a366" xml:id="n366">Laut Inhaltsverzeichnis ist
					dies die <term type="term">Decima questio</term>.</note>
				<note n="367" type="footnote" ref="#a367" xml:id="n367">S. <ptr type="wdb" target="kgk_001_transcript.xml#n034"/>.</note>
				<note n="368" type="footnote" ref="#a368" xml:id="n368">
                    <ref type="classical">Ps.
						Thomas, De int.</ref>: <quote>Sciendum, quod sicut secundum actionem quae
						tendit in exteriorem materiam, est aliqua processio ad extra; ita secundum
						actionem quae manet in agente, est quaedam processio ad intra: et hoc maxime
						patet in intellectu, cuius actio, scilicet intelligere, manet in agente.
						Quicumque enim intelligit, ex hoc ipso quod intelligit, procedit ad aliquid
						intra ipsum, quod est conceptio rei intellectae <gap/>.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 7, 637</rs>).</note>
				<note n="369" type="footnote" ref="#a369" xml:id="n369">Vgl. <rs type="bibl" ref="#herveus_quodlibeta_1486"> II q. 8, fol. f5<hi rend="super">r</hi>
                    </rs>
                    <rs type="person" ref="#herveus_natalis">.</rs>
                </note>
				<note n="370" type="footnote" ref="#a370" xml:id="n370">
                    <rs type="bibl" ref="#herveus_quodlibeta_1486"> II q. 8, fol. g2<hi rend="super">r</hi>
                    </rs>
                    <rs type="person" ref="#herveus_natalis">:</rs>
					<quote>Dico ergo ad propositum aut verbum sit actus intelligendi sive sit forma
						specularis de qua dicendum est dicere formaliter non est
						intelligere.</quote> Vgl. auch ebd., fol. f6<hi rend="super">r</hi>:
						<quote>Dicunt autem isti quod actus intelligendi est expressus magis habet
						rationem verbo qua confusus.</quote>
                </note>
				<note n="371" type="footnote" ref="#a371" xml:id="n371">
                    <ref type="classical">Ps.
						Thomas, De int.</ref>: <quote>Sed homo non percipit quod intellectus habeat
						semper apud se verbum illud informe <gap/>
                    </quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 7, 636</rs>).</note>
				<note n="372" type="footnote" ref="#a372" xml:id="n372">Vgl. <rs type="bibl" ref="#herveus_quodlibeta_1486"> II q. 8, fol. g1<hi rend="super">r</hi>
                    </rs>
                    <rs type="person" ref="#herveus_natalis">:</rs>
					<quote>et isto modo omne quod fit: fit per actionem manentem: quia omne agens
						agit per aliquod principium per quod habet esse tale formaliter: quod
						pertinet ad operationem manentem pertinentem ad principium formale <gap/>.
						Et ad probationem cum dicitur sicut se habet operatio transiens ad producere
						etc. dicendum quod verum est accipiendo hoc verbum produci formaliter: ut
						sit sensus quod sicut operatio transiens est formaliter ipsum producere. ita
						nulla operatio manens dicitur formaliter producere ipsum: licet dicat
						principium per quod producens producit. Sic etiam dico in proposito: quod
						licet intelligere non dicat formaliter producere verbum vel dicere. tamen
						dicit habere actum quo producens producit verum. vel per quem mens se movet
						ad verbum producendum.</quote>
					<rs type="person" ref="#herveus_natalis">Herveus</rs> spricht von der
						<quote>actio manens</quote>, Karlstadt von der <quote>actio
					immanens</quote>.</note>
				<note n="373" type="footnote" ref="#a373" xml:id="n373">Zitate, durch Paraphrasen
					verbunden, nach <ref type="classical">Ps. Thomas, De univ. circa</ref>:
						<quote>Nam quidam posuerunt universalia nobis innata et concreta, et non
						fieri universalia per actionem intellectus depurantis et abstrahentis. Et
						fulciunt positionem suam per dictum philosophi 2 de anima: ubi dicit quod
						intelligimus cum volumus: quod non esset dictum, nisi ipsa nobis universalia
						innata essent, et semper actu praesentarent ipsi animae. Contra quod est
						etiam philosophus, per quem putant se defendere. Dicit enim ipse in fine 2
						Post., quod universale venatur sensus via memoriae et experientiae: et
						Commentator super prooemio de anima dicit contra eos, quod intellectus agens
						facit universalitatem in rebus ipsis.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 7, 665</rs>). Bei dem schon von Thomas
					angesprochenen <quote>Commentator</quote> handelt es sich um den arabischen
					Philosphen Averroes (Ibn Ruschd), auf dessen 8. Kommentar zu De anima 1 der
					zuletzt angeführte Satz zurückgeht: <quote>
                        <gap/> sed intellectus est qui agit
						in eis universalitatem.</quote> (<rs type="bibl" ref="#averroes_anima_1953">, 12,25f.</rs>).</note>
				<note n="374" type="footnote" ref="#a374" xml:id="n374">
                    <ref type="classical">Ps.
						Thomas, De univ. circa</ref>: <quote>Sententia tamen Aristotelis vera est,
						scilicet quod universale est in multis, et unum praeter multa. Et tangitur
						in hoc duplex esse universalis: unum secundum quod est in rebus, aliud
						secundum quod est in anima. <gap/> Et ideo dicit Boetius universale dum
						intelligitur, singulare dum sentitur, quia una et eadem natura quae
						singularis erat et individuatur per materiam in singularibus hominibus,
						efficitur postea universalis per actionem intellectus depurantis ipsam a
						conditionibus quae sunt hic et nunc; unde rationem universalis et
						praedicabilis accipit ab ipso intellectu, ut dictum est.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 7, 665</rs>). Eine entscheidende
					Differenz besteht darin, dass <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">Thomas</rs> das <term type="term">universale</term> als <quote>unum praeter
						multa</quote> bezeichnet, Karlstadt dagegen als <quote>unum post
						multa</quote>. Möglicherweise handelt es sich um einen Lesefehler beim
					Druck.</note>
				<note n="375" type="footnote" ref="#a375" xml:id="n375">Vgl.<ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">
						Thomas, S.c.g. II cap. 75 n. 8</ref>: <quote>Et sic haec duo non repugnant,
						quod universalia non subsistant extra animam: et quod intellectus,
						intelligens universalia, intelligat res quae sunt extra animam. Quod autem
						intelligat intellectus naturam generis vel speciei denudatam a principiis
						individuantibus, contingit ex conditione speciei intelligibilis in ipso
						receptae, quae est immaterialis effecta per intellectum agentem, utpote
						abstracta a materia et conditionibus materiae, quibus aliquid
						individuatur.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 13,
						474</rs>; <rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 2, 48</rs>).</note>
				<note n="376" type="footnote" ref="#a376" xml:id="n376">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!De ent.">Thomas, De ent. cap. 2</ref>: <quote>Et ideo dicit Avicenna quod
						rationalitas non est differentia, sed differentiae principium; et eadem
						ratione humanitas non est species nec animalitas genus.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 43, 374</rs>; <rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 3, 585</rs>).</note>
				<note n="377" type="footnote" ref="#a377" xml:id="n377">Die allgemeine Natur strebt
					nach einer artspezifischen Aktualisierung der Formen. Ein Verweis möglicherweise
					auf <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!Met.">Thomas, Met. VII lec. 13 n. 5</ref>: <quote>Sciendum
						est autem, ad evidentiam huius capituli, quod universale dupliciter potest
						accipi. Uno modo pro ipsa natura, cui intellectus attribuit intentionem
						universalitatis: et sic universalia, ut genera et species, substantias rerum
						significant, ut praedicantur in quid.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 463</rs>).</note>
				<note n="378" type="footnote" ref="#a378" xml:id="n378">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!De ent.">Thomas, De ent. cap. 2</ref>: <quote>
                        <gap/> homo est albus, quia Socrates
						est albus <gap/>
                    </quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 43,
						374;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 3, 585</rs>).</note>
				<note n="379" type="footnote" ref="#a379" xml:id="n379">Vgl.<ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!De ent.">
						Thomas, De ent. cap. 2</ref> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 43,
						374f.;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 3, 585</rs>).</note>
				<note n="380" type="footnote" ref="#a380" xml:id="n380">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!De ent.">Thomas, De ent. cap. 2</ref>: <quote>
                        <gap/> Sic ergo patet qualiter
						essentia vel natura se habet ad rationem speciei, quia ratio speciei non est
						de his, quae conveniunt ei secundum suam absolutam considerationem, neque
						est de accidentibus, quae consequuntur ipsam secundum esse, quod habet extra
						animam, ut albedo et nigredo, sed est de accidentibus, quae consequuntur eam
						secundum esse, quod habet in intellectu <gap/>
                    </quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 43, 374;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 3, 585</rs>).</note>
				<note n="381" type="footnote" ref="#a381" xml:id="n381">
                    <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, De pot. q. 1 art. 1 ad 10</ref>: <quote>Ad decimum dicendum, quod
						intellectui respondet aliquid in re dupliciter. Uno modo immediate, quando
						videlicet intellectus concipit formam rei alicuius extra animam existentis,
						ut hominis vel lapidis. Alio modo mediate, quando videlicet aliquid sequitur
						actum intelligendi, et intellectus reflexus supra ipsum considerat illud.
						Unde res respondet illi considerationi intellectus mediate, id est mediante
						intelligentia rei: verbi gratia, intellectus intelligit naturam animalis in
						homine, in equo, et multis aliis speciebus: ex hoc sequitur quod intelligit
						eam ut genus. Huic intellectui quo intellectus intelligit genus, non
						respondet aliqua res extra immediate quae sit genus; sed intelligentiae, ex
						qua consequitur ista intentio, respondet aliqua res.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 3, 186</rs>).</note>
				<note n="382" type="footnote" ref="#a382" xml:id="n382">
                    <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, De pot. q. 7 art. 9 co.</ref>: <quote>Prima enim intellecta sunt
						res extra animam, in quae primo intellectus intelligenda fertur. Secunda
						autem intellecta dicuntur intentiones consequentes modum
						intelligendi.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 3,
					246</rs>).</note>
				<note n="383" type="footnote" ref="#a383" xml:id="n383">
                    <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, De pot. q. 7 art. 6 co.</ref>: <quote>Sunt autem quaedam rationes
						quibus in re intellecta nihil respondet; sed ea quorum sunt huiusmodi
						rationes, intellectus non attribuit rebus prout in se ipsis sunt, sed solum
						prout intellectae sunt; sicut patet in ratione generis et speciei, et
						aliarum intentionum intellectualium: nam nihil est in rebus quae sunt extra
						animam, cuius similitudo sit ratio generis vel speciei.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 3, 244</rs>).</note>
				<note n="384" type="footnote" ref="#a384" xml:id="n384">Zur Objektivität der <term type="term">intentiones ex parte rei intellectae</term> bei <rs type="person" ref="#herveus_natalis">Herveus Natalis</rs> vgl. <rs type="bibl" ref="#pinborg_begriff_1974">, 55.</rs>
                </note>
				<note n="385" type="footnote" ref="#a385" xml:id="n385">
                    <ref type="classical">Ps.
						Thomas, Nat. gen. cap. 7</ref>: <quote>
                        <gap/> actus intellectus potest ferri
						in intelligibile, vel prout est obiectum in natura obiecti, scilicet in
						quantum terminat eius actionem: et sic nihil sibi tribuit, sed solum
						considerat quid natura obiecti habeat, unde possit aliquid formari quod
						naturam illius obiecti insinuet, ut puta, definitionem aliquam. Alio modo
						potest actio intellectus ferri in obiectum, non in natura sua, sed prout est
						abstractum per actum animae a conditionibus materialibus: et sic accipitur
						ut in anima, et sic anima attribuit sibi aliquid non considerans quid sibi
						debetur in natura obiecti, sed quid sibi per actum animae convenire potest:
						et illud attributum est ratio universalitatis.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 7, 570</rs>). Karlstadt tauscht an einer Stelle
					das <term type="term">subiectum</term> gegen <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">Thomas’</rs>
					<term type="term">obiectum</term> aus.</note>
				<note n="386" type="footnote" ref="#a386" xml:id="n386">
                    <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!S. th.">Thomas, S. th. I q. 85 art. 1 ad 1</ref>: <quote>Et hoc est abstrahere
						universale a particulari, vel speciem intelligibilem a phantasmatibus,
						considerare scilicet naturam speciei absque consideratione individualium
						principiorum, quae per phantasmata repraesentantur.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 5, 331;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 2, 310</rs>).</note>
				<note type="footnote" n="387" ref="#a019" xml:id="n019">
                    <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!S. th.">Thomas, S. th. I q. 85 art. 2 ad 2</ref>: <quote>Et similiter cum dicitur
						universale abstractum, duo intelliguntur, scilicet ipsa natura rei, et
						abstractio seu universalitas. Ipsa igitur natura cui accidit vel intelligi
						vel abstrahi, vel intentio universalitatis, non est nisi in singularibus;
						sed hoc ipsum quod est intelligi vel abstrahi, vel intentio universalitatis,
						est in intellectu.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 5,
						334</rs>; <rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 2, 311</rs>).</note>
				<note n="388" type="footnote" ref="#a388" xml:id="n388">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!S. th.">Thomas, S. th. I q. 85 art. 2 ad 2</ref> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 5, 334;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 2, 311</rs>), s. oben <ptr type="wdb" target="kgk_001_transcript.xml#n019"/>.</note>
				<note n="389" type="footnote" ref="#a389" xml:id="n389">Vgl. <ref type="classical">Arist. SE 1,166b20–22</ref>: <quote>
                        <gap/> eorum vero qui extra dictionem
						sunt paralogismorum species sunt septem: una quidem secundum accidens
						<gap/>
                    </quote> (<rs type="bibl" ref="#arist_lat_1939"> VI 1–3,
						10,23–11,1</rs>).</note>
				<note n="390" type="footnote" ref="#a390" xml:id="n390">Der gesamte Abschnitt fügt
					Zitate zusammen aus <rs type="bibl" ref="#armandus_declaratione_1502">, tr. 2,
						cap. 269, fol. P2<hi rend="super">v</hi>
                    </rs>. Allerdings weist der letzte
					zitierte Satz eine signifikante Unterscheidung auf. Bei <rs type="person" ref="#armandus_bellovisu">Armandus</rs> heißt es: <quote>que aliquando est
						ens reale. tamen per illud quod importatur nomine intentionis formaliter in
						concreto est semper ens rationis</quote>. Karlstadt fügt in das Satzzitat
					eine Verneinung ein.</note>
				<note n="391" type="footnote" ref="#a391" xml:id="n391">Im vorhergehenden Abschnitt
					weitere Zitatpassagen aus <rs type="bibl" ref="#armandus_declaratione_1502">,
						tr. 2, cap. 269, fol. P2<hi rend="super">v</hi>–P3<hi rend="super">r</hi>
                    </rs>, unter Abwandlung des letzten Satzes: <quote>Sed materialiter
						et quantum ad materiale significatum intentio res intellecta dicitur
						quecunque sit sive ens reale sive ens rationis.</quote>, sowie weiteren
					grammatischen – und damit semantischen – Abweichungen wie <quote>quo
						subiecto</quote> an Stelle von <quote>quo subiectum</quote>.</note>
				<note n="392" type="footnote" ref="#a392" xml:id="n392">Das Vorhergehende mit
					Unterbrechungen zitiert aus <rs type="bibl" ref="#armandus_declaratione_1502">,
						tr. 2, cap. 270, fol. P3<hi rend="super">r</hi>
                    </rs>, unter Abwandlung des
					Schlusses: <quote>ad actum intelligendi</quote>.</note>
				<note n="393" type="footnote" ref="#a393" xml:id="n393">Zur <term type="term">generalitas</term> als universale Kategorie vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!In III Sent.">Thomas, In III Sent. d. 9 q. 1 art. 1 qc. 2 co.</ref>
                </note>
				<note n="394" type="footnote" ref="#a394" xml:id="n394">Der vorhergehende Abschnitt
					mit Zitatstücken aus und Paraphrasen nach <rs type="bibl" ref="#armandus_declaratione_1502">, tr. 2, cap. 271, fol. P3<hi rend="super">v</hi>
                    </rs>, am Ende allerdings mit inhaltlicher Abweichung:
						<quote>Alia sunt que conveniunt rebus secundum quod sunt obiective in
						intellectu et non aliter. sicut est esse abstractum. esse universale. genus.
						species. et similia.</quote>
                </note>
				<note n="395" type="footnote" ref="#a395" xml:id="n395">Vgl. <rs type="bibl" ref="#armandus_declaratione_1502">, tr. 2, cap. 271, fol. P3<hi rend="super">v</hi>
                    </rs>: <quote>et sic sunt duo modi essendi generales. scilicet
						secundum rem. et iste est primus. secundum rationem. et iste est secundus.
						ita etiam ab istis duobus generibus intelligibilium que habent in duplici
						modo esse.</quote>
                </note>
				<note n="396" type="footnote" ref="#a396" xml:id="n396">Karlstadt wendet sich gegen
						<rs type="bibl" ref="#herveus_intentionibus_1489"> q. 1 a. 2, fol. 7<hi rend="super">vb</hi>
                    </rs>: <quote>Intentio concretive tam prima quam
						secunda est illud quod intelligitur sive sit ens reale sive
						intentionale.</quote> S. <rs type="bibl" ref="#koridze_grundlegung_2004">,
						87.</rs>
                </note>
				<note n="397" type="footnote" ref="#a397" xml:id="n397">Vgl. <rs type="bibl" ref="#armandus_declaratione_1502">, tr. 2, cap. 273, fol. P4<hi rend="super">r</hi>
                    </rs>: <quote>Et sic accipiendo intentiones, quae sunt ex parte
						intelligentis, sunt species intellgibiles, actus intellgendi, conceptus
						formatus, vel dicuntur intentionale, vel intentionata essentialiter, quia
						sunt intentiones rerum. Illa autem, quorum sunt intentiones, et quorum sunt
						praesentativa dicuntur esse intentionalia denominative, sed hic notandum,
						quod dicimus, quorum sunt, quod ist possunt esse alicuius dupliciter. <gap/>
						Alio modo dicuntur iste intentiones esse alicuius scilicet ut obiecti
						representati ad quod sunt et talia denominantur intentionalia esse a talibus
						intentionibus. ut dicimus quod lapis bos albedo etc. dicuntur esse
						intentionaliter in intellectu.</quote>
                </note>
				<note n="398" type="footnote" ref="#a398" xml:id="n398">Im vorhergehenden Abschnitt
					Zitatstücke aus <rs type="bibl" ref="#armandus_declaratione_1502">, tr. 2, cap.
						273, fol. P4<hi rend="super">v</hi>
                    </rs>.</note>
				<note n="399" type="footnote" ref="#a399" xml:id="n399">Zitatstücke aus und
					Paraphrase nach <ref type="classical">Ps. Thomas, De univ. quon.</ref>:
						<quote>Sed intentionem secundam appello illud quod intellectus secundo
						intelligit de re <gap/> Sed quia intellectus illud quod intelligit,
						abstrahit a sensu; oportet quod lapis prius cognoscatur a virtute
						imaginativa, sive phantastica, quae abstractior est reliquis virtutibus
						sensitivis. Hoc autem esse non potest, nisi mediante aliquo phantasmate.
						Ideo oportet ad hoc quod intellectus intelligat naturam lapidis, quod
						abstrahat suam speciem intelligibilem a suo phantasmate <gap/>
                    </quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 7, 666</rs>).</note>
				<note n="400" type="footnote" ref="#a400" xml:id="n400">Vgl. <rs type="bibl" ref="#armandus_declaratione_1502">, tr. 2, cap. 270, fol. P3<hi rend="super">r</hi>; cap. 273, fol. P4<hi rend="super">r–v</hi>
                    </rs>.</note>
				<note type="footnote" n="401" ref="#a001" xml:id="n001">
                    <ref type="classical">Arist.
						De an. 1,1,402b7</ref>: <quote>
                        <gap/> animal autem universale aut etiam
						nichil est aut posterius <gap/>
                    </quote> (<rs type="bibl" ref="#arist_lat_1939"> XII 2, 3,8</rs>). Vgl. <rs type="bibl" ref="#armandus_declaratione_1502">, tr. 2, cap. 276, fol. P5<hi rend="super">r</hi>:</rs>
					<quote>Unde in primo de anima dicitur quod animal universale aut nihil est aut
						posterius est.</quote> Ebenso <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, Sent. de an. I
						lec. 1 n. 13</ref>: <quote>Aristoteles autem vult quod quaeratur ratio
						utriusque: et communis animae, et cuiuslibet speciei. Quod autem circa hoc
						dicit animal autem universale, aut nihil est, aut posterius.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 45.1, 11</rs>; <rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 6, 6</rs>). S. auch <ptr type="wdb" target="kgk_001_transcript.xml#n003"/> und <ptr type="wdb" target="kgk_001_transcript.xml#n002"/>.</note>
				<note n="402" type="footnote" ref="#a402" xml:id="n402">Laut Inhaltsverzeichnis ist
					dies die <term type="term">Undecima questio</term>.</note>
				<note n="403" type="footnote" ref="#a403" xml:id="n403">
                    <ref type="classical">Ps.
						Thomas, De univ. quon.</ref>: <quote>
                        <gap/> quoniam loquendo de universali
						secundum quod universale, est solum in anima, et est accidens <gap/>
                    </quote>
						(<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 7, 667</rs>).</note>
				<note n="404" type="footnote" ref="#a404" xml:id="n404">Wörtlich übereinstimmende
					Aussagen wurden bei <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">Thomas von
						Aquin</rs> nicht gefunden.</note>
				<note n="405" type="footnote" ref="#a405" xml:id="n405">
                    <ref type="classical">Arist.
						Metaph. 7,13,1038b15–16</ref>: <quote>Amplius substantia dicitur que non de
						subiecto, et uniuersale de subiecto aliquo dicitur semper.</quote> (<rs type="bibl" ref="#arist_lat_1939"> XXV 3.2, 158,727f.</rs>). Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!Met.">Thomas, Met. VII lec. 2 n. 11</ref>: <quote>
                        <gap/> ideo
						subiungit dicens, quod nunc dictum est quid sit substantia solum typo, idest
						dictum est solum in universali, quod substantia est illud, quod non dicitur
						de subiecto, sed de quo dicuntur alia <gap/>
                    </quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 450</rs>).</note>
				<note n="406" type="footnote" ref="#a406" xml:id="n406">Logische Formel, bei der die
					Prämisse einer <term type="term">conversio simplex</term> unterzogen wird, die
					somit in Kontradiktion zur <term type="term">conclusio</term> steht. Vgl. <rs type="bibl" ref="#loeffler_logik_2008">198.</rs>
                </note>
				<note n="407" type="footnote" ref="#a407" xml:id="n407">In dieser Eindeutigkeit läßt
					sich der Satz nicht finden. Vgl. <ref type="classical">Arist. Cat.
						5,3a9–13</ref>: <quote>Prima enim substantia nec de subiecto dicitur nec in
						subiecto est; secundae vero substantiae sic quoque manifestum est quoniam
						non sunt in subiecto. Etenim homo de subiecto quidem aliquo homine dicitur,
						in subiecto vero nullo est <gap/>
                    </quote> (<rs type="bibl" ref="#arist_lat_1939"> I 1, 9,23–26</rs>).</note>
				<note n="408" type="footnote" ref="#a408" xml:id="n408">
                    <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!Met.">Thomas, Met. VII lec. 13 n. 11</ref>: <quote>Sed philosophus primus
						considerat de rebus secundum quod sunt entia; et ideo apud eius
						considerationem non differt esse in subiecto et de subiecto. Hic enim
						accipit dici de subiecto, quod est in se aliqua res et inest alicui subiecto
						existenti in actu. Et hoc impossibile est esse substantiam.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 463</rs>).</note>
				<note n="409" type="footnote" ref="#a409" xml:id="n409">Vgl. <ref type="classical">Arist. De an. 1,1,402b23–24</ref>: <quote>Quare secundum quascunque
						diffinitiones non contingit accidencia cognoscere, set neque ymaginari de
						ipsis facile, manifestum quod dyaletice dicte sunt et uane omnes.</quote>
						(<rs type="bibl" ref="#arist_lat_1939"> XII 2, 3,33</rs>). Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, Sent. de an. I lec. 2 n. 9</ref>: <quote>Aliquando
						enim datur aliqua definitio, in qua nihil est ex parte corporis, sicut quod
						ira est appetitus vindictae <gap/> Prima est dialectica. <gap/> Alius vero,
						scilicet dialecticus, ponit speciem et rationem. Hoc enim, scilicet
						appetitus vindictae, est ratio irae.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 45.1, 11</rs>; <rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 6, 6</rs>); ebd., n. 12: <quote>Sed si quaeratur
						quae istarum definitionum sit naturalis, et quae non: dicendum, quod illa,
						quae considerat formam tantum, non est naturalis, sed logica.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 45.1, 11f.</rs>; <rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 6, 6</rs>).</note>
				<note n="410" type="footnote" ref="#a410" xml:id="n410">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!Met.">Thomas, Met. IV lec. 4 n. 8</ref>: <quote>Sed in parte logicae quae dicitur
						demonstrativa, solum doctrina pertinet ad logicam, usus vero ad philosophiam
						et ad alias particulares scientias quae sunt de rebus naturae. Et hoc ideo,
						quia usus demonstrativae consistit in utendo principiis rerum, de quibus fit
						demonstratio, quae ad scientias reales pertinet, non utendo intentionibus
						logicis. Et sic apparet, quod quaedam partes logicae habent ipsam scientiam
						et doctrinam et usum, sicut dialectica tentativa et sophistica; quaedam
						autem doctrinam et non usum, sicut demonstrativa.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 420</rs>).</note>
				<note type="footnote" n="411" ref="#a020" xml:id="n020">Vgl. <ref type="classical">Arist. Top. 6,1,139a24–b5</ref> (<rs type="bibl" ref="#arist_lat_1939"> V
						1, 114,1–21</rs>) zur inhärenten Wahrheit von Akzidentien und Definitionen,
					die über Benennungen und <quote>ratio</quote> sprechen. S. weiter <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, Anal. Post. I lec. 4 n. 2f.; 6; 10; lec. 9 n. 2;
						lec. 10 n. 3f.; lec. 43 n. 13; II lec. 1 n. 9; lec. 2 n. 3–5; 7–12; lec. 3
						n. 1f.</ref> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 1, 150–152; 172;
						176f.; 317; 329; 332–334; 336</rs>; <rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 275; 277f.; 298; 300f.</rs>).</note>
				<note n="412" type="footnote" ref="#a412" xml:id="n412">Vermutlich Bezug zu <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, Super de trin. p. 3 q. 5 art. 1 ad 2</ref>:
						<quote>Res autem, de quibus est logica, non quaeruntur ad cognoscendum
						propter se ipsas, sed ut adminiculum quoddam ad alias scientias. <gap/> Unde
						secundum Boethium in commento super Porphyrium non tam est scientia quam
						scientiae instrumentum.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882">
						50, 139;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 532</rs>). S. auch ebd., p. 3 q. 6
					art. 1 arg. 13: <quote>Praeterea, ut dicitur in V metaphysicae, initium in
						scientiis est, a quo fit facilior disciplina. Sed initium addiscendi
						accipitur a logica, quam oportet praeaddiscere mathematicae et omnibus
						aliis. Ergo disciplinalis modus magis convenit logicae quam aliis.</quote>
						(<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 50, 158;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 536</rs>).</note>
				<note n="413" type="footnote" ref="#a413" xml:id="n413">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, Q. de an. q. 7 ad 17</ref>: <quote>Ad septimum decimum dicendum
						quod genus et differentia possunt accipi dupliciter. Uno modo secundum
						considerationem realem, prout considerantur a metaphysico et naturali: et
						sic oportet quod genus et differentia super diversis naturis fundentur; et
						hoc modo nihil prohibet dicere quod in substantiis spiritualibus non sit
						genus et differentia, sed sint formae tantum et species simplices. Alio modo
						secundum considerationem logicam; et sic genus et differentia non oportet
						quod fundentur super diversas naturas, sed supra unam naturam in qua
						consideratur aliquid proprium, et aliquid commune. Et sic nihil prohibet
						genus et differentias ponere in substantiis spiritualibus.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 24.1, 62;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 3, 377</rs>).</note>
				<note n="414" type="footnote" ref="#a414" xml:id="n414">
                    <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, De pot. q. 7 art. 11 co</ref>.: <quote>Dicendum quod sicut realis
						relatio consistit in ordine rei ad rem, ita relatio rationis consistit in
						ordine intellectuum; quod quidem dupliciter potest contingere: uno modo
						secundum quod iste ordo est adinventus per intellectum, et attributus ei
						quod relative dicitur; et huiusmodi sunt relationes quae attribuuntur ab
						intellectu rebus intellectis, prout sunt intellectae, sicut relatio generis
						et speciei: has enim relationes ratio adinvenit considerando ordinem eius
						quod est in intellectu ad res quae sunt extra, vel etiam ordinem
						intellectuum ad invicem. Alio modo secundum quod huiusmodi relationes
						consequuntur modum intelligendi, videlicet quod intellectus intelligit
						aliquid in ordine ad aliud; licet illum ordinem intellectus non adinveniat,
						sed magis ex quadam necessitate consequatur modum intelligendi. Et huiusmodi
						relationes intellectus non attribuit ei quod est in intellectu, sed ei quod
						est in re.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 3, 248</rs>).
					Karlstadt zitiert – bei einigen geringfügigen Auslassungen und Hinzufügungen –
					wörtlich, ersetzt aber das letzte Wort <quote>re</quote> den Sinn verkehrend
					durch <quote>ratione</quote>.</note>
				<note n="415" type="footnote" ref="#a415" xml:id="n415">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!Met.">Thomas, Met. VII lec. 4 n. 23</ref>: <quote>Quando vero accidens
						significatur per modum substantiae in abstracto, tunc subiectum ponitur in
						definitione eius in obliquo, ut differentia.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 453</rs>).</note>
				<note n="416" type="footnote" ref="#a416" xml:id="n416">Laut Inhaltsverzeichnis ist
					dies die <term type="term">Duodecima questio</term>.</note>
				<note n="417" type="footnote" ref="#a417" xml:id="n417">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, Sent. de an. III lec. 8 n. 18</ref>: <quote>Unde illud, quod est
						obiectum intellectus nostri non est aliquid extra res sensibiles existens,
						ut Platonici posuerunt, sed aliquid in rebus sensibilibus existens; licet
						intellectus apprehendat alio modo quidditates rerum, quam sint in rebus
						sensibilibus.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 45.1,
						213;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 364</rs>).</note>
				<note n="418" type="footnote" ref="#a418" xml:id="n418">
                    <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, De pot. q. 7 art. 10 co.</ref>: <quote>Ipsa vero res quae est extra
						animam, omnino non attingitur a tali actu, cum actus intellectus non sit
						transiens in exteriorem materiam mutandam; unde et ipsa res quae est extra
						animam, omnino est extra genus intelligibile. Et propter hoc relatio quae
						consequitur actum intellectus, non potest esse in ea.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 3, 247</rs>).</note>
				<note n="419" type="footnote" ref="#a419" xml:id="n419">Zitat, mit Einfügungen, nach
						<ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!De ent.">Thomas, De ent. cap. 3</ref>: <quote>Natura autem vel
						essentia sic accepta potest dupliciter considerari: uno modo, secundum
						rationem propriam, et haec est absoluta consideratio ipsius. Et hoc modo
						nihil est verum de ea nisi quod convenit sibi secundum quod huiusmodi. Unde
						quicquid aliorum attribuatur sibi, falsa est attributio.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 43, 374</rs>; <rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 3, 585</rs>).</note>
				<note n="420" type="footnote" ref="#a420" xml:id="n420">Vgl. <ref type="classical">Arist. Top. 6,4,141a27–30</ref>: <quote>Nam quia diffinitio redditur causa
						cognoscendi quod dicitur, cognoscimus autem non ex quibuslibet sed ex
						prioribus et evidentioribus <gap/>
                    </quote> (<rs type="bibl" ref="#arist_lat_1939"> V 1, 119,16–18</rs>).</note>
				<note n="421" type="footnote" ref="#a421" xml:id="n421">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, Anal. Post. I lec. 4 n. 15</ref>: <quote>Et quia prius et notius
						dicitur dupliciter, scilicet quoad nos, et secundum naturam; dicit
						consequenter quod ea, ex quibus procedit demonstratio, sunt priora et
						notiora simpliciter et secundum naturam, et non quoad nos.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 1, 153</rs>; <rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 275</rs>).</note>
				<note n="422" type="footnote" ref="#a422" xml:id="n422">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!Phys.">Thomas, Phys. II lec. 3 n. 5</ref>: <quote>Quamvis enim non sint abstracta
						secundum esse, non tamen mathematici abstrahentes ea secundum intellectum,
						mentiuntur: quia non asserunt ea esse extra materiam sensibilem (hoc enim
						esset mendacium), sed considerant de eis absque consideratione materiae
						sensibilis, quod absque mendacio fieri potest <gap/>
                    </quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 2, 62</rs>; <rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 69</rs>).</note>
				<note n="423" type="footnote" ref="#a423" xml:id="n423">Zitat, mit einleitenden
					Einfügungen und Auslassungen, nach <ref type="classical">Ps. Thomas, De univ.
						quon.</ref>: <quote>Sed unum est advertendum: quod cum dicitur, res subiecta
						intentioni secundae praedicatur, non est intelligendum quod res illa ita sit
						subiecta intentioni, quod sit in ea tamquam accidens in subiecto. Sicut
						subiectum scientiae non dicitur hoc modo subiectum, ut scientia sit in eo
						tamquam in subiecto; sed in eo est tamquam in obiecto: scientia enim non est
						in scibili, sed in sciente.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 7, 667</rs>).</note>
				<note n="424" type="footnote" ref="#a424" xml:id="n424">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, De pot. q. 5 art. 9 ad 16</ref> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 3, 229</rs>).</note>
				<note n="425" type="footnote" ref="#a425" xml:id="n425">Vgl. <rs type="bibl" ref="#armandus_declaratione_1502">, tr. 2, cap. 270–272 fol. P3<hi rend="super">r</hi>–P4<hi rend="super">r</hi>
                    </rs>, wobei Karlstadts
					Terminologie abweicht.</note>
				<note n="426" type="footnote" ref="#a426" xml:id="n426">Zitate, mit Auslassungen,
					nach <ref type="classical">Arist. Top. 4,4,125a33–b2</ref>: <quote>Quoniam autem
						eorum quae ad aliquid dicuntur alia quidem ex necessitate in illis aut circa
						illa sunt ad quae dicuntur, ut dispositio et habitus et mediocritas (in alio
						enim nullo possibile est esse quae dicta sunt nisi in illis ad quae
						dicuntur), alia autem non necesse quidem in illis esse ad quae dicuntur,
						contingit autem (ut si scibile est in anima; nichil enim prohibet sui
						scientiam habere animam, non necessarium autem; possibile est enim et in
						alio esse hanc eandem) <gap/>.</quote> (<rs type="bibl" ref="#arist_lat_1939"> V 1, 77,5–13</rs>).</note>
				<note n="427" type="footnote" ref="#a427" xml:id="n427">
                    <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!Met.">Thomas, Met. IV lec. 4 n. 5</ref>: <quote>Ens autem rationis dicitur
						proprie de illis intentionibus, quas ratio adinvenit in rebus consideratis;
						sicut intentio generis, speciei et similium, quae quidem non inveniuntur in
						rerum natura, sed considerationem rationis consequuntur.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 420</rs>).</note>
				<note n="428" type="footnote" ref="#a428" xml:id="n428">
                    <ref type="classical">Ps.
						Thomas, Nat. gen. cap. 10</ref>: <quote>In substantiis vero in natura rerum
						fuit super quod intellectus fundaret intentiones universales.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 7, 566</rs>).</note>
				<note n="429" type="footnote" ref="#a429" xml:id="n429">
                    <ref type="classical">Ps.
						Thomas, De univ. quon.</ref>: <quote>Sed quia secundae intentiones
						principaliter accipiuntur a proprietatibus rerum mediantibus primis
						<gap/>
                    </quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 7,
					667</rs>).</note>
				<note n="430" type="footnote" ref="#a430" xml:id="n430">Die vorhergehende längere
					Passage besteht aus Zitaten aus <ref type="classical">Ps. Thomas, De univ.
						quon.</ref>: <quote>
                        <gap/> universale est quod potest praedicari de
						pluribus; nam secunda intentio quam universale includit, formaliter solum
						est in anima. Illud autem quod est in anima non praedicatur de re extra
						animam; cum oporteat praedicatum inesse subiecto; sed universale praedicari
						potest secundum naturam realem quam includit materialiter: ita quod quando
						dicitur. Universale praedicatur de pluribus, sensus est, quod res subiecta
						universalitati praedicatur de pluribus, ut homo vel asinus. Quod patet; quia
						si homo vel asinus praedicaretur de pluribus, ut de Socrate vel Platone,
						secundum quod universale, tunc Socrates esset universale. Relinquitur ergo
						quod sola illa natura subiecta universaliter praedicetur. Nam dictum est,
						licet homo sit in re extra particularis, tamen hoc accidit sibi, secundum
						quod homo poterit considerari absque hoc quod sit particularis; et sic homo
						est in pluribus, non tamen unus homo in numero, sed unus in specie: nam homo
						qui praedicatur de Socrate, idem est quod Socrates: et qui praedicatur de
						Platone, idem est quod Plato; cum praedicatum insit subiecto, et impossibile
						sit unam rem in numero esse in pluribus numero indifferentibus, licet homo
						non praedicetur de Socrate secundum quod est particularis. Cuius ratio est,
						quia terminus idem praedicat quod significat: ergo qualiter significat,
						taliter praedicat. Modo iste terminus homo significat naturam humanam absque
						omni participatione et particulari ratione: ergo sic praedicabit eam. Non
						tamen praedicat sic eam universaliter; quia, sicut dictum est supra,
						intellectus hominis secundum quod homo, alius est a sua
						universalitate.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 7,
						667</rs>). Karlstadt vertauscht einmal <term type="term">particularis</term>
					mit <term type="term">singularis</term>.</note>
				<note n="431" type="footnote" ref="#a431" xml:id="n431">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!S. th.">Thomas, S. th. I q. 30 art. 4 ad 3; q. 42 art. 4 ad 3</ref> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 4, 341; 441</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 2, 232; 248</rs>); <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!Met.">Thomas, Met. VII lec. 13 n. 4</ref> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 463</rs>).</note>
				<note n="432" type="footnote" ref="#a432" xml:id="n432">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!De ent.">Thomas, De ent. cap. 2</ref>: <quote>Nihilominus tamen id, cui intellectus
						intentionem praedicabilitatis attribuit, componens illud cum altero, non est
						ipsa intentio generis, sed potius illud, cui intellectus intentionem generis
						attribuit, sicut quod significatur hoc nomine animal.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 43, 375</rs>; <rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 3, 585</rs>); <ref type="classical">Ps. Thomas,
						Nat. gen.</ref> cap. 4f. (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 6,
						566–568</rs>); <ref type="classical">Ps. Thomas, De univ. quon.</ref> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 7, 666f.</rs>); <ref type="classical">Ps. Thomas, De univ. univ.</ref> n. 14: <quote>Unde nota quod res eadem
						penitus est universale et particulare in modo differenti: que quidem
						differentia est quod res, secundum quod abstracta intentio et comparata ad
						particularia una et eadem in ratione secundum iudicium anime concepta,
						universale dicitur et est in anima; secundum vero quod sub conditionibus
						materie est, que sunt hic et nunc, et etiam secundum esse reale, est in
						particularibus.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 7,
						810</rs>).</note>
				<note n="433" type="footnote" ref="#a433" xml:id="n433">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, De pot. q. 7 art. 6 co.</ref>: <quote>Sunt autem quaedam rationes
						quibus in re intellecta nihil respondet; sed ea quorum sunt huiusmodi
						rationes, intellectus non attribuit rebus prout in se ipsis sunt, sed solum
						prout intellectae sunt; sicut patet in ratione generis et speciei, et
						aliarum intentionum intellectualium: nam nihil est in rebus quae sunt extra
						animam, cuius similitudo sit ratio generis vel speciei.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 3, 244</rs>). S. auch ebd., q. 7 art.
					3 arg. 6: <quote>Praeterea, omne quod praedicatur de alio in eo quod quid, et
						est in plus, vel se habet ad ipsum sicut species, vel sicut genus.</quote>
						(<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 3, 242</rs>).</note>
				<note n="434" type="footnote" ref="#a434" xml:id="n434">Vgl. <ref type="classical">Arist. Top. 6,1,139a24;a33</ref>: <quote>Eius autem quod est circa
						diffinitiones negotii partes sunt quinque. <gap/> aut si omnia quae dicta
						sunt faciens non determinavit neque dixit quid est esse diffinito.</quote>
						(<rs type="bibl" ref="#arist_lat_1939"> V 1, 114,3–13</rs>). S. auch <ptr type="wdb" target="kgk_001_transcript.xml#n020"/>.</note>
				<note n="435" type="footnote" ref="#a435" xml:id="n435">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, Anal. Post. II lec. 2 n. 6</ref> : <quote>Nullus autem unquam
						cognovit per definitionem neque aliquid eorum quae per se insunt, neque
						etiam aliquid eorum quae per accidens insunt; non quod accidentium, quae per
						se vel per accidens insunt, non possunt esse aliquae definitiones, ut
						habetur in VII Metaph.; sed quia eius quod est inesse per se vel per
						accidens, quod syllogismus concludit, nullus unquam dedit
						definitionem.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 1,
						333;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 300</rs>).</note>
				<note n="436" type="footnote" ref="#a436" xml:id="n436">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!Met.">Thomas, Met. VII lec. 2 n. 4; 21; lec. 3 n. 4f.; 8; 13; 21; 23; lec. 4 n.
						9</ref> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 450–453</rs>).</note>
				<note n="437" type="footnote" ref="#a437" xml:id="n437">
                    <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!Quodl.">Thomas, Quodl. II q. 2 art. 1 ad 1</ref>: <quote>Aliquando autem ex his
						quae simul iunguntur, non resultat res tertia, sed resultat quaedam ratio
						composita, sicut ratio hominis albi resolvitur in rationem hominis et in
						rationem albi; et in talibus aliquid componitur ex seipso et alio, sicut
						album componitur ex eo quod est album et ex albedine.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 25.2, 215;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 3, 444</rs>). Nach alter Buchzählung
					Quodl. II art. 3 ad 1. Vgl. <rs type="bibl" ref="#thomas_quodlibeta_1501">, fol.
							7<hi rend="super">v</hi>.</rs> Ebd., art. 2 ad 1: <quote>Alio modo
						accidit aliquid alicui, quia nec est in eius definitione, nec est
						determinativum alicuius essentialium principiorum; sicut albedo accidit
						homini.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 25.2, 218;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 3, 444</rs>). Nach alter
					Bucheinteilung Quodl. II art. 4 ad 1. Vgl. <rs type="bibl" ref="#thomas_quodlibeta_1501">, fol. 8<hi rend="super">r</hi>.</rs> S. auch
						<ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!Phys.">Thomas, Phys. I lec. 6 n. 8 u. 10</ref> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 2, 74;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 62</rs>).</note>
				<note n="438" type="footnote" ref="#a438" xml:id="n438">Die Stellenangabe ist
					möglicherweise ungenau. Vgl. dagegen <ref type="classical">Arist. Top.
						6,12,149a38–b3</ref>: <quote>Rursum si cuius quidem rationem assignavit
						eorum quae sunt est, quod autem sub ratione non eorum quae sunt, ut si album
						diffinivit colorem igni permixtum; impossibile enim incorporeum corpori
						permisceri, quare non erit color igni permixtus; album vero est.</quote>
						(<rs type="bibl" ref="#arist_lat_1939"> V 1, 139,10–14</rs>).</note>
				<note n="439" type="footnote" ref="#a439" xml:id="n439">Zum Begriff der <term type="term">concreta accidentium</term> vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!Met.">Thomas,
						Met. VII lec. 1 n. 11</ref>: <quote>Et quia ista in abstracto significata
						videntur non entia, magis videntur entia nomina accidentium
						concreta.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4,
					449f.</rs>).</note>
				<note n="440" type="footnote" ref="#a440" xml:id="n440">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, De hebd. lec. 2</ref>: <quote>Similiter autem nec potest aliquid
						participare per modum quo particulare participat universale: sic enim etiam
						ea quae in abstracto dicuntur, participare aliquid possunt, sicut albedo
						colorem; sed ipsum esse est communissimum: unde ipsum quidem participatur in
						aliis, non autem participat aliquid aliud. Sed id quod est, sive ens,
						quamvis sit communissimum, tamen concretive dicitur; et ideo participat
						ipsum esse, non per modum quo magis commune participatur a minus communi,
						sed participat ipsum esse per modum quo concretum participat abstractum.
						<gap/> Tertiam differentiam ponit ibi, id quod est, habere et sumitur ista
						differentia per admixtionem alicuius extranei. Circa quod considerandum est,
						quod circa quodcumque abstracte consideratum, hoc habet veritatem quod non
						habet in se aliquid extraneum, quod scilicet sit praeter essentiam suam,
						sicut humanitas, et albedo, et quaecumque hoc modo dicuntur.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 50, 271;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 539</rs>).</note>
				<note n="441" type="footnote" ref="#a441" xml:id="n441">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, Sent. de an. I lec. 11 n. 4</ref>: <quote>Constat autem quod
						animalia sumunt speciem ab anima, cum unumquodque consequatur per formam
						speciem suam.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 45.1,
						54f.;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 6, 13</rs>).</note>
				<note n="442" type="footnote" ref="#a442" xml:id="n442">Zwar bezeichnet Karlstadt im
					vorherigen Satz den folgenden Abschnitt als zweiten Teil des zweiten Artikels,
					doch beschäftigt er sich zusammenfassend mit dem Inhalt der Logik, was im
					Inhaltsverzeichnis dem dritten Artikel vorbehalten ist, allerdings nicht in
					eigener Synthese, sondern in der Wiedergabe anderer Lehrmeinungen. Deshalb sehen
					wir in diesem Abschnitt den ersten Teil des dritten Artikels.</note>
				<note n="443" type="footnote" ref="#a443" xml:id="n443">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!Met.">Thomas, Met. IV lec. 2 n. 1</ref>: <quote>Primo enim ostendit quod huius
						scientiae est considerare de uno. Secundo quod eius sit considerare de
						speciebus unius, ibi, quare quotcumque unius. Dicit ergo primo, quod ens et
						unum sunt idem et una natura.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 419</rs>); ebd., lec. 1 n. 6: <quote>Secundo
						solvit quaestionem qua quaerebatur utrum huius scientiae esset considerare
						de omnibus istis, quae sunt unum et multa, idem et diversum, oppositum,
						contrarium et huiusmodi, ibi, si igitur ens et unum et cetera.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 418</rs>).</note>
				<note n="444" type="footnote" ref="#a444" xml:id="n444">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, Anal. Post. I lec. 19 n. 8</ref>: <quote>Sed necessarium est esse
						unum in multis et de multis, si demonstratio debet esse, quia non erit
						universale, nisi sit unum de multis; et si non sit universale, non erit
						medium demonstrationis; ergo nec demonstratio.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 1, 214;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 282</rs>).</note>
				<note n="445" type="footnote" ref="#a445" xml:id="n445">
                    <ref type="classical">Ps.
						Thomas, De univ. quon.</ref>: <quote>Est igitur universale unum unitate
						cognitionis; ita quod de ratione universalis non requiritur nisi illa unitas
						rationalis: et propter hoc dicit Aristoteles quod est unum in multis,
						scilicet cognitum.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 7,
						667</rs>).</note>
				<note n="446" type="footnote" ref="#a446" xml:id="n446">Längere Zitatstücke aus <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, De pot. q. 1 art. 1 ad 10</ref>: <quote>Ad decimum
						dicendum, quod intellectui respondet aliquid in re dupliciter. Uno modo
						immediate, quando videlicet intellectus concipit formam rei alicuius extra
						animam existentis, ut hominis vel lapidis. Alio modo mediate, quando
						videlicet aliquid sequitur actum intelligendi, et intellectus reflexus supra
						ipsum considerat illud. Unde res respondet illi considerationi intellectus
						mediate, id est mediante intelligentia rei:</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 3, 186</rs>).</note>
				<note n="447" type="footnote" ref="#a447" xml:id="n447">
                    <ref type="classical">Ps.
						Thomas, De univ. quon.</ref> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 7,
						667</rs>). S. auch <rs type="bibl" ref="#avicenna_philosophia_1977"> 1.2,
						10</rs>. Der Satz war Allgemeingut des philosophischen Diskurses im
					Mittelalter. Vgl. <rs type="bibl" ref="#conti_intentions_1999">, passim;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#prantl_logik_1855"> 1, 322 Anm. 705.</rs> S. auch <rs type="bibl" ref="#aureoli_sententiae_1596"> In I Sent. d. 23 art. 2, fol.
						530v</rs>
                    <rs type="person" ref="#petrus_aureoli">:</rs>
					<quote>Avicenna dicit <gap/> quod logica est de secundis intentionibus adiunctis
						primis <gap/>.</quote>
                </note>
				<note n="448" type="footnote" ref="#a448" xml:id="n448">Vgl. <ref type="classical">Arist. Metaph. 4,2,1003b12–15</ref>: <quote>Non enim solum eorum que
						secundum unum dictorum est unius scientie speculari, sed et dictorum ad unam
						naturam; et enim hec modo quodam secundum unum dicuntur.</quote> (<rs type="bibl" ref="#arist_lat_1939"> XXV 3.2, 68,30–33</rs>). Vgl. auch <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!Met.">Thomas, Met. IV lec. 1 n. 18</ref>: <quote>Omnis scientia
						quae est de pluribus quae dicuntur ad unum primum, est proprie et
						principaliter illius primi, ex quo alia dependent secundum esse, et propter
						quod dicuntur secundum nomen; et hoc ubique est verum.</quote>.</note>
				<note n="449" type="footnote" ref="#a449" xml:id="n449">
                    <ref type="classical">Ps.
						Thomas, De univ. quon.</ref>: <quote>Aliae autem scientiae considerant
						universale quantum ad rem subiectam: nam philosophus naturalis non
						considerat corpus mobile in quantum genus, sed in quantum mobile corpus; et
						musica non considerat sonum in quantum accidens, sed in quantum sic. Ex quo
						patet quod huiusmodi scientiae non considerant universale sub prima ratione
						universalis, cum non considerent illud quod facit formaliter universale: sed
						dicuntur considerare universale, quia considerant res non ut particulares,
						sed ut singulares.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 7,
						667</rs>). Karlstadt zitiert weitgehend, allerdings mit einer gewichtigen,
					verfälschenden Abweichung am Ende: <quote>sed ut singulares</quote> wird zu
						<quote>sed ut universales</quote>.</note>
				<note n="450" type="footnote" ref="#a450" xml:id="n450">Vgl. <ref type="classical">Arist. SE 1,165a38–b4</ref>: <quote>Sunt ergo disputationum genera quatuor,
						doctrinales dialecticae temptativae litigiosae; doctrinales quidem quae ex
						propriis principiis cuiusque disciplinae et non ex his quae respondenti
						videntur syllogizant <gap/>, dialecticae autem quae ex probabilibus
						collectivae contradictionum <gap/>
                    </quote> (<rs type="bibl" ref="#arist_lat_1939"> VI 1, 7,7–11</rs>).</note>
				<note n="451" type="footnote" ref="#a451" xml:id="n451">Vgl. <ref type="classical">Arist. Top. 1,1,100a25–31</ref> (<rs type="bibl" ref="#arist_lat_1939"> V
						1, 5,10–14</rs>) zu den Voraussetzungen eines dialektischen Syllogismus und
					der <term type="term">demonstratio</term>, die die Prinzipien der Erkenntnis
					bilden.</note>
				<note n="452" type="footnote" ref="#a452" xml:id="n452">Vgl. <ref type="classical">Arist. Metaph. 4,2,1004b22–25</ref>: <quote>Nam circa idem genus versatur
						et sophistica et dialetica cum philosophia, sed differt ab hac quidem modo
						potestatis, ab illa uero uite proheresi. Est autem dialectica temptativa de
						quibus philosophia est sciens.</quote> (<rs type="bibl" ref="#arist_lat_1939"> XXV 3.2, 71,110–113</rs>). S. auch <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!Met.">Thomas, Met. IV lec. 4 n. 5</ref>: <quote>Differunt [scil.
						philosophus, dialecticus et sophista] autem abinvicem. Philosophus quidem a
						dialectico secundum potestatem. Nam maioris virtutis est consideratio
						philosophi quam consideratio dialectici.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 420</rs>). Weiterhin ebd., n. 7 (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 420</rs>).</note>
				<note n="453" type="footnote" ref="#a453" xml:id="n453">S. oben <ptr type="wdb" target="kgk_001_transcript.xml#n033"/>.</note>
				<note n="454" type="footnote" ref="#a454" xml:id="n454">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, Anal. Post. I lec. 4 n. 11</ref> mit Blick auf die dialektischen
					Operationen des Syllogismus und der <term type="term">demonstratio</term>:
						<quote>Secundo, ibi: sic enim erunt etc., excusat se ab additione alterius
						particulae, quae videbatur apponenda: quod scilicet demonstratio ex propriis
						principiis procederet.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 1,
						152;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 275</rs>). Abgrenzend gegenüber den
					exakten mathematischen Wissenschaften:<ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!Met."> Thomas, Met. I lec.
						16 n. 10</ref>: <quote>Omnia mathematica, quae a Platone sunt dicta
						intermedia sensibilium et specierum, sunt ex numeris, aut simpliciter, sicut
						ex propriis principiis, aut sicut ex primis.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 404</rs>). Zur <term type="term">scientia
						speculativa</term> und zum Beweismittel der <term type="term">demonstratio</term> vgl. ebd., II lec. 2 n. 3; 9 (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 406</rs>). Zu den Prinzipien der
					Naturwissenschaft und ihren Beweisen aus Ursachen vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!Phys.">Thomas, Phys. I lec. 1 n. 1; 5</ref>. (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 2, 4f.;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 59</rs>).</note>
				<note n="455" type="footnote" ref="#a455" xml:id="n455">
                    <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!Met.">Thomas, Met. IV lec. 4 n. 5</ref>: <quote>Et hoc ideo est, quia ens est
						duplex: ens scilicet rationis et ens naturae. Ens autem rationis dicitur
						proprie de illis intentionibus, quas ratio adinvenit in rebus consideratis
						<gap/> Et huiusmodi, scilicet ens rationis, est proprie subiectum
						logicae.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 420</rs>).
					Vgl. auch <ref type="classical">Scotus, Super elench. q. 1 co.</ref> (<rs type="bibl" ref="#scotus_opera_1639"> 1, 224</rs>): <quote>Sed ens est duplex, scilicet
						naturae et rationis.</quote>
                </note>
				<note n="456" type="footnote" ref="#a456" xml:id="n456">
                    <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!Met.">Thomas, Met. IV lec. 4 n. 5</ref>: <quote>Unde concludit, quod subiectum
						logicae aequiparatur subiecto philosophiae, quod est ens naturae.</quote>
						(<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 420</rs>).</note>
				<note n="457" type="footnote" ref="#a457" xml:id="n457">
                    <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!Met.">Thomas, Met. IV lec. 4 n. 5</ref>: <quote>Philosophus igitur ex principiis
						ipsius procedit ad probandum ea quae sunt consideranda circa huiusmodi
						communia accidentia entis. Dialecticus autem procedit ad ea consideranda ex
						intentionibus rationis, quae sunt extranea a natura rerum.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 420</rs>).</note>
				<note n="458" type="footnote" ref="#a458" xml:id="n458">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!Met.">Thomas, Met. IV lec. 4 n. 5</ref>: <quote>Dialecticus autem procedit ad ea
						consideranda ex intentionibus rationis, quae sunt extranea a natura
						rerum.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4,
					420</rs>).</note>
				<note n="459" type="footnote" ref="#a459" xml:id="n459">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, De pot. q. 7 art. 11 co.</ref>: <quote>
                        <gap/> et huiusmodi sunt
						relationes quae attribuuntur ab intellectu rebus intellectis, prout sunt
						intellectae, sicut relatio generis et speciei <gap/>
                    </quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 248</rs>).</note>
				<note n="460" type="footnote" ref="#a460" xml:id="n460">Vgl. <rs type="bibl" ref="#paulus_soncinas_metaphysicae_1498"> VII q. 38 co., fol. o5<hi rend="super">r</hi>
                    </rs>: <quote>Sciendum secundo quod natura generica
						dupliciter potest considerari.</quote> Allerdings sind die beiden
					Entfaltungen der <term type="term">natura generica</term> als aktuale Existenz
					und als Objekt im Intellekt terminologisch von der Karlstadts
					verschieden.</note>
				<note n="461" type="footnote" ref="#a461" xml:id="n461">Vgl. <ref type="classical">Arist. SE 1,167a4–6</ref>: <quote>Non enim idem non esse quid et
						simpliciter non esse; videtur autem eo quod proxima sint dictione et parum
						differant esse quid et esse, et non esse quid et non esse. Similiter autem
						et quod secundum quid et simpliciter.</quote> (<rs type="bibl" ref="#arist_lat_1939"> VI 1, 11,22–25</rs>).</note>
				<note n="462" type="footnote" ref="#a462" xml:id="n462">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, Perih. I lec. 3 n. 13</ref>: <quote>Potest autem addi esse vel non
						esse, vel secundum praesens tempus, quod est esse vel non esse in actu, et
						ideo hoc dicitur esse simpliciter; vel secundum tempus praeteritum, aut
						futurum, quod non est esse simpliciter, sed secundum quid; ut cum dicitur
						aliquid fuisse vel futurum esse.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 1, 18</rs>; <rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 329</rs>); ebd., II lec. 1 n. 3: <quote>Unum
						enim eodem modo dicitur aliquid, sicut et ens; unde sicut ipsum non ens
						dicitur ens, non quidem simpliciter, sed secundum quid, idest secundum
						rationem, ut patet in IV metaphysicae, ita etiam negatio est unum secundum
						quid, scilicet secundum rationem.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 1, 76f.</rs>; <rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 339</rs>).</note>
				<note n="463" type="footnote" ref="#a463" xml:id="n463">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!De ent.">Thomas, De ent. cap. 2</ref>: <quote>Et ex hoc quod talem relationem habet
						ad omnia individua intellectus adinvenit rationem speciei et attribuit sibi.
						<gap/> Nihilominus tamen id, cui intellectus intentionem praedicabilitatis
						attribuit, componens illud cum altero, non est ipsa intentio generis, sed
						potius illud, cui intellectus intentionem generis attribuit, sicut quod
						significatur hoc nomine animal.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 43, 375;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 3, 585</rs>); <ref type="classical">Ps. Thomas, Nat. gen. cap. 10</ref>: <quote>Unde per actionem intellectus
						efficiuntur nomina quasi res quaedam, quibus idem intellectus postea
						attribuit intentiones generum et specierum.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 6, 571</rs>); <ref type="classical">Ps. Thomas, De
						univ. circa</ref>: <quote>Alio modo potest considerari universale, scilicet
						ipsa natura cui intellectus rationem universalitatis attribuit: et sic
						universalia, ut genus et species, substantias rerum significant, et
						praedicantur in quid: animal enim significat substantiam eius de quo
						praedicatur, et similiter homo: et hoc est quod dicit philosophus in
						Praedicam., quod genus et species primarum substantiarum sunt substantiae
						secundae.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 7,
					665</rs>).</note>
				<note n="464" type="footnote" ref="#a464" xml:id="n464">Welchen
						<quote>tomaster</quote> Karlstadt hier meint, ist nicht deutlich. Vielleicht
					Bezug zu <rs type="bibl" ref="#paulus_soncinas_praedicamenta_1587">, 36</rs>:
						<quote>Dico secundo quod licet praedicamentum dicatur tantum denominative de
						rebus quibus attribuitur intentio praedicamenti <gap/>.</quote>
                </note>
				<note n="465" type="footnote" ref="#a465" xml:id="n465">
                    <rs type="person" ref="#porphyrius">Porph. Intr. 4, 6–9</rs>: <quote>Nosse autem, oportet,
						quoniam et genus alicuius est genus et species alicuius est species, idcirco
						necesse est et in utrorumque rationibus utrisque uti.</quote> (<rs type="bibl" ref="#arist_lat_1939"> I 6, 9,1–3</rs>). Vgl. auch <ref type="classical">Arist. Cat. 5,b3–6</ref>: <quote>Et rationem autem
						suscipiunt prime substantie specierum et generum, et species generis
						<gap/>.</quote> (<rs type="bibl" ref="#arist_lat_1939"> I 3,
					90,9–12</rs>).</note>
				<note n="466" type="footnote" ref="#a466" xml:id="n466">Vgl. <ref type="classical">Arist. Ph. 1,7,189b32–33</ref>: <quote>Dicimus enim fieri ex alio aliud et
						altero alterum, aut simplicia dicentes aut composita.</quote> (<rs type="bibl" ref="#arist_lat_1939"> VII 1.2, 30,1–3</rs>). S. auch ebd.,
					1,3,186a19–22 <quote>At vero neque specie possibile est unum esse, nisi ex quo
						est (sic autem et phisicorum quidam unum dicunt, illo autem modo non); homo
						namque ab equo alterum est specie et contraria ab invicem.</quote> (<rs type="bibl" ref="#arist_lat_1939"> VII 1.2, 14,6–9</rs>).</note>
				<note n="467" type="footnote" ref="#a467" xml:id="n467">
                    <rs type="bibl" ref="#nigri_clypeus_1504"> I q. 38, fol. 63<hi rend="super">v</hi>
                    </rs>:
						<quote>genus est quod predicatur de pluribus etc. diffiniatur intentio per
						se vel natura subiecta intentioni etc.</quote>
                </note>
				<note n="468" type="footnote" ref="#a468" xml:id="n468">Vgl. <ref type="classical">Arist. Ph. 1,3,186b23–26</ref>: <quote>
                        <gap/> amplius quecumque in
						diffinitiva ratione insunt aut ex quibus sunt, in ratione alicui horum non
						inest ratio totius, ut in bipede ratio hominis aut in albo que est albi
						hominis.</quote> (<rs type="bibl" ref="#arist_lat_1939"> VII 1.2,
						16,12–15</rs>).</note>
				<note n="469" type="footnote" ref="#a469" xml:id="n469">Inhaltlich entspricht dieser
					Abschnitt laut Inhaltsverzeichnis der <term type="term">Questio tercia</term>
					des <term type="term">Articulus tercius</term>, allerdings in der Darlegung von
					Lehrmeinungen anderer Autoren.</note>
				<note n="470" type="footnote" ref="#a470" xml:id="n470">
                    <rs type="bibl" ref="#nigri_clypeus_1504"> I q. 38, fol. 63<hi rend="super">v</hi>–64<hi rend="super">r</hi>.</rs>: <quote>Primum quod omnia que ponuntur in
						diffinitione conveniant essentialiter ipsi diffinito. <gap/> igitur ista
						diffinitio non convenit intentioni generis quia ista intentio generis nec de
						intentioni speciei nec de re subiecta predicatur in quid. <gap/> Nam
						diffinitio potest dici competere diffinito dupliciter. uno modo secundum
						predicationem: quia videlicet partes diffinitionis essentialiter predicantur
						de diffinito. et hoc requiritur ad diffinitionem quiditativum. Alio modo
						dicitur diffinitio competere diffinito quo ad notificationem</quote>.</note>
				<note n="471" type="footnote" ref="#a471" xml:id="n471">Ein Werk <rs type="person" ref="#burleigh_walter">Walter Burleys</rs> mit einem solchen oder ähnlichen
					Titel ist unbekannt. Kaum vorstellbar ist eine Verwechselung mit dem thematisch
					ganz anders geartetem <term type="title">Tractatus de intensione et remissione
						formarum</term> (Venedig 1496).</note>
				<note n="472" type="footnote" ref="#a472" xml:id="n472">Vgl. <rs type="person" ref="#porphyrius">Porph. Intr. 2,21–23</rs>: <quote>Est autem genus quidem
						ut animal, species vero ut homo <gap/>.</quote> (<rs type="bibl" ref="#arist_lat_1939"> I 6, 7,6f.</rs>). Vgl. auch Arist. Cat. 5,2a14 (<rs type="bibl" ref="#arist_lat_1939"> I 3, 87,10f.</rs>).</note>
				<note n="473" type="footnote" ref="#a473" xml:id="n473">Zitate aus <rs type="person" ref="#tartaretus_petrus">Tartaretus’</rs> Kommentar zu <term type="title">De
						predicabilibus</term>. <rs type="bibl" ref="#tartaretus_logices_1504">, fol.
							10<hi rend="super">r</hi>
                    </rs>: <quote>Nam in respectu universalium
						disparatum bene potest diffiniri per suum terminum seu per fundamentum
						alterius disparati et hoc saltem diffinitione data per additamentum. Ad
						quartum dicitur quod processus porphirii datur de manifestioribus nobis.
						Ideo exemplificat per primas intentiones. non quia de ipsis dederit
						diffinitiones. sed quia per eas exercentur que per secundas intentiones
						importantur.</quote>
                </note>
				<note n="474" type="footnote" ref="#a474" xml:id="n474">Der Bezug ist nicht klar,
					vielleicht auf <rs type="person" ref="#burleigh_walter">Walter Burleys</rs>
					Kategorienkommentar: <term type="title">Expositio super librum sex
						principiorum</term>. S. <rs type="bibl" ref="#burley_expositio_1497">, fol.
						h3ra</rs>: <quote>Avicenna <gap/> ponit quinque modos forme <gap/> Secundo
						modo, dicitur forma illud per quod constituitur materia in effectu et in
						esse; et hoc modo substantie intelligibiles et accidentia etiam sunt forme.
						<gap/> Quarto modo, dicitur forma proprie figura <gap/> Quinto modo, dicitur
						forma species rei, genus etiam et differentie; et sic patet quod forma
						potest accipi pro universali et materia pro individuo.</quote> Vgl. <rs type="bibl" ref="#woehler_universals_2013">, 180 Anm. 46.</rs>
					<rs type="person" ref="#burleigh_walter">Burley</rs> verneinte die Frage, ob
					Universalien ein von Singulärem getrenntes Dasein besäßen, da die Quiddität
					nicht von dem zu trennen sei, dessen Quiddität sie ist. Zugleich wandte er sich
					gegen die konzeptualistische Lösung des Universalienproblems bei <rs type="person" ref="#herveus_natalis">Herveus Natalis</rs> und <rs type="person" ref="#petrus_aureoli">Petrus Aureoli</rs>. Für <rs type="person" ref="#burleigh_walter">Burley</rs> war die <quote>natura
						universalis et individua secundum rem</quote> gleich, doch unterschiedlich
						<quote>secundum rationem</quote>. Vgl. <rs type="bibl" ref="#burley_tractatus_1999">, 12f.; 68 Anm. 1</rs>.</note>
				<note n="475" type="footnote" ref="#a475" xml:id="n475">Karlstadt kündigt eine
					Vorlesung über die Prädikabilien, d. h. über <rs type="person" ref="#porphyrius">Porphyrs</rs>
					<term type="title">Isagoge</term>, im dritten Jahr seines Magisteriums an, also
					für das Studienjahr 1507/1508. Die Prädikabilien gehörten neben der
					Kategorienlehre, der Interpretationslehre <term type="title">Peri
						hermeneias</term> und dem <term type="title">Liber sex principiorum</term>
					des <rs type="person" ref="#gilbertus_porretanus"/>
                    <choice type="corr" xml:id="corr2">
						<corr>Gilbert de la Porrée</corr>
						<sic>Gilbert de Porree</sic>
					</choice> zur <term type="title">Logica vetus</term>, die zusammen mit der <term type="title">Logica nova</term> (<term type="title">Analytica prior</term>,
						<term type="title">Analytica posterior</term>, <term type="title">Topica</term> und <term type="title">Sophismata</term>) den Stoff für den
					universitären Kursus der <term type="title">Logica maior</term> bildeten. Die
						<term type="title">Logica minor</term> stützte sich auf die Auslegung der
						<term type="title">Summulae logicales</term> des Petrus Hispanus. Nach <rs type="bibl" ref="#scheible_fakultaet_2010">, 96f.</rs> besetzte Karlstadt
					den Lehrstuhl für die <term type="title">Logica maior</term>. S. auch <rs type="bibl" ref="#mbw"> 12, 399–401</rs> und <rs type="bibl" ref="#friedensburg_urkundenbuch_1926"> 1, 15f.</rs> Zu seiner Vorlesung über
						<term type="title">Peri hermeneias</term> s. oben <ptr type="wdb" target="kgk_001_transcript.xml#n025"/>.</note>
				<note n="476" type="footnote" ref="#a476" xml:id="n476">Im folgenden Satz gibt
					Karlstadt den Beginn eines letzten Kapitels ohne Nummerierung an. Im vorherigen,
					als zweiter Teil des zweiten Artikels bezeichnet, dekliniert er weitgehend die
					Fragen des laut Inhaltsverzeichnis dritten und letzten Kapitels durch,
					allerdings auf der Basis anderer Lehrmeinungen. In diesem letzten Abschnitt
					versucht sich Karlstadt an einer Synthese.</note>
				<note n="477" type="footnote" ref="#a477" xml:id="n477">Vgl. <ref type="classical">Arist. APo. 2,3</ref> (<rs type="bibl" ref="#arist_lat_1939"> IV
						1,71–74</rs>) über die Funktionen von Definition und Demonstration zur
					Feststellung von Universalien; ebd., 2,13,97b28–29 (<rs type="bibl" ref="#arist_lat_1939"> IV 1, 97,13f.</rs>) über die aufsteigende Linie vom
					Singulären zum Universalen.</note>
				<note n="478" type="footnote" ref="#a478" xml:id="n478">Vgl. <ref type="classical">Arist. Metaph. 1,2,982a21–22</ref> (<rs type="bibl" ref="#arist_lat_1939">
						XXV 3.2, 15,101–103</rs>). S. auch <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!Met.">Thomas, Met. I lec.
						10 n. 3</ref>: <quote>Et ideo huiusmodi entia universalia, quae sunt a rebus
						sensibilibus separata, de quibus definitiones assignantur, nominavit ideas
						et species existentium sensibilium: ideas quidem, idest formas, inquantum ad
						earum similitudinem sensibilia constituebantur: species vero inquantum per
						earum participationem esse substantiale habebant. Vel ideas inquantum erant
						principium essendi, species vero inquantum erant principium
						cognoscendi.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4,
					399</rs>).</note>
				<note n="479" type="footnote" ref="#a479" xml:id="n479">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, Sent. de an. III lec. 7 n. 21</ref>: <quote>Dicunt enim quod
						species intelligibilis est forma intellectus possibilis. Per eam enim fit in
						actu.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 45.1, 206;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 363</rs>).</note>
				<note n="480" type="footnote" ref="#a480" xml:id="n480">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, Anal. Post. I lec. 38 n. 8</ref>: <quote>
                        <gap/> et universalis
						quidem etc., quae talis est. Universalis demonstratio intelligibilis est,
						idest in ipso intellectu terminatur, quia finitur ad universale, quod solo
						intellectu cognoscitur.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882">
						1, 297;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 294</rs>).</note>
				<note n="481" type="footnote" ref="#a481" xml:id="n481">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!Phys.">Thomas, Phys. II lec. 3 n. 5f.</ref> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 2, 65;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 69</rs>).</note>
				<note n="482" type="footnote" ref="#a482" xml:id="n482">Vgl. <ref type="classical">Arist. APo. 2,19,99b18–21</ref>: <quote>De principiis autem, qualiter fiunt
						cognita et quis est cognoscens habitus, hinc est manifestum dubitantibus
						primum. Quod quidem igitur non contingit scire per demonstrationem non
						cognoscenti prima principia inmediata, dictum est prius.</quote> (<rs type="bibl" ref="#arist_lat_1939"> IV 1, 104,11–15</rs>). S. auch <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, Anal. Post. II lec. 20 n. 11</ref>: <quote>Unde
						concludit quod neque praeexistunt in nobis habitus principiorum, quasi
						determinati et completi; neque etiam fiunt de novo ab aliquibus notioribus
						habitibus praeexistentibus, sicut generatur in nobis habitus scientiae ex
						praecognitione principiorum; sed habitus principiorum fiunt in nobis a sensu
						praeexistente.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 1,
						401</rs>; <rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 311</rs>).</note>
				<note type="footnote" n="483" ref="#a002" xml:id="n002">
                    <ref type="classical">Arist.
						De an. 1,1,402b8</ref>: <quote>
                        <gap/> animal autem universale aut etiam
						nichil est aut posterius <gap/>
                    </quote> (<rs type="bibl" ref="#arist_lat_1939"> XII 2, 3,8</rs>). S. <ptr type="wdb" target="kgk_001_transcript.xml#n003"/> und <ptr type="wdb" target="kgk_001_transcript.xml#n001"/>.</note>
				<note n="484" type="footnote" ref="#a484" xml:id="n484">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!Met.">Thomas, Met. X lec. 3 n. 20</ref>: <quote>Sic igitur philosophus supra
						probavit, quod unum et ens non significant substantiam quae est hoc aliquid,
						sed oportet quaerere aliquid quod sit unum et ens.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 480</rs>).</note>
				<note n="485" type="footnote" ref="#a485" xml:id="n485">Der Verweis ist unklar. <rs type="person" ref="#aristoteles">Aristoteles</rs> und mit ihm <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">Thomas von Aquin</rs> sahen in den
					Universalia durchaus die <quote>principia motus in animalibus</quote>, vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, Sent. de an. III lec. 15 n. 1</ref>. (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 45.1, 244f.;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 368</rs>).</note>
				<note n="486" type="footnote" ref="#a486" xml:id="n486">Bezug eher auf <ref type="classical">Arist. APo. 1,2283a31–33</ref> (<rs type="bibl" ref="#arist_lat_1939"> IV 1, 46,20–22</rs>). Vgl. Thomas, <ref type="classical">Anal. Post. II lec. 3 n. 11</ref>: <quote>Ponebat autem
						Plato quod numerus est substantia omnium rerum: eo quod non distinguebat
						inter unum quod convertitur cum ente, quod significat substantiam eius de
						quo dicitur, et unum quod est principium numeri.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 1, 338</rs>; <rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 301</rs>).</note>
				<note n="487" type="footnote" ref="#a487" xml:id="n487">Vgl. <ref type="classical">Arist. APo. 1,24,85b14–17</ref>: <quote>Et iterum, cum universale sit
						intentio una et non sit nomen commune, tunc non est intentione esse minus
						quam individua; sed addit super ea additionem aliquam. Quod est quia non est
						corruptibile et ipsa ipsa sunt corruptibilia.</quote> (<rs type="bibl" ref="#arist_lat_1939"> IV 3, 234,17–20</rs>). S. auch <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, Anal. Post. I lec. 37 n. 8</ref>: <quote>
                        <gap/> quia incorruptibile
						est magis ens quam corruptibile; ratio autem universalis est incorruptibilis
						<gap/>
                    </quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 1, 293</rs>; <rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 294</rs>); <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!Met.">Thomas, Met. III lec. 13 n. 11</ref>: <quote>Consequenter probat secundum
						quod supponebatur, scilicet quod ista non generantur nec corrumpuntur. Omne
						enim quod generatur, ex aliquo generatur: et omne quod corrumpitur, in
						aliquid corrumpitur sicut in materiam.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 417</rs>). Zur Wechselwirkung von <term type="term">generatio</term> und <term type="term">corruptio</term> vgl.
						<ref type="classical">Arist. Top. 5,7,137a21–b2</ref> (<rs type="bibl" ref="#arist_lat_1939"> V 1, 108,15–109,3</rs>); mit etwas anderer
					Aussagerichtung zu den Universalien in den Akzidentien ebd., 7,5,154b34–36:
						<quote>In accidente vero universale quidem facilius destruere quam
						construere; nam construenti quidem ostendendum quoniam omni, destruenti
						autem sufficit uni ostendere non inesse.</quote> (<rs type="bibl" ref="#arist_lat_1939"> V 1, 154,1–3</rs>).</note>
				<note n="488" type="footnote" ref="#a488" xml:id="n488">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!S. th.">Thomas, S. th. I q. 86 art. 1 co.</ref>: <quote>Cuius ratio est, quia
						principium singularitatis in rebus materialibus est materia individualis:
						intellectus autem noster <gap/> intelligit abstrahendo speciem
						intelligibliem ab huiusmodi materia. Quod autem a materia individuali
						abstrahitur, est universale.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 1, 347;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 2, 313</rs>).</note>
				<note n="489" type="footnote" ref="#a489" xml:id="n489">Vgl. <ref type="classical">Arist. SE 1,174a30–40</ref> (<rs type="bibl" ref="#arist_lat_1939"> VI 1–3,
						33,3–12</rs>).</note>
				<note n="490" type="footnote" ref="#a490" xml:id="n490">Der Bezug konnte nicht
					völlig geklärt werden. <rs type="person" ref="#porphyrius">Porph. Intr.
						6,17–24</rs> (<rs type="bibl" ref="#arist_lat_1939"> I 6, 12,13–21</rs>)
					spricht über die logische Zusammenfassung vieler zu einer Species und umgekehrt
					der Differenzierung von Gattungen in Species. Vgl. <ref type="classical">Arist.
						Cat. 5,2b30–36</ref> (<rs type="bibl" ref="#arist_lat_1939"> I 1,
						9,7–14</rs>).</note>
				<note n="491" type="footnote" ref="#a491" xml:id="n491">Vgl. <rs type="person" ref="#wilhelm_von_ockham">Ockham, S.L. I cap. 11</rs> (<rs type="bibl" ref="#ockham_opera_1974"> 1, 41</rs>). S. dazu <rs type="bibl" ref="#perler_wahrheitsbegriff_1992">, 57f.</rs>. Als <term type="term">signa
						intellectuum</term> galt seit <rs type="person" ref="#bacon_roger">Roger
						Bacon</rs> die Stimme. Vgl. <rs type="bibl" ref="#lee_wirklichsein_2006">,
						71f.</rs>
                </note>
				<note n="492" type="footnote" ref="#a492" xml:id="n492">Vielfältiger Bezug möglich.
					Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!Met.">Thomas, Met. IV lec. 1 n. 1</ref>: <quote>Primo
						supponit aliquam esse scientiam cuius subiectum sit ens.</quote>; ebd., IV
					lec, 1 n. 3; 5 (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 418</rs>).</note>
				<note n="493" type="footnote" ref="#a493" xml:id="n493">Vgl. <ref type="classical">Artist. de an. 2,8,420b5–15; b29–32</ref> (<rs type="bibl" ref="#arist_lat_1939"> XII 2, 143, 1–15</rs>); <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas,
						Sent. de an. II lec. 18</ref> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882">
						45.1, 143–146</rs>; <rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4,
					353</rs>).</note>
				<note n="494" type="footnote" ref="#a494" xml:id="n494">Bezug vermutlich auf <ref type="classical">Arist. Top. 6,3,140b16–26</ref> (<rs type="bibl" ref="#arist_lat_1939"> V 1, 117,25–118,8</rs>). Vgl. auch <rs type="bibl" ref="#pollich_cursus_1512">, Topica, fol. 19<hi rend="super">r</hi>
                    </rs>
                    <rs type="person" ref="#pollich_martin">:</rs>
					<quote>In qualibet diffinitione primo debet poni genus diffiniti loquendo de
						diffinitione formali et quiditativa <gap/>.</quote>
                </note>
				<note n="495" type="footnote" ref="#a495" xml:id="n495">Vgl. <ref type="classical">Arist. Top. 6,3,140b11–15; 141a2–a5</ref> (<rs type="bibl" ref="#arist_lat_1939"> V 1, 117,21–24; 118,20–23</rs>).</note>
				<note n="496" type="footnote" ref="#a496" xml:id="n496">Der genaue Bezug ist nicht
					zu klären. Vgl. <rs type="bibl" ref="#nigri_clypeus_1504"> I q. 38, fol. 64<hi rend="super">r</hi>
                    </rs>: <quote>Maior nota. quia in diffintione non
						debent poni nisi ea que sunt idem essentialiter cum diffinito. sed existens
						extra genus diffiniti non est idem essentialiter cum eo. Minor probatur.
						quia ens reale est extra genus entis rationis.</quote>
                </note>
				<note n="497" type="footnote" ref="#a497" xml:id="n497">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, Super de trin. p. 3 q. 5 art. 1 ad 3</ref>: <quote>Et hoc etiam
						consonat verbis philosophi qui dicit in II metaphysicae quod modus scientiae
						debet quaeri ante scientias; et Commentator ibidem dicit quod logicam, quae
						docet modum omnium scientiarum, debet quis addiscere ante omnes alias
						scientias, ad quam pertinet trivium.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 50, 139;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 532</rs>).</note>
				<note n="498" type="footnote" ref="#a498" xml:id="n498">Vgl.<ref type="classical">
						Arist. Ph. 1,3,186a29–32</ref> (<rs type="bibl" ref="#arist_lat_1939"> VII
						1.2, 14,16–15,2</rs>).</note>
				<note n="499" type="footnote" ref="#a499" xml:id="n499">Vgl. <rs type="bibl" ref="#nigri_clypeus_1504"> II q. 1, fol. 89<hi rend="super">r</hi>
                    </rs>:
						<quote>Ad quartum dicendum: quod argumentum bene concludit quod metaphisicus
						per se considerat de predicamentis. logicus vero solum per accidens
						<gap/>.</quote> Vgl. auch ebd., II q. 41, fol. 64<hi rend="super">v</hi>.</note>
				<note n="500" type="footnote" ref="#a500" xml:id="n500">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!Met.">Thomas, Met. IV lec. 1 n. 11</ref>: <quote>Alia enim dicuntur entia vel
						esse, quia per se habent esse sicut substantiae, quae principaliter et prius
						entia dicuntur. Alia vero quia sunt passiones sive proprietates substantiae,
						sicut per se accidentia uniuscuiusque substantiae. Quaedam autem dicuntur
						entia, quia sunt via ad substantiam, sicut generationes et motus.</quote>
						(<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 418</rs>.</note>
				<note n="501" type="footnote" ref="#a501" xml:id="n501">Zitat mit Auslassungen aus:
						<ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, S.c.g. II cap. 75 n. 15</ref>: <quote>Et ideo
						scientia acquiritur dupliciter: et sine doctrina, per inventionem; et per
						doctrinam. Docens igitur hoc modo incipit docere sicut inveniens incipit
						invenire: offerendo scilicet considerationi discipuli principia ab eo nota,
						quia omnis disciplina ex praeexistenti fit cognitione, et illa principia in
						conclusiones deducendo; et proponendo exempla sensibilia, ex quibus in anima
						discipuli formentur phantasmata necessaria ad intelligendum. Et quia
						exterior operatio docentis nihil operaretur nisi adesset principium
						intrinsecum scientiae, quod inest nobis divinitus <gap/>
                    </quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 13, 475;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 2, 49</rs>).</note>
				<note n="502" type="footnote" ref="#a502" xml:id="n502">
                    <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, Super de trin. p. 1 q. 2 art. 2 ad 7</ref>: <quote>Ad septimum
						dicendum quod cuiuslibet scientiae principium est intellectus semper quidem
						primum, sed non semper proximum, immo aliquando est fides proximum
						principium scientiae. Sicut patet in scientiis subalternatis, quia earum
						conclusiones sicut ex proximo principio procedunt ex fide eorum quae
						supponuntur a superiori scientia <gap/>
                    </quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 50, 96</rs>; <rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 524</rs>).</note>
				<note n="503" type="footnote" ref="#a503" xml:id="n503">Vgl. <ref type="classical">Arist. SE 1,165b3</ref>: <quote>
                        <gap/> oportet enim credere eum qui discit
						<gap/>
                    </quote> (<rs type="bibl" ref="#arist_lat_1939"> VI 1, 7, 10</rs>),
						<ref type="classical">Arist. APo 1,2,72a25–b3</ref>
					<rs type="bibl" ref="#arist_lat_1939"> IV 1, 9,9–26</rs>).</note>
				<note n="504" type="footnote" ref="#a504" xml:id="n504">Einschub Karlstadts in das
					lange Zitat aus <ref type="classical">Ps. Thomas</ref>. Vermutlich Bezug auf
					Passagen, die das Sein als Gegenstand der Wissenschaft und verschiedene Genera
					des Seins und dessen Verhältnis zum Einen betreffen, vgl. <ref type="classical">Arist. Metaph. 4,1–2,1003a21–1004a9</ref>, bzw. den Zusammenhang von Natur
					und Substanz im Gegensatz zur Akzidenz, vgl. <ref type="classical">Arist. Ph.
						2,1–2,192b8–194b15</ref>.</note>
				<note n="505" type="footnote" ref="#a505" xml:id="n505">Der vorhergehende Abschnitt
					ist eine lange Zitatpassage aus <ref type="classical">Ps. Thomas, De univ.
						quon.</ref> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 7, 667</rs>). Es
					fällt auf, dass Karlstadt in dem immer wieder unterbrochenen Zitat
						<quote>possunt</quote> in <quote>possum</quote> umwandelte und am Ende ein
					entscheidendes <quote>rem</quote>, zugeordnet zu <quote>notificare</quote>,
					ausließ.</note>
				<note n="506" type="footnote" ref="#a506" xml:id="n506">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, Sent. de an. I lec. 1 n. 5f.</ref> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 45.1, 5</rs>; <rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 6, 5</rs>); <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, Anal.
						Post. I lec. 41 n. 1; 3; 5; lec. 42 n. 8f.; lec. 44 n. 1; 3</ref> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 1, 303–305; 312; 319f.</rs>; <rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 295; 297f.</rs>).</note>
				<note n="507" type="footnote" ref="#a507" xml:id="n507">Vgl. <ref type="classical">Arist. Top. 6,4,142a3–4</ref>: <quote>Amplius eisdem alio tempore alia
						magis nota, nam ex principio quidem sensibilia, certioribus autem factis e
						contrario <gap/>
                    </quote> (<rs type="bibl" ref="#arist_lat_1939"> V 1,
						121,6f.</rs>). Vgl. auch <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, Sent. de an. I lec. 8
						n. 13</ref>: <quote>Sed demonstrationes primae ex principiis certis sunt
						<gap/>.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 45.1, 40</rs>;
						<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 6, 11</rs>).</note>
				<note n="508" type="footnote" ref="#a508" xml:id="n508">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, Sent. de an. I lec. 1 n. 4; lec. 4 n. 9.</ref> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 45.1, 4f.; 21;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 6, 5; 8</rs>).</note>
				<note n="509" type="footnote" ref="#a509" xml:id="n509">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, Eth. II lec. 4 n. 7; lec. 6 n. 10.</ref> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 47.1, 88; 96</rs>; <rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 157f.</rs>).</note>
				<note n="510" type="footnote" ref="#a510" xml:id="n510">Das zweite Buch der
					aristotelischen Metaphysik befasst sich mit der Theorie von der Wahrheit und den
					Anfangsgründen der Theoriebildung. Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!Met.">Thomas, Met. II
						lec. 2 n. 11</ref>: <quote>
                        <gap/> quae procedebat ex suppositione huius,
						quod philosophia prima considerat causas primas. Hoc autem tolleretur si
						causae in infinitum procederent. <gap/> Primo proponit intentum. Secundo
						probat propositum, ibi, mediorum enim extra quae est aliquid et
						cetera.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 406</rs>).
					Zugleich zitathafter Anklang an <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, De pot. q. 1 art.
						1 ad 10</ref>: <quote>Alio modo mediate, quando videlicet aliquid sequitur
						actum intelligendi, et intellectus reflexus supra ipsum considerat
						illud.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 3,
					186</rs>).</note>
				<note n="511" type="footnote" ref="#a511" xml:id="n511">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, De pot. q. 2 art. 3 co.</ref>: <quote>Principium autem divinae
						cognitionis est ipse Deus qui est finis suae voluntatis; unde illud quod
						procedit in Deo per actum intellectus cognoscentis seipsum realiter
						procedit; et similiter quod procedit per actum voluntatis diligentis se
						ipsam.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 3,
					193</rs>).</note>
				<note n="512" type="footnote" ref="#a512" xml:id="n512">Karlstadt bezieht sich
					allgemein auf die ersten beiden Bücher der <term type="title">Analytica
						posterior</term>. Sie beschäftigen sich mit der <term type="term">ars
						logica</term>, zu der <term type="term">iudicatio</term> und <term type="term">inventio</term> gehören, mit dem <term type="term">syllogismus
						demonstrativus</term> und dessen Grundlagen der ersten Aussagen sowie seinen
					Medien. Hierunter fallen die Intention einer Aussage und die Feststellung, was
					gesagt werden soll. Vgl. Thomas, <ref type="classical">Anal. Post. II lec. 1 n.
						6</ref>: <quote>Et circa hoc tria facit: primo, proponit quod intendit;
						secundo, manifestat quod dixerat; ibi: dico autem quia etc.; tertio, probat
						propositum <gap/>.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 1,
						327;</rs>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 273</rs>).</note>
				<note n="513" type="footnote" ref="#a513" xml:id="n513">Vgl. <ref type="classical">Arist. Metaph. 4,2,1004b25</ref>: <quote>Est autem dialectica temptativa de
						quibus philosophia est sciens.</quote> (<rs type="bibl" ref="#arist_lat_1939"> XXV 3.2, 71,112f.</rs>); <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!Met.">Thomas, Met. IV lec. 4 n. 5</ref>: <quote>Et ideo dicitur, quod dialectica
						est tentativa, quia tentare proprium est ex principiis extraneis
						procedere.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4,
					420</rs>).</note>
				<note type="footnote" n="514" ref="#a031" xml:id="n031">
                    <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!Met.">Thomas, Met. IV lec. 4 n. 7f.</ref>: <quote>Licet autem dicatur, quod
						philosophia est scientia, non autem dialectica et sophistica, non tamen per
						hoc removetur quin dialectica et sophistica sint scientiae. Dialectica enim
						potest considerari secundum quod est docens, et secundum quod est utens.
						Secundum quidem quod est docens, habet considerationem de istis
						intentionibus, instituens modum, quo per eas procedi possit ad conclusiones
						in singulis scientiis probabiliter ostendendas; et hoc demonstrative facit,
						et secundum hoc est scientia. Utens vero est secundum quod modo adinvento
						utitur ad concludendum aliquid probabiliter in singulis scientiis; et sic
						recedit a modo scientiae. Et similiter dicendum est de sophistica; quia
						prout est docens tradit per necessarias et demonstrativas rationes modum
						arguendi apparenter. [n. 8] Sed in parte logicae quae dicitur demonstrativa,
						solum doctrina pertinet ad logicam, usus vero ad philosophiam et ad alias
						particulares scientias quae sunt de rebus naturae. Et hoc ideo, quia usus
						demonstrativae consistit in utendo principiis rerum, de quibus fit
						demonstratio, quae ad scientias reales pertinet, non utendo intentionibus
						logicis. Et sic apparet, quod quaedam partes logicae habent ipsam scientiam
						et doctrinam et usum, sicut dialectica tentativa et sophistica; quaedam
						autem doctrinam et non usum, sicut demonstrativa.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 420</rs>).</note>
				<note n="515" type="footnote" ref="#a515" xml:id="n515">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!Met.">Thomas, Met. IV lec. 4 n. 7</ref>, s. o. <ptr type="wdb" target="kgk_001_transcript.xml#n031"/>.</note>
				<note n="516" type="footnote" ref="#a516" xml:id="n516">Vgl. <ref type="classical">Arist. APo 1,24,85b8–10</ref>: <quote>Et omnino si quidem non ente secundum
						quod triangulus postea demonstrat, non utique erit demonstratio, si autem
						ente, cognoscens unumquodque secundum quod unumquodque est magis
						cognovit.</quote> (<rs type="bibl" ref="#arist_lat_1939"> IV 4,
						312,20–23</rs>). S. auch <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, Anal. Post. I lec. 37
						n. 6</ref>: <quote>Nam primae propositioni, quae dicebat quod universale non
						est aliquid praeter singularia, addit hanc propositionem, quod potior est
						demonstratio, quae est de ente, quam illa quae est de non ente.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 1, 292</rs>; <rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 293</rs>).</note>
				<note n="517" type="footnote" ref="#a517" xml:id="n517">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!Met.">Thomas, Met. I lec. 14 n. 3</ref> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 402</rs>).</note>
				<note n="518" type="footnote" ref="#a518" xml:id="n518">Eine Form des <term type="term" xml:lang="grc-Grek">ἐπιστημονικόν</term>, den <term type="term">syllogismus demonstrativus</term>. Vgl. <ref type="classical">Arist. APo
						7,1,71b17–18</ref> (<rs type="bibl" ref="#arist_lat_1939"> IV 1, 7,14f.</rs>
					sowie die dortige Einleitung, ebd., XXXIX).</note>
				<note n="519" type="footnote" ref="#a519" xml:id="n519">Die Aussage, dass es sich
					bei den <term type="term">secundae intentiones</term> um Begrifflichkeiten wie
					die <term type="term">species</term> handelt, taucht häufiger auf, konnte aber
					im <term type="title">Clypeus</term> nicht in der von Karlstadt angeführten Form
					nachgewiesen werden. Vgl. <rs type="bibl" ref="#nigri_clypeus_1504"> I q. 4,
						fol. 7<hi rend="super">r–v</hi>
                    </rs>, ebd., q. 38, fol. 64<hi rend="super">r–v</hi>. Ebd. auch zur <term type="term">secunda intentio</term> als <term type="term">notificatio</term>. Zur Logik als einer nicht-demonstrativen
					Wissenschaft vgl. ebd., II q. 1, fol. 88<hi rend="super">r</hi>.</note>
				<note n="520" type="footnote" ref="#a520" xml:id="n520">Mit Auslassungen zitiert aus
						<ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!Met.">Thomas, Met. V lec. 6 n. 12</ref>: <quote>Demonstratio
						<gap/> Dicitur autem simpliciter demonstratum ad eius differentiam quod
						demonstratur in demonstratione quae est ad aliquem, et non simpliciter
						<gap/>
                    </quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4,
					432</rs>).</note>
				<note n="521" type="footnote" ref="#a521" xml:id="n521">Logik nicht als
					Realienwissenschaft bei <rs type="bibl" ref="#nigri_clypeus_1504"> II q. 1, fol.
							88<hi rend="super">r</hi>
                    </rs>: <quote>De ipsis decem generibus est
						scientia realis. igitur non logica <gap/> sed logica est diversa ab omni
						scientia reali <gap/>.</quote> Ebd., I q. 5, fol. 8<hi rend="super">r</hi>:
						<quote>Subiectum scibile est ens reale <gap/>.</quote> Zur Verstehbarkeit
					des <term type="term">ens rationis</term> s. ebd., I q. 1, fol. 5<hi rend="super">r</hi>: <quote>Ens rationis est intelligibile a
					nobis.</quote>
                </note>
				<note n="522" type="footnote" ref="#a522" xml:id="n522">
                    <ref type="classical">Arist.
						Metaph. 2,3,995a13</ref>: <quote>Propter quod oportet erudiri quomodo
						singula sunt recipienda, et absurdum est simul querere scientiam et modum
						scientie <gap/>
                    </quote> (<rs type="bibl" ref="#arist_lat_1939"> XXV 3.2,
						47,113–115</rs>).</note>
				<note n="523" type="footnote" ref="#a523" xml:id="n523">Vgl. <ref type="classical">Arist. Top. 6,6,145a13–18</ref>: <quote>Et si alicuius eorum que ad aliquid
						non ad aliud aliquid differentiam assignavit; eorum enim que ad aliquid et
						differentie ad aliquid, quemadmodum et in disciplina; theorica enim et
						practica et piitica dicitur, singulum autem horum ad aliquid significat;
						theorica enim alicuius et practica alicuius et piitica alicuius.</quote>
						(<rs type="bibl" ref="#arist_lat_1939"> V 3, 266,13–18</rs>). Zur anderen
					Terminologie – <term type="term">speculativa</term> und <term type="term">activa</term> – vgl. die Übersetzung des <rs type="person" ref="#boethius">Boethius</rs>: <quote>Et si alicuius eorum quae sunt ad aliquid non ad
						aliud quid differentiam assignavit; nam eorum quae sunt ad aliquid et
						differentiae ad aliquid, ut et in disciplina; speculativa enim et activa et
						poetica dicitur, unumquodque autem horum ad aliquid significat; speculativa
						enim alicuius et activa alicuius et poetica alicuius.</quote> (<rs type="bibl" ref="#arist_lat_1939"> V 1, 128,25–29</rs>).</note>
				<note n="524" type="footnote" ref="#a524" xml:id="n524">Vgl. <ref type="classical">Arist. Metaph. 9,8,1050a11–13</ref>: <quote>Similiter autem et edificandi
						scientiam ut edificent et theoricam ut speculentur, sed non speculantur ut
						theoricam habeant, nisi meditantes <gap/>
                    </quote> (<rs type="bibl" ref="#arist_lat_1939"> XXV 3.2, 189,286–289</rs>).</note>
				<note n="525" type="footnote" ref="#a525" xml:id="n525">Vgl. <ref type="classical">Arist. Metaph. 2,1,993b21–22</ref>: <quote>Nam theorice finis est ueritas
						et practice opus; et enim si quomodo se habet intendant, non causam secundum
						se sed ad aliquid et nunc speculantur practici.</quote> (<rs type="bibl" ref="#arist_lat_1939"> XXV 3.2, 44,24–26</rs>). S. auch <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!Met.">Thomas, Met. II lec. 1 n. 2</ref> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 405</rs>).</note>
				<note n="526" type="footnote" ref="#a526" xml:id="n526">Vgl. <rs type="bibl" ref="#dominicus_metaphysice_1499"> II q. 1 art. 1, fol. e1<hi rend="super">r</hi>–e2<hi rend="super">r</hi>; II q. 5, fol. f4<hi rend="super">r</hi>–f5<hi rend="super">r</hi>
                    </rs>
                    <rs type="person" ref="#dominicus_flandrinus">.</rs>
                </note>
				<note n="527" type="footnote" ref="#a527" xml:id="n527">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!Met.">Thomas, Met. VI lec. 1 n. 12</ref>: <quote>Si igitur omnis scientia est aut
						activa, aut factiva, aut theorica, sequitur quod naturalis scientia theorica
						sit.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 445</rs>). Zur
						<term type="term">scientia speculativa</term> und <term type="term">scientia
						activa sive practica</term> vgl. auch <rs type="bibl" ref="#dominicus_metaphysice_1499"> I q. 6 art. 1, fol. b6<hi rend="super">r–v</hi>
                    </rs>
                    <rs type="person" ref="#dominicus_flandrinus">.</rs>
                </note>
				<note n="528" type="footnote" ref="#a528" xml:id="n528">Mit Auslassungen und einer
					Abweichung zitiert aus <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, Super de trin. p. 3 q. 5
						art. 1 ad 2</ref>: <quote>Res autem, de quibus est logica, non quaeruntur ad
						cognoscendum propter se ipsas, sed ut adminiculum quoddam ad alias
						scientias. Et ideo logica non continetur sub speculativa philosophia quasi
						principalis pars, sed sicut quiddam reductum ad philosophiam speculativam,
						prout ministrat speculationi sua instrumenta, scilicet syllogismos et
						diffinitiones et alia huiusmodi, quibus in scientiis speculativis
						indigemus.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 50, 139,
						196–204</rs>; <rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 532</rs>).</note>
				<note n="529" type="footnote" ref="#a529" xml:id="n529">Der Verweis auf einen
					Metaphysikkommentar des <rs type="person" ref="#nigri_petrus">Petrus Nigri</rs>
					muss ein Druckfehler sein. Ein solcher Kommentar von Nigri ist unbekannt. Vgl.
						<rs type="bibl" ref="#lohr_commentaries_1967"> 28 (1972), 364–366</rs>. S.
					stattdessen <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!Met.">Thomas, Met. II lec. 5 n. 5</ref>: <quote>Et
						propter hoc debet prius addiscere logicam quam alias scientias, quia logica
						tradit communem modum procedendi in omnibus aliis scientiis.</quote>
					<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 2, 408</rs>).</note>
				<note n="530" type="footnote" ref="#a530" xml:id="n530">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, Super de trin. p. 3 q. 5 art. 1 ad 2–4</ref> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 50, 139f.</rs>; <rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 532f.</rs>).</note>
				<note n="531" type="footnote" ref="#a531" xml:id="n531">
                    <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!Met.">Thomas, Met. II lec. 5 n. 5</ref>: <quote>quia logica tradit communem modum
						procedendi in omnibus aliis scientiis. Modus autem proprius singularum
						scientiarum, in scientiis singulis circa principium tradi debet.</quote>
						(<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 408</rs>).</note>
				<note n="532" type="footnote" ref="#a532" xml:id="n532">Zu den Bedingungen
					wissenschaftlicher Gewissheit vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, Eth. I lec. 3
						n. 1</ref>: <quote>Modus manifestandi veritatem in qualibet scientia, debet
						esse conveniens ei quod subiicitur sicut materia in illa scientia. Quod
						quidem manifestat ex hoc, quod certitudo non potest inveniri, nec est
						requirenda similiter in omnibus sermonibus, quibus de aliqua re
						ratiocinamur.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 47.1,
						11</rs>; <rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 145</rs>).
					Einschränkend auf dem Gebiet der Ethik ebd., I lec. 3 n. 3: <quote>Et sic
						manifestum est, quod materia moralis est varia et deformis, non habens
						omnimodam certitudinem.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882">
						47.1, 11</rs>; <rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 145</rs>). Zur
					rhetorischen Überzeugung ebd., I lec. 10 n. 9: <quote>Sed rationale est duplex.
						Unum quidem participative, inquantum scilicet persuadetur et regulatur a
						ratione. Aliud vero est rationale essentialiter, quod scilicet habet ex
						seipso ratiocinari et intelligere.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 47.1, 36</rs>; <rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 149</rs>).</note>
				<note n="533" type="footnote" ref="#a533" xml:id="n533">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!Met.">Thomas, Met. II lec. 5 n. 6</ref>: <quote>
                        <gap/> dicens quod acribologia
						idest diligens et certa ratio, sicut est in mathematicis, non debet requiri
						in omnibus rebus, de quibus sunt scientiae; sed debet solum requiri in his,
						quae non habent materiam.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980">
						4, 408.</rs>).</note>
				<note n="534" type="footnote" ref="#a534" xml:id="n534">Mit Wortumstellungen zitiert
					aus <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!">Thomas, Super de trin. p. 3 q. 6 pr. 1</ref>:
						<quote>Utrum oporteat versari in naturalibus rationabiliter, in mathematicis
						disciplinabiliter, in divinis intellectualiter.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 50, 157</rs>; <rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 536</rs>).</note>
				<note n="535" type="footnote" ref="#a535" xml:id="n535">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!Met.">Thomas, Met. II lec. 5 n. 5</ref>: <quote>Modus autem proprius singularum
						scientiarum, in scientiis singulis circa principium tradi debet.</quote>;
					ebd., VI lec. 1 n. 1: <quote>In prima ostendit per quem modum haec scientia
						debet determinare de ente.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 408; 445</rs>).</note>
				<note n="536" type="footnote" ref="#a536" xml:id="n536">Vgl. <ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!Met.">Thomas, Met. IV lec. 1 n. 4</ref>: <quote>Scientia autem communis
						considerat universale ens secundum quod ens: ergo non est eadem alicui
						scientiarum particularium.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 4, 418</rs>).</note>
				<note n="537" type="footnote" ref="#a537" xml:id="n537">Eine exakte Referenz auf
					eine Aussage des <rs type="person" ref="#thomas_aquinas">Thomas von Aquin</rs>
					ist nicht nachweisbar.</note>
				<note n="538" type="footnote" ref="#a538" xml:id="n538">Vgl. <rs type="person" ref="#porphyrius">Porph. Intr. 9,14–17</rs> etc. (<rs type="bibl" ref="#arist_lat_1939"> I 6, 16, 1–4</rs>). Die Stelle befasst sich mit dem,
					was dem Menschen <quote>in substantiae ratione</quote> zukommt.</note>
				<note n="539" type="footnote" ref="#a539" xml:id="n539">Mit Auslassungen zitiert aus
						<ref type="classical" cRef="thomas_aquinas!S. th.">Thomas, S. th. I q. 12 art. 9 ad 2</ref>: <quote>Ad
						secundum dicendum quod aliquae potentiae cognoscitivae sunt, quae ex
						speciebus primo conceptis alias formare possunt. Sicut imaginatio ex
						praeconceptis speciebus montis et auri, format speciem montis aurei, et
						intellectus ex praeconceptis speciebus generis et differentiae, format
						rationem speciei. Et similiter ex similitudine imaginis formare possumus in
						nobis similitudinem eius cuius est imago.</quote> (<rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1882"> 4, 132</rs>; <rs type="bibl" ref="#thomas_opera_1980"> 2, 201</rs>).</note>
				<note n="540" type="footnote" ref="#a540" xml:id="n540">Vgl. <ref type="classical">Capreolus, In IV Sent. d. 49 q. 5 art. 3 arg. 2</ref> (<rs type="bibl" ref="#capreolus_defensiones_1900"> 7, 230</rs>).</note>
				<note n="541" type="footnote" ref="#a541" xml:id="n541">Karlstadt spricht über den
					pentagrammatischen Namen Gottes, was auf die Tradition der christlichen Kabbala
					in der Rezeption durch <rs type="person" ref="#reuchlin">Johannes Reuchlin</rs>
					verweist. In den <term type="title">Distinctiones</term> wird er eine Ausformung
					des pentagrammtischen Gottesnamens in hebräischen Lettern ausführen. Vgl. <ptr type="wdb" target="kgk_002_transcript.xml#seg-q012"/>.</note>
				<note n="542" type="footnote" ref="#a542" xml:id="n542">
                    <rs type="person" ref="#m_furius_camillus">M. Furius Camillus</rs>, bekannt als Retter Roms
					nach der Gallierkatastrophe und Eroberer von Veji. Vgl. <rs type="bibl" ref="#dnp"> 4, 715f.</rs>
                </note>
				<note n="543" type="footnote" ref="#a543" xml:id="n543">Vgl. <rs type="bibl" ref="#cantalicio_gonsalvia_1506">, lib. 3, fol. G4<hi rend="super">v</hi>:</rs>
					<quote>Ut qui restituit patriae sua signa Camillus.</quote>
                </note>
			</div>
		</back>
	</text>
</TEI>